{"id":53808,"date":"2022-03-01T00:00:13","date_gmt":"2022-02-28T21:00:13","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=53808"},"modified":"2022-04-15T22:16:04","modified_gmt":"2022-04-15T19:16:04","slug":"eski-islamcilar-yeni-dinsizler-anketi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/03\/01\/eski-islamcilar-yeni-dinsizler-anketi","title":{"rendered":"Eski \u0130slamc\u0131lar yeni dinsizler anketi"},"content":{"rendered":"

Anket sadece ilahiyat\u00e7\u0131, imam-hatipli ve eski \u0130slamc\u0131 olan 60 ki\u015fi \u00fczerinde uyguland\u0131. 25-60 ya\u015f aras\u0131 kesim tercih edildi. Dinden ayr\u0131lmalar\u0131n\u0131n nedenleri \u00f6\u011frenilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Verilen yan\u0131tlar, \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n siyasi, sosyal ve psikolojik tepkilerden veya bir t\u00fcr ge\u00e7ici r\u00fczg\u00e2rdan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine bilgiye dayal\u0131 ciddi ara\u015ft\u0131rma ve sorgulamalar\u0131n neticesi oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu e\u011filim son 10-12 y\u0131lda artm\u0131\u015f. En \u00e7arp\u0131c\u0131 sonu\u00e7, bu ki\u015filerin \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir pi\u015fmanl\u0131k duymad\u0131klar\u0131n\u0131 ve bu kararlar\u0131ndan dolay\u0131 mutlu ve huzurlu olduklar\u0131n\u0131 ifade etmeleridir.<\/em><\/p>\n

\u00dclkemiz d\u00fcnyada da benzer \u00f6rneklerinde oldu\u011fu gibi (Arabistan, \u0130ran) \u201cdin krizi\u201d diye adland\u0131rabilece\u011fimiz bir s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7iyor. \u0130slam \u00fclkeleri i\u00e7erisinde ateizmin en fazla yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00fclkeler olarak \u0130ran ve Arabistan g\u00f6steriliyor. Bunlardan birisi \u015eii, di\u011feri ise Selefi fanatikli\u011finin h\u00e2kim oldu\u011fu \u00fclkelerdir.
\n\u00dclkemizin de bu s\u00fcreci ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Elimizde veri olmasa da ilahiyat ve imam-hatiplerde deizmin ve ateizmin yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylentileri dola\u015f\u0131yor. Bu konuda tam bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc devletin ba\u015f\u0131 Erdo\u011fan ve iktidar\u0131n orta\u011f\u0131 Bah\u00e7eli taraf\u0131ndan bu s\u00f6ylenti kesinlikle yalanlanm\u0131\u015f, MEB ve Diyanet ise amirlerine uyup en \u00fcst d\u00fczeyde bu s\u00f6ylentiyi yalanlam\u0131\u015ft\u0131r. (bkz. https:\/\/www.diken.com.tr\/ensar-arastirmasi-deizme-kayan-imam-hatipliler-ya-ateistler-hakliysa-diye-soruyor\/)
\nAncak atalar ne g\u00fczel demi\u015f: \u201cG\u00fcne\u015f bal\u00e7\u0131kla s\u0131vanmaz.\u201d Bu \u00fclkede herkesin gizlice konu\u015ftu\u011fu fakat din bask\u0131s\u0131ndan dolay\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a dillendiremedi\u011fi bir ger\u00e7ek ilerliyor (deizm, ateizm, agnostisizm\u2026) Sessiz ve derinden ilerliyor. Bu ilerlemeyi sadece iktidar\u0131n dindar nesil arzusuyla yapt\u0131\u011f\u0131 uygulamalar\u0131na veya hik\u00e2yeci \u00fcslupla dini \u00f6n plana \u00e7\u0131kartanlar\u0131 (y\u0131llard\u0131r h\u00fck\u00fcmete yak\u0131n kanallarda Nihat Hatipo\u011flu\u2019nun vaaz vermesi gibi) desteklemesine ba\u011flayamay\u0131z.
\nMesele, bunu ve bu gerek\u00e7eleri a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Tekrar edelim; bu sessiz ve derinden gelen yeni ak\u0131m, sadece din bask\u0131s\u0131 ve hurafeci dinin \u00f6ncelenmesinden kaynaklan\u0131yor de\u011fildir. Konu daha derinden gelen bir dip dalgad\u0131r. Esas gerek\u00e7elerin ba\u015f\u0131nda dijital \u00e7a\u011fa girilmesi ve insanlara bilgi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n sadece belli ba\u015fl\u0131 hocalardan de\u011fil, herkesten daha bilgili ve an\u0131nda bilgi sunan Google gibi bir evrensel bilgi edinme arac\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r.
\nArt\u0131k eski hocal\u0131k devri bitmi\u015ftir. Kafas\u0131nda \u015f\u00fcphesi olan tepkisinden \u00e7ekindi\u011fi bir din bilginine korkarak sormaktansa, en detayl\u0131 bilgileri elindeki telefondan alabilmektedir. Dinlerin a\u00e7\u0131k noktalar\u0131, ilkesizlikleri, akla ters h\u00fck\u00fcmleri \u00f6zellikle 50 ya\u015f alt\u0131ndaki insanlar\u0131 dinden uzakla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.
\nSonu\u00e7ta bu engellenemeyen bir s\u00fcre\u00e7tir ve Bat\u0131\u2019da da art\u0131k \u00e7ok ileri bir d\u00fczeye gelmi\u015ftir. Bug\u00fcn \u00f6zellikle Kuzey Avrupa\u2019da H\u0131ristiyanl\u0131k hemen hemen bitmi\u015ftir. Tahminimizce d\u00fcnyada da \u201c\u0130lahi Dinler\u201d denilen \u0130brahimi dinlerin \u00f6mr\u00fc en fazla 50 y\u0131l kadar s\u00fcrecektir.
\nBu \u00e7al\u0131\u015fma bu geli\u015fmeyi tespit i\u00e7in ba\u015flat\u0131ld\u0131 ve 25-60 ya\u015f aras\u0131 grup \u00fczerinden bir anket yap\u0131ld\u0131. 25 ya\u015f alt\u0131 zaten din ile ilgisi asgari d\u00fczeyde g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. 60 ya\u015f \u00fcst\u00fc ise art\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015flerini de\u011fi\u015ftirmesi zor g\u00f6z\u00fcken bir jenerasyon.
\nAnket i\u00e7in 10 soru soruldu. Anket sadece ilahiyat\u00e7\u0131, imam-hatipli ve eski \u0130slamc\u0131lar \u00fczerinde uyguland\u0131. Bu \u00fc\u00e7 kesimin dinden ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve bunun nedenleri \u00f6\u011frenilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Hi\u00e7bir kimsenin ismi, zarar g\u00f6rmemesi i\u00e7in verilmedi.
\nS\u00f6z\u00fc fazla uzatmadan s\u00f6yleyelim ki; dini terk etmi\u015f olan bu \u00fc\u00e7 kesim yeni hayatlar\u0131nda \u00e7ok mutlular. Anketin benim i\u00e7in en ilgin\u00e7 noktas\u0131 buras\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Ya\u015f, e\u011fitim ve meslek
\n<\/strong>\u00d6rnekler 25-60 ya\u015f aras\u0131ndan se\u00e7ildi.
\n25-39 ya\u015f aras\u0131: 19 ki\u015fi.
\n40-49 ya\u015f aras\u0131: 21 ki\u015fi.
\n50-60 ya\u015f aras\u0131: 20 ki\u015fi.<\/p>\n

Z ku\u015fa\u011f\u0131 ve 60 ya\u015f \u00fcst\u00fc ku\u015faklar d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131ld\u0131. Bunun birinci nedeni, giri\u015fte de belirtti\u011fimiz gibi Z ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n zaten dinle ilgisinin ve dini ge\u00e7mi\u015finin daha az olmas\u0131 ve 60 ya\u015f \u00fcst\u00fcnde de\u011fi\u015fimin zor olmas\u0131 iken ikinci nedeni ise T\u00fcrkiye\u2019de \u0130slam\u2019\u0131 terk etmenin sadece gen\u00e7ler aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bir durum mudur sorusuna cevap bulmakt\u0131r. \u201cGen\u00e7ler deist oluyor!\u201d slogan\u0131 ile mesele \u00e7o\u011funlukla gen\u00e7lere \u00f6zg\u00fc bir durummu\u015f gibi g\u00f6r\u00fclmekte veya g\u00f6sterilmektedir. Oysa d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenin aksine, neredeyse b\u00fct\u00fcn ya\u015f gruplar\u0131nda, \u00fcstelik de dini e\u011fitim alm\u0131\u015f, dini iyi bilen ki\u015filer aras\u0131nda dine d\u00f6n\u00fck bir sorgulama ve dinden uzakla\u015fma dalgas\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

60 ki\u015fi aras\u0131ndaki e\u011fitim ve meslek da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ise \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n

– \u0130mam-hatip lisesi ve ilahiyat fak\u00fcltesi mezunu, din k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve meslek dersleri \u00f6\u011fretmeni: 12 ki\u015fi.<\/p>\n

– \u0130mam-hatip lisesi ve ilahiyat fak\u00fcltesi mezunu, ilahiyat fak\u00fcltesi \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi: 6 ki\u015fi.<\/p>\n

– \u0130mam-hatip lisesi ve ilahiyat fak\u00fcltesi mezunu, ilahiyat d\u0131\u015f\u0131 alanda \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– \u0130mam-hatip lisesi ve ilahiyat fak\u00fcltesi mezunu, m\u00fcft\u00fc: 2 ki\u015fi.<\/p>\n

– \u0130mam-hatip lisesi mezunu, imam: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– \u0130mam-hatip lisesi, ilahiyat fak\u00fcltesi mezunu, ilahiyat d\u0131\u015f\u0131 alanda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor: 11 ki\u015fi.<\/p>\n

– \u0130mam-hatip lisesi mezunu, ilahiyat d\u0131\u015f\u0131 alandan \u00fcniversite\/y\u00fcksekokul mezunu, ilahiyat d\u0131\u015f\u0131 alanda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor: 7 ki\u015fi.<\/p>\n

