{"id":53848,"date":"2022-03-01T00:00:44","date_gmt":"2022-02-28T21:00:44","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=53848"},"modified":"2022-03-26T17:50:54","modified_gmt":"2022-03-26T14:50:54","slug":"50-yil-sonra-ingiliz-gizli-belgelerinde-kizildere","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/03\/01\/50-yil-sonra-ingiliz-gizli-belgelerinde-kizildere","title":{"rendered":"50 y\u0131l sonra… \u0130ngiliz gizli belgelerinde K\u0131z\u0131ldere"},"content":{"rendered":"

Britanya ar\u015fivlerinde K\u0131z\u0131ldere olay\u0131yla ilgili belgeler incelendi. 50. y\u0131l\u0131nda K\u0131z\u0131ldere\u2019ye ili\u015fkin \u00f6zg\u00fcn bir katk\u0131 sunman\u0131n, elimizde b\u00f6yle de bir imk\u00e2n varken, \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu yaz\u0131 daha \u00f6nce g\u00fcndeme gelmemi\u015f, \u00fczerinden atlanm\u0131\u015f ya da yeterince tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f kimi meselelerin izini Britanya ar\u015fivlerinde s\u00fcrmek amac\u0131yla kaleme al\u0131nd\u0131. Mahir\u2019lerin an\u0131s\u0131na sayg\u0131yla\u2026 <\/em><\/p>\n

1972 y\u0131l\u0131n\u0131n 30 Mart ve 6 May\u0131s tarihleri T\u00fcrkiye sosyalizminin ikinci dalgas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli iki k\u0131r\u0131lma noktas\u0131d\u0131r.(1)<\/sup> 30 Mart\u2019ta d\u00f6nemin devrimci gen\u00e7lik \u00f6nderlerinden Mahir \u00c7ayan ve dokuz arkada\u015f\u0131(2)<\/sup> g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leriyle girdikleri \u00e7at\u0131\u015fmada hayatlar\u0131n\u0131 kaybederlerken, 6 May\u0131s\u2019ta di\u011fer bir devrimci grubun lideri olan Deniz Gezmi\u015f, arkada\u015flar\u0131 Yusuf Aslan ve H\u00fcseyin \u0130nan\u2019la birlikte idam edilmi\u015f, b\u00f6ylece 68\u2019liler olarak bilinen bir ku\u015fa\u011f\u0131n devrimci at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n sonuna gelinmi\u015ftir. A\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131da, yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en k\u0131r\u0131lmalardan ilki, yani 30 Mart 1972\u2019de K\u0131z\u0131ldere\u2019de Mahir\u2019lerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesiyle sonu\u00e7lanan hadise, \u00f6ncesi ve sonras\u0131yla, \u0130ngiliz gizli belgeleri esas al\u0131nmak suretiyle ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yeri gelmi\u015fken yaz\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131na dair k\u0131sa bir bilgi notu d\u00fc\u015fmek yararl\u0131 olacakt\u0131r: Bu \u00e7al\u0131\u015fma T\u00fcrkiye sosyalizminin ikinci dalgas\u0131na dair siyasal bir analiz i\u00e7ermemektedir. Bunun yan\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir K\u0131z\u0131ldere de\u011ferlendirmesi yapmak ve kamuoyunu ayd\u0131nlatmak gibi bir saikle kaleme al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ba\u015ftan belirtmeliyiz. \u00c7ok daha geni\u015f kapsaml\u0131 bir \u00f6n-ara\u015ft\u0131rma gerektirecek, birinci ve ikinci dereceden tan\u0131klara ve kan\u0131tlara dayanan, hepsinden daha \u00f6nemlisi de devlet s\u0131rr\u0131<\/strong> olarak nitelenebilecek bilgi ve belgelere ula\u015f\u0131larak yap\u0131labilecek b\u00f6ylesi bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n -ne \u00f6l\u00e7\u00fcde yap\u0131labilir oldu\u011fu bir yana- yaz\u0131n\u0131n amac\u0131n\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kat be kat a\u015faca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.
\nO halde bu yaz\u0131 neden yaz\u0131ld\u0131 ve ne i\u00e7eriyor? \u00d6ncelikle 50. y\u0131l\u0131nda K\u0131z\u0131ldere\u2019ye ili\u015fkin \u00f6zg\u00fcn bir katk\u0131 sunman\u0131n, elimizde b\u00f6yle de bir imk\u00e2n varken, \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u0130kinci olarak, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u0131sa literat\u00fcr taramas\u0131nda -rehin al\u0131nan teknisyenlerin uyruklar\u0131 veya ba\u011fl\u0131 bulunduklar\u0131 kurum d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde- konunun do\u011frudan muhatab\u0131 olan Britanya devletinin ar\u015fiv belgelerine dayanan K\u0131z\u0131ldere konulu bir \u00e7al\u0131\u015fmaya rastlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da eklemeliyiz. Daha \u00f6nce g\u00fcndeme gelmemi\u015f, \u00fczerinden atlanm\u0131\u015f ya da yeterince tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f kimi meselelerin izini Britanya ar\u015fivlerinde s\u00fcrmek amac\u0131yla kaleme al\u0131nan bu yaz\u0131n\u0131n b\u00f6yle bir amac\u0131n gere\u011fini yerine getirip getiremedi\u011fi -ya da ne kadar getirebildi\u011fi- ise okuyucunun takdirine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\nBu yaz\u0131da kullan\u0131lan belgelere ili\u015fkin baz\u0131 \u00f6n-bilgilerle ba\u015flayal\u0131m. Britanya ar\u015fivlerindeki belgeler konu\/birim, b\u00f6lge\/\u00fclke ve tarih esas\u0131na g\u00f6re \u00fc\u00e7 ayr\u0131 s\u0131n\u0131flama d\u00fczeyine g\u00f6re dosyalanm\u0131\u015f olup bir belgenin kullan\u0131c\u0131lar\u0131n eri\u015fimine a\u00e7\u0131labilmesi i\u00e7in o belgenin d\u00fczenledi\u011fi tarihin \u00fczerinden en az otuz y\u0131l ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. Kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z belgeler, d\u0131\u015fi\u015flerini ilgilendiren konular hakk\u0131nda oldu\u011fundan, \u201cBritanya D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u201d (Foreign Commonwealth Office) kategorisinin alt\u0131nda yer alan \u201cG\u00fcney Avrupa\/T\u00fcrkiye\u201d b\u00f6lgesi dahilinde kategorize edilmi\u015ftir. Bu belgelerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun, o \u00fclkeye ili\u015fkin \u201cy\u0131ll\u0131k rapor\u201d (annual review), \u201csiyasal meseleler\u201d (political affairs) ya da \u201ci\u00e7erideki durum\u201d (internal situation) gibi birtak\u0131m genel ba\u015fl\u0131klarla dosyaland\u0131\u011f\u0131, \u00e7ok daha az say\u0131daki baz\u0131 dosyalar i\u00e7in ise \u00f6zel ba\u015fl\u0131klar tercih edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Eri\u015febildiklerimiz i\u00e7inde ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 en spesifik olan\u0131n\u0131n FCO-9\/1616 kodlu \u201cinsan ka\u00e7\u0131rma\u201d (kidnapping) adl\u0131 dosya olmas\u0131, bir di\u011fer deyi\u015fle, sadece K\u0131z\u0131ldere i\u00e7in ayr\u0131 bir dosya tutulmas\u0131 ger\u00e7ekten dikkat \u00e7ekicidir. K\u0131z\u0131ldere ile ilgili bilgilerin neredeyse tamam\u0131n\u0131n o dosyada yer alan, ilki 27 Mart sonuncusu ise 31 Ekim 1972 tarihli, iki y\u00fcz sayfa civar\u0131ndaki resmi yaz\u0131\u015fma belgesinden olu\u015ftu\u011funu da belirttikten sonra belgelerin i\u00e7eri\u011fine ge\u00e7ebiliriz.(3)
\n<\/sup>\u0130ngiliz yetkililer NATO\u2019nun \u00dcnye\u2019deki radar \u00fcss\u00fcnden \u00fc\u00e7 teknisyenin ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 olaydan bir g\u00fcn sonra, yani 27 Mart tarihinde \u00f6\u011frenirler.(4)<\/sup> Eylemin Deniz Gezmi\u015f ve arkada\u015flar\u0131 hakk\u0131nda verilen idam kararlar\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan neredeyse emindirler, ancak ellerinde bu kan\u0131lar\u0131n\u0131 destekleyecek -\u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n(5)<\/sup> d\u0131\u015f\u0131nda- bir belge ya da ba\u015fka bir kan\u0131t bulunmamaktad\u0131r. B\u00f6yle bir eylemin T\u00fcrkiye\u2019de y\u00fckselen anti-emperyalist tepkilerle yak\u0131ndan ilgili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinden, olaydan ABD\u2019yi de haberdar ederler. Bununla birlikte eylemcilerin neden ba\u015fkalar\u0131n\u0131 de\u011fil de Britanya uyruklular\u0131 hedef ald\u0131\u011f\u0131na dair \u00e7\u0131kar\u0131m yapmaktan da geri durmazlar. Britanya H\u00fck\u00fcmeti, Avusturya, Bel\u00e7ika, Danimarka ve Norve\u00e7 h\u00fck\u00fcmetlerinin aksine, idamlar\u0131n uygulanmamas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015flerine herhangi bir resmi talepte bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu, kendilerinin hedef se\u00e7ilmesinin \u00f6zel bir nedeni olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Olaydan sonra \u00dcnye\u2019deki radar \u00fcss\u00fcndeki di\u011fer Britanya uyruklular\u0131n -toplam 23 ki\u015fi- \u00f6nlem olarak Ankara\u2019ya getirilmesi y\u00f6n\u00fcnde karar al\u0131n\u0131r. Benzer olaylar\u0131n olabilece\u011fi ihtimal d\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fclmemekle birlikte, T\u00fcrkiye\u2019deki Britanya vatanda\u015flar\u0131n\u0131 geri \u00e7a\u011f\u0131rmay\u0131 gerektirecek kadar b\u00fcy\u00fck bir tehdidin oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesinde de de\u011fillerdir.<\/p>\n

