Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, insana ait olmayan bir beynin dili alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyan ilk \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yay\u0131nlad\u0131lar. Bir\u00e7ok hayvan, insan konu\u015fmas\u0131ndaki i\u015fitsel kal\u0131plar\u0131 ay\u0131rt edebilmektedir; ancak k\u00f6peklerin bunu yapmakta \u00f6zellikle iyi oldu\u011fu bu \u00e7al\u0131\u015fmayla ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.
\nK\u00f6peklerin biz insanlara yak\u0131n ilgileri ve etkile\u015fime girme \u015fekilleri konusunda olduk\u00e7a \u00f6zel bir t\u00fcr oldu\u011fu yads\u0131namaz bir ger\u00e7ektir. Peki k\u00f6pekler a\u011fz\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131kan dilin inceliklerini ne kadar yakal\u0131yorlar? Dilimizi, kulaklar\u0131na ula\u015fan di\u011fer seslerden farkl\u0131 olarak alg\u0131l\u0131yor olma ihtimalleri var m\u0131? En sevdikleri komutlar\u0131 vermesek bile beyinleri s\u00f6ylediklerimizi i\u015fliyor mu? NeuroImage dergisinde yay\u0131nlanan yeni bir \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re sorular\u0131n cevab\u0131 evet. K\u00f6pekler, a\u011fz\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131kan dilin inceliklerini yakalayabiliyor ve i\u015fittikleri kelimeler komut olmasa dahi bunlar\u0131 i\u015fleyebiliyorlar.
\nYakla\u015f\u0131k d\u00f6rt y\u0131l \u00f6nce iki Border Collie ve bir kediyle birlikte Meksika’dan Budape\u015fte’ye ta\u015f\u0131nan sinirbilimci Laura Cuaya ve Ra\u00fal Hern\u00e1ndez-P\u00e9rez, anadili \u0130spanyolca olan Meksika\u2019dan Macarca konu\u015fan insanlarla \u00e7evrili Budape\u015fte\u2019de olman\u0131n birbirinden farkl\u0131 oldu\u011funu biliyorlard\u0131 ve k\u00f6peklerinin de kendileri gibi bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n bilincinde olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 merak ettiler.<\/p>\n
Farkl\u0131 diller ayn\u0131 b\u00f6lgeleri<\/strong> uyar\u0131l\u0131yor<\/strong> Macarca ve \u0130spanyolca K\u00fc\u00e7\u00fck Prens<\/strong>
\nCuaya ve Hern\u00e1ndez-P\u00e9rez, Macaristan’daki E\u00f6tv\u00f6s L\u00f3rand \u00dcniversitesi’nde, k\u00f6pekler de dahil olmak \u00fczere memelilerde konu\u015fma alg\u0131s\u0131n\u0131n evrimini, beyin kan ak\u0131\u015f\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikleri izleyen fonksiyonel manyetik rezonans g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme (fMRI) gibi ara\u00e7larla inceleyen bir ara\u015ft\u0131rma grubunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsam\u0131nda, beynin belirli bir b\u00f6lgesine daha fazla kan akmas\u0131n\u0131n bu b\u00f6lgede daha fazla aktivasyon oldu\u011fu anlam\u0131na geldi\u011fini do\u011frular nitelikte sonu\u00e7lara ula\u015ft\u0131lar. Beyindeki kan ak\u0131\u015f\u0131 ve aktivasyon aras\u0131ndaki ili\u015fki, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n belirli uyaranlara yan\u0131t olarak beyin aktivitesindeki de\u011fi\u015fiklikleri anl\u0131k olarak g\u00f6rmelerine yard\u0131mc\u0131 oluyor.
\n2016 y\u0131l\u0131nda \u00fcniversitede bir \u00e7al\u0131\u015fma grubu, k\u00f6peklerin beyinlerindeki farkl\u0131 sinir yollar\u0131n\u0131n duygusal tonlamadaki de\u011fi\u015fiklikleri alg\u0131lamak yerine kelimelerin anlam\u0131n\u0131 tan\u0131mak i\u00e7in devreye girdi\u011fini g\u00f6sterdi. Ancak hi\u00e7 kimse, hayvanlar\u0131n ger\u00e7ek insan konu\u015fmas\u0131n\u0131 uzun bir kelime dizisi olu\u015fturmayan biraz farkl\u0131 seslerden ay\u0131rt edip edemedi\u011fini bilmiyordu.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Laura Cuaya ve Ra\u00fal Hern\u00e1ndez-P\u00e9rez\u2019in border collie cinsi k\u00f6pekleri Kun-Kun ve Od\u00edn de dahil olmak \u00fczere 18 k\u00f6pek \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rmaya dahil edilen k\u00f6pekler Macarca veya \u0130spanyol dillerinden yaln\u0131zca birine a\u015finayd\u0131 ve daha \u00f6nce bir fMRI makinesinde hareketsiz yatmak \u00fczere e\u011fitilmi\u015flerdi. K\u00f6pekler bir \u00e7ift g\u00fcr\u00fclt\u00fc \u00f6nleyici kulakl\u0131k arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Antoine de Saint-Exup\u00e9ry’nin K\u00fc\u00e7\u00fck Prens’inden \u0130spanyolca veya Macarca dinleme metinlerine maruz b\u0131rak\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, FMRI taramalar\u0131ndan k\u00f6peklerin hikayeyi kendi ana dillerinde mi yoksa yeni bir dilde mi duyduklar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak beyinlerinde ayn\u0131 yere denk gelen alan\u0131n farkl\u0131 aktivasyon \u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle ayd\u0131nland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffettiler. Bu durum bize k\u00f6peklerin diller aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 n\u00f6rolojik olarak i\u015flediklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor.