– \u0130mam-hatip d\u0131\u015f\u0131 lise, ilahiyat d\u0131\u015f\u0131 alandan \u00fcniversite mezunu, ilahiyat d\u0131\u015f\u0131 alanda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor: 18 ki\u015fi.<\/p>\n

– Belirtmemi\u015f: 2 ki\u015fi.<\/p>\n

\"\"
Ki\u015filer, deizm, ateizm gibi y\u00f6neldikleri yeni anlay\u0131\u015flar\u0131n tesirinde kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in de\u011fil, \u0130slam\u2019\u0131n yetersizli\u011fini g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in dinden \u00e7\u0131kmaktad\u0131rlar.<\/figcaption><\/figure>\n

60 ki\u015finin 2\/3\u2019\u00fc dini e\u011fitim veren kurumlardan mezundur. Di\u011ferleri ise dindar veya \u0130slamc\u0131 bir ge\u00e7mi\u015fi oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.
\nDini e\u011fitim veren okullardan mezun, h\u00e2len ilahiyat alan\u0131nda g\u00f6rev yapan, dini akademik olarak \u00e7al\u0131\u015fan ve bilen ki\u015filerin \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131yor olmas\u0131, konunun siyasi, sosyal ve psikolojik tepkilerden veya bir t\u00fcr gen\u00e7lik r\u00fczg\u00e2r\u0131ndan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun bilgiye dayal\u0131 ciddi ara\u015ft\u0131rma ve sorgulamalar\u0131n neticesi oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

\u0130slam\u2019dan sonra benimsenen inan\u00e7 kategorileri
\n<\/strong>\u201c\u0130slam\u2019dan kopu\u015ftan sonra kendinizi hangi inan\u00e7 kategorisinde g\u00f6r\u00fcyorsunuz?\u201d sorusuna verilen cevaplar \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n

– Agnostik: 28 ki\u015fi.<\/p>\n

– Ateist: 10 ki\u015fi.<\/p>\n

– Deist 7 ki\u015fi.<\/p>\n

– Ate: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Agnostik apeteist: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Deizm agnostisizm aras\u0131: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Panteist agnostik: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Panteist: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Panenteist: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Apateist: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Anonim H\u0131ristiyan: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Hakikat aray\u0131c\u0131s\u0131\/yolcusu: 2 ki\u015fi.<\/p>\n

– Bilimsel ger\u00e7eklik aray\u0131c\u0131s\u0131: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Hi\u00e7biri: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Netle\u015ftirme gere\u011fi duymuyorum: 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Tek bir kelimeyle ifade edemem, dinlerin tanr\u0131lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ateistim, felsefi olarak agnosti\u011fim, pratik hayat\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan ateistim, Tanr\u0131\u2019n\u0131n hayat\u0131mda yeri yok: 1 ki\u015fi.
\nG\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi cevaplar \u00e7e\u015fitlidir. \u00c7o\u011funluk kendisini agnostik olarak g\u00f6rmektedir. Agnostisizmi bir t\u00fcr \u015f\u00fcphecilik ve hakikatin belirlenemezli\u011fi, bilinemezli\u011fi olarak al\u0131r ve kendini belli bir kategoride g\u00f6rmeyen, aray\u0131\u015f i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen veya t\u00fcm bu kategorilerin yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenleri de buna d\u00e2hil edersek belli bir anlay\u0131\u015f\u0131 benimsemeyenlerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir oran\u0131 olu\u015fturdu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.
\nBuradan \u015fu \u00f6nemli sonucu \u00e7\u0131kartabiliriz: Ki\u015filer, deizm, ateizm gibi y\u00f6neldikleri yeni anlay\u0131\u015flar\u0131n tesirinde kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in de\u011fil, \u0130slam\u2019\u0131n yetersizli\u011fini g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in dinden \u00e7\u0131kmaktad\u0131rlar. Sorun, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 dinsel, d\u00fc\u015f\u00fcnsel veya metafizik ak\u0131mlar\u0131n cazibesine kap\u0131lmalar\u0131 de\u011fil, \u0130slam\u2019\u0131n kendisinde g\u00f6rd\u00fckleri problemlerdir.<\/p>\n

\u0130slam hakk\u0131nda \u015f\u00fcpheye yol a\u00e7an olaylar
\n<\/strong>\u0130slam hakk\u0131nda \u015f\u00fcpheye yol a\u00e7an olaylar veya nedenler konusunda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli cevaplar verilmi\u015f ve \u00e7ok say\u0131da neden s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenler kendi i\u00e7inde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunlar\u0131 iki ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: D\u0131\u015fsal etkenler, i\u00e7sel etkenler.<\/p>\n

DI\u015eSAL ETKENLER
\n<\/strong>D\u0131\u015fsal etkenler ile kastetti\u011fimiz \u015fey \u0130slam\u2019\u0131n sorgulanmas\u0131na neden olan, sorgulama s\u00fcrecini ba\u015flatan veya tetikleyen d\u0131\u015f sebeplerdir. Bu etkenler ki\u015filerin \u0130slam\u2019a d\u00f6n\u00fck sorgulama yapmaya ba\u015flamas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bu sorgulamalar\u0131n \u00f6ncelikle \u0130slam\u2019\u0131 savunmak ve g\u00f6r\u00fclen olumsuz \u00f6rneklerin \u0130slam\u2019dan kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek veya g\u00f6stermek amac\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131 muhtemeldir. Ancak s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde sorulan sorulara, yap\u0131lan ele\u015ftirilere cevap bulunamamas\u0131 ve ele\u015ftiri konusu hususlar\u0131n \u0130slam\u2019dan kaynaklanan \u00e7ok kuvvetli emarelerin oldu\u011funun fark edilmesi, sorgulama ve ele\u015ftiri oklar\u0131n\u0131n \u0130slam\u2019a ve \u0130slam\u2019\u0131n kaynaklar\u0131na y\u00f6nelmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bunu baz\u0131 cevaplar\u0131n sat\u0131r aralar\u0131nda g\u00f6zlemlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

\"\"
\u0130slam\u2019\u0131n kaynaklar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle Kuran\u2019\u0131 do\u011frudan mealden okunmas\u0131, \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r (Osman Hamdi Bey\u2019in \u201cKuran Okuyan K\u0131z\u201d tablosu).<\/figcaption><\/figure>\n

Verilen cevaplarda zikredilen bu d\u0131\u015fsal etkenler \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanabilir:<\/p>\n

– \u0130slam\u2019\u0131n kaynaklar\u0131n\u0131 do\u011frudan okuma<\/strong>: \u00d6rne\u011fin Kuran<\/em>\u2019\u0131 do\u011frudan mealden okuma, \u0130slam tarihini, hadisleri kaynaklar\u0131ndan okuma\u2026 Bu okumalar kapal\u0131 cemaat yap\u0131lar\u0131 i\u00e7inde kafalar kar\u0131\u015fmas\u0131n diye gizlenen, zikredilmeyen, sumen alt\u0131 edilen veya farkl\u0131 yorumlanarak kurtar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bilgi ve ayetlerin g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmas\u0131na ve sorgulanmas\u0131na tesir etmi\u015ftir.
\n– Farkl\u0131 alanlarda yap\u0131lan okumalar ve bunlar\u0131n \u0130slam ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong>: \u00d6rne\u011fin dinler ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 dinler tarihi ve genel tarih okumalar\u0131; farkl\u0131 dinlere ait Tevrat<\/em>, \u0130ncil<\/em> vb. kutsal kitaplar\u0131n okunmas\u0131; S\u00fcmer, M\u0131s\u0131r, Yunan kaynaklar\u0131n\u0131n ve bunlarda var olan mitolojilerin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0130slam\u2019\u0131n farkl\u0131 dinlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na, onlardan fazlas\u0131yla etkilendi\u011fine, k\u00f6keninde ge\u00e7mi\u015ften gelen \u00e7ok say\u0131da mitolojik unsurun yer ald\u0131\u011f\u0131na, orijinalli\u011finin bulunmad\u0131\u011f\u0131na ve onlar\u0131n bir derlemesi oldu\u011funa dair sonu\u00e7lar\u0131n \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.
\nFelsefe, antropoloji, bilim felsefesi gibi alanlarda okumalar yapmak ise kazan\u0131lan antropolojik ve felsefi bak\u0131\u015f ile \u0130slam\u2019\u0131n kaynaklar\u0131n\u0131n ne kadar insani d\u00fc\u015f\u00fcnceler oldu\u011funa dair d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00fcretilmesine ve bilimin insan\u0131 ve do\u011fay\u0131 a\u00e7\u0131klama bi\u00e7imi ile dinin mitolojik ve yarat\u0131l\u0131\u015f temelli bilim d\u0131\u015f\u0131 a\u00e7\u0131klama bi\u00e7imi aras\u0131ndaki temelli farklar\u0131n g\u00f6r\u00fclmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

– I\u015e\u0130D, Taliban, Boko Haram gibi radikal \u0130slamc\u0131 \u00f6rg\u00fctlerin ve \u0130ran, Suudi Arabistan, Afganistan gibi \u0130slam devletlerinin eylem ve uygulamalar\u0131<\/strong>: Bu \u00f6rg\u00fct ve devletlerin tasvip g\u00f6rmeyen, zaman\u0131n alg\u0131 ve anlay\u0131\u015flar\u0131yla z\u0131tla\u015fan eylem ve uygulamalar\u0131n\u0131n Kuran<\/em>, Hz. Muhammed\u2019in Hayat\u0131, S\u00fcnnet, Hadisler gibi en temel kaynaklarda yer al\u0131yor olmas\u0131, \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131 olmamas\u0131 ve bu \u00f6rg\u00fct ve devletlerin \u0130slami kaynaklar taraf\u0131ndan onaylanan h\u00fck\u00fcmlere dayanarak bu eylemleri yapmas\u0131, bir sorgulama gerek\u00e7esi olmu\u015ftur.<\/p>\n