John Law, Britanya-Kanada g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ve istihbarat meseleleri
\n<\/strong>Al\u0131konan \u00fc\u00e7 teknisyenden John Law\u2019un asl\u0131nda Kanada uyruklu oldu\u011funun yaz\u0131\u015fmalara konu oldu\u011fu -eri\u015fime a\u00e7\u0131k- ilk belge ise 29 Mart tarihlidir. Bu konu ihmal edilebilir bir detay gibi g\u00f6r\u00fcnse de ilgin\u00e7 birka\u00e7 yaz\u0131\u015fmaya konu olmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda dikkate de\u011ferdir. \u00d6ncelikle, en az\u0131ndan yaz\u0131\u015fmalara g\u00f6re Kanadal\u0131lar, bir yurtta\u015flar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bihaberdirler ve olay\u0131 Britanyal\u0131lardan \u00f6\u011frenirler. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Law, di\u011fer iki teknisyenin aksine, kamu \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 bir devlet g\u00f6revlisi de de\u011fildir. O d\u00f6nemin me\u015fhur telekom\u00fcnikasyon devi Cable and Wireless\u2019ta istihdam edilen Kanadal\u0131 teknisyen ad\u0131 ge\u00e7en \u015firketin Britanya Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile anla\u015fmas\u0131 gere\u011fi NATO \u00fcss\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u0130kinci olarak, bu mesele ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, Britanyal\u0131lar\u0131n ilk tepkilerinden biri, Kanada H\u00fck\u00fcmetinin T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetiyle do\u011frudan ileti\u015fim kurup kurmayaca\u011f\u0131n\u0131 bir an \u00f6nce \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015fmak olmu\u015ftur. Britanyal\u0131lar, dilerlerse onlar\u0131n ad\u0131na da T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetiyle g\u00f6r\u00fc\u015febileceklerini Kanada H\u00fck\u00fcmetine iletirler.(6)<\/sup> Britanyal\u0131lar Kanadal\u0131lara m\u00fczakereleri kendi inisiyatiflerine b\u0131rak\u0131rlarsa, onlarla Ankara, Londra ve Ottawa\u2019da s\u00fcrekli ileti\u015fim halinde olacaklar\u0131n\u0131 bildirirler. Kanadal\u0131lar\u0131n do\u011frudan m\u00fcdahil olmay\u0131 tercih etmesi durumunda ise T\u00fcrklere bu konuda bask\u0131 yapmamalar\u0131 gerekti\u011fi hususunda -diplomatik bir dille- uyar\u0131da bulunmaktan geri durmazlar. Britanya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Sir Roderick Sarell ise daha nettir ve T\u00fcrkiye ile kendilerinin m\u00fczakere etmelerinin en iyi yol oldu\u011funu a\u00e7\u0131ktan yazar. Buna gerek\u00e7e olarak da -bize g\u00f6re- pek ikna edici olmayan iki arg\u00fcman s\u0131ralar: Birincisi, \u0130ngiltere\u2019nin -Kanada ile k\u0131yasla- T\u00fcrkiye ile daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 ve yak\u0131n ili\u015fkileri vard\u0131r. \u0130kinci olarak da Kanada kendi ba\u015f\u0131na s\u00fcreci y\u00fcr\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa, gereksiz yere T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 \u201ca\u015f\u0131r\u0131 temsil\u201d sorunu yarat\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r.(7) <\/sup>Olay Kanada kamuoyunda duyuldu\u011funda ise, \u201colay\u0131 basit bir konsolosluk davas\u0131\u201d olarak g\u00f6ren Kanada D\u0131\u015fi\u015fleri, ka\u00e7\u0131r\u0131lan Kanadal\u0131n\u0131n \u201cNATO radar s\u00f6zle\u015fmesine g\u00f6re istihdam edilen bir Cable and Wireless \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 oldu\u011funu -bas\u0131na- s\u00f6yleyecektir\u201d. Bir ki\u015finin nerede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ya da ne i\u015fle me\u015fgul oldu\u011fu gibi s\u0131radan bir bilginin kamuoyuna duyurulmas\u0131nda kullan\u0131lan ifadelerin Britanyal\u0131lar i\u00e7in bu denli \u00f6nemli olmas\u0131 ilgin\u00e7tir. Son olarak, d\u00f6nemin D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Alec Douglas-Home\u2019un, kime ya da hangi kuruma yazd\u0131\u011f\u0131na dair spesifik bilgi i\u00e7ermeyen \u201cTamamlay\u0131c\u0131 Notlar: Ka\u00e7\u0131rma eyleminin detaylar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 k\u0131sa yaz\u0131s\u0131ndaki bir detaya dikkat \u00e7ekebiliriz. Ka\u00e7\u0131r\u0131lan teknisyenlerin kastedildi\u011finin anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 son not \u015f\u00f6yledir: \u201cBu ki\u015filer istihbarat toplama faaliyetlerinde yer ald\u0131lar m\u0131?\u201d Ve \u015f\u00f6yle yan\u0131tlan\u0131r: \u201cOnlar\u0131n i\u015flevlerinin ne oldu\u011funu daha \u00f6nce Avam Kamaras\u0131na a\u00e7\u0131klad\u0131m\u201d. Buradan hareketle spek\u00fclatif bir de\u011ferlendirme yapmak niyetinde de\u011filiz. Ancak Douglas-Home\u2019un Avam Kamaras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 28 Mart tarihli konu\u015fmada bahsi ge\u00e7enlerin sivil teknisyenler olduklar\u0131ndan ba\u015fka herhangi bir ifade yer almad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla da istihbarat faaliyetleriyle ilgili k\u0131sm\u0131n havada kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmemiz gerekir. Dahas\u0131, dosyan\u0131n tam da bu k\u0131sm\u0131nda -yani rehinelerin kimliklerine ili\u015fkin bilgilerin aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir noktada- baz\u0131 belgelerin dosyadan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da not etmeliyiz.<\/p>\n

\"\"
K\u0131z\u0131ldere olay\u0131 ili ilgili \u0130ngiliz belgelerinden\u2026<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130stihbarat faaliyetleriyle ilgili -yukar\u0131dakinden tamamen- farkl\u0131 iki olaya daha yaz\u0131\u015fmalarda yer verilir. \u015eimdi k\u0131saca o iki olay\u0131 aktaral\u0131m. Bunlardan birincisi ka\u00e7\u0131r\u0131lan teknisyenlerden birinin e\u015fi olan Bayan Banner\u2019in \u201c\u015fik\u00e2yetleri\u201d ile ilgilidir. Yaz\u0131\u015fmalardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla olayla ilgili yeterince bilgilendirilmedi\u011finden yak\u0131nan ve e\u015finin hayat\u0131ndan endi\u015fe eden Bayan Banner h\u00fck\u00fcmetin a\u00e7\u0131klamalar\u0131yla yetinmez ve alternatif yollara y\u00f6nelir. Anla\u015f\u0131lan o ki, ba\u015far\u0131l\u0131 da olur. Bu durum Britanyal\u0131 yetkilileri rahats\u0131z eder ve Bayan Banner, belgedeki ifadeyle, \u201cuzun ve arkada\u015f\u00e7a\u201d bir konu\u015fma i\u00e7in evinde ziyaret edilir. Kan\u0131m\u0131zca bunu nazik\u00e7e<\/strong> yap\u0131lm\u0131\u015f bir uyar\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bayan Banner olay hakk\u0131nda birilerine bir \u015feyler s\u00f6yledi\u011fi veya \u015fik\u00e2yetlerini aktard\u0131\u011f\u0131 gibi iddialar\u0131 reddetmekle birlikte ilgin\u00e7 bir geli\u015fmeden bahseder. Emlak firmas\u0131ndan oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc biri -asl\u0131nda bu ki\u015fi Britanya istihbarat\u0131na ba\u011fl\u0131 bir ajand\u0131r- Bayan Banner\u2019\u0131 telefonla aram\u0131\u015f ve olay hakk\u0131nda bildiklerine nas\u0131l ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla Bayan Banner resmi olarak ziyaret edilmeden \u00f6nce ba\u015fka bir koldan zaten yoklanm\u0131\u015ft\u0131r. Buradan, Britanya H\u00fck\u00fcmetinin rehinelerle ilgili olarak kendilerinin ilettikleriyle yetinilmesini istedi\u011fi, alternatif kaynaklara ula\u015f\u0131lmas\u0131na ise pek tahamm\u00fcl g\u00f6stermedi\u011fi sonucu \u00e7\u0131kar\u0131labilir.
\n\u0130kinci mesele ise do\u011frudan T\u00fcrkiye ile ilgilidir. B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Sarell taraf\u0131ndan yaz\u0131lan -ve fakat ar\u015fiv yetkilileri taraf\u0131ndan kime g\u00f6nderildi\u011fi \u00f6zel olarak kapat\u0131lm\u0131\u015f- 6 Nisan tarihli bir belgede Britanyal\u0131lara enformel yollardan bilgi sa\u011flayan birisinden \u201cg\u00fcvenilir kaynak\u201d olarak bahsedilir. Bu ki\u015fi Mahir \u00c7ayan\u2019\u0131n 24 Mart tarihinde Karadeniz B\u00f6lgesine do\u011fru hareket etti\u011fi ve di\u011fer iki grupla birle\u015fti\u011fi bilgisinin T\u00fcrk g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerince daha \u00f6nceden edinildi\u011finden bahseder. Ayr\u0131ca, arananlar listesinde olan 25-30 ki\u015filik ba\u015fka bir grubun da benzer bir eylemin haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu ve o grup i\u00e7erisinden de militan bir liderin ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini ileri s\u00fcrer. B\u00fct\u00fcn bunlardan dolay\u0131 b\u00f6lgede g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerinin artt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilgisini de Britanyal\u0131 yetkililere iletir. Ayn\u0131 belgede \u201c\u00fc\u00e7 y\u0131ld\u0131zl\u0131 bir generalin\u201d(8)<\/sup> 24 Mart itibar\u0131yla \u00dcnye\u2019de oldu\u011fu ve radar \u00fcss\u00fcn\u00fcn komutan\u0131 da dahil olmak \u00fczere b\u00f6lgedeki askeri yetkililere g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerinin s\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda talimatlar verdi\u011fi de ifade edilir. Bu bilgiler Britanyal\u0131lara Denizler\u2019in idam karar\u0131n\u0131n Anayasa Mahkemesi\u2019ndeki ak\u0131beti belli olana dek yeni eylemlerin ihtimal dahilinde oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrt\u00fcr. Bunun yan\u0131nda, Britanyal\u0131lara g\u00f6re, bu kadar a\u00e7\u0131k istihbarat olmas\u0131na ra\u011fmen b\u00f6yle bir eylem ger\u00e7ekle\u015ftirilebiliyorsa, bu, al\u0131nan \u00f6nlemlerin yetersiz oldu\u011funun kan\u0131t\u0131d\u0131r. Dahas\u0131, \u00f6nlemlerin yetersizli\u011fiyle ilgili baz\u0131 imal\u0131 ifadelere rastlamak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130ngilizler 24 Mart\u2019tan beri \u00dcnye\u2019de olduklar\u0131 tespit edilen ve 26 Mart\u2019ta \u0130ngiliz plakal\u0131 bir Land Rover\u2019la -yani k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6lgede dikkat \u00e7ekecek kadar l\u00fcks ve yabanc\u0131 plakal\u0131 bir ara\u00e7la- \u00dcnye\u2019den hareket eden eylemcilerin y\u00f6re halk\u0131n\u0131n ve askeriyenin dikkatini \u00e7ekmeden bunu yapabilmesini manidar bulurlar.(9)<\/sup><\/p>\n

