Yeni bir ara\u015ft\u0131rmada biliminsanlar\u0131, baz\u0131 uzmanlar ikna olmam\u0131\u015f olsa da, t\u00f6rensel insan kurban etmenin (Tanr\u0131y\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rma niyetiyle), G\u00fcneydo\u011fu Asya ve G\u00fcney Pasifik deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda s\u0131n\u0131fla\u015fman\u0131n geli\u015fimini te\u015fvik etmi\u015f olabildi\u011fini buldular.<\/p>\n
\u0130nsan kurban etme, yerk\u00fcre boyunca bir ev ya da gemi in\u015fas\u0131 veya bir liderin \u00f6l\u00fcm\u00fc gibi \u00f6nemli olaylar\u0131 i\u015faret eden geleneksel k\u00fclt\u00fcrlerin par\u00e7as\u0131yd\u0131. Hindistan ve Pasifik Okyanusu adalar\u0131nda, g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fefler ya da rahipler genellikle kat\u0131 t\u00f6releri yerine getirerek, g\u00fc\u00e7s\u00fcz bireyleri (genellikle k\u00f6leleri) ba\u015flar\u0131n\u0131 keserek, d\u00f6verek ya da kanoyla ezerek \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n
Bu korkun\u00e7 eylemler, toplumun en az\u0131ndan baz\u0131 \u00fcyeleri i\u00e7in birtak\u0131m \u00e7\u0131karlara hizmet etmi\u015f olabilir. \u201cSosyal kontrol hipotezi\u201d olarak bilinen kurama g\u00f6re, sosyal elitler insan kurban etmeyi, g\u00fc\u00e7lerini s\u00fcrd\u00fcrmek, dolay\u0131s\u0131yla stat\u00fclerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in do\u011fa\u00fcst\u00fc bir varl\u0131ktan onay ald\u0131klar\u0131n\u0131 iddia ederek uygulam\u0131\u015f olabilir. Auckland \u00dcniversitesi\u2019nden psikolog Joseph Watts, \u201c\u0130nsan kurban etmenin, pop\u00fclasyonlar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek ve kontrol etmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinden ki\u015fisel anlat\u0131lara dayal\u0131 kan\u0131tlar vard\u0131r. Ancak, bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar sistematik olarak test edilmemi\u015ftir\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulunuyor.<\/p>\n
Bu y\u00fczden, Watts ve meslekta\u015flar\u0131 bu bo\u015flu\u011fu doldurmak i\u00e7in 93 geleneksel Avustronezyal\u0131 topluluklar\u0131 analiz ettiler. Ortak bir atasal dili payla\u015fan Avustronezyal\u0131lar, Tayvan\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131p Madagaskar\u2019dan daha do\u011fu adalara, Hindistan ve Pasifik Okyanuslar\u0131 boyunca Yeni Zelanda\u2019ya kadar yay\u0131ld\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, tarihsel ve etnografik hesaplar\u0131 birle\u015ftirerek, k\u00fclt\u00fcrlerin insan kurban etmeyi modern sanayile\u015fmi\u015f uluslarla temaslar\u0131ndan \u00f6nce uygulad\u0131klar\u0131n\u0131 tan\u0131mlad\u0131lar. Ayr\u0131ca sosyal tabakala\u015fman\u0131n (stratifikasyon) her bir toplumsal d\u00fczeyini, \u201ce\u015fitlik\u00e7i\u201d, \u201corta d\u00fczeyde tabakala\u015fm\u0131\u015f\u201d ve \u201cy\u00fcksek d\u00fczeyde tabakala\u015fm\u0131\u015f\u201d \u015feklinde s\u0131n\u0131fland\u0131rd\u0131lar. E\u015fitlik\u00e7i k\u00fclt\u00fcrlerde r\u00fctbe ve g\u00fc\u00e7, ku\u015faklar boyunca aktar\u0131lmad\u0131. Orta d\u00fczeyde tabakala\u015fm\u0131\u015f toplumlar, aktar\u0131lan stat\u00fcye ancak belirgin sosyal s\u0131n\u0131f ayr\u0131\u015fmas\u0131 olmaks\u0131z\u0131n izin verdiler. Y\u00fcksek d\u00fczeyde tabakala\u015fm\u0131\u015f toplumlarda ise, s\u0131n\u0131f farkl\u0131l\u0131klar\u0131, keskin, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sosyal eyleme sahip ve y\u00fcksek d\u00fczeyde aktar\u0131lm\u0131\u015f itibara (stat\u00fcr) sahipti.<\/p>\n
Dilsel ipu\u00e7lar\u0131na dayanarak biliminsanlar\u0131 aile a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131, Avustronezyal\u0131 topluluklar\u0131n evrimle\u015fmelerinin ve birbirleriyle ili\u015fkilendirilmelerinin nas\u0131l oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in olu\u015fturdular. Ara\u015ft\u0131rma grubu bu tekni\u011fi, do\u011fa\u00fcst\u00fc bir varl\u0131k taraf\u0131ndan cezaland\u0131r\u0131lma inanc\u0131n\u0131n, politik karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6ne s\u00fcrmede kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Aile a\u011fa\u00e7lar\u0131, insan kurban etme ve sosyal tabakala\u015fman\u0131n ayn\u0131 yerde do\u011fdu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Bunlar ayr\u0131ca, \u00f6l\u00fcm rit\u00fcellerinin s\u0131n\u0131fsal b\u00f6l\u00fcnmelerde de\u011fi\u015fimlere neden oldu\u011funu tahmin etmeye de izin vermi\u015ftir.<\/p>\n