– Dinin politik, ekonomik ve di\u011fer \u00e7\u0131karlar i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131<\/strong>: Bu konuda en ba\u015fta gelen \u00f6rnek \u0130slamc\u0131lara ait AKP iktidar\u0131d\u0131r. \u0130kinci \u00f6nemli \u00f6rnek ise FET\u00d6\u2019d\u00fcr. AKP iktidar\u0131n\u0131n, lideri Erdo\u011fan\u2019\u0131n dine referans vererek uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik ve siyasi politikalar\u0131n k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar\u0131 ve gerek h\u00fck\u00fcmet i\u00e7indeki kurumlarda gerekse belediyelerde g\u00f6r\u00fclen yolsuzluklar ve iktidar orta\u011f\u0131 iken 15 Temmuz darbe giri\u015fiminde bulunarak tek ba\u015f\u0131na iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fan FET\u00d6 \u00f6rg\u00fct\u00fc, sorgulamalar\u0131n do\u011frudan \u0130slam\u2019\u0131n kendisine y\u00f6nelmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

– \u0130slamc\u0131 cemaat yap\u0131lar\u0131 ve tarikatlardaki menfaate dayal\u0131 ili\u015fkiler, yap\u0131lan haks\u0131zl\u0131klar, ahlaks\u0131zl\u0131klar, liderlerin m\u00fcritleri ve elemanlar\u0131 s\u00f6m\u00fcrmesi<\/strong>.<\/p>\n

– \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki ahlaki yozla\u015fma, yoksulluk ve gerilik<\/strong>: Bu olumsuz tablonun gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcmesi ve insanlar\u0131n art\u0131k \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00fclkelerde ya\u015famak istememesi ve k\u00e2fir olarak g\u00f6rd\u00fckleri m\u00fcreffeh ve geli\u015fmi\u015f Bat\u0131 \u00fclkelerine g\u00f6\u00e7 etmek istemesi.<\/p>\n

– \u0130nternetin tesiri<\/strong>: \u0130nternet sayesinde bilginin globalle\u015fmesi ve ona ula\u015f\u0131m\u0131n kolayla\u015fmas\u0131, \u00f6ncesinde kapal\u0131 cemaat ve tarikat yap\u0131lar\u0131 i\u00e7inde d\u0131\u015fsal tesirlere kar\u015f\u0131 koruma alt\u0131nda olan dindarlar\u0131n, m\u00fcrit ve cemaat bireylerinin bu tesirlere kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k h\u00e2le gelmesine yol a\u00e7t\u0131. Sosyal medya hesaplar\u0131nda ve bloklarda \u00f6zellikle dine muhalif olan, \u0130slam\u2019a ve Kuran<\/em>\u2019a d\u00f6n\u00fck ele\u015ftirilerini a\u00e7\u0131ktan yapan sitelere kolay eri\u015fim sayesinde herkes bu tart\u0131\u015fmalardan haberdar oldu. Turan Dursun gibi \u0130slam\u2019\u0131 \u00e7ok iyi bilen ama \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131p onu ele\u015ftiren \u00e7ok say\u0131da kitap yazan pek \u00e7ok yazar\u0131n bu ele\u015ftirileri ve bunlara eklenen pek \u00e7ok ele\u015ftiri ve \u0130slam\u2019a d\u00f6n\u00fck sorular ve sorgulamalar farkl\u0131 siteler taraf\u0131ndan ortaya serildi. \u0130slam\u2019a d\u00f6n\u00fck bu ele\u015ftirilere kar\u015f\u0131 ciddi ve tatmin edici cevaplar verilemedi. Verilen cevaplar apolojistikti ve ele\u015ftiriye d\u00f6n\u00fck rivayetin ink\u00e2r edilmesinden, ink\u00e2r edilemeyenlerin ise y\u00fczy\u0131llard\u0131r anla\u015f\u0131lan manalar\u0131ndan sapt\u0131r\u0131l\u0131p farkl\u0131 anlamlar verilme \u00e7abas\u0131ndan \u00f6teye ge\u00e7emedi.
\n\u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde baz\u0131 ki\u015filer i\u00e7in \u0130slam\u2019\u0131 farkl\u0131 yorumlama \u00e7abalar\u0131 da \u0130slam\u2019\u0131 do\u011frudan ele\u015ftiri a\u015famas\u0131na ge\u00e7melerinde bir etken oldu. \u0130slam\u2019\u0131n sol yorumlar\u0131, tarihselci bak\u0131\u015f gibi modern d\u00f6neme ait \u0130slam yorumlar\u0131ndan etkilenenler bunlar sayesinde kazand\u0131klar\u0131 ele\u015ftirel bak\u0131\u015f ile bir s\u00fcre sonra ele\u015ftirinin y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u0130slam\u2019\u0131 savunmaktan \u0130slam\u2019\u0131 sorgulamaya do\u011fru \u00e7evirmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n

\u0130\u00c7SEL ETKENLER
\n<\/strong>\u0130\u00e7sel etkenler veya nedenler derken kastetti\u011fimiz ise, sorulara cevap veren ki\u015filerin \u0130slam\u2019dan ayr\u0131lmalar\u0131na neden olan, \u0130slam inan\u00e7lar\u0131nda, Kuran<\/em>\u2019da, hadislerde, Hz. Muhammed\u2019in hayat\u0131nda var olan \u00e7eli\u015fkiler, ak\u0131l, bilim ve mant\u0131k d\u0131\u015f\u0131 bilgiler, vicdana s\u0131\u011fd\u0131r\u0131lamayan emir ve uygulamalard\u0131r. Bunlara yeterli ve tatmin edici cevaplar bulunamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u0130slam bu ki\u015filer nezdindeki de\u011ferini yitirmi\u015ftir.<\/p>\n

Bunlardan derledi\u011fimiz \u00e7ok\u00e7a zikredilen baz\u0131 \u00f6rnekler \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanabilir:<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131n tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Allah\u2019\u0131n yasak\u00e7\u0131, \u015fiddetli bir \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131c\u0131 bir tanr\u0131 olmas\u0131.<\/p>\n

– Allah\u2019\u0131n buna mecbur olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde adaletsiz bir d\u00fcnya yaratmas\u0131.<\/p>\n

– \u0130mtihan olay\u0131n\u0131n mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n izah edilememesi ve sa\u00e7ma bulunmas\u0131.<\/p>\n

– Allah\u2019\u0131n d\u00fcnyadaki olaylara duyars\u0131z kalmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019da kullan\u0131lan tanr\u0131 dilinin tehditk\u00e2r, kaba, k\u0131zg\u0131n, seviyesiz bir dil olmas\u0131.<\/p>\n

– Allah\u2019\u0131n ihtiya\u00e7 ve dualar\u0131 kar\u015f\u0131lamamas\u0131.<\/p>\n

– K\u00f6t\u00fcl\u00fck problemi\u2026 Allah, yery\u00fcz\u00fcndeki k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri engelleyecek g\u00fcce sahip oldu\u011fu h\u00e2lde neden engellemiyor? Neden k\u00f6t\u00fclerin imtihan\u0131na masum ve savunmas\u0131z iyileri alet ediyor?<\/p>\n

– Allah\u2019\u0131n sadece peygamberlere hitap edip tarihten \u00e7ekilmesi.<\/p>\n

– Allah\u2019\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 evrenin m\u00fckemmel olmamas\u0131. Allah daha iyi bir evren yaratabilirdi.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019da yer alan \u00e7eli\u015fkili, tutars\u0131z, mant\u0131k d\u0131\u015f\u0131, bilime ayk\u0131r\u0131 ayetler. Allah\u2019\u0131n korunmu\u015f ve bir harfi dahi de\u011fi\u015fmemi\u015f kitab\u0131 oldu\u011fu iddia edilmesine ra\u011fmen metin yap\u0131s\u0131nda gramer hatalar\u0131n\u0131n, c\u00fcmle bozukluklar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131n yetersiz bir kitap olmas\u0131. Evrensel olmamas\u0131, tamamen yerel ve tarihsel olmas\u0131, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7a\u011fa ve \u00e7a\u011f\u0131n de\u011fer, ya\u015fam tarz\u0131 ve yarg\u0131lar\u0131na uymamas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131n sadece bir b\u00f6lgeye indirilmesi ve sadece bir b\u00f6lgede yayg\u0131n bir din olmas\u0131 nedeniyle, bu b\u00f6lgelerde do\u011fmayanlar\u0131n, s\u0131rf M\u00fcsl\u00fcman olmayan bir \u00fclkede do\u011fduklar\u0131 i\u00e7in hidayet bulamayanlar\u0131n haks\u0131z bir \u015fekilde cehenneme gidecek olmas\u0131 ve cennetten mahrum kalacak olmas\u0131.<\/p>\n

\"\"
\u0130slamc\u0131 cemaat yap\u0131lar\u0131 ve tarikatlardaki menfaate dayal\u0131 ili\u015fkiler, yap\u0131lan haks\u0131zl\u0131klar, ahlaks\u0131zl\u0131klar, liderlerin m\u00fcritleri ve elemanlar\u0131 s\u00f6m\u00fcrmesi \u00f6nemli bir dinden \u00e7\u0131k\u0131\u015f nedenidir.<\/figcaption><\/figure>\n

– Kuran<\/em>\u2019da evrensel olmayan, tarihe ait, h\u00fckm\u00fc kalkm\u0131\u015f ahlaki h\u00fck\u00fcmlerin yer almas\u0131.<\/p>\n

– Hayata tatbiki m\u00fcmk\u00fcn olmayan Kuran<\/em> h\u00fck\u00fcmlerinin mevcudiyeti. Ge\u00e7erlili\u011fini k\u0131sa zamanda yitirecek h\u00fck\u00fcmleri Allah Kuran<\/em>\u2019a neden koymu\u015f?<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019da insan vicdan\u0131na s\u0131\u011fmayan ayetlerin ve emirlerin bulunmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131n ilahi olu\u015funun ve korunmu\u015f olu\u015funun kan\u0131ts\u0131z olu\u015fu. \u0130ni\u015f \u015fekline dair anlat\u0131lar\u0131n tamamen mant\u0131ks\u0131z, mitolojik hik\u00e2yelere dayanmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131n Hz. Muhammed\u2019in r\u00fcyas\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi vahiylere dayanmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019daki ayetlerin orijinal olmamas\u0131 ve farkl\u0131 kaynaklarda benzer anlat\u0131lara ve bilgilere rastlanmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em> metinlerinin yaz\u0131lmas\u0131, \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecine dair rivayetlere dair \u015f\u00fcpheler ve bunlar aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131n genel dilinin ve hitap tarz\u0131n\u0131n kaba, ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, korkutucu, tehditk\u00e2r olmas\u0131.<\/p>\n