Almanya merkezli bir arabuluculuk giri\u015fimi
\n<\/strong>Yaz\u0131\u015fmalara konu olan en dikkat \u00e7ekici belgelerden biri de Bat\u0131 Almanya\u2019daki Gen\u00e7lik \u00d6rg\u00fctleri Federasyonunun(10)<\/sup> o d\u00f6nem iktidarda olan Almanya Sosyal Demokrat Partisi (SPD) -dolay\u0131s\u0131yla da Alman H\u00fck\u00fcmeti- arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Britanya H\u00fck\u00fcmetine teklif etti\u011fi 30 Mart tarihli arabuluculuk giri\u015fimidir.(11)<\/sup> Yaz\u0131\u015fmalara g\u00f6re, SPD\u2019nin \u00f6nemli bir y\u00f6neticisi olan Hans-Eberhard Dingels, Britanyal\u0131lara, ba\u015fka \u00fclkelerdeki sol \u00f6rg\u00fctlerle ili\u015fkileri olan Alman Gen\u00e7lik \u00d6rg\u00fctleri Federasyonu Sekreteri Weber\u2019den bahseder. Dingels\u2019e g\u00f6re, Weber\u2019in T\u00fcrkiye\u2019den biri sosyalist di\u011feri ise sosyal-demokrat kimlikli iki ki\u015fiyle -yani biri devrimci di\u011feri ise muhtemelen CHP\u2019li T\u00fcrkiyeli iki solcuyla- yak\u0131n ili\u015fkileri vard\u0131r(12)<\/sup> ve Weber ikinci ki\u015fiyle -yani sosyal-demokrat olan ile- Mahirleri ikna amac\u0131yla temas kurabilir. Dingel SPD\u2019nin elinden ne geliyorsa yapmaya haz\u0131r oldu\u011funu ama b\u00f6yle bir giri\u015fime b\u00fcy\u00fck umutlar ba\u011flamamak gerekti\u011fini de mesaj\u0131na ekler. Britanyal\u0131lar bu teklifi de\u011ferlendirirken, \u00f6nerinin tamamen Weber ve Dingel\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funa, eylemcileri ikna edebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ki\u015finin ise bu s\u00fcre\u00e7le herhangi bir alakas\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekerler. Bir di\u011fer deyi\u015fle, Weber ve s\u00f6z\u00fc edilen gen\u00e7lik \u00f6rg\u00fct\u00fc, Britanyal\u0131lar\u0131n teklifi kabul etmesi halinde bahsi ge\u00e7en ki\u015fiyle ileti\u015fime ge\u00e7ecektir. Sonu\u00e7 itibar\u0131yla teklif iki gerek\u00e7eyle reddedilir. Birinci olarak K\u0131z\u0131ldere\u2019deki askeri ku\u015fatman\u0131n ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle \u00f6neri uygulanabilir olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kincisi olarak ise, T\u00fcrk yetkililerin b\u00f6yle bir giri\u015fimden haberdar olmas\u0131 durumunda ikili ili\u015fkilerin bundan olumsuz etkilenmesi riskini Britanyal\u0131lar almak istemez.<\/p>\n

\"\"
Mahir \u00c7ayan ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n katledildi\u011fi ev.<\/figcaption><\/figure>\n

Askeri operasyon ve T\u00fcrk yetkililerden Britanyal\u0131lara bilgi ak\u0131\u015f\u0131
\n<\/strong>Buraya kadar olan k\u0131s\u0131mda K\u0131z\u0131ldere\u2019deki askeri operasyonun \u00f6ncesinde geli\u015fen baz\u0131 olaylar\u0131 aktarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. \u015eimdi operasyon s\u00fcrecinin Britanya ar\u015fivlerindeki yans\u0131malar\u0131na ge\u00e7ebiliriz. Operasyonun ba\u015flayaca\u011f\u0131 haberini ald\u0131\u011f\u0131nda Britanya H\u00fck\u00fcmeti, sa\u011f-salim kurtulmalar\u0131 durumunda Ankara\u2019da rehinelerin kat\u0131laca\u011f\u0131 k\u0131sa bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 yapmay\u0131 planlar. Bunun uzun bir toplant\u0131 olmamas\u0131 \u00f6zellikle vurgulan\u0131r ve teknisyenlerin g\u00f6revleri hakk\u0131nda Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 personeli olduklar\u0131 ve radar \u00fcss\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7en herhangi bir \u015fey s\u00f6ylenmemesi \u00f6zellikle ifade edilir. Rehineler \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcklerinden ger\u00e7ekle\u015fme imk\u00e2n\u0131 bulamayan bu planda ba\u015fka ne gibi detaylar\u0131n oldu\u011funu ise bir k\u0131s\u0131m belgenin -muhtemelen teknisyenlerin radar \u00fcss\u00fcndeki g\u00f6revleriyle ilgili yaz\u0131\u015fmalar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 belgelerin- dosyadan \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 nedeniyle maalesef bilemiyoruz.
\nOperasyon devam ederken ilk bilgi, 30 Mart tarihinde, D\u0131\u015f \u0130\u015fleri M\u00fcste\u015far\u0131 Orhan Eralp arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla -anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla- s\u00f6zl\u00fc olarak iletilir ve bu bilgi telgraflar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla i\u00e7 yaz\u0131\u015fmalara konu olur. \u0130nceleme imk\u00e2n\u0131 buldu\u011fumuz ilk telgrafta \u201cter\u00f6ristlerin teslim olmay\u0131 reddettikleri ve g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerine ate\u015f a\u00e7t\u0131klar\u0131, buna kar\u015f\u0131n g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin ise rehinelere zarar vermemek amac\u0131yla ate\u015fe yan\u0131t vermedi\u011fi\u201d gibi ifadeler ge\u00e7er. Ayr\u0131ca Eralp, uzun s\u00fcrecek olsa da, \u201cter\u00f6ristlerin\u201d iradelerinin k\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 umdu\u011funu belirtir. Ayn\u0131 tarihli ikinci bir telgrafta ise -bu sefer \u00f6zel bir isimden bahsedilmeksizin- \u201cter\u00f6ristlerin\u201d s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 evi rehinelerle birlikte havaya u\u00e7urduklar\u0131 ve \u00fc\u00e7 rehine de dahil olmak \u00fczere evdeki herkesin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc\u201d bilgisi yer al\u0131r. Bu telgraf metninde, askerlerin \u201cson ana kadar ate\u015f etmekten imtina ettikleri\u201d de ayr\u0131ca belirtilir.
\nOperasyon s\u00fcrecine ili\u015fkin B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Sarell taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan di\u011fer iki belge ise \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Ferit Kubat\u2019\u0131n Meclis\u2019te yapt\u0131\u011f\u0131 31 Mart tarihli iki ayr\u0131 konu\u015fmadan yap\u0131lan aktar\u0131mlar\u0131 ve onlara ili\u015fkin Britanyal\u0131larca yap\u0131lan de\u011ferlendirmeleri i\u00e7erir. Bu iki belgeye g\u00f6re \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Kubat ilki 13.00\u2019da di\u011feri ise 15.00\u2019da olmak \u00fczere iki ayr\u0131 konu\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131r. Konu\u015fmalar\u0131n birincisinde evin havaya u\u00e7urulmad\u0131\u011f\u0131, yerel saatle 17.00(13)<\/sup> sular\u0131nda eve girildi\u011finde ise zaten \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan rehinelerin cans\u0131z bedenleriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ifade edilmekte ve \u015f\u00f6yle bir ayr\u0131nt\u0131 payla\u015f\u0131lmaktad\u0131r: \u201cAnar\u015fistlerin g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerine ate\u015f a\u00e7maya ba\u015flamadan \u00f6nce, saat 14.00 gibi, rehineleri \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f olduklar\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.\u201d Britanya ve Kanada\u2019n\u0131n olay yerine birer yetkili g\u00f6ndermek istedikleri ve bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in T\u00fcrk yetkililerle m\u00fczakere halinde olundu\u011fu da bu belgede yazar.(14)<\/sup> \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131n\u0131n ikinci konu\u015fmas\u0131n\u0131n de\u011ferlendirildi\u011fi belgede ise evde ger\u00e7ekle\u015fen k\u00fc\u00e7\u00fck bir patlamadan(15)<\/sup> sonra \u201cter\u00f6ristlerin\u201d ate\u015f a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, buna g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ate\u015fle kar\u015f\u0131l\u0131k verdi\u011fi, daha sonra ise \u201ckaranl\u0131\u011f\u0131n bast\u0131rmas\u0131 durumunda ter\u00f6ristler ellerindeki askeri \u00fcniforma ve te\u00e7hizat yard\u0131m\u0131yla askerlerin aras\u0131na kar\u0131\u015f\u0131p ka\u00e7abilir\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek hassas bir karar al\u0131n\u0131p eve girilmesi y\u00f6n\u00fcnde karar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ifade edilir.(16)<\/sup> \u0130lgili belgede yer alan ve yine \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131n\u0131n konu\u015fmalar\u0131ndan aktar\u0131lan bir di\u011fer detayda ise rehinelerin hayatta olduklar\u0131ndan emin olmak i\u00e7in eylemcilere \u00e7a\u011fr\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve fakat eylemcilerden yan\u0131t gelmemesi \u00fczerine operasyona ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 belirtilir. Britanyal\u0131lar bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n \u00e7eli\u015fkili y\u00f6nlerine dikkat \u00e7ekmi\u015flerdir. Eralp\u2019in verdi\u011fi ilk bilgide evin havaya u\u00e7uruldu\u011fundan bahsedilmesine kar\u015f\u0131n Kubat\u2019\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda b\u00f6yle bir detay yoktur. \u00dcstelik Kubat\u2019\u0131n ilk a\u00e7\u0131klamas\u0131nda eylemcilerin kendilerini ve rehineleri \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden emin olunduktan sonra operasyona ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenirken, ikinci a\u00e7\u0131klamada rehinelerin ya\u015fay\u0131p ya\u015famad\u0131klar\u0131 tam olarak bilinmeksizin askerlerin eve giri\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, operasyondan sa\u011f \u00e7\u0131kan tek ki\u015fi olan Ertu\u011frul K\u00fcrk\u00e7\u00fc\u2019n\u00fcn \u201c\u0130ngilizleri biz \u00f6ld\u00fcrd\u00fck\u201d dedi\u011fine y\u00f6nelik bir ifade de a\u00e7\u0131klamada yer alm\u0131\u015f \u00f6nemli bir detay olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.(17)<\/sup> Belgenin sonunda ise Sarell can s\u0131k\u0131c\u0131 ve so\u011fuk bir ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n e\u015flik etti\u011fi reel politika savunusuyla \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r: \u201c[Olay\u0131n] sonucunun derinden sars\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 ya\u015fayan T\u00fcrk [yetkililerin], \u00fclkelerinde en \u00e7ok aranan ter\u00f6ristleri ele ge\u00e7irme bi\u00e7imi nedeniyle ele\u015ftirilmeleri, \u0130ngiliz-T\u00fcrk ili\u015fkilerine hi\u00e7bir fayda sa\u011flamayacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n

\"\"
K\u0131z\u0131ldere katliam\u0131 31 Mart 1972 tarihli gazetelerde b\u00f6yle verilmi\u015fti.<\/figcaption><\/figure>\n

