G\u00f6zlemler aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131k yeni bir fizi\u011fe i\u015faret ediyor olabilir.<\/p>\n
Evrenin \u015fu anki geni\u015fleme oran\u0131n\u0131 bulmaya y\u00f6nelik \u015fimdiye dek yap\u0131lm\u0131\u015f en hassas \u00f6l\u00e7\u00fcmler beklenmedik bir sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131: B\u00fcy\u00fck Patlaman\u0131n enkaz\u0131 olan kozmik mikrodalga fon \u0131\u015f\u0131n\u0131m\u0131ndan elde edilen evrenin geni\u015fleme oran\u0131 ile elde edilen veriler birbiriyle uyu\u015fmuyor. Bulgular\u0131n farkl\u0131 y\u00f6ntemlerle de do\u011frulanmas\u0131yla kozmoloji yasalar\u0131 yeniden yaz\u0131labilir. Bu ayn\u0131 zamanda karanl\u0131k enerjinin \u00a0\u2013evrenin g\u00f6zlemlenen geni\u015flemesinden sorumlu bilinmeyen enerji\u2013 evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na da geliyor olabilir.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fclerinden ve evrenin ivmelenerek geni\u015fledi\u011fini ke\u015ffedenlerden biri olan Adam Riess, \u201cSan\u0131r\u0131m standart kozmolojik modelde anlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015feyler var\u201d diyor. Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nden kozmolog Kevork Abazijan da, elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n kozmolojide d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yaratabilecek potansiyele sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n
Belirsizlik limitleri<\/strong><\/em><\/p>\n Ana ak\u0131m kozmolojik model, evrenin \u00e7o\u011funlukla karanl\u0131k madde ve karanl\u0131k enerjinin rekabeti neticesinde evrildi\u011fini savl\u0131yor. Karanl\u0131k madde kozmik geni\u015flemeyi durdurmaya y\u00f6nelik gravitasyonel \u00e7ekim uygularken, karanl\u0131k enerji ise tam tersi y\u00f6nde geni\u015flemeyi ivmelendirir. Riess ve di\u011fer bilimciler taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00f6nceki g\u00f6zlemler neticesinde de karanl\u0131k enerjinin kuvvetinin evren tarihi boyunca hi\u00e7 de\u011fi\u015fmedi\u011fi sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Evrendeki karanl\u0131k madde ve karanl\u0131k enerji miktarlar\u0131yla ilgili bildiklerimizin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, B\u00fcy\u00fck Patlama\u2019n\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131 olarak nitelenebilecek kozmik mikrodalga fon \u0131\u015f\u0131n\u0131m\u0131<\/strong>ndan (CMB) gelir. \u00a0Evrenin yakla\u015f\u0131k 380 biny\u0131l \u00f6nceki foto\u011fraf\u0131n\u0131 veren bu \u0131\u015f\u0131n\u0131ma dair yap\u0131lan en g\u00fcncel \u00e7al\u0131\u015fma, Avrupa Uzay Ajans\u0131\u2019n\u0131n Plank G\u00f6zlem Uydusu taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Plank g\u00f6zlemlerine dayanarak evrenin nas\u0131l evrilece\u011fi ve hangi h\u0131zda geni\u015fleyece\u011fi hakk\u0131nda tahminler yap\u0131labilir.<\/p>\n Y\u0131llard\u0131r Plank verileri ile evrenin \u015fimdiki kozmik geni\u015fleme h\u0131z\u0131 -Hubble sabiti- \u00f6l\u00e7\u00fcmleri aras\u0131ndaki sonu\u00e7lar uyumsuz olsa da, hata s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bu uyumsuzluk ihmal edilebilir durumdayd\u0131. Fakat elde edilen bu sonu\u00e7lar art\u0131k ihmale izin vermiyor.<\/p>\n Hubble sabiti, g\u00f6rece yak\u0131n evrendeki galaksilerin Samanyolu\u2019ndan hangi h\u0131zda uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclerek hesaplanabilir. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcm de standart mum<\/strong> olarak adland\u0131r\u0131lan, parlakl\u0131\u011f\u0131 evrenin her yerinde ayn\u0131 olan belli t\u00fcr y\u0131ld\u0131zlar kullan\u0131larak yap\u0131labilir.<\/p>\n Riess ve ekibi, Hubble Uzay Teleskobu ile yap\u0131lan y\u00fczlerce saatlik g\u00f6zlemlerle, sefeid de\u011fi\u015fkenler ve Tip Ia s\u00fcpernovalar olmak \u00fczere iki farkl\u0131 tipteki standart mumlar\u0131 18 galakside incelediler. Daha \u00f6nce y\u00fczde 3,3\u2019l\u00fck belirsizlikteki Hubble sabitini y\u00fczde 2,4 belirsizlikle \u00f6l\u00e7meyi ba\u015faran ekip, evrenin \u015fimdiki geni\u015fleme h\u0131z\u0131n\u0131n da Plank verilerinden y\u00fczde 8 fazla oldu\u011funu ortaya koydu.<\/p>\n Karanl\u0131k madde gizemi<\/em><\/strong><\/p>\n E\u011fer Plank uydusunun CMB g\u00f6zlemlerine dayanarak buldu\u011fu Hubble sabiti ile Riess ve ekibinin yak\u0131n evrendeki galaksilerdeki inceleyerek buldu\u011fu Hubble sabitinin ikisi de do\u011fru ise ortada yanl\u0131\u015f olan bir \u015feyler olmas\u0131 gerekti\u011fini belirten Reiss, bu ihtimal g\u00f6ze al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda standart modelde de\u011fi\u015fikliklere gidilmesi gerekece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bir olas\u0131l\u0131k, karanl\u0131k maddeyi meydana getiren temel par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n\/par\u00e7ac\u0131klar\u0131n -erken evrenin evrimini etkileyecek \u015fekilde- \u015fu anda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenden farkl\u0131 olabilece\u011fidir. Di\u011fer senaryo ise karanl\u0131k enerjinin kuvvetinin sabit de\u011fil; zamanla artaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde.<\/p>\n Plank \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 Fran\u00e7ois Bouchet kendi \u00f6l\u00e7\u00fcmlerinin yanl\u0131\u015f olabilece\u011fi konusunda \u015f\u00fcpheli olsa da, ilerleyen zamanlarda sonu\u00e7 ne olursa olsun bulgular\u0131n heyecan verici oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n 2001\u2019de Hubble sabitinin ilk kesin \u00f6l\u00e7\u00fcmlerini yapanlardan Wendy Freedman ise standart mumlar\u0131n net \u00f6l\u00e7\u00fcmler yapmak i\u00e7in yeterince g\u00fcvenilir olmayabilece\u011finin \u00fczerinde duruyor ve ekibiyle birlikte farkl\u0131 s\u0131n\u0131ftaki y\u0131ld\u0131zlar\u0131 temel alan alternatif bir y\u00f6ntem \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n<\/h2>\n