– Miras hukukuna, had cezalar\u0131na dair Kuran<\/em> h\u00fck\u00fcmlerinin adaletsiz olmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131n kad\u0131na bak\u0131\u015f\u0131ndaki olumsuzluklar, kad\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lamas\u0131 ve de\u011fersiz g\u00f6rmesi.<\/p>\n

– Ganimet ayetleri ve Kuran<\/em>\u2019\u0131n ya\u011fmay\u0131 helal k\u0131lmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019da esir edilen evli kad\u0131nlarla ili\u015fkiye girilmesine Kuran<\/em>\u2019\u0131n k\u00f6leli\u011fi, cariyeli\u011fi ve cariyelerle cinsel temas\u0131 onaylamas\u0131 izin verilmesi.<\/p>\n

– Kuran<\/em> taraf\u0131ndan ifade edilen iman esaslar\u0131n\u0131n (n\u00fcb\u00fcvvet, melekler, ahiret) akla ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019daki baz\u0131 ayetlerde bilimle \u00e7at\u0131\u015fan bilgi ve ifadelerin yer almas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019daki k\u0131ssalar\u0131n ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131, tarihte ya\u015fanmam\u0131\u015f, uydurma olaylar olmas\u0131 ve bu k\u0131ssalar\u0131n i\u00e7inde mant\u0131\u011fa ve vicdana ayk\u0131r\u0131 olaylara ele\u015ftirmeden yer verilmesi.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019daki yarat\u0131l\u0131\u015f k\u0131ssas\u0131n\u0131n akla, bilime ve mant\u0131\u011fa ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131.<\/p>\n

– \u0130sa\u2019n\u0131n babas\u0131z d\u00fcnyaya geli\u015finin sa\u00e7ma olu\u015fu.<\/p>\n

– K\u0131sa d\u00fcnya hayat\u0131na kar\u015f\u0131 ebedi cehennem cezas\u0131n\u0131n adaletsiz olu\u015fu.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019da h\u00fcre h\u00fcr, k\u00f6leye k\u00f6le gibi adaletsiz h\u00fck\u00fcmlerin yer almas\u0131.<\/p>\n

– Hz. Muhammed\u2019in hayat\u0131nda g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan y\u00fcceltici y\u00f6nler kadar, dikkatlerden ka\u00e7\u0131r\u0131lan olumsuz y\u00f6nlerin de bulunmas\u0131.<\/p>\n

– Hz. Muhammed\u2019in bir \u00e7ocukla evlilik yapmas\u0131.<\/p>\n

– Hz. Muhammed\u2019in evlilikleri, cinsel hayat\u0131, e\u015fleriyle \u00f6zel hayat\u0131 ve problemleri gibi konularla ilgili ayetlerin Kuran<\/em>\u2019da yer almas\u0131.<\/p>\n

– Hz. Muhammed\u2019in evlatl\u0131\u011f\u0131n\u0131n e\u015fiyle evlenmesi ve bunun Kuran<\/em>\u2019da onaylanmas\u0131.<\/p>\n

– Hz. Muhammed\u2019in peygamberlik iddias\u0131n\u0131n siyasi bir manevra olmas\u0131.<\/p>\n

– \u0130slam\u2019\u0131n siyasi etkilerle olu\u015fmu\u015f bir din olmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em> peygamberli\u011fin delili olarak s\u00fcrekli ge\u00e7mi\u015f kavimlere verilen mucizeleri \u00f6rnek g\u00f6sterdi\u011fi h\u00e2lde Hz. Muhammed\u2019in kavminden gelen mucize taleplerini, nas\u0131l olsa iman etmeyecekler bahanesine s\u0131\u011f\u0131narak kar\u015f\u0131layamamas\u0131.<\/p>\n

– Hz. Muhammed\u2019in ve \u0130slam tarihinin sonradan \u00fcretilmi\u015f bir kurgu olma ihtimaline dair i\u015faret ve delillerin olmas\u0131.<\/p>\n

– Peygamberler silsilesinin saltanat sistemi gibi babadan o\u011fula ge\u00e7mesi.<\/p>\n

– Sahabenin Hz. Muhammed\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra b\u00fcy\u00fck ihtilaf ve ayr\u0131l\u0131klar ya\u015famalar\u0131, birbirlerini katletmeleri, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n genel tarihinin bu t\u00fcr \u00e7at\u0131\u015fma ve kavgalarla dolu olmas\u0131.<\/p>\n

– Semavi dinlerin tarihi insanl\u0131k tarihinin \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131na ra\u011fmen, Kuran<\/em>\u2019da tarihin bundan ibaret gibi g\u00f6sterilmesi.<\/p>\n

Burada dikkat \u00e7eken en \u00f6nemli nokta, ki\u015filerin \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na neden olan hususlar\u0131n, baz\u0131 \u00e7evrelerin iddia etti\u011fi gibi dinin yanl\u0131\u015f uygulanmas\u0131, dine sonradan sokulan hurafeler, bat\u0131l inan\u00e7lar de\u011fil, bizzat Kuran<\/em> ayetlerinde yer alan problemler ve Hz. Muhammed\u2019in hayat\u0131nda yer alan vicdanen ve mant\u0131ken onaylanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan olaylar olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u0130nan\u00e7la ilgili en derin \u00e7\u0131kmaz, bunu a\u015fma \u015fekli ve \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015fa neden olan olaylar
\n<\/strong>\u201c\u0130nanc\u0131n\u0131zla ilgili en derin \u00e7\u0131kmaz neydi ve bunu nas\u0131l a\u015ft\u0131n\u0131z?\u201d \u015feklindeki soruya \u201c\u0130slam hakk\u0131nda sizi \u015f\u00fcpheye sevk eden olaylar nedir?\u201d \u015feklindeki soruya verilen cevaplara benzer ve paralel cevaplar verilmi\u015ftir. Bu soruya da bir \u00f6nceki gibi fazla say\u0131da cevap verilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen baz\u0131 noktalarda yo\u011funla\u015fma oldu\u011fu, baz\u0131 konular\u0131n \u00e7ok say\u0131da ki\u015fi i\u00e7in \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce bir \u00e7\u0131kmaz oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

\u00c7ok say\u0131da ki\u015fi taraf\u0131ndan derin bir \u00e7\u0131kmaz olarak nitelenen hususlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131n bir vahiy \u00fcr\u00fcn\u00fc olup olmamas\u0131 ve Tanr\u0131\u2019n\u0131n bir insanla konu\u015fmas\u0131n\u0131n mant\u0131kl\u0131 bir izah\u0131n\u0131n olmamas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019daki \u00e7eli\u015fkili, mant\u0131k d\u0131\u015f\u0131, bilimle \u00e7at\u0131\u015fan, tarihsel ger\u00e7eklerle uyu\u015fmayan ayetlerin olmas\u0131, Tanr\u0131\u2019n\u0131n nas\u0131l bu kadar \u00e7eli\u015fkili bir kitab\u0131 g\u00f6ndermi\u015f olabilece\u011fi sorunu.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131n bir y\u00f6reye ve zamana ait kurallar ve ge\u00e7erlili\u011fini yitiren h\u00fck\u00fcmler i\u00e7ermesi, bir y\u00f6reye ve bir halk\u0131n diliyle g\u00f6nderilirken t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n bu kitaptan sorumlu tutulmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019daki \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 ve y\u00fczeysel dil.<\/p>\n

– Peygamberli\u011fin sadece belli bir b\u00f6lgede \u00e7\u0131kmas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019da Hz. Muhammed\u2019in \u015fahs\u0131na ve \u00f6zel hayat\u0131na ait ayetlerin yer almas\u0131.<\/p>\n

– Cariye ve k\u00f6lelik meselesi.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019daki kad\u0131nlarla ilgili ayetler.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019daki ganimet ayetleri.<\/p>\n

– Zeyd-Zeynep meselesi, Hz. Muhammed\u2019in gelini ile evlenmesi.<\/p>\n

– Hz. Muhammed\u2019in \u00e7ocuk ya\u015fta birisiyle evlenmesi.<\/p>\n

– Allah\u2019tan yard\u0131m taleplerinin ve dualar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kalmas\u0131.<\/p>\n

\"\"
Kuran\u2019\u0131n k\u00f6leli\u011fi, cariyeli\u011fi ve cariyelerle cinsel temas\u0131 onaylamas\u0131, \u0130slam\u2019dan kopmada \u00f6nemli nedenlerden biridir.<\/figcaption><\/figure>\n

– K\u00f6t\u00fcl\u00fck problemi.<\/p>\n

Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7\u0131kmaz olarak ifade edilen baz\u0131 hususlar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019daki yarat\u0131l\u0131\u015f teorisi ve insan neslinin ensest ili\u015fki (karde\u015f evlili\u011fi) yoluyla \u00e7o\u011falmas\u0131.<\/p>\n

– \u0130slam\u2019\u0131n derleme ve eklektik bir din olmas\u0131, di\u011fer din ve mitolojilerden toplanm\u0131\u015f olmas\u0131.<\/p>\n

– Dinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n siyasi nedenlere dayanmas\u0131.<\/p>\n

– Allah\u2019\u0131n kullar\u0131 aras\u0131nda ay\u0131r\u0131m yapmas\u0131.<\/p>\n

– Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlanamamas\u0131.<\/p>\n

– Dindeki sorgusuz itaat k\u00fclt\u00fcr\u00fc.<\/p>\n

– \u0130badetlerin zorlu\u011fu (be\u015f vakit namaz, sabah erken saatte kalk\u0131p namaz k\u0131lmak vb.).<\/p>\n

