{"id":53446,"date":"2022-01-30T17:45:48","date_gmt":"2022-01-30T14:45:48","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=53446"},"modified":"2022-01-30T17:45:48","modified_gmt":"2022-01-30T14:45:48","slug":"tonga-yanardagi-patlamasi-marsi-daha-iyi-anlamamizi-sagliyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/01\/30\/tonga-yanardagi-patlamasi-marsi-daha-iyi-anlamamizi-sagliyor","title":{"rendered":"Tonga Yanarda\u011f\u0131 patlamas\u0131, Mars&#8217;\u0131 daha iyi anlamam\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131yor"},"content":{"rendered":"<p>14 Ocak 2022&#8217;de D\u00fcnya ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u015fiddette bir patlaman\u0131n etkileriyle sars\u0131ld\u0131. Pasifik Okyanusu&#8217;nda bulunan Tonga Adas\u0131&#8217;nda bulunan Hunga Tonga-Hunga Ha&#8217;apai(k\u0131saca Tonga) yanarda\u011f\u0131 5 kilometrelik bir yar\u0131\u00e7ap etraf\u0131nda dev bir bulut s\u00fctunu insanlar taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ya\u015fanan titre\u015fim \u00e7e\u015fitli uydular ve yer g\u00f6zlem ara\u00e7lar\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6zlemlendi. \u00d6yle ki, binlerce kilometre \u00f6tedeki T\u00fcrkiye&#8217;deki sismik alg\u0131lay\u0131c\u0131lar dahi titre\u015fimleri yakalamay\u0131 ba\u015fard\u0131. Tonga yanarda\u011f\u0131, esasen yeralt\u0131nda bulunmakta ve deniz seviyesinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yaln\u0131zca k\u00fc\u00e7\u00fck bir adac\u0131k olarak g\u00f6r\u00fclmekte. Dolay\u0131s\u0131yla yanarda\u011f patlamas\u0131 olarak bahsetti\u011fimiz olay, ufak \u00e7apl\u0131 bir deprem ile birlikte. Tonga yanarda\u011f patlamas\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc, 1945 y\u0131l\u0131nda H\u0130roshima&#8217;ya at\u0131lan atom bombas\u0131n\u0131n 500 kat\u0131 daha y\u00fcksek bir tesirde.<\/p>\n<figure id=\"attachment_53448\" aria-describedby=\"caption-attachment-53448\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-53448\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d41586-022-00137-z_20047304-300x184.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"184\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d41586-022-00137-z_20047304-300x184.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d41586-022-00137-z_20047304-768x471.jpg 768w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d41586-022-00137-z_20047304-600x368.jpg 600w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d41586-022-00137-z_20047304.jpg 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-53448\" class=\"wp-caption-text\">Mars&#8217;ta bir yanarda\u011f ve etraf\u0131nda, bir zamanlar birikmi\u015f lavlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olu\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen y\u00fckselti. KAYNAK: NASA Bilimsel G\u00f6rselle\u015ftirme St\u00fcdyosu<\/figcaption><\/figure>\n<p>Bu t\u00fcr geni\u015f \u00e7apta etki yaratan depremleri kayda al\u0131p ara\u015ft\u0131rmak gezegenimizin ge\u00e7mi\u015fi \u00fczerine bizlere cevaplar sunmakta. Ayr\u0131ca ba\u015fka gezegenler \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kimi ara\u015ft\u0131rmalarda da elde etti\u011fimiz sonu\u00e7lara yeni bak\u0131\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131 getirmemize olanak tan\u0131yor. \u00d6zellikle su alt\u0131nda ya\u015fanan yanarda\u011f patlamalar\u0131, lav ile okyanus suyunun birle\u015fimiyle olu\u015fan kara par\u00e7alar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmam\u0131z i\u00e7in bu t\u00fcr patlamalar \u00e7ok \u00f6nemli. \u0130\u015fte tam da bu do\u011frultuda NASA biliminsanlar\u0131, Tonga Mars ve Ven\u00fcs&#8217;\u00fcn y\u00fczeyinde g\u00f6r\u00fclen kimi yer \u015fekillerinin yan\u0131tlar\u0131 i\u00e7in Tonga yanarda\u011f patlamas\u0131n\u0131 incelemeye koyuldular.<br \/>\n2015 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri Tonga b\u00f6lgesinde lavla k\u00fcl\u00fcn, okyanus taban\u0131yla birle\u015fimi sayesinde kara par\u00e7alar\u0131 olu\u015fup birikmeye ba\u015flad\u0131. \u00c7e\u015fitli patlamalarla birlikte g\u00fcn\u00fcm\u00fczde eri\u015fti\u011fimiz noktada Tonga yanarda\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 maddeler k\u00fc\u00e7\u00fck birike birike k\u00fc\u00e7\u00fck bir adac\u0131k olu\u015fturmu\u015f durumda.<\/p>\n<p><strong>\u00d6n koltuktan izleme olana\u011f\u0131<\/strong><br \/>\nNASA&#8217;n\u0131n Goddard Uzay Merkezi biliminsanlar\u0131ndan James Garvin,\u00a0 &#8220;Bir adan\u0131n olu\u015fmas\u0131 her zaman tan\u0131kl\u0131k edebilece\u011fimiz bir durum de\u011fil.&#8221; diyor ve ekliyor &#8220;Bu son ya\u015fanan olay bizi adeta &#8216;\u00f6n koltu\u011fa&#8217; oturttu.