1 Nisan 1972\u2019de, yani olaydan iki g\u00fcn sonra, biri Kanadal\u0131 di\u011feri ise Britanyal\u0131 iki ate\u015fe incelemelerde bulunak \u00fczere K\u0131z\u0131ldere\u2019ye giderler ve orada operasyonu y\u00fcr\u00fcten Jandarma Komutan\u0131 da dahil olmak \u00fczere pek \u00e7ok ki\u015fiyle konu\u015fma imk\u00e2n\u0131 bulurlar. Belgede, Jandarma Komutan\u0131n\u0131n -\u00e7at\u0131\u015fman\u0131n hafif seyretti\u011fi bir anda- saat 14.00 gibi evden d\u00f6rt-be\u015f el silah sesi geldi\u011fini, eylemcilere seslenmelerine ra\u011fmen yan\u0131t alamad\u0131klar\u0131n\u0131, bu durumu rehinelerin eylemciler taraf\u0131ndan vuruldu\u011funun kan\u0131t\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fcklerini, buna istinaden de -rehineler- vurulmu\u015f olsalar dahi h\u00e2l\u00e2 ya\u015f\u0131yor olabilirler d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle son bir umutla eve girme karar\u0131 ald\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etti\u011fi belirtilmi\u015ftir. Nitekim B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Sarell d\u00fczenledi\u011fi belgede, ate\u015fe izlenimlerinin b\u00fcy\u00fck oranda olumlu ve T\u00fcrk yetkililerin bas\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131yla uyumlu oldu\u011funa; ate\u015felerin gerek komutan\u0131n gerekse de g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckleri askerlerin \u00f6zg\u00fcrce beyanat verdiklerine ikna olduklar\u0131na; dahas\u0131, ayn\u0131 durumda olan her askeri yetkilinin de benzer bi\u00e7imde davranaca\u011f\u0131na kanaat getirdiklerine yer vermi\u015ftir.<\/p>\n

Operasyondan sonra neler ya\u015fand\u0131?
\n<\/strong>Operasyon s\u00fcreci tamamlanm\u0131\u015f olsa da K\u0131z\u0131ldere \u0130ngiliz belgelerinde uzunca bir s\u00fcre daha yer almaya devam etmi\u015ftir. 4 Nisan tarihli bir belgede, bir gazetecinin operasyonun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn eylemcilerden biri taraf\u0131ndan yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen THKP-C imzal\u0131 bir not buldu\u011fu bilgisi vard\u0131r. Bu notta rehineler \u201cT\u00fcrkiye\u2019yi i\u015fgal eden NATO\u2019ya ba\u011fl\u0131 ajanlar\u201d olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r ve eylemcilerin \u201ci\u015fgal alt\u0131ndaki bir \u00fclkenin devrimcileri olarak o ajanlar\u0131 infaz etme\u201d haklar\u0131n\u0131n oldu\u011funa y\u00f6nelik ifadeleri g\u00f6ze \u00e7arpar. Britanyal\u0131 yetkililer ise bu notu eylemcilerin rehineleri kas\u0131tl\u0131 bir bi\u00e7imde infaz ettiklerinin kan\u0131tlar\u0131ndan biri olarak yorumlarlar. Onlar\u0131 ayn\u0131 kanaate g\u00f6t\u00fcren di\u011fer olay ise bas\u0131n yoluyla haberdar olduklar\u0131 otopsi raporlar\u0131(18)<\/sup> ile rehinelerin cans\u0131z bedenleri \u00fczerindeki el\u00e7ilik yetkililerince yap\u0131lan incelemelerin b\u00fcy\u00fck oranda uyu\u015fuyor olmas\u0131d\u0131r. Britanyal\u0131lara g\u00f6re, cesetlerin \u00fczerindeki di\u011fer yaralar\u0131n uzmanlar (kendi uzmanlar\u0131n\u0131 kastediyorlar) taraf\u0131ndan incelenmesine gerek varsa da, rehinelerin \u00f6l\u00fcm nedeni yak\u0131n mesafeden kafalar\u0131na ate\u015f edilmesidir.
\nDaha yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en ve varl\u0131\u011f\u0131 ilk \u00f6nce \u0130smet Pa\u015fa taraf\u0131ndan dillendirilen -25 Mart tarihli- not ise 6 Nisan tarihli bir yaz\u0131\u015fmada yine kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Bu notun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla birlikte, eylemcilerin h\u00fck\u00fcmete infazlar\u0131n durdurulmas\u0131 ve hi\u00e7bir devrimcinin as\u0131lmamas\u0131 garantisi vermesi i\u00e7in 48 saatlik s\u00fcre verdi\u011fi bilgisi netle\u015fmi\u015f; dolay\u0131s\u0131yla da eylemin Deniz Gezmi\u015f ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n idamlar\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015f olur. Yeri geldi\u011finden art\u0131k s\u00f6yleyebiliriz: Bu not olay yeri incelemesinde bulunan Blunt adl\u0131 bir yetkili taraf\u0131ndan \u00dcnye\u2019deki radar \u00fcss\u00fcnde bulunmu\u015f ve Ankara\u2019daki Britanya B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fine getirilmi\u015ftir. \u0130lgili belgede Britanyal\u0131 yetkililerin \u201cbu belge T\u00fcrk yetkililerin elinde yoksa 36 saat i\u00e7inde metnin orijinalini onlara verebileceklerine\u201d y\u00f6nelik ifadeleri ise ger\u00e7ekten dikkat \u00e7ekicidir, zira bu, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin b\u00f6yle bir notun varl\u0131\u011f\u0131ndan ger\u00e7ekten bihaber olabilece\u011finin ciddi bir ihtimal oldu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir. Bahsi ge\u00e7en belgede, Amerikal\u0131lar ba\u015fta olmak \u00fczere, di\u011fer NATO m\u00fcttefiklerinin de bu notun varl\u0131\u011f\u0131ndan
\nhaberdar edilmesi gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde ifadeler de yer al\u0131r.
\nBritanyal\u0131lar\u0131n olay sonras\u0131ndaki i\u00e7 yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6rg\u00fct\u00fcn, yani THKP-C\u2019nin, yeni bir eylem kapasitesine sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik tart\u0131\u015fmalar\u0131 da mevcuttur. Yap\u0131lan ilk de\u011ferlendirmelerde \u00f6nder kadrolar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n \u00f6rg\u00fctten geriye kalanlar\u0131n benzer eylemlere devam edebilecekleri d\u00fc\u015f\u00fcncesi dillendirilmi\u015ftir. Benzer bi\u00e7imde, \u00f6rg\u00fct\u00fcn toparlanmas\u0131n\u0131n ve i\u00e7inden yeni \u00f6nder kadrolar \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle \u00f6\u011frenci gen\u00e7lik aras\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131 sempati d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, ihtimal dahilinde oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir. T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetinin de durumu bu \u015fekilde de\u011ferlendirdi\u011fini vurgulayan Britanyal\u0131lar\u0131n Ankara\u2019da S\u0131k\u0131y\u00f6netim Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019nca y\u00fcr\u00fct\u00fclen tutuklamalar\u0131n da bu y\u00fczden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sonucuna vard\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n THKP-C\u2019nin \u201chem siyasal hem de \u00f6rg\u00fctsel a\u00e7\u0131dan ham bir \u00f6rg\u00fct\u201d oldu\u011fu gibi ifadelere yer verilen ba\u015fka baz\u0131 belgelerde ise gelece\u011fe y\u00f6nelik \u015f\u00f6yle bir projeksiyon tutulmu\u015ftur: Olay s\u00fcrecinde, \u00f6nder kadrolar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeleri kuvvetle muhtemel olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, ba\u015fka hi\u00e7bir h\u00fccre herhangi bir eylem vs. yapmam\u0131\u015ft\u0131r.(19)<\/sup> Dahas\u0131, olay\u0131n ard\u0131ndan da ayn\u0131 suskunluk devam etmi\u015ftir. Britanyal\u0131lar bu tespitlerden hareketle \u00f6rg\u00fct i\u00e7indeki militanlar\u0131 derleyip toplay\u0131p yeni hedefler belirleyebilecek ve onlara liderlik edebilecek ba\u015fka h\u00fccrelerin olmayabilece\u011fine y\u00f6nelik bir \u00e7\u0131kar\u0131m yapm\u0131\u015flard\u0131r. Kald\u0131 ki, Britanyal\u0131lara g\u00f6re, b\u00f6yle h\u00fccreler ortaya \u00e7\u0131ksa ve yeni eylemlere giri\u015fse dahi liderlikten yoksun olduklar\u0131ndan etkili olamayacaklard\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u0130ngiliz belgelerinden\u2026<\/figcaption><\/figure>\n

Britanya ar\u015fivlerinde o d\u00f6nem T\u00fcrkiye\u2019sindeki siyasi tablo ile K\u0131z\u0131ldere\u2019nin o tablo i\u00e7indeki yerinin birlikte de\u011ferlendirildi\u011fi belgeler de mevcuttur. Buna g\u00f6re, detay\u0131na girilmemekle birlikte, \u201cgerekli reformlar\u0131n bir t\u00fcrl\u00fc yap\u0131lamay\u0131\u015f\u0131 T\u00fcrkiye\u2019yi feodal, geleneksel ve \u0130slami \u00f6zellikleri a\u011f\u0131r basan muhafazak\u00e2r bir parlamento ile kendisini Atat\u00fcrk reformlar\u0131n\u0131n koruyucusu olarak g\u00f6ren ordunun sert tedbirleri aras\u0131na\u201d s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Britanyal\u0131lara g\u00f6re \u00fclke n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu bu durumla bar\u0131\u015f\u0131k olsa da, \u00f6zellikle gen\u00e7ler aras\u0131ndaki sosyal ve siyasal olarak bilin\u00e7li bir kesim buna itiraz etmektedir. T\u00fcrkiye\u2019de itirazlar\u0131n dillendirilebilece\u011fi demokratik kanallar ise genel olarak yetersizdir. Britanyal\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de \u201c\u015fiddet yanl\u0131s\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar\u0131n\u201d ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 esas olarak b\u00f6yle a\u00e7\u0131klad\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenebilir. Yak\u0131n zamanda kayda de\u011fer bir demokratikle\u015fme s\u00fcrecinin s\u00f6z konusu olamayaca\u011f\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, radikal \u00f6rg\u00fct ve pratiklerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmesi de neredeyse ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. K\u0131z\u0131ldere\u2019nin genel siyasi durum i\u00e7indeki yerine gelince de, Britanyal\u0131lara g\u00f6re bu olay, solun arzu etti\u011fi sosyal ve siyasal hedeflerin tam tersi sonu\u00e7lar\u0131n ya\u015fanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131k\u0131y\u00f6netim uzat\u0131lm\u0131\u015f, sola y\u00f6nelik tutuklamalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir di\u011fer ifadeyle, sadece -onlar\u0131n deyimiyle- \u201cradikal\/a\u015f\u0131r\u0131\u201d solun de\u011fil genel olarak yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en toplumun bilin\u00e7li kesimlerinin ve -\u0131l\u0131ml\u0131- solun da aleyhine geli\u015fmeler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye siyasetiyle ilgili son de\u011ferlendirmeler ise T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00f6netici s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n -deyim yerindeyse- abart\u0131l\u0131 ya da kaba anti-kom\u00fcnist \u00e7izgileriyle alakal\u0131d\u0131r.(20)<\/sup> K\u0131z\u0131ldere hadisesi, \u00f6ncesi ve sonras\u0131yla T\u00fcrk yetkililerce ne zaman dillendirilse ya da ne zaman bu konuda Britanyal\u0131larla resmi bir yaz\u0131\u015fma ger\u00e7ekle\u015fse \u201canar\u015fistlerin uluslararas\u0131 kom\u00fcnizmle ba\u011flant\u0131s\u0131\u201d vurgusu yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu vurgular \u0130ngilizler taraf\u0131ndan mant\u0131k s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mi\u015f iddialar olarak g\u00f6r\u00fclmekte, benzeri iddialar T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetinin Bat\u0131 ile daha iyi ili\u015fkiler kurma \u00e7abas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak de\u011ferlendirilmektedir.
\nSon olarak K\u0131z\u0131ldere\u2019de hayatlar\u0131n\u0131 kaybeden \u0130ngiliz teknisyenlerin \u00fcyesi olduklar\u0131 Kamu Y\u00f6neticileri ve Radyo \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131 Sendikas\u0131 (AGSRO)\u2019n\u0131n(21)<\/sup> T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetinden dava yoluyla tazminat talebi giri\u015fiminden bahsetmek gerekebilir. Britanya H\u00fck\u00fcmetini gerekli tedbirleri almamakla ve s\u00fcreci yak\u0131ndan takip etmemekle ele\u015ftiren ve olaydan -bu ba\u011flamda- sorumlu tutan AGSRO\u2019nun T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetinden tazminat talebinde bulunaca\u011f\u0131na y\u00f6nelik \u0130ngiliz bas\u0131n\u0131nda haberler \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00fczerine sendika ve h\u00fck\u00fcmet yetkilileri aras\u0131nda 28 Haziran tarihinde bir toplant\u0131 yap\u0131l\u0131r. AGSRO heyeti, baz\u0131 \u0130RA eylemlerinde hayat\u0131n\u0131 kaybeden \u0130ngiliz g\u00f6revlilerin ailelerine yap\u0131lan \u00f6demelere at\u0131fta bulunarak tazminat taleplerinin oldu\u011funu belirtir ve taleplerinin T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetince kar\u015f\u0131lanmamas\u0131 durumunda Britanya H\u00fck\u00fcmetinin \u00f6ld\u00fcr\u00fclen rehinelerin ailelerine tazminat \u00f6demesi gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ifade eder. H\u00fck\u00fcmet heyeti ise sendikan\u0131n talebine olduk\u00e7a so\u011fuk bakar. Dava a\u00e7\u0131l\u0131rsa, davac\u0131 taraf T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetinin operasyon s\u00fcrecinde yeterli \u00f6zeni g\u00f6stermedi\u011fini iddia edecek, mahkeme yetkililerden bilgi isteyecek, bunun \u00fczerine o yetkililer T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n sorumlu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak i\u00e7in baz\u0131 bilgi ya da belgeleri if\u015fa etmek zorunda kalacakt\u0131r ki, bu durum yasal olarak gizli kalmas\u0131 gereken devlet s\u0131rlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla da Devlet S\u0131rlar\u0131 Yasas\u0131n\u0131n ihlali anlam\u0131na gelecektir.(22)<\/sup><\/p>\n