– Allah\u2019\u0131n bizim ibadetimize ihtiyac\u0131 yokken ibadeti emretmesi.<\/p>\n

– \u0130slam \u00f6nceki semavi dinlerin devam\u0131 oldu\u011funu iddia ediyorken K\u00e2be\u2019nin di\u011fer dinlerle bir ilgisinin olmamas\u0131.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131n \u015fiddete onay vermesi.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019da insan haklar\u0131na ayk\u0131r\u0131 ayetlerin yer almas\u0131.<\/p>\n

– \u0130slam\u2019\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 temel inan\u00e7lar\u0131n ge\u00e7erli bir kan\u0131ta dayand\u0131r\u0131lamamas\u0131.<\/p>\n

– Hz. Muhammed\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra sahabenin birbiriyle \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131.<\/p>\n

Bu \u00f6rnekler \u0130slam\u2019\u0131n \u00f6zellikleri, kaynaklar\u0131, bu kaynaklarda yer alan bilgiler, inan\u00e7 esaslar\u0131, Hz. Muhammed\u2019in hayat\u0131, Kuran<\/em>\u2019daki bilgi ve h\u00fck\u00fcmler ve bunlar\u0131n uygulan\u0131\u015f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan sorunlarla ilgilidir. Bunlar\u0131 \u201cepistemolojik \u00e7\u0131kmazlar\u201d olarak niteleyebiliriz. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda baz\u0131 ki\u015filer psikolojik \u00e7\u0131kmazlardan da s\u00f6z etmi\u015flerdir.<\/p>\n

\u201cPsikolojik \u00e7\u0131kmaz\u201d olarak ifade etti\u011fimiz hususlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

– \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kman\u0131n \u00f6n\u00fcndeki epistemolojik engeller a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde bunu psikolojik olarak kabul edememek, mant\u0131ken ve aklen do\u011frulad\u0131\u011f\u0131 sorgular\u0131n i\u00e7sel olarak kabul edilememesi ve bunun getirdi\u011fi ruhsal bunal\u0131m.<\/p>\n

– Ya yan\u0131l\u0131yorsam, ya cennet ve cehennem ger\u00e7ekse korkusu.<\/p>\n

– Toplumsal, \u00e7evresel bask\u0131dan duyulan korku ve e\u015f, aile, akraba, arkada\u015f \u00e7evresine \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi zorluk.<\/p>\n

– \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131nca yerine bir alternatif bulma, anlam bo\u015flu\u011funu doldurma kayg\u0131s\u0131.<\/p>\n

Bahsetti\u011fimiz bu \u00e7\u0131kmazlar\u0131n a\u015f\u0131lma \u015fekline dair soruya verilen cevaplar da \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n

– Tarafs\u0131z okumalar yaparak a\u015ft\u0131m.<\/p>\n

– Bilim ve felsefe okuyunca a\u015ft\u0131m.<\/p>\n

– Kuran<\/em>\u2019\u0131 anlayarak okuyunca a\u015ft\u0131m.<\/p>\n

– \u0130slam do\u011fru, M\u00fcsl\u00fcmanlar hatal\u0131 modundan kurtulunca a\u015ft\u0131m.<\/p>\n

– Vahiy olay\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleyince a\u015ft\u0131m.\"\"<\/p>\n

– \u0130slam\u2019\u0131n ilahi de\u011fil, tarihsel ve siyasi bir hareket oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce a\u015ft\u0131m.<\/p>\n

– Hz. Muhammed\u2019in ve sahabelerin hayat\u0131n\u0131 detayl\u0131 olarak okuyup \u00f6\u011frenince a\u015ft\u0131m.<\/p>\n

\u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015fa neden olan olay sorusuna ise b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funluk somut bir olayla cevap vermemi\u015f buna ya fazla say\u0131da olay\u0131n neden oldu\u011funu ya da \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n a\u015fama a\u015fama, yava\u015f yava\u015f ve uzun bir s\u00fcrece yay\u0131larak ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ifade etmi\u015ftir. Bu ise bize \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n basit etkilenmelerle ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fini, ge\u00e7ici bir hevesin eseri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, a\u015fa\u011f\u0131da \u00f6rneklerini verece\u011fimiz somut olaylarla bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f olsa bile bunun mutlaka bir sorgulama s\u00fcrecinin sonucu oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Dinden \u00e7\u0131k\u0131\u015f a\u015famas\u0131 olarak nitelenebilecek somut olaylardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

– Tanr\u0131\u2019ya uzun s\u00fcre yalvard\u0131m cevap vermeyince dinden \u00e7\u0131kt\u0131m.<\/p>\n

– Be\u015f vakit namaz\u0131 b\u0131rak\u0131nca dinden \u00e7\u0131kt\u0131m.<\/p>\n

– K\u0131z\u0131m\u0131n din hakk\u0131ndaki sorular\u0131, sorgulamalar\u0131 karar vermeme yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n

– Alkol almaya ba\u015flay\u0131nca.<\/p>\n

– Bir g\u00fcn sabah namaz\u0131na kalkt\u0131m ve k\u0131lmad\u0131m. Bir daha da k\u0131lmad\u0131m. Dinden \u00e7\u0131kt\u0131m.<\/p>\n

– \u0130\u00e7kili namaz k\u0131lan kocama Allah\u2019\u0131n m\u00fcdahale etmedi\u011fini g\u00f6r\u00fcnce karar verdim.<\/p>\n

– Duan\u0131n anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlay\u0131nca dinden \u00e7\u0131kt\u0131m.<\/p>\n

Ayd\u0131nlanma ya\u015fayal\u0131 ka\u00e7 y\u0131l oldu\u011fu, bunu kimlerle payla\u015ft\u0131klar\u0131
\n<\/strong>\u201cAyd\u0131nlanma ya\u015fayal\u0131 ka\u00e7 y\u0131l oldu?\u201d sorusuna verilen cevaplar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 \u015fu \u015fekildedir.<\/p>\n

– 6 ay: 1 ki\u015fi<\/p>\n

– 9 ay: 1 ki\u015fi<\/p>\n

– 1 y\u0131l: 1 ki\u015fi<\/p>\n

– 2 y\u0131l: 8 ki\u015fi<\/p>\n

– 3 y\u0131l: 3 ki\u015fi<\/p>\n

– 4 y\u0131l: 2 ki\u015fi<\/p>\n

– 5 y\u0131l: 11 ki\u015fi<\/p>\n

– 6 y\u0131l: 4 ki\u015fi<\/p>\n

– 7 y\u0131l: 1 ki\u015fi<\/p>\n

– 8 y\u0131l: 5 ki\u015fi<\/p>\n

– 9 y\u0131l: 4 ki\u015fi<\/p>\n

– 10 y\u0131l: 6 ki\u015fi<\/p>\n

– 11 y\u0131l: 1 ki\u015fi<\/p>\n

– 12 y\u0131l: 3 ki\u015fi<\/p>\n

– 25 y\u0131l: 1 ki\u015fi<\/p>\n

– 30 y\u0131l: 1 ki\u015fi<\/p>\n

– Devam eden bir s\u00fcre\u00e7 diyenler: 3 ki\u015fi<\/p>\n

– Belirtmeyen: 4 ki\u015fi.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi ki\u015filerin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu son 1 y\u0131l ile 12 y\u0131l aras\u0131nda \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sorgulamaya ba\u015flama s\u00fcre\u00e7leri de bundan biraz daha geriye gitmektedir. Son 15 y\u0131l i\u00e7indeki siyasi ve toplumsal geli\u015fmeler ve internetin yayg\u0131n bir bi\u00e7imde kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131n\u0131n bu s\u00fcrecin olu\u015fmas\u0131nda ciddi bir etkisi vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc son 15-20 y\u0131l i\u00e7indeki ileti\u015fim ve bilgiye eri\u015fim anlam\u0131nda en \u00f6nemli geli\u015fme internetin ve sosyal medyan\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 olmu\u015ftur.
\n\u201cBunu kimlerle payla\u015f\u0131yorsunuz?\u201d \u015feklindeki soruya verilen cevaplar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ise \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n

– Kimseyle payla\u015fm\u0131yorum diyen toplam 7 ki\u015fi.<\/p>\n

– Beni anlayacak ki\u015filerle veya sadece bir iki ki\u015fi ile veya k\u0131s\u0131tl\u0131 bir \u00e7evre ile veya ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015ften ki\u015filerle payla\u015f\u0131yorum ve ailemle ve di\u011fer \u00e7evre ile payla\u015fm\u0131yorum diyen toplam 31 ki\u015fi.<\/p>\n

– E\u015fimle ve birka\u00e7 arkada\u015f\u0131mla payla\u015ft\u0131m diyen 2 ki\u015fi.<\/p>\n

– \u00c7ocuklar\u0131mla payla\u015ft\u0131m diyen 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Uygun g\u00f6rd\u00fcklerimle diyen 1 ki\u015fi.<\/p>\n

– Ailem ve \u00e7evreme duyurdum hepsi biliyor diyen toplam 6 ki\u015fi.<\/p>\n

– Herkese a\u00e7\u0131klad\u0131m diyen toplam 11 ki\u015fi.<\/p>\n

– Belirtmeyen 1 ki\u015fidir.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi kimseyle payla\u015fmayan veya sadece g\u00fcvendi\u011fi birka\u00e7 ki\u015fiyle payla\u015f\u0131p ailesine ve \u00e7evresine duyurmayanlar b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturmaktad\u0131r. Herkese a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenler ise \u00e7o\u011funlukla ilahiyat d\u0131\u015f\u0131 alanda i\u015f yapan ki\u015filerdir. \u0130lahiyat alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klaman\u0131n verece\u011fi zarar bunun a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 engellemektedir. T\u00fcrkiye ortam\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inan\u00e7lar\u0131 \u00f6zg\u00fcrce a\u00e7\u0131klamaya \u00e7ok uygun olmamas\u0131 ve mahalle bask\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok yo\u011fun bir \u015fekilde hissedilmesi de bunu etkileyen bir di\u011fer fakt\u00f6rd\u00fcr. Ayn\u0131 \u015fekilde aileye ve \u00f6zellikle anne-babaya a\u00e7\u0131klama konusunda bir \u00e7ekince g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunun nedeni ise de\u011fi\u015fme ihtimali olmayan ya\u015fl\u0131 insanlar\u0131 \u00fczmeme iste\u011fi gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n