\nBunun ard\u0131ndan, ara\u015ft\u0131rma kapsam\u0131nda k\u00f6peklerin her bir dile \u00f6zg\u00fc spesifik \u00f6zelliklere tepki verip vermedi\u011fini test edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bu ama\u00e7la tasarlanan ara\u015ft\u0131rmada hayvanlar\u0131n, Macarca kelimelerin ilk heceye vurgu yapmas\u0131 gibi konu\u015fma kal\u0131plar\u0131ndaki ger\u00e7ek de\u011fi\u015fikliklere mi yoksa sadece iki dil aras\u0131ndaki temel i\u015fitsel imzalardaki ana farkl\u0131l\u0131klara m\u0131 tepki verdikleri incelendi.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, dinletilen bir \u00f6nceki hikayede konu\u015fman\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya Macarca ve \u0130spanyolcada “kula\u011fa anlams\u0131z gelen\u201d kelimelerden olu\u015fan bir ses kayd\u0131n\u0131 k\u00f6peklere tekrar dinlettiler. Burada k\u00f6peklerin anlams\u0131z s\u00f6zler yerine, ger\u00e7ek insan konu\u015fmas\u0131n\u0131 duydu\u011funda beyin aktivitesinde farkl\u0131 kal\u0131plar oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc; ancak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bunun k\u00f6peklerin insan konu\u015fmas\u0131n\u0131 konu\u015fma olarak tan\u0131yabildi\u011fine dair kan\u0131t olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hen\u00fcz belirtmediler. \u0130spanyolca anlams\u0131z s\u00f6zc\u00fckler duymak ile Macarca anlams\u0131z s\u00f6zc\u00fckler duymak aras\u0131nda beyin aktivitesinde hi\u00e7bir de\u011fi\u015fiklik yoktu; bu yaln\u0131zca k\u00f6peklerin beyninin farkl\u0131 ton niteliklerine yan\u0131t vermedi\u011fine i\u015faret ediyordu.
\n\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n tamam\u0131, k\u00f6peklerin beyinlerinin konu\u015fma ve konu\u015fmaya benzer sesler aras\u0131ndaki fark\u0131 alg\u0131layabildi\u011fini ve hatta farkl\u0131 insan dillerini ay\u0131rt edebildi\u011fini g\u00f6steriyor. “\u0130nsana ait olmayan bir beynin dili ay\u0131rt edebildi\u011fini ilk kez kan\u0131tlad\u0131k” diyen Cuaya, di\u011fer hayvanlar\u0131n insan dilleri aras\u0131ndaki fark\u0131 duymak i\u00e7in e\u011fitilebilece\u011fini; fakat k\u00f6peklerin bunu a\u00e7\u0131k bir e\u011fitim olmadan da yapabildi\u011fini ifade etti. Ara\u015ft\u0131rma ekibinde yer almayan, \u0130ngiltere Lincoln \u00dcniversitesi\u2019nden hayvan davran\u0131\u015flar\u0131 bilimci Holly Root-Gutteridge, k\u00f6peklerin konu\u015fma alg\u0131s\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6nemini \u201cPek \u00e7ok insan, konu\u015ftu\u011fumuzda k\u00f6peklerin sadece ‘falan filan’ duydu\u011funu varsay\u0131yor\u201d ancak asl\u0131nda konu\u015fma ritimlerimizi ve bir dili konu\u015ftu\u011fumuzda nas\u0131l ses \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 anl\u0131yorlar.\u201d s\u00f6zleriyle ifade etti.
\nAra\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131 ayr\u0131ca baz\u0131 ilgin\u00e7 evrimsel verileri de ortaya koydu. Hern\u00e1ndez-P\u00e9rez, “K\u00f6pekler ve insanlar\u0131n birbirinden son derece farkl\u0131 t\u00fcrler olmas\u0131na ra\u011fmen bu kadar yak\u0131n etkile\u015fimde olmalar\u0131 olduk\u00e7a ilgin\u00e7” diyor. Fakat insanlar\u0131n ve k\u00f6peklerin evriminde her iki t\u00fcr\u00fcn de karma\u015f\u0131k sosyal ortamlara maruz kald\u0131\u011f\u0131 bir nokta var. Beyin yap\u0131lar\u0131nda biyolojik ve evrimsel farkl\u0131l\u0131klar olsa da, her iki t\u00fcr de insan konu\u015fma kal\u0131plar\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikleri tespit etmek i\u00e7in farkl\u0131 yollar geli\u015ftirmi\u015ftir. Bununla birlikte, k\u00f6peklerin insan konu\u015fmas\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikleri tespit etmeye adanm\u0131\u015f beyin b\u00f6lgelerine sahip olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 veya insanlarla zaman ge\u00e7irmelerinin ard\u0131ndan yeteneklerinin daha genel i\u015fitsel \u00f6r\u00fcnt\u00fc tan\u0131may\u0131 temsil edip etmedi\u011fini ayr\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ileri \u00e7al\u0131\u015fmalar gereklidir.
\nCuaya, bir\u00e7ok hayvan\u0131n i\u015fitsel \u00f6r\u00fcnt\u00fc tan\u0131ma yetene\u011fine sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, k\u00f6peklerin insanlara olan s\u00fcrekli ilgileri nedeniyle benzersiz oldu\u011funu ekleyerek \u201cK\u00f6peklerle ilgili harika olan \u015fey, i\u015fbirli\u011fi yapmak istemeleridir. Bizi anlamak istiyorlar” diyor.<\/p>\n