\"\"
Mahir ve arkada\u015flar\u0131, Deniz Gezmi\u015f, Yusuf Arslan ve H\u00fcseyin \u0130nan\u2019\u0131n idamlar\u0131n\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

De\u011ferlendirme<\/strong>(23)
\n<\/sup>K\u0131z\u0131ldere ile ilgili ar\u015fiv belgelerinde yer alan belli ba\u015fl\u0131 detaylar\u0131 aktarm\u0131\u015f olduk. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 Britanya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye siyasetindeki \u00f6ncelikleri<\/strong> hakk\u0131nda k\u0131sa bir tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fcp, K\u0131z\u0131ldere\u2019yi de o \u00f6ncelikler<\/strong> ba\u011flam\u0131nda ele alarak tamamlaman\u0131n uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.
\nBritanya\u2019n\u0131n 1960\u2019l\u0131 ve 70\u2019li y\u0131llardaki T\u00fcrkiye politikas\u0131ndaki temel \u00f6nceli\u011fin anti-kom\u00fcnizm oldu\u011funu s\u00f6ylemek hi\u00e7 de abart\u0131l\u0131 bir de\u011ferlendirme olmaz. Bahsi ge\u00e7en belgelerde -belgeleri d\u00fczenleyenlerin de\u011fi\u015fen \u00fcslup ve e\u011filimlerine ba\u011fl\u0131 olarak kimi k\u00fc\u00e7\u00fck farkl\u0131l\u0131klar varsa da- T\u00fcrkiye, \u201csad\u0131k ve g\u00fcvenilir bir NATO m\u00fcttefiki\u201d ve Bat\u0131 standartlar\u0131na yak\u0131n demokratik kurumlar\u0131 olan bir \u00fclke olarak ge\u00e7mektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin, Bat\u0131 de\u011ferlerine tehdit te\u015fkil eden siyasi rejimlerin yer ald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelere -Orta Do\u011fu ve Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerine- kom\u015fu olmas\u0131na dikkat \u00e7ekilmesi de belgelerde yer alan di\u011fer bir ayr\u0131nt\u0131d\u0131r. Britanya h\u00fck\u00fcmetleri, genel olarak, siyasi dengeleri istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rma ihtimali olan faaliyetlere kar\u015f\u0131 T\u00fcrkiye\u2019deki siyasi rejimin devam\u0131ndan yana olan \u00f6zneleri kendilerine daha yak\u0131n bulmu\u015flard\u0131r. Bir di\u011fer deyi\u015fle, Britanya, T\u00fcrkiye\u2019deki m\u00fcesses nizam\u0131 i\u00e7 ve d\u0131\u015f tehditlere kar\u015f\u0131 desteklemekte ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 da esas itibar\u0131yla b\u00f6yle bir y\u00f6r\u00fcnge \u00fczerine oturtmaktad\u0131r. Bu tehditlerden biri, d\u00f6nemin So\u011fuk Sava\u015f konseptine de uygun olarak, sosyalistlerin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fecek bir ihtilal giri\u015fimi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r.(24)<\/sup> Britanyal\u0131 yetkililer sosyalistlerin ba\u015far\u0131l\u0131 olma \u015fans\u0131n\u0131 olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck bir ihtimal olarak g\u00f6rseler de, \u00f6\u011frenci eylemlerini karakterize eden ve son y\u0131llarda g\u00fc\u00e7lenen anti-emperyalizmin ve \u00f6zellikle T\u0130P\u2019in ve D\u0130SK\u2019in kurulu\u015fuyla sosyalistlerin temas\u0131na daha a\u00e7\u0131k hale gelen emek hareketinin -hem iktisadi hem de siyasi anlamda istikrars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri- etkilerini \u00f6nemsemi\u015flerdir. Bu anlamda Britanya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye politikas\u0131n\u0131n anti-kom\u00fcnist bir \u00f6nceli\u011finin oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Britanya, bu nedenle T\u00fcrkiye siyasetindeki devrimci odaklara daima \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fm\u0131\u015f, sosyalistlerle iyi ili\u015fkileri olan kurum veya fig\u00fcrlere mesafeli olmu\u015f ve sosyalistlerin g\u00fc\u00e7lenmesini ana tehdit olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131ndan onlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda olan siyasi fig\u00fcr veya kurumlara -birka\u00e7 istisna d\u0131\u015f\u0131nda- arka \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.(25)<\/sup> Bu arka \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n en somut \u00f6rneklerinden biri ise 12 Mart sonras\u0131nda kurulan Erim<\/p>\n

\"\"
K\u0131z\u0131ldere katliam\u0131nda rol oynad\u0131\u011f\u0131 sonradan ortaya \u00e7\u0131kan M\u0130T mensubu Mehmet Eym\u00fcr.<\/figcaption><\/figure>\n