Aile, akrabalar ve arkada\u015flar ile ili\u015fkilerdeki de\u011fi\u015fiklikler
\n<\/strong>Bu soruya b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funluk ailesine, arkada\u015flar\u0131na ve \u00e7evresine \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle a\u00e7\u0131klamad\u0131\u011f\u0131 veya sadece g\u00fcvendi\u011fi ki\u015filere a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in aile, akraba ve arkada\u015flar\u0131yla ciddi bir sorun ya\u015famad\u0131m, \u015feklinde cevap vermi\u015ftir.
\n\u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle veya k\u0131smen a\u00e7\u0131klayanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ili\u015fkilerinde ise baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerin oldu\u011fu g\u00f6zlenmektedir. Bunlardan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc baz\u0131 aile bireyleriyle, b\u00fcy\u00fckleriyle, babas\u0131yla, e\u015fiyle ve baz\u0131 arkada\u015flar\u0131yla sorun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Kendilerine tav\u0131r al\u0131nanlar, arkada\u015f \u00e7evresinden d\u0131\u015flananlar, ili\u015fkileri so\u011fuyanlar veya bozulanlar ve ili\u015fkilerinin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131, yaln\u0131zla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131, tekfir edildiklerini s\u00f6yleyenler mevcuttur. Hatta bir \u00f6rnek, ailesinin kendisini reddetti\u011fini ve \u00f6l\u00fcmle tehdit etti\u011fini bile s\u00f6ylemektedir. Baz\u0131 ki\u015filer ise bilin\u00e7li olarak eski \u00e7evresini de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, yeni arkada\u015flar edindi\u011fini, dindar \u00e7evrelerle daha az g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, g\u00f6r\u00fc\u015fse de dini konulara girmedi\u011fini ve insanlarla ili\u015fkilerini art\u0131k inan\u00e7 temeli \u00fczerinden de\u011fil insanl\u0131k \u00fczerinden y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade etmektedir. \u00d6rnekler yeti\u015fkin \u00e7evreden oldu\u011fu i\u00e7in onlara gelen bask\u0131lar ve d\u0131\u015flamalar nispeten daha az etkilidir. E\u011fer s\u00f6z konusu ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131 25-60 de\u011fil de 15-25 aras\u0131ndan se\u00e7ilseydi aile ve \u00e7evre bak\u0131s\u0131n\u0131n daha \u015fiddetli g\u00f6r\u00fclece\u011fi muhtemeldir.<\/p>\n

\"\"
Son 15-20 y\u0131l i\u00e7inde internetin ve sosyal medyan\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n artmas\u0131, \u0130slam hakk\u0131ndaki \u015f\u00fcphe, sorgu ve ele\u015ftirilerin herkes taraf\u0131ndan kolayca \u00f6\u011frenilmesine yol a\u00e7t\u0131 ve \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

G\u00f6revlerini nas\u0131l yerine getiriyorlar?
\n<\/em><\/strong>\u201c\u0130slam dininden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z halde g\u00f6revinizi yerine getirmede nas\u0131l bir yol izliyorsunuz?\u201d sorusu g\u00f6revi ilahiyat alan\u0131nda olanlar i\u00e7in sorulmu\u015ftu. \u0130nanmad\u0131klar\u0131 bir dinle ilgili bir i\u015fte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olman\u0131n etkileri, zorluklar\u0131 ve g\u00f6reve devam etmenin gerek\u00e7elerini ortaya \u00e7\u0131karmak ve \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 sorunlar\u0131 belirlemek amac\u0131yla sorulmu\u015ftu.
\nBu soruyu hemen hemen tamamen ilahiyat alan\u0131nda g\u00f6rev yapan, \u00f6\u011fretmenler, \u00f6\u011fretim g\u00f6revlileri, imam ve m\u00fcft\u00fcler cevapland\u0131rd\u0131.
\nCevap verenlerin ikisi d\u0131\u015f\u0131ndakiler \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7evrelerine ve ailelerine a\u00e7\u0131klamayan ki\u015filerdir.
\nBunlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 i\u015fini profesyonelce, profesyonel bir din \u00f6\u011freticisi olarak ve titizlikle y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc; sorumluluklar\u0131n\u0131 inand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerdeki gibi yerine getirmeye devam etti\u011fini; ger\u00e7ek inan\u00e7 ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini gizlemesine, takiyye yapmas\u0131na, \u0130slam \u015femsiyesi alt\u0131ndaym\u0131\u015f gibi davranmas\u0131na ra\u011fmen, herhangi bir inanc\u0131 inan\u00e7s\u0131z birinin anlatmas\u0131nda etik bir sorun g\u00f6rmedi\u011fini ve bu esnada objektif ifadeler kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131; i\u015fi dinle ilgili olsa da bunun kendi inanc\u0131 ile ilgisinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; \u00f6\u011frencilerine ahlakl\u0131 olmay\u0131 \u00f6\u011fretti\u011fini ifade etmi\u015ftir. \u00d6\u011fretim g\u00f6revlisi bir ki\u015fi de i\u015fine akademik yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 (konu din bile olsa ) hi\u00e7bir dinin bilim insan\u0131n\u0131 ilgilendirmeyece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir.
\nBaz\u0131 ki\u015filer ise M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr gibi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini, onu bir k\u00fclt\u00fcr olarak ya\u015famaya devam ettiklerini, k\u00fclt\u00fcrel bir M\u00fcsl\u00fcman gibi davrand\u0131klar\u0131n\u0131, ortak yap\u0131lan dini vecibelere (Cuma namaz\u0131 gibi) kat\u0131l\u0131m g\u00f6sterdiklerini, d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve entelekt\u00fcel faaliyette bulunmay\u0131 dini alandaki kamu g\u00f6revinden ayr\u0131 g\u00f6rd\u00fcklerini, Nietzsche gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp C\u00fcbbeli gibi ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, inan\u00e7 sistemine inanmasa da toplumsal i\u015flevinin bilincinde olduklar\u0131n\u0131, hatta (san\u0131r\u0131m olaya objektif bakt\u0131klar\u0131 i\u00e7in) g\u00f6revlerini daha iyi yerine getirdiklerine inand\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmi\u015flerdir.
\nAncak bu gruplardan farkl\u0131 olarak baz\u0131 ki\u015filerin bu durumdan rahats\u0131z olduklar\u0131 da g\u00f6zlemlenmektedir. Kimlik bunal\u0131m\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, inanmad\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri inan\u0131yor gibi yapmaktan yorulduklar\u0131n\u0131, inanmad\u0131\u011f\u0131 bir din hakk\u0131nda yalan s\u00f6ylemekten zorland\u0131klar\u0131n\u0131 ve bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda savunma psikolojisi i\u00e7ine girerek ikiy\u00fczl\u00fc davranmay\u0131 kendilerinin se\u00e7medi\u011fini, bu \u015fartlarda b\u00f6yle davranmak zorunda olduklar\u0131n\u0131, ba\u015fka yapabilecekleri bir i\u015fleri ve meslekleri olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bunu s\u00fcrd\u00fcrmek zorunda olduklar\u0131n\u0131, kimseye bir \u015fey empoze etmeden m\u00fcfredata sad\u0131k kalarak i\u015flerini yap\u0131p emeklerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedirler.
\nBir ki\u015fi ise \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde bu alanda g\u00f6rev yapmay\u0131 etik bulmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u015fka alanda \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 tercih etmi\u015ftir.
\nDi\u011fer bir \u00f6rnek ise, g\u00f6revi esnas\u0131nda inanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tepkiler ald\u0131\u011f\u0131n\u0131; mobing, hakaret, soru\u015fturma ve s\u00fcrg\u00fcnlere u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sonunda erken ya\u015fta emeklili\u011fini istemek zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Hatta emekli olduktan sonra bile arkas\u0131ndan soru\u015fturmalar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ise di\u011fer ki\u015filerin \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 gizleyerek g\u00f6revlerini s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta ne kadar hakl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

\u0130f\u015fa olmalar\u0131 durumunda ba\u015flar\u0131na neler gelebilir?
\n<\/strong>Bu da g\u00f6revi ilahiyat alan\u0131nda olan ve \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamayanlar i\u00e7in sorulmu\u015f bir soru idi. Ancak \u00e7o\u011fu ki\u015fi taraf\u0131ndan cevapland\u0131r\u0131ld\u0131. Durumunu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f veya if\u015fa olmu\u015f olanlar ba\u015flar\u0131na gelen durumlar\u0131 aktar\u0131rken, di\u011ferleri de korku ve endi\u015felerini aktard\u0131lar.<\/p>\n

\u0130f\u015fa olma durumunda ba\u015flar\u0131na gelebilecek \u015feylerle ilgili belirtilen korku ve endi\u015feler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

– Aile ve \u00e7evre ile ili\u015fkilerin bozulmas\u0131, sorunlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, aileden kopmak, d\u0131\u015flanmak, aforoz edilmek.<\/p>\n

– Anne ve baban\u0131n \u00e7ok \u00fcz\u00fclecek olmas\u0131.<\/p>\n

– Evlatl\u0131ktan reddedilmek.<\/p>\n

– \u0130f\u015fa oldu\u011fu i\u00e7in kendisi y\u00fcz\u00fcnden ailesinin ve yak\u0131n \u00e7evresinin de zarar g\u00f6rmesi.<\/p>\n

– Art\u0131k m\u00fcrtet say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in e\u015finden bo\u015fanmak zorunda kalmak.<\/p>\n

– Evlatlar\u0131n\u0131n elinden al\u0131nmas\u0131 (Kafir bir annenin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 yeti\u015ftirmesi istenmedi\u011fi i\u00e7in).<\/p>\n