Sosyal tabakala\u015fman\u0131n her bir d\u00fczeyinde bulunan birtak\u0131m k\u00fclt\u00fcrler, insan kurban etmeyle ilgilenmi\u015flerdir. Ancak, keskin bir \u015fekilde b\u00f6l\u00fcnen y\u00fcksek d\u00fczeyde tabakala\u015fm\u0131\u015f toplumlarda insan kurban etme daha yayg\u0131nd\u0131: Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Nature<\/em>\u2019de yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 makalede, e\u015fitlik\u00e7i toplumlar\u0131n yaln\u0131zca d\u00f6rtte birinin \u00f6l\u00fcm rit\u00fcellerini uygulamas\u0131na ra\u011fmen, y\u00fcksek d\u00fczeyde tabakala\u015fm\u0131\u015f toplumlarda \u00fc\u00e7te ikilik k\u0131sm\u0131n bunu yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 raporlam\u0131\u015flard\u0131r. Aile a\u011fa\u00e7lar\u0131, insan kurban etme ve sosyal tabakala\u015fman\u0131n birlikte evrimle\u015fti\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. \u0130nsan kurban etme ba\u015fta olmak \u00fczere davran\u0131\u015flar\u0131n evrimsel zamanlamas\u0131, k\u00fclt\u00fcrlerin s\u0131n\u0131fsal b\u00f6l\u00fcnmelerinin daha muhtemel oldu\u011funu ileri s\u00fcrmektedir.<\/p>\n Watts \u201c\u0130nsanlar s\u0131kl\u0131kla dinin ahlaksal temeli olu\u015fturdu\u011funu iddia etmektedirler. Ancak bu \u00e7al\u0131\u015fma, ilahi inan\u0131\u015f\u0131n bir di\u011fer \u00f6zelli\u011fini belirtmektedir ve dinin nas\u0131l sosyal elitler taraf\u0131ndan kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kullan\u0131labildi\u011fini g\u00f6stermektedir\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n \u0130nsan evrim antropolo\u011fu Joseph Henrich, bunun bir dayatmac\u0131 sonu\u00e7 oldu\u011funu, k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yorumlamak i\u00e7in dil a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanmada \u015f\u00fcpheci bir tav\u0131r sergilenmesi gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir. Henrich, uygulanan metodun, davran\u0131\u015flar\u0131n kom\u015fu k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f olabilme ihtimalini g\u00f6z ard\u0131 etti\u011fini belirtmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, bu durum bir toplum bir di\u011ferini fethetti\u011finde meydana gelmi\u015f olabilir.<\/p>\n Heinrich, k\u00fclt\u00fcrel al\u0131\u015fkanl\u0131klar ve Avustronezya aile a\u011fa\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 desteklemek ya da \u00e7\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in \u201ckan\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulunuyor. Ayr\u0131ca bu ili\u015fkiyi do\u011frulaman\u0131n yolunun, evrimi bilinen bir davran\u0131\u015f\u0131 \u00f6rnek vaka olarak analiz etmek oldu\u011funu da s\u00f6zlerine ekliyor. Avustronezya k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve dili ba\u011flant\u0131l\u0131ysa, sonras\u0131nda aile a\u011fa\u00e7lar\u0131 tahminleriyle \u00a0tarihsel kay\u0131tlar\u0131n uyu\u015fmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n Ancak, uzmanlar din ve k\u00fclt\u00fcr \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7erisine geli\u015fmi\u015f istatistiksel tekniklerin sokulmas\u0131n\u0131 s\u0131cak kar\u015f\u0131l\u0131yorlar. Bir insan davran\u0131\u015f ekolo\u011fu olan Richard Sosis, \u201cDin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, g\u00fc\u00e7l\u00fc nicel testlerinin azl\u0131\u011f\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00e7oklu\u011fu ile bir\u00e7ok \u015fekilde sorun olu\u015fturmaktad\u0131r. \u0130statistiksel metotlar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ve kesinlikle d\u00fc\u015f\u00fcnceleri de\u011ferlendirebildi\u011fimiz geli\u015fmeleri bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Bu yapboza eklenecek son par\u00e7a m\u0131? Hay\u0131r. Ancak, en az\u0131ndan konu\u015fma buradan, \u00f6ncesinde olmayan bir sistematikli\u011fi i\u00e7ererek ba\u015flayabilir\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulunuyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yeni bir ara\u015ft\u0131rmada biliminsanlar\u0131, baz\u0131 uzmanlar ikna olmam\u0131\u015f olsa da, t\u00f6rensel insan kurban etmenin (Tanr\u0131y\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rma niyetiyle), G\u00fcneydo\u011fu Asya ve G\u00fcney Pasifik deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda s\u0131n\u0131fla\u015fman\u0131n geli\u015fimini te\u015fvik etmi\u015f olabildi\u011fini buldular. \u0130nsan kurban etme, yerk\u00fcre boyunca bir ev ya da gemi in\u015fas\u0131 veya bir liderin \u00f6l\u00fcm\u00fc gibi \u00f6nemli olaylar\u0131 i\u015faret eden geleneksel k\u00fclt\u00fcrlerin par\u00e7as\u0131yd\u0131. Hindistan ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":866,"featured_media":15600,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[184,211,19,28,218],"tags":[243,230,502,1813,1467,1497],"class_list":["post-5329","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-147-sayi","category-antropoloji","category-bilim-gundemi","category-sosyal-bilimler","category-sosyoloji","tag-antropoloji","tag-insanlik-tarihi","tag-kurban","tag-rituel","tag-toplumsal-siniflar","tag-toren"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5329","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/866"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5329"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5329\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}