H\u00fck\u00fcmetlerini ve s\u0131k\u0131y\u00f6netim kararlar\u0131n\u0131 desteklemeleridir. Britanyal\u0131 yetkililere g\u00f6re, s\u0131k\u0131y\u00f6netime i\u00e7eriden kayda de\u011fer bir itiraz gelmemi\u015f, s\u0131k\u0131y\u00f6netim kanunu hayat\u0131n normal ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 etkilemeyecek ve adilane bir bi\u00e7imde i\u015fletilmi\u015ftir. Dahas\u0131, \u201cradikaller aksini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olsalar dahi\u201d, halk\u0131n -\u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde ya\u015fayan- ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu s\u0131k\u0131y\u00f6netimle birlikte hayatlar\u0131n\u0131n daha g\u00fcvenli hale geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Britanyal\u0131lar\u0131n benzer tespitleri aras\u0131nda en dikkat \u00e7ekici olanlardan biri de o d\u00f6nemin T\u00fcrkiye\u2019sinin sa\u011f politikac\u0131lar\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f bir yakla\u015f\u0131m\u0131n \u0130ngiliz diplomatlar\u0131 taraf\u0131ndan da benimsenmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6re, 1961 Anayasas\u0131 h\u00fck\u00fcmetin y\u00fcr\u00fctme yetkisini s\u0131n\u0131rlamay\u0131 esas olan bir yakla\u015f\u0131mla haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131ndan, \u00fclke y\u00f6netimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorunlara yol a\u00e7makta ve anayasa mevcut haliyle \u201cfazla liberal\u201d kalmaktad\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, Britanya h\u00fck\u00fcmetleri, yasama organ\u0131n\u0131n ve Anayasa Mahkemesi gibi yarg\u0131sal denetim kurumlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctme erki \u00fczerindeki etkilerini s\u0131n\u0131rlamay\u0131 \u00f6ng\u00f6ren, bunun yan\u0131nda da baz\u0131 temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerde k\u0131s\u0131tlamaya giden anayasal de\u011fi\u015fikliklere olumlu bakm\u0131\u015ft\u0131r. O d\u00f6nemde yaz\u0131lan bir raporda \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin yurtd\u0131\u015f\u0131 imaj\u0131n\u0131n 12 Mart\u2019tan bu yana giderek daha da olumlu bir noktaya geldi\u011fi\u201d, \u201c[olumsuz anlamda] yank\u0131 uyand\u0131racak bir geli\u015fmenin ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131\u201d ifade edilmi\u015ftir. Erim H\u00fck\u00fcmetlerinin en \u00f6nemli projelerinden biri olan \u00fcniversite reformu da, Britanyal\u0131larca olumlu kar\u015f\u0131lanan bir di\u011fer h\u00fck\u00fcmet uygulamas\u0131d\u0131r. \u00dcniversitelerin, siyasi ajitasyon, insan ka\u00e7\u0131rma, su\u00e7 ve anar\u015fi merkezlerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn iddia edildi\u011fi bir ba\u015fka belgede h\u00fck\u00fcmetin \u00f6n\u00fcndeki temel sorunun ge\u00e7mi\u015fte s\u0131kl\u0131kla suiistimal edilen \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin yeniden d\u00fczenlemesi oldu\u011fu ifade edilmektedir. Buna g\u00f6re \u00fcniversitelerdeki \u00f6zg\u00fcr ortam sol g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc \u00f6\u011frenciler taraf\u0131ndan \u00f6ylesine istismar edilmi\u015ftir ki, \u201c\u00fcniversitelerde Marksizm \u00f6\u011fretme ya da dersleri boykot etme \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri serbest b\u0131rak\u0131l\u0131rken, ayn\u0131 \u00fcniversitelerde Marksist arg\u00fcmanlar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctme ya da derslere kat\u0131lma \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri ise tan\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r\u201d. Sonu\u00e7 itibar\u0131yla, Erim, h\u00fck\u00fcmeti kurup program\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131nda, yeni h\u00fck\u00fcmetin hemen her politikas\u0131n\u0131n Britanyal\u0131 diplomatlarca olumlu kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclebilir.
\nE\u011fer Britanya\u2019n\u0131n bir K\u0131z\u0131ldere politikas\u0131 olmu\u015fsa, o politikay\u0131 en genel anlamda \u201cT\u00fcrkiye ile iyi ili\u015fkileri devam ettirmek\u201d olarak ifade etmek ve yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en \u00f6ncelikler ba\u011flam\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir. Bunun yan\u0131nda Britanyal\u0131 yetkililerin, operasyonun ne \u00f6l\u00e7\u00fcde rehineleri kurtarmak ama\u00e7l\u0131 planland\u0131\u011f\u0131 ya da b\u00f6yle bir amac\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda sorgulay\u0131c\u0131 olmad\u0131klar\u0131 da mutlaka ifade edilmelidir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda olay\u0131n detaylar\u0131n\u0131 ortaya d\u00f6kecek veya kendilerinin kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda seyretmesine yol a\u00e7acak giri\u015fimlerden ka\u00e7\u0131nd\u0131klar\u0131 -hatta sendika \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi- o t\u00fcr giri\u015fimleri engellemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 da s\u00f6ylenebilir. \u0130nceledi\u011fimiz belgelerdeki politik veya diplomatik e\u011filimlerden hareketle, Britanyal\u0131lar\u0131n T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalar\u0131 olduk\u00e7a h\u0131zl\u0131 ya da kolay kabul etmelerinin dikkat \u00e7ekti\u011fini ifade etmeliyiz. Buna ilk \u00f6rnek otopsi raporlar\u0131ndaki bilgilerle alakal\u0131d\u0131r. Yaz\u0131n\u0131n geride kalm\u0131\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131nda da belirtildi\u011fi \u00fczere, gerek \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131\u2019n\u0131n 31 Mart tarihli ilk a\u00e7\u0131klamas\u0131nda gerekse de otopsi raporlar\u0131nda, rehinelerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeleri ile askerlerin eve girmeleri ve eylemcilerle yak\u0131n s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ba\u015flamas\u0131 aras\u0131nda en az bir bu\u00e7uk saat oldu\u011fu(26)<\/sup> a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmektedir. Buna kar\u015f\u0131n, eve girmek i\u00e7in neden bu kadar s\u00fcre beklendi\u011fine dair Britanyal\u0131lar s\u0131n\u0131rl\u0131 bir irdeleme yapm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6yle ki 14.00 sular\u0131nda evden gelen -ya da geldi\u011fi san\u0131lan- be\u015f alt\u0131 el silah sesi rehinelerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olduklar\u0131na kanaat getirmeye yetiyorsa, neden seslerin duyulmas\u0131n\u0131n hemen akabinde de\u011fil de en az bir bu\u00e7uk saat kadar sonra eve girildi\u011fi konusunda herhangi bir sorgulamada bulunmam\u0131\u015flard\u0131r. Britanyal\u0131lara g\u00f6re, operasyonu y\u00f6netenler bu s\u00fcreyi \u201ceve girip girmeme konusunda\u201d bir karara varmaya \u00e7al\u0131\u015fmakla ge\u00e7irmi\u015f olmal\u0131d\u0131rlar. Benzer bi\u00e7imde, militanlar\u0131n ev \u00e7evrildikten sonra ve fakat s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fma hen\u00fcz ba\u015flamadan \u00f6nce yetkililerle neden bir pazarl\u0131\u011fa giri\u015fmedikleri \u00fczerine de Britanyal\u0131lar s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmede bulunmu\u015flar; eylemcilerin h\u00fck\u00fcmetin pazarl\u0131\u011fa yana\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 anlamalar\u0131 sebebiyle b\u00f6yle bir \u201cintihar eylemine\u201d giri\u015fmi\u015f olabileceklerine kanaat getirmi\u015flerdir. Dahas\u0131, Britanyal\u0131lar \u201cg\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin rehineleri sa\u011f kurtarabilmek ad\u0131na yapabilecekleri bir \u015feyin olmad\u0131\u011f\u0131na\u201d da ikna olmu\u015f durumdad\u0131rlar, zira \u201crehinelerin talihsizli\u011fi [eylemciler kastedilerek] hayvandan bile a\u015fa\u011f\u0131 zek\u00e2 seviyesine sahip insanlar\u0131n eline d\u00fc\u015fmeleri\u201d olmu\u015ftur.(27)<\/sup> Yine operasyonun son safhas\u0131nda, savunma pozisyonda olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n militanlardan biri hari\u00e7 tamam\u0131 hayatlar\u0131n\u0131 kaybederlerken(28) <\/sup>g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin herhangi bir kay\u0131p ya\u015famamas\u0131 \u0130ngiliz yetkililere ola\u011fan gelmi\u015f olacak ki, operasyonda yak\u0131n \u00e7at\u0131\u015fma ba\u015flamadan \u00f6nce herhangi bir a\u011f\u0131r silah kullan\u0131m\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulama gere\u011fi duymam\u0131\u015flard\u0131r.(29)<\/sup> Son olarak, yaz\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131nda da ge\u00e7en, askeri \u00fcniformalar\u0131 olan militanlar\u0131n karanl\u0131\u011f\u0131n bast\u0131rmas\u0131ndan da faydalanarak ka\u00e7ma ihtimaline kar\u015f\u0131 eve girme y\u00f6n\u00fcnde karar verildi\u011fine y\u00f6nelik ilgin\u00e7 a\u00e7\u0131klaman\u0131n Britanyal\u0131larca hi\u00e7 de tuhaf kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayarak bitirelim. Arananlar listesinde olan ve boy boy foto\u011fraflar\u0131 bas\u0131lan eylemcilerin -\u00fcstelik d\u00f6rt bir yan\u0131 y\u00fczlerce asker taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir evden gizlice \u00e7\u0131karak- askerlerin aras\u0131na kar\u0131\u015fma ihtimali \u00fczerine hi\u00e7 kafa yorulmamas\u0131n\u0131n as\u0131l nedenini de yukar\u0131da ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z reel politika d\u00fczlemi ba\u011flam\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek san\u0131r\u0131m daha do\u011fru olacakt\u0131r.<\/p>\n

\"\"
THKP-C liderlerinden Ula\u015f Bardak\u00e7\u0131 ve Mahir \u00c7ayan.<\/figcaption><\/figure>\n

D\u0130PNOTLAR
\n<\/strong>1) T\u00fcrkiye sosyalizminin birinci dalgas\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin 1919-25 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki kurulu\u015f s\u00fcreciyle ba\u015flayan, tevkifatlarla ve gizli \u00f6rg\u00fctlenmelerle hat\u0131rlanan, birbirinden farkl\u0131 \u00f6rg\u00fctlerden gelseler de Mustafa Suphi, \u015eefik H\u00fcsn\u00fc, \u0130\u015ftirak\u00e7i Hilmi gibi isimlerin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece atfen kullan\u0131yoruz. Birinci dalgay\u0131 Naz\u0131m Hikmet, Orhan Kemal, Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131, Sabiha Sertel, Zekeriya Sertel gibi ayd\u0131n veya siyaset\u00e7ilerin deneyimleri ile 1946 sendikac\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak bilinen k\u0131sa s\u00fcreli i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 militanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve o y\u0131llardaki T\u00fcrkiye Sosyalist Partisi giri\u015fimlerini kapsayacak bi\u00e7imde geni\u015fletmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130kinci dalgay\u0131 ise arka plan\u0131nda 1950\u2019lilerdeki kentle\u015fme ve sanayile\u015fme olan, b\u00fcy\u00fcyen i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n taleplerini daha y\u00fcksekten dillendirdi\u011fi, sendikac\u0131l\u0131k hareketinin bir yandan kurumsalla\u015f\u0131rken di\u011fer yandan daha da militanla\u015ft\u0131\u011f\u0131, devrimci gen\u00e7lik hareketleri ve anti-emperyalist talep ve eylemler taraf\u0131ndan bi\u00e7imlenen bir d\u00f6nem olarak tan\u0131mlamak yerinde olacakt\u0131r. T\u00fcrkiye sosyalizminin ikinci dalgas\u0131 1960\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda ba\u015flar, 1968-71 aras\u0131nda y\u00fckselir ve nihayet 12 Mart 1971\u2019de 68 ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n yenilgisiyle birinci evresini tamamlar. K\u0131sa s\u00fcrede toparlanmas\u0131n\u0131n akabinde ise -bu sefer 78\u2019liler olarak- yeniden yola koyulur ve 12 Eyl\u00fcl 1980 darbesine kadar da T\u00fcrkiye siyasetinde \u00f6nemli bir yeri i\u015fgal eder.<\/p>\n

2) Bu isimler Mahir \u00c7ayan\u2019\u0131n lideri oldu\u011fu T\u00fcrkiye Halk Kurtulu\u015f Parti\/Cephesi (THKP-C)\u2019inden H\u00fcdai Ar\u0131kan, Nihat Y\u0131lmaz, Ertan Saruhan, Ahmet Atasoy, Sinan Kaz\u0131m \u00d6z\u00fcdo\u011fru, Sabahattin Kurt ve Saffet Alp; T\u00fcrkiye Halk Kurtulu\u015f Ordusu (THKO)\u2019ndan ise \u00d6mer Ayna ve Cihan Alptekin\u2019dir. Britanya ar\u015fivlerindeki belgelerde bu isimlerden ayn\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fcn mensuplar\u0131 gibi bahsedilmekte; dolay\u0131s\u0131yla THKO\u2019nun ayr\u0131 bir \u00f6rg\u00fct oldu\u011funun bilinmedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Britanyal\u0131lar\u0131n bu detaydan bihaber olmalar\u0131 anla\u015f\u0131labilir. \u0130lgin\u00e7 olan ise, bu hatan\u0131n ya da bilgi eksikli\u011finin d\u00f6nemin D\u0131\u015fi\u015fleri M\u00fcste\u015far\u0131 Orhan Eralp\u2019ten kaynaklanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

3) \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n son k\u0131sm\u0131nda Britanya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye politikas\u0131n\u0131n genel \u00e7er\u00e7evesini de\u011ferlendirirken, Britanya ar\u015fivlerinde tutulan ve kaynak\u00e7ada k\u00fcnyesini verdi\u011fimiz ba\u015fka dosyalardan da yararland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ifade edelim. Ayr\u0131ca, ar\u015fivdeki belgelerin tamam\u0131n\u0131n eri\u015fime a\u00e7\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da not etmeliyiz. Baz\u0131 belgeler -hemen her dosyada oldu\u011fu gibi- devlet s\u0131rlar\u0131 ya da g\u00fcvenlik hassasiyetleri gere\u011fi kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu belgelerden yaz\u0131n\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde bahsedilecektir.<\/p>\n

4) Hadiseden T\u00fcrk makamlar\u0131n\u0131n da 27 Mart g\u00fcn\u00fc haberdar oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u0130ngiliz yetkililerin herhangi bir gecikme olmadan bilgilendirildikleri s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