– \u0130nsanlar\u0131n nefret etti\u011fi birisi olmak.<\/p>\n

\"\"
Tarafs\u0131z okumalar yapmak, bilim ve felsefe okumak…<\/figcaption><\/figure>\n

– K\u0131nanmak.<\/p>\n

– Karalanmak.<\/p>\n

– Hakk\u0131nda olumsuz alg\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131.<\/p>\n

– Yaln\u0131zla\u015fmak.<\/p>\n

– Mobinglere ve y\u0131ld\u0131rmalara maruz kalmak.<\/p>\n

– \u0130tibars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lmak veya itibar kayb\u0131na u\u011framak.<\/p>\n

– Mahalle bask\u0131s\u0131na maruz kalmak.<\/p>\n

– Yapt\u0131r\u0131mlara maruz kalmak.<\/p>\n

– Kamu ya da \u00f6zel sekt\u00f6r fark etmeksizin i\u015fle ilgili s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famak, i\u015ften at\u0131lmak, g\u00f6revine son verilmek.<\/p>\n

– Yap\u0131lan i\u015fin ya da ticaretin bozulmas\u0131.<\/p>\n

– Ya\u015fan\u0131lan yeri de\u011fi\u015ftirmek zorunda kalmak.<\/p>\n

– Hedef g\u00f6sterilmek.<\/p>\n

– Fiziki sald\u0131r\u0131ya u\u011framak.<\/p>\n

– Can g\u00fcvenli\u011finin ortadan kalkmas\u0131, \u00f6ld\u00fcr\u00fclmek.<\/p>\n

\u0130f\u015fa olma durumunda ortaya \u00e7\u0131kacak t\u00fcm bu endi\u015fe ve korkular yersiz midir? Hay\u0131r! \u00c7\u00fcnk\u00fc ki\u015filer aras\u0131nda if\u015fa olmu\u015f veya durumunu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f baz\u0131lar\u0131 bu t\u00fcr durumlar\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmi\u015flerdir. Bir ki\u015fi ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlili\u011finden at\u0131lm\u0131\u015f ve do\u00e7entli\u011fe y\u00fckselmesi engellenmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda yazd\u0131klar\u0131 nedeniyle tehditler almaktad\u0131r. \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kan bir di\u011fer ki\u015fiyi bizzat ailesi \u00f6l\u00fcmle tehdit etmi\u015f ve bu da yetmemi\u015f radikal \u0130slamc\u0131 gruplardan tehdit alm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fka birisi \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7evresinin \u00e7ok \u00fcz\u00fcnt\u00fc duydu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Bir di\u011fer ki\u015fi ise durumunu sosyal medyada payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tehditler ve hakaretler ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, yazd\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda \u015fik\u00e2yet edildi\u011fi i\u00e7in savc\u0131l\u0131\u011fa ifade vermek zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Bir \u00f6\u011fretmen ise okulda mobinge maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u015fik\u00e2yet edildi\u011fini, hakk\u0131nda soru\u015fturmalar a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendisine bask\u0131 uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131, s\u00fcrg\u00fcn edildi\u011fini, erken ya\u015fta emeklili\u011fini istemek zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zellikle belirtmi\u015ftir. Bu \u00f6rnekler bize \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamayanlar\u0131n if\u015fa olmalar\u0131 durumunda kar\u015f\u0131la\u015facaklar\u0131 durumlarla ilgili ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 korku ve endi\u015felerde hi\u00e7 de haks\u0131z olmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Gelecekte gizlilik devam edecek mi?
\n<\/strong>\u201cDurumunuzun gizlili\u011fini ne kadar devam ettirmeyi planl\u0131yorsunuz? Gelece\u011finizde nas\u0131l bir yol izlemeyi hesapl\u0131yorsunuz?\u201d sorular\u0131 hen\u00fcz if\u015fa olmam\u0131\u015f ki\u015filere sorulmu\u015ftu. Verilen cevaplar i\u00e7inde durumlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamay\u0131 hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyenlerin say\u0131s\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturmaktad\u0131r. Hatta bunu \u00f6lene kadar bu \u015fekilde a\u00e7\u0131klamadan s\u00fcrd\u00fcreceklerini s\u00f6yleyenler de vard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 ise buna s\u0131n\u0131r ve \u015fart getirmi\u015flerdir. Bilmediklerini ve hen\u00fcz karar vermediklerini s\u00f6yleyenlerin yan\u0131 s\u0131ra emekli olana kadar a\u00e7\u0131klamayaca\u011f\u0131m, annem babam vefat edince a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m, gidi\u015fata g\u00f6re a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m, yurt d\u0131\u015f\u0131na gidip yerle\u015fince a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m, \u00e7evremden uzakla\u015f\u0131nca a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m, siyasi ve toplumsal \u015fartlar de\u011fi\u015fince a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m, toplum bu durumu kabullenecek olgunlu\u011fa eri\u015fince ve ayd\u0131nl\u0131k bir \u00fclke oldu\u011fumuzda a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m, din yak\u0131n gelecekte de\u011ferini yitirecek bir de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fan\u0131yor bu ger\u00e7ekle\u015fince a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m \u015feklinde baz\u0131 cevaplar verilmi\u015ftir.
\nBu durum bir \u00f6nceki soruya verilen cevaplarda ortaya \u00e7\u0131kan endi\u015fe ve korkular\u0131n do\u011fal bir sonucudur.<\/p>\n

Pi\u015fmanl\u0131k ve mutluluk
\n<\/strong>En \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 sonu\u00e7lardan birisi \u201cHi\u00e7 pi\u015fmanl\u0131k duyuyor musunuz, mutlu musunuz?\u201d sorusuna verilen cevaplarla ilgilidir. Ki\u015filerin t\u00fcm\u00fc pi\u015fman olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. Farkl\u0131 olarak sadece, pi\u015fman olmad\u0131klar\u0131n\u0131 ironik bir tarzda \u201c\u00e7ok pi\u015fman\u0131m!\u201d \u015feklinde ard\u0131ndan gelen yorumlar\u0131yla tersini anlatmaya \u00e7al\u0131\u015farak ya da gen\u00e7 ya\u015flar\u0131n\u0131 veya \u00f6m\u00fcrlerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 dindar ge\u00e7irmekten, \u0130slami camiaya hizmet etmekten, daha erken ya\u015fta ayd\u0131nlanmamaktan, ge\u00e7 kalmaktan, din ile sorgulamadan bo\u015fa ge\u00e7en y\u0131llar\u0131ndan dolay\u0131 pi\u015fmanl\u0131k duyduklar\u0131n\u0131 ifade ederek s\u00f6yleyenler olmu\u015ftur. Bu da \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kman\u0131n kimse \u00fczerinde pi\u015fmanl\u0131k etkisi olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.
\nAyn\u0131 \u015fey mutlu musunuz sorusu i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Miza\u00e7 gere\u011fi mutlu olmayan, cehaletin verdi\u011fi ve dinde t\u00fcm sorulara yan\u0131t bulundu\u011fu i\u00e7in sahip olunan mutlulu\u011fu \u00f6zledi\u011fi, ayd\u0131nlanman\u0131n getirdi\u011fi sorumluluk nedeniyle, yeterince a\u00e7\u0131l\u0131p kendini \u00f6zg\u00fcrce ifade edemedi\u011fi i\u00e7in mutlu olmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen birka\u00e7 ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm ki\u015filer mutlu olduklar\u0131n\u0131, kendilerini daha dingin ve huzurlu hissettiklerini ifade etmi\u015flerdir.<\/p>\n

\u00d6zet sonu\u00e7
\n<\/strong>1) \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f dalgas\u0131, sadece gen\u00e7ler aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bir olay de\u011fildir. T\u00fcm ya\u015f gruplar\u0131nda b\u00f6yle bir e\u011filim g\u00f6zlemlenmektedir.<\/p>\n

2) \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f, ge\u00e7mi\u015fi itibariyle olduk\u00e7a dindar veya \u0130slamc\u0131 olan ve imam-hatip lisesi ve \u00fcniversite d\u00fczeyinde ilahiyat e\u011fitimi veren okullarda e\u011fitim g\u00f6ren ya da bu \u00fcniversitelerde mast\u0131r ve doktora d\u00fczeyinde akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan ve h\u00e2lihaz\u0131rda yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f ilahiyat ve din alan\u0131nda imam, m\u00fcft\u00fc, din bilgisi \u00f6\u011fretmeni, ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlisi, do\u00e7ent ve profes\u00f6r olan ki\u015filer aras\u0131nda da mevcuttur.<\/p>\n

3) Dini akademik d\u00fczeyde bilen ki\u015filer aras\u0131nda \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n olmas\u0131 bu durumun siyasi, sosyal ve psikolojik tepkilerden veya bir t\u00fcr ge\u00e7ici r\u00fczg\u00e2rdan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine bilgiye dayal\u0131 ciddi ara\u015ft\u0131rma ve sorgulamalar\u0131n neticesi oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

4) \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kanlar, deizm, ateizm gibi yeni kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 ak\u0131mlardan etkilendikleri i\u00e7in de\u011fil, \u0130slam\u2019\u0131n yetersizli\u011fini g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in dinden \u00e7\u0131kmaktad\u0131rlar. Sorun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 dinsel, d\u00fc\u015f\u00fcnsel, felsefi veya metafizik ak\u0131mlar\u0131n cazibesine kap\u0131lmalar\u0131 de\u011fil, \u0130slam\u2019\u0131n kendisinde g\u00f6rd\u00fckleri problemlerdir.<\/p>\n

5) Kulaktan dolma dolayl\u0131 bilgiler yerine \u0130slam\u2019\u0131n temel kaynaklar\u0131n\u0131n -\u00f6rne\u011fin Kuran<\/em>\u2019\u0131n ve \u0130slam tarihinin- do\u011frudan okunmas\u0131 ve incelenmesi, \u0130slam hakk\u0131ndaki \u015f\u00fcpheleri, sorgulamalar\u0131 ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 art\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Ankete yan\u0131t veren ki\u015filerin \u00e7o\u011funlu\u011fu \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 i\u00e7in pi\u015fman olmad\u0131klar\u0131n\u0131, mutlu olduklar\u0131n\u0131, kendilerini daha dingin ve huzurlu hissettiklerini ifade etmi\u015flerdir.<\/figcaption><\/figure>\n