&#8221; Lavlar\u0131n birikerek olu\u015fturdu\u011fu adalar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 yer \u015fekillerine benzeyen \u015fekilleri Ven\u00fcs ve Mars gezegenlerinin y\u00fczeylerinde de g\u00f6rebilmek m\u00fcmk\u00fcn fakat d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmsel benzerlikler \u00fczerinden konu\u015fman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ilmesi gerekiyor, genelge\u00e7er yarg\u0131larda bulunabilmek i\u00e7in. Mars, \u00e7ekirde\u011fi s\u0131cakken y\u00fczeyinde s\u0131k s\u0131k yanarda\u011f patlamalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f fakat bir k\u0131sm\u0131 Tonga yanarda\u011f\u0131 gibi patlamalar yaratm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Daha ziyade sabit bir miktarda d\u00fczenli lav ak\u0131\u015f\u0131na sebep olmu\u015flar. Bu a\u00e7\u0131lardan yanarda\u011flar\u0131n aktif olmas\u0131 veya patlama arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla aktif hale gelmelerinin arkas\u0131ndaki mekanizmalar\u0131 daha iyi anlamak Mars&#8217;\u0131n \u015fu anki \u015fu anki so\u011fuk \u00e7ekirde\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc s\u00f6n\u00fcmlenmi\u015f durumunu da a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in g\u00fczel bir f\u0131rsat.<br \/>\n<strong><br \/>\n<\/strong><\/p>\n<figure id=\"attachment_53449\" aria-describedby=\"caption-attachment-53449\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-53449\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d41586-022-00137-z_20047306-300x231.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"231\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d41586-022-00137-z_20047306-300x231.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d41586-022-00137-z_20047306-768x591.jpg 768w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d41586-022-00137-z_20047306-600x462.jpg 600w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d41586-022-00137-z_20047306.jpg 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-53449\" class=\"wp-caption-text\">Tonga yanarda\u011f\u0131 patlamas\u0131 neticesiyle adadan geri \u00e7ok az miktarda kara par\u00e7as\u0131 kald\u0131. 17 Oca\u011fa ait bir uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc de bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermekte.<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong><br \/>\nAdadan arda kalan<\/strong><br \/>\nSu alt\u0131nda ya\u015fanan yanarda\u011f olaylar\u0131 ayn\u0131 zamanda bizlere, D\u00fcnya&#8217;dan daha d\u00fc\u015f\u00fck yer\u00e7ekimli bir ortamda yanarda\u011flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yer \u015fekilleri olu\u015fumu s\u00fcrecini g\u00f6stermekte. Suyun alt\u0131nda ya\u015fanan yanarda\u011f patlamalar\u0131n\u0131 izlemek bu sebeple de faydal\u0131 olabilir.<br \/>\n14 Ocakta ya\u015fanan patlama, Aral\u0131k ay\u0131ndan beri devam eden ufak tefek patlamalar\u0131n ard\u0131l\u0131yd\u0131. James Garvin ve ekibi halihaz\u0131rda yanarda\u011f patlamalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in kullan\u0131lan \u00e7e\u015fitli matematiksel modelleri Tonga yanarda\u011f\u0131 \u00fczerinde uyguluyorlard\u0131 ve bir anda BOM! Patlamayla birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya yeniden ba\u015flamalar\u0131 gerekti. \u015eu anda D\u00fcnya&#8217;n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan yer\u00e7ekimi bilimcileri, patlaman\u0131n uydu ve radar g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini analiz etmektle me\u015fguller. Y\u0131llard\u0131r ya\u015fanan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7\u0131k\u0131\u015flarla ortaya \u00e7\u0131kan ada, patlamayla birlikte yok olmu\u015f durumda fakat Garvin&#8217;in i\u00e7inde bulundu\u011fu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar grubu, zaman i\u00e7inde o b\u00f6lgede tekrardan bir kara par\u00e7as\u0131n\u0131n olu\u015faca\u011f\u0131 konusunda hemfikir.<\/p>\n<p><strong>KAYNAK: <\/strong>Garvin, J. B. <i>et al.<\/i> <i>Geophysical Research Letters<\/i> 45, 3445\u20133452 (2018)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>14 Ocak 2022&#8217;de D\u00fcnya ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u015fiddette bir patlaman\u0131n etkileriyle sars\u0131ld\u0131. Pasifik Okyanusu&#8217;nda bulunan Tonga Adas\u0131&#8217;nda bulunan Hunga Tonga-Hunga Ha&#8217;apai(k\u0131saca Tonga) yanarda\u011f\u0131 5 kilometrelik bir yar\u0131\u00e7ap etraf\u0131nda dev bir bulut s\u00fctunu insanlar taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ya\u015fanan titre\u015fim \u00e7e\u015fitli uydular ve yer g\u00f6zlem ara\u00e7lar\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6zlemlendi. \u00d6yle ki, binlerce kilometre \u00f6tedeki T\u00fcrkiye&#8217;deki sismik alg\u0131lay\u0131c\u0131lar dahi titre\u015fimleri yakalamay\u0131 ba\u015fard\u0131. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":512,"featured_media":53447,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,232],"tags":[315,1057,8170,3914,8169],"class_list":["post-53446","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-yerbilimleri","tag-jeoloji","tag-mars","tag-tonga","tag-venus","tag-volkan-patlamasi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53446","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/512"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=53446"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53446\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/53447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=53446"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=53446"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=53446"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}