5) \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, olay \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 27 Mart tarihli a\u00e7\u0131klamada bu eylemin idamlar\u0131n durdurulmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde iddia eder. Oysaki bu tarih itibar\u0131yla eylemcilerin taleplerini yazd\u0131klar\u0131 ve \u00dcnye\u2019deki radar \u00fcss\u00fcnde b\u0131rakt\u0131klar\u0131 bilgi notu hen\u00fcz ortaya \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f ya da en az\u0131ndan varl\u0131\u011f\u0131 resmi olarak kabul edilmemi\u015ftir. Nitekim \u0130ngilizler \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn a\u00e7\u0131klamalar\u0131na ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmetten bilgi istediklerinde, b\u00f6yle bir bilgi notu olmad\u0131\u011f\u0131 yan\u0131t\u0131n\u0131 alm\u0131\u015flard\u0131r. S\u00f6z konusu not ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra ise, yaz\u0131\u015fmalarda, \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn a\u00e7\u0131klamalar\u0131 hakk\u0131nda iki ihtimalden bahsedilmi\u015ftir: \u0130n\u00f6n\u00fc ya spek\u00fclasyon yapm\u0131\u015ft\u0131r ya da eylemciler enformel bir link \u00fczerinden \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye ula\u015farak ayr\u0131 bir propaganda kanal\u0131 daha a\u00e7mak istemi\u015flerdir.<\/p>\n

6) D\u00f6nemin Kanada Ba\u015fbakan\u0131, Kanada\u2019n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ba\u015fbakan\u0131 Justin Trudeau\u2019nun babas\u0131 Pierre Trudeau\u2019dur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, bir k\u0131s\u0131m solun da sempatiyle bakt\u0131\u011f\u0131, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir siyaset\u00e7i ve devlet y\u00f6neticisi hik\u00e2yesi \u00e7\u0131kartmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Justin Trudeau\u2019nun diplomasi ve siyaset d\u00fcnyas\u0131n\u0131n baya\u011f\u0131 aristokratik ili\u015fkileriyle olan uyumunun \u00e7arp\u0131c\u0131 oldu\u011funu ifade etmek gerekir. Konumuzla alakas\u0131z olan bu notu payla\u015fmam\u0131z\u0131 okuyucunun anlay\u0131\u015fla kar\u015f\u0131layaca\u011f\u0131n\u0131 umuyoruz.<\/p>\n

7) Sarell\u2019in burada kulland\u0131\u011f\u0131 ifadenin orijinali \u015fudur: \u201cIt would be best for us to handle any negotiations concerning all three who have been captured. In this way there will be less risk of overdoing representation to the Turks\u201d\u2026 Bu arada elimizdeki belgelerden Kanada\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye ile ikili bir ili\u015fki geli\u015ftirmekte pek de hevesli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, olay\u0131n ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi K\u0131z\u0131ldere\u2019ye temsilci g\u00f6ndermekle yetindi\u011fini ve s\u00fcreci Britanya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla takip etti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Bununla birlikte Kanada ar\u015fivlerine ili\u015fkin herhangi bir belgeye sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da belirtmeliyiz.<\/p>\n

8) \u00dc\u00e7 y\u0131ld\u0131zl\u0131 general olarak kodlanan r\u00fctbe korgeneral r\u00fctbesidir. 1972 y\u0131l\u0131nda TSK\u2019da az say\u0131da korgeneral oldu\u011funu tahmin etmek zor de\u011fildir. Konunun mahiyeti de hesaba kat\u0131l\u0131rsa, kastedilen ki\u015finin d\u00f6nemin Milli \u0130stihbarat Te\u015fkilat\u0131 M\u00fcste\u015far\u0131 Korgeneral Nurettin Ersin olma ihtimali hayli kuvvetlidir. Nitekim Ersin\u2019in operasyon s\u0131ras\u0131nda K\u0131z\u0131ldere\u2019de oldu\u011fu daha sonra yay\u0131nlanan T\u00fcrk\u00e7e kaynaklarda da ge\u00e7mi\u015ftir. E\u011fer o ki\u015fi Ersin ise, kritik anlarda kritik g\u00f6revler \u00fcstlenme misyonunun ileride de devam edece\u011fini s\u00f6ylemek gerekir. Ersin, ileride 12 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn Kara Kuvvetleri Komutan\u0131 ve darbeden sonra olu\u015fturulan Milli G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nin be\u015f \u00fcyesinden biri olacakt\u0131r. Son olarak Recep Tayyip Erdo\u011fan ile Kenan Evren\u2019in yan yana oldu\u011fu ikonik foto\u011fraf karesinin de Ersin\u2019in 2005 y\u0131l\u0131ndaki cenaze t\u00f6reninde \u00e7ekildi\u011fini hat\u0131rlatmak suretiyle bu bahsi kapatal\u0131m.<\/p>\n

9) Buradaki orijinal metin hemen hemen \u015f\u00f6yledir: \u201cYabanc\u0131lar\u0131n [Mahir\u2019lerin ve rehinelerin] bir \u0130ngiliz Land Rover\u2019uyla [kentten] ayr\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 haber alamad\u0131klar\u0131na g\u00f6re, y\u00f6re halk\u0131n\u0131n ve ordunun g\u00f6zleri k\u00f6r olmu\u015f olmal\u0131.\u201d<\/p>\n

10) Bu yap\u0131 ba\u015fka kaynaklarda Alman Sosyalist Gen\u00e7lik \u00d6rg\u00fct\u00fc olarak da ge\u00e7mektedir.<\/p>\n

11) SPD h\u00fck\u00fcmetinin ba\u015fbakan\u0131 me\u015fhur sosyal-demokrat Willy Brand\u2019t\u0131r. B\u00f6yle bir giri\u015fimden haberdar olmas\u0131 da kuvvetle muhtemeldir.<\/p>\n

12) Bu ki\u015filerin isimleri orijinal metinlerde ge\u00e7mekle birlikte, isimler ar\u015fiv yetkilileri taraf\u0131ndan okunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayacak \u015fekilde kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

13) G\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerinin eve girmek \u00fczere harekete ge\u00e7ti\u011fi saat baz\u0131 belgelerde 16.10, baz\u0131lar\u0131nda ise 17.00 olarak ge\u00e7mektedir. Biz, daha ileri tarihli oldu\u011fundan ikincisini kullanman\u0131n daha do\u011fru olaca\u011f\u0131na kanaat getirdik.<\/p>\n

14) \u0130ngilizler yapt\u0131klar\u0131 m\u00fczakerenin olumsuz sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olacaklar ki \u015f\u00f6yle yazarlar: \u201cT\u00fcrkler b\u00f6yle bir \u015feye izin vermede isteksiz olabilirler\u201d. Ancak yaz\u0131da da g\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere ayn\u0131 g\u00fcn gerekli izinler al\u0131n\u0131r, ertesi g\u00fcn yola \u00e7\u0131k\u0131l\u0131r ve 1 Nisan\u2019da da olay yerine var\u0131l\u0131p bahsi ge\u00e7en inceleme yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Mahir \u00c7ayan (1946-1972).<\/figcaption><\/figure>\n

15) Bu \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck\u201d patlamadan -yahut k\u00fc\u00e7\u00fck patlama hissiyat\u0131 veren o sesin nas\u0131l \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan- bahseden ba\u015fka herhangi bir kaynak olmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u0130ngiliz belgelerinde bahsinin ge\u00e7ti\u011fi tek yer de buras\u0131d\u0131r.<\/p>\n

16) Eve girme karar\u0131 verildi\u011finde \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131n\u0131n, Jandarma Genel Komutan\u0131n\u0131n ve Samsun B\u00f6lge Komutan\u0131n olay yerinde oldu\u011fu bilgisi \u0130ngiliz belgelerinde yer almas\u0131na kar\u015f\u0131n; olay yerinde olduklar\u0131 sonradan kesinle\u015fen -hatta belgesellere de konu olan- Mehmet Eym\u00fcr gibi Milli \u0130stihbarat Te\u015fkilat\u0131 (M\u0130T) ya da \u00d6zel Harp Dairesi mensuplar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin herhangi bir bilgi kayd\u0131 bulunamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

17) 4 Nisan tarihli ba\u015fka bir belgeye g\u00f6re K\u00fcrk\u00e7\u00fc, evin etraf\u0131n\u0131n sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettiklerinde teslim olmamak ve gerekirse -teknisyenler de dahil olmak \u00fczere- evdeki herkesin \u00f6lece\u011fine dair yemin ettiklerini s\u00f6ylemi\u015ftir. K\u00fcrk\u00e7\u00fc karar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmesinin nedeni olarak da benzer eylemler \u00f6rg\u00fctlemek ve yeni eylem timleri kurmak amac\u0131yla oradan kurtulman\u0131n daha do\u011fru bir yol oldu\u011funa kanaat getirmesi olarak a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7ok hassas olayla ilgili herhangi birini ele\u015ftirmek ya da su\u00e7lamak gibi bir amac\u0131m\u0131z\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nemle vurgulayarak bu detay\u0131 aktarmak istedik. Okuyucunun anlay\u0131\u015fla kar\u015f\u0131layaca\u011f\u0131n\u0131 umuyoruz.<\/p>\n

18) Otopsi raporuna g\u00f6re, \u201c\u00fc\u00e7 rehine de hem kafalar\u0131ndan hem de g\u00f6\u011f\u00fcslerinden vurulmu\u015ftur [Rehineler], ter\u00f6ristler \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeden 90 dakika kadar \u00f6nce, yak\u0131n mesafeden [oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan] 22 kur\u015fun yaras\u0131yla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir\u201d. Ayr\u0131ca, rehine cesetlerinin -rigor mortis denilen- \u00f6l\u00fcm kat\u0131l\u0131\u011f\u0131 durumunun ba\u015flam\u0131\u015f, yaralardaki kanamalar\u0131n ise durmu\u015f halde bulundu\u011fu da raporda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fckel\u00e7i bu bilgilere dayanarak \u015fu \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cOtopsi raporlar\u0131ndan belirleyebildi\u011fimiz kadar\u0131yla \u00fc\u00e7 rehine de yak\u0131n mesafeden kafalar\u0131ndan vurulmu\u015flard\u0131r. Bu, bedenler Ankara\u2019ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde el\u00e7ilik taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturmada da do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bedenlerin di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131nda yer alan yaralar uzman incelemesi gerektir[se de], rehinelerin kafalar\u0131na ald\u0131klar\u0131 yaralar sebebiyle \u00f6ld\u00fckleri anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n

19) Asl\u0131nda bu s\u00fcre\u00e7te ger\u00e7ekle\u015fen birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 eylemden Britanya ar\u015fivlerinde de bahsedilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla buradaki de\u011ferlendirmelerden, \u201chi\u00e7 eylem yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131\u201d anlam\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmamak gerekir. Burada, Britanyal\u0131lar\u0131n \u00f6rg\u00fct\u00fcn yeniden in\u015fas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acak, etkili, deyim yerindeyse -\u00e7\u0131k\u0131\u015f- eylemlerinden bahsetti\u011fi ve onun eksikli\u011fine y\u00f6nelik bir projeksiyon tuttuklar\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