6) Farkl\u0131 alanlardaki okumalar -felsefe, antropoloji, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 dinler tarihi, farkl\u0131 dinlere ait kutsal kitaplar, genel tarih, mitoloji, bilimsel disiplinler vs. gibi- ve bunlar\u0131n \u0130slam ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, \u0130slam hakk\u0131ndaki \u015f\u00fcpheleri ve sorgulamalar\u0131 art\u0131rmakta ve \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015flara neden olmaktad\u0131r.<\/p>\n

7) \u0130slam ad\u0131na ortaya konulan bireysel, siyasi ve toplumsal uygulamalar, cemaat yap\u0131lar\u0131ndaki dikkat \u00e7eken menfi y\u00f6nler ve ili\u015fkiler, \u0130slamc\u0131lar\u0131n iktidarda g\u00f6sterdikleri olumsuz \u00e7izgi ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k, y\u00f6netimlerindeki yozla\u015fma, ahlaks\u0131zl\u0131k ve yolsuzluklar, \u0130slamc\u0131lar\u0131n kendi aralar\u0131ndaki siyasi \u00e7at\u0131\u015fma ve iktidar kavgalar\u0131, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki ahlaki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve gerilik, \u0130slam\u2019a d\u00f6n\u00fck ele\u015ftiri, sorgulama ve nihayetinde \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kmada tetikleyici i\u015flev g\u00f6rmektedir.<\/p>\n

8) \u0130nternet \u00f6ncesi d\u00f6nemlerde \u0130slam\u2019a dair tart\u0131\u015fma ve ele\u015ftiriler dar bir \u00e7evrede y\u00fcr\u00fcyor ve d\u0131\u015fa kapal\u0131 \u0130slami \u00e7evreler, cemaatler ve e\u011fitim kurumlar\u0131 i\u00e7inde yer alanlar bu tarz tart\u0131\u015fma ve ele\u015ftirilerin etkisinden korunup uzak tutuluyordu. Ancak son 15-20 y\u0131l i\u00e7inde internetin ve sosyal medyan\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n h\u0131zla artmas\u0131yla birlikte bilgiye ve bu t\u00fcr ortamlarda yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalara ula\u015fmak son derece kolay h\u00e2le geldi. Bu ise \u0130slam hakk\u0131ndaki \u015f\u00fcphe, sorgu ve ele\u015ftirilerin herkes taraf\u0131ndan kolayca \u00f6\u011frenilmesine yol a\u00e7maktad\u0131r ve \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 h\u0131zland\u0131rmaktad\u0131r. Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda matbaan\u0131n H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa yapt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131c\u0131 tesiri, internet ve sosyal medya h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde \u0130slam\u2019a yapmaktad\u0131r. Yak\u0131n bir gelecekte \u0130slam dini de H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n kaderini payla\u015facak gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n

9) \u0130slam\u2019\u0131 savunmak i\u00e7in ortaya konulan apolojist tutum ve aklamac\u0131 tav\u0131rla dine yeni yorumlar getirme \u00e7abalar\u0131 i\u015fe yaramamakta, tersine bu t\u00fcr savunma ve tart\u0131\u015fmalar\u0131n i\u00e7ine dahil olanlar bir s\u00fcre sonra bu savunmac\u0131 yorum ve a\u00e7\u0131klamalar\u0131n i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bir temelinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rerek ele\u015ftiri oklar\u0131n\u0131 \u0130slam\u2019a y\u00f6neltmekte ve dinden \u00e7\u0131kmaktad\u0131rlar. Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n i\u00e7ine dahil olmak ele\u015ftirel bak\u0131\u015f\u0131 ve sorgulama g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmakta ve bu da \u0130slam\u2019\u0131n daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde sorgulanmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n

10) \u0130slam\u2019\u0131n sorgulanmas\u0131na yol a\u00e7an hususlar \u00e7oklar\u0131nca iddia edildi\u011fi gibi \u0130slam\u2019a sonradan sokulan hurafeler ve M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n uygulamalar\u0131ndan kaynaklanan sorunlar de\u011fil, bizzat Kuran<\/em> ayetlerinde ve Hz. Muhammed\u2019in hayat\u0131nda yer alan vicdanen ve mant\u0131ken onaylanamayan problemler ve olaylard\u0131r. Ki\u015filerin tamam\u0131 do\u011frudan temel inan\u00e7lar, Kuran<\/em>\u2019\u0131n ilahili\u011fi, Kuran<\/em>\u2019daki ayetlerde yer alan h\u00fck\u00fcm ve bilgiler veya Hz. Muhammed\u2019in ve sahabenin hayat\u0131nda g\u00f6rd\u00fckleri baz\u0131 i\u015fler ve olaylarla ilgili yanl\u0131\u015f, mant\u0131k d\u0131\u015f\u0131, bilim d\u0131\u015f\u0131, tarihsel ger\u00e7eklerle uyu\u015fmayan, vicdana uymayan hususlarla ilgili sorgu ve ele\u015ftirilerini belirtmi\u015flerdir. Sorgulanan \u015fey sadece hurafeler ve yanl\u0131\u015f uygulamalar de\u011fil, Kuran<\/em> ayetleri, vahyin mahiyeti, s\u00fcnnet\/hadisler, Hz. Muhammed\u2019in ve sahabenin hayatlar\u0131 yani \u0130slam\u2019\u0131n bizzat kendisidir.<\/p>\n

11) Ki\u015filerde \u0130slam\u2019a dair konular\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131nda ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesinde ya\u015fanan s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n arka plan\u0131nda epistemolojik sorunlar kadar bunlar\u0131n psikolojik olarak a\u015f\u0131lmas\u0131 sorunu da vard\u0131r. Esasen bu daha etkili bir sorundur. Bilgi olarak temelsizli\u011finin aklen onaylanmas\u0131na ra\u011fmen i\u00e7sel ve \u00e7evresel sorunlar nedeniyle psikolojik olarak, bunlar\u0131n kabul edilmesinde sorun ya\u015fanmaktad\u0131r.<\/p>\n

12) \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar tek bir olay\u0131n etkisinde kalarak bir kerede ortaya \u00e7\u0131kan bir durum de\u011fil, a\u015fama a\u015fama ve uzun bir s\u00fcrece yay\u0131larak ger\u00e7ekle\u015fen bir sorgulaman\u0131n neticesidir. Bu ise bize \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n basit etkilenmelerle ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fini, ge\u00e7ici bir hevesin eseri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, mutlaka bir sorgulama s\u00fcrecinin sonucu oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

13) \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n ortalama son on y\u0131ll\u0131k s\u00fcrece yay\u0131l\u0131yor olmas\u0131, internetin ve siyasi olaylar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 tetiklemenin bu \u00e7\u0131k\u0131\u015flarda ne kadar etkili oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

14) Ki\u015filerin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizlemektedir. Bunun en \u00f6nemli nedenleri T\u00fcrkiye\u2019de d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yeterli olmamas\u0131; siyasi iktidarda yer alanlar\u0131n \u0130slamc\u0131 kimli\u011finin olu\u015fturdu\u011fu bask\u0131; ili\u015fkilerde b\u00fcrokraside, kamuda, i\u015f ortamlar\u0131nda inanca dayal\u0131 kimli\u011fin belirleyici olmas\u0131; aile, \u00e7evre ve mahalle bask\u0131s\u0131n\u0131n etkileri; can g\u00fcvenli\u011fine dair duyulan endi\u015felerdir.<\/p>\n

15) \u00c7o\u011funlu\u011fun \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamamas\u0131 ve gizlemeye devam etmesi g\u00f6r\u00fcnenden \u00e7ok daha fazla ki\u015finin din ve inan\u00e7lar\u0131yla ba\u011f\u0131n\u0131 kopard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Dipten gelen dalga ve aysbergin g\u00f6r\u00fcnmeyen k\u0131sm\u0131 g\u00f6r\u00fcnenden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ve bu dalga b\u00fcy\u00fcyerek gelmektedir. Tetikleyici bir nedene ba\u011fl\u0131 olarak dipten gelen bu dalgan\u0131n y\u00fczeye \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmez \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck dalgalara neden olacakt\u0131r.<\/p>\n

16) Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n belki de en \u00e7arp\u0131c\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan birisi, sorulara cevap verenlerin neredeyse tamam\u0131na yak\u0131n\u0131n\u0131n \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir pi\u015fmanl\u0131k duymad\u0131klar\u0131n\u0131 ve bu kararlar\u0131ndan dolay\u0131 son derece memnun, mutlu ve huzurlu olduklar\u0131n\u0131 ifade etmeleridir. Bilakis pi\u015fmanl\u0131k, inanarak ge\u00e7irilen ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6n\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anket sadece ilahiyat\u00e7\u0131, imam-hatipli ve eski \u0130slamc\u0131 olan 60 ki\u015fi \u00fczerinde uyguland\u0131. 25-60 ya\u015f aras\u0131 kesim tercih edildi. Dinden ayr\u0131lmalar\u0131n\u0131n nedenleri \u00f6\u011frenilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Verilen yan\u0131tlar, \u0130slam\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n siyasi, sosyal ve psikolojik tepkilerden veya bir t\u00fcr ge\u00e7ici r\u00fczg\u00e2rdan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine bilgiye dayal\u0131 ciddi ara\u015ft\u0131rma ve sorgulamalar\u0131n neticesi oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu e\u011filim son 10-12 y\u0131lda artm\u0131\u015f. […]<\/p>\n","protected":false},"author":3573,"featured_media":53810,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8229,38,1464,1,510],"tags":[229,8234,8233,961],"class_list":["post-53808","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-215-sayi","category-dergi-sayilari","category-dosya","category-genel","category-surekli-bolumler","tag-din","tag-eski-islamcilar-yeni-dinsizler-anketi","tag-hamdi-tayfur","tag-inanc"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t