20) \u0130ngiltere\u2019nin 1960\u2019l\u0131 ve 70\u2019li y\u0131llar T\u00fcrkiye\u2019sindeki sa\u011f siyasetleri karakterize eden anti-kom\u00fcnizmi yetersiz bulduklar\u0131 baz\u0131 i\u00e7 yaz\u0131\u015fmalarda a\u00e7\u0131ktan ifade edilmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019de halihaz\u0131rda var olandan daha sofistike bir anti-kom\u00fcnizme ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funu belirten Britanya H\u00fck\u00fcmeti fiziksel \u015fiddete dayal\u0131 bir anti-kom\u00fcnizmin ba\u015far\u0131s\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015f, siyasal m\u00fccadele kadar -hatta ondan daha \u00e7ok- ideolojik m\u00fccadeleye \u00f6nem verilmesi gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015ftir.<\/p>\n

21) AGSRO\u2019nun \u0130ngilizce a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 Association of Government Supervisors and Radio Officers\u2019d\u0131r. Bu arada sendikan\u0131n dava a\u00e7t\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik bilgi olsa da, davan\u0131n sonucuna dair herhangi bir bilgi ya da belgeye rastlanmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

22) Bahsi ge\u00e7en yasa Official Secret Act\u2019tir.<\/p>\n

23) \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n bu k\u0131sm\u0131 yazar\u0131n 2020 y\u0131l\u0131nda M\u00fclkiye Dergisi<\/em>\u2019nin 44. say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanan \u201cBritanya Ar\u015fivlerine G\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de Emek Hareketi ve Siyasal \u00c7at\u0131\u015fmalar (1967-1971)\u201d adl\u0131 makalesinden yararlan\u0131larak haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

24) Britanya h\u00fck\u00fcmetlerine g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019nin Bat\u0131 Bloku\u2019ndan uzakla\u015f\u0131p SSCB ile yak\u0131nla\u015fmas\u0131ndan yana olan tek kesim sosyalistler ve onlar\u0131n etki alan\u0131ndaki siyasal ve sendikal \u00f6rg\u00fctler de\u011fildir. Sosyalist olmasalar dahi, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnyac\u0131 e\u011filimleri olan T\u00fcrkiye siyasetindeki baz\u0131 g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131 da Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131yla daha mesafeli, Do\u011fu Bloku ile daha yak\u0131n bir d\u0131\u015f politikadan yana olduklar\u0131ndan tehdit olu\u015fturmaktad\u0131rlar. Asker, ayd\u0131n ve \u00f6\u011frenci \u00e7evrelerinde etkili olan ve \u00f6zetle \u201czinde g\u00fc\u00e7ler\u201d olarak ifade edilen bu odaklar, Britanya\u2019ya g\u00f6re, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n temel kurumlar\u0131 olan parlamento ve se\u00e7im gibi mekanizmalar\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmay\u0131 hedefleyen, dolay\u0131s\u0131yla, darbe veya ihtilal yoluyla iktidar olmay\u0131 ama\u00e7layan, sonu\u00e7 itibar\u0131yla da demokratik de\u011ferlerden uzak siyasal e\u011filimleriyle ba\u015fka bir tehdit unsuruna tekab\u00fcl etmektedirler.<\/p>\n

25) Britanyal\u0131lar \u201ca\u015f\u0131r\u0131 sol\u201d olarak niteledikleri sosyalist parti veya hareketler kadar olmasa da baz\u0131 sa\u011f olu\u015fumlar\u0131n da T\u00fcrkiye\u2019deki siyasi istikrar\u0131 tehdit etti\u011fini ifade etmi\u015flerdir. Bu ba\u011flamda, Osman B\u00f6l\u00fckba\u015f\u0131\u2019n\u0131n Cumhuriyet\u00e7i K\u00f6yl\u00fc Millet Partisi (CMKP) i\u00e7in \u201cfa\u015fist g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc\u201d ifadesi kullan\u0131lm\u0131\u015f, ilerleyen y\u0131llardaki resmi yaz\u0131\u015fmalarda ise bu sefer \u201csa\u011fc\u0131 \u00f6\u011frenci \u015fiddeti\u201d vakalar\u0131ndan da bahsedilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

26) Okuyucunun da dikkatini \u00e7ekece\u011fi \u00fczere baz\u0131 belgelere -ya da a\u00e7\u0131klamalara- g\u00f6re bu s\u00fcre iki saat on dakika kadar oldu\u011fundan \u201cen az bir bu\u00e7uk saat\u201d ifadesini tercih ettik.<\/p>\n

27) Bu benzetme operasyona kat\u0131lan ve olay yerinde incelemelerde bulunan Britanyal\u0131 askeri ate\u015fe taraf\u0131ndan \u201cetkileyici ve y\u00fcksek \u00f6ng\u00f6r\u00fc sahibi\u201d olarak nitelenen bir subay\u0131n a\u011fz\u0131ndan aktar\u0131lmaktad\u0131r. Yeri gelmi\u015fken ayr\u0131ca belirtmek gerekir ki, inceledi\u011fimiz belgelerde do\u011frudan Britanyal\u0131lar taraf\u0131ndan dillendirilen ve \u00f6zel olarak Mahir \u00c7ayan\u2019a atfen kullan\u0131lan \u201cmanyak\u201d, \u201ckana susam\u0131\u015f\u201d gibi ifadeler de vard\u0131r.<\/p>\n

28) K\u0131z\u0131ldere\u2019de hayat\u0131n\u0131 kaybeden Saffet Alp\u2019in operasyon s\u0131ras\u0131nda de\u011fil sonras\u0131nda yaral\u0131 haldeyken infaz edildi\u011fine dair iddialar s\u00f6z konusudur. D\u00f6nemin ba\u015fbakan\u0131 Nihat Erim\u2019in y\u0131llar sonra yay\u0131mlanan an\u0131lar\u0131nda bu iddialarla -dolayl\u0131 yollardan da olsa- uyu\u015fan kimi ifadeleri vard\u0131r.<\/p>\n

29) Oysaki K\u0131z\u0131ldere\u2019de eve girilmeden \u00f6nce evin birka\u00e7 roketle vuruldu\u011funa y\u00f6nelik g\u00f6rg\u00fc tan\u0131klar\u0131n\u0131n ifadeleri vard\u0131r. O d\u00f6nem itibar\u0131yla Britanyal\u0131 yetkililerin roket detay\u0131ndan haberdar olmamas\u0131 elbette anla\u015f\u0131labilir bir durumdur. Ancak a\u011f\u0131r silahlar\u0131n kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 yak\u0131n s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fmalarda taraflar aras\u0131ndaki kay\u0131plarda bu denli dengesizlik olmas\u0131n\u0131n b\u00f6yle olaylar\u0131n yabanc\u0131s\u0131 olmayan Britanyal\u0131 yetkililerce bu denli normal kar\u015f\u0131lanmas\u0131 en az\u0131ndan ilgin\u00e7tir.<\/p>\n

Kaynak\u00e7a-1 (Ar\u015fiv belgeleri)<\/strong><\/p>\n

\"\"
Sayg\u0131yla an\u0131yoruz\u2026<\/figcaption><\/figure>\n

– FCO-9\/614 (1967), Y\u0131ll\u0131k Rapor 1966, 02.01.1967.<\/p>\n

– FCO-9\/617 (1968), T\u00fcrkiye\u2019de A\u015f\u0131r\u0131 Sol, 18.05.1968.<\/p>\n

– FCO-9\/1308 (1970), Y\u0131ll\u0131k Rapor 1969, 01.01.1970.<\/p>\n

– FCO-9\/1466 (1970), Y\u0131ll\u0131k Rapor 1970, 31.12.1970.<\/p>\n

– FCO-9\/1468 (1971), T\u00fcrkiye: \u0130\u00e7 Siyasette Durum, 27.07.1971.<\/p>\n

– FCO-9\/1468 (1971), Generallerin Performans\u0131, 14.08.1971.<\/p>\n

– FCO-9\/1616 (1972), [Dosyada yer alan eri\u015fime a\u00e7\u0131k t\u00fcm belgeler]<\/p>\n

Kaynak\u00e7a-2 (T\u00fcrk\u00e7e kaynaklar)<\/strong><\/p>\n

– Bianet (2010) Fikret Alp Karacan: Saffet\u2019in nas\u0131l \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmek istiyoruz<\/em>, 02.04.2010, https:\/\/bianet.org\/bianet\/siyaset\/121043-fikret-alp-karacan-saffetin-nasil-olduruldugunu-bilmek-istiyoruz [Son Eri\u015fim: 20.02.2022].<\/p>\n

– Cumhuriyet TV (2020) Mahir \u00c7ayan ve arkada\u015flar\u0131 nas\u0131l \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc? 30 Mart K\u0131z\u0131ldere katliam\u0131 belgeseli,<\/em> https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=nCyUiG3blRU [Son Eri\u015fim: 21.02.2022]<\/p>\n

– Durmaz O. S. (2020) \u201cBritanya ar\u015fivlerine g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de emek hareketi ve siyasal \u00e7at\u0131\u015fmalar (1967-1971)\u201d, M\u00fclkiye Dergisi<\/em>, 44 (3), 395-430.<\/p>\n

– H\u00fcrriyet (2005) 12 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn sessiz generaline veda<\/em>, 06.10.2005, https:\/\/web.archive.org\/web\/20190722203610\/https:\/\/www.hurriyet.com.tr\/gundem\/12-eylul-un-sessiz-generaline-veda-355516 [Son Eri\u015fim: 20.02.2022].<\/p>\n

– Oda Tv (2018) K\u0131z\u0131ldere\u2019de asl\u0131nda ne oldu<\/em>, 03.04.2018, https:\/\/odatv4.com\/analiz\/kizilderede-aslinda-ne-oldu-03041802-136154 [Son Eri\u015fim: 20.02.2022].<\/p>\n

– Sosyalist K\u00fclt\u00fcr (2021) K\u0131z\u0131ldere Katliam\u0131n\u0131n tan\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131yor,<\/em> 20.03.2021, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=EUYTf09Kexg [Son Eri\u015fim: 21.02.2022]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Britanya ar\u015fivlerinde K\u0131z\u0131ldere olay\u0131yla ilgili belgeler incelendi. 50. y\u0131l\u0131nda K\u0131z\u0131ldere\u2019ye ili\u015fkin \u00f6zg\u00fcn bir katk\u0131 sunman\u0131n, elimizde b\u00f6yle de bir imk\u00e2n varken, \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu yaz\u0131 daha \u00f6nce g\u00fcndeme gelmemi\u015f, \u00fczerinden atlanm\u0131\u015f ya da yeterince tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f kimi meselelerin izini Britanya ar\u015fivlerinde s\u00fcrmek amac\u0131yla kaleme al\u0131nd\u0131. Mahir\u2019lerin an\u0131s\u0131na sayg\u0131yla\u2026 1972 y\u0131l\u0131n\u0131n 30 Mart ve 6 May\u0131s […]<\/p>\n","protected":false},"author":509,"featured_media":53849,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8229,38],"tags":[7370,8236,8237],"class_list":["post-53848","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-215-sayi","category-dergi-sayilari","tag-dr-orkun-saip-durmaz","tag-kizildere","tag-mahir-cayan"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t