{"id":54087,"date":"2022-03-11T12:33:48","date_gmt":"2022-03-11T09:33:48","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=54087"},"modified":"2022-03-11T12:33:48","modified_gmt":"2022-03-11T09:33:48","slug":"mars-okyanuslarini-nasil-kaybetti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/03\/11\/mars-okyanuslarini-nasil-kaybetti","title":{"rendered":"Mars okyanuslar\u0131n\u0131 nas\u0131l kaybetti?"},"content":{"rendered":"

Mars\u2019\u0131n bir zamanlar k\u0131smen D\u00fcnyan\u0131nkine benzer koruyucu bir manyetik alan nedeniyle okyanuslara sahip oldu\u011fu uzun zamand\u0131r biliniyordu. Fakat manyetik alan kayboldu ve yeni yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar bu kayb\u0131n sebebini a\u00e7\u0131klayabilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, milyarlarca y\u0131l \u00f6nce Mars’\u0131n \u00e7ekirde\u011finde olmas\u0131 beklenen ko\u015fullar\u0131 yeniden yaratt\u0131lar ve mevcut oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen erimi\u015f metalin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n, muhtemelen kaybolmaya mahkum olan k\u0131sa bir manyetik alana yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffettiler.
\n<\/span>Mars y\u00fczy\u0131llard\u0131r ya bilim kurgu ya da D\u00fcnyadan g\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131yla insanlar\u0131n hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irdi. <\/span>Bize en yak\u0131n gezegenlerden biri ve her t\u00fcrl\u00fc bilimsel ekipmanla, \u00e7e\u015fitli insans\u0131z uzay ara\u00e7lar\u0131 ile ke\u015ffedildi ve ke\u015ffedilmeye de devam ediyor. T\u00fcm bunlara ra\u011fmen yine de Marsla ilgili baz\u0131 b\u00fcy\u00fck cevaplanmam\u0131\u015f sorular var,\u00a0 D\u00fcnya, Mars ve t\u00fcm kom\u015fu gezegenlerimizin ayn\u0131 kozmik maddeden do\u011fdu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, kendi uzak ge\u00e7mi\u015fimize ve gelece\u011fimize \u0131\u015f\u0131k tutabilecek cevaplar…
\n<\/span>Marsla ilgili baz\u0131 b\u00fcy\u00fck sorular zaten cevapland\u0131. \u00d6rne\u011fin, Mars\u2019\u0131n g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen baz\u0131 nitelikleri, daha \u00f6nceden okyanusa ve koruyucu bir manyetik alana sahip oldu\u011funun kan\u0131t\u0131. Ancak Tokyo \u00dcniversitesi D\u00fcnya ve Gezegen Bilimi B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nden Profes\u00f6r Kei Hirose’un akl\u0131nda \u00f6zellikle bir soru vard\u0131: Mars\u2019\u0131n etraf\u0131nda bir manyetik alan olmal\u0131yd\u0131, \u00f6yleyse neden vard\u0131 ve neden \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine oradayd\u0131? Bu soruyu cevaplamak i\u00e7in, Hirose laboratuvar\u0131ndaki grup lideri doktora \u00f6\u011frencisi Shunpei Yokoo, bizden \u00e7ok uzaktaki bir \u015feyi hem zaman hem de mekan olarak test etmenin yeni bir yolunu ke\u015ffetti. <\/span>Hirose, “D\u00fcnya’n\u0131n manyetik alan\u0131, \u00e7ekirde\u011findeki erimi\u015f metallerin ak\u0131l almaz derecede b\u00fcy\u00fck konveksiyon ak\u0131mlar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6nlendiriliyor. Di\u011fer gezegenlerdeki manyetik alanlar\u0131n da ayn\u0131 \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor” dedi. “Mars’\u0131n i\u00e7 bile\u015fimi hen\u00fcz bilinmemekle birlikte, g\u00f6kta\u015flar\u0131ndan elde edilen kan\u0131tlar bunun k\u00fck\u00fcrt ile zenginle\u015ftirilmi\u015f erimi\u015f demir oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Ayr\u0131ca, NASA’n\u0131n y\u00fczeydeki InSight sondaj\u0131ndan elde edilen sismik okumalar, bize Mars’\u0131n \u00e7ekirde\u011finin \u00f6nceden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenden daha b\u00fcy\u00fck ve daha az yo\u011fun oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Bunlar hidrojen gibi daha hafif elementlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Bu detayla, \u00e7ekirde\u011fi olu\u015fturmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fimiz demir ala\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 haz\u0131rl\u0131yor ve deneylere tabi tutuyoruz.”<\/span><\/p>\n

Mars’\u0131n \u00e7ekirde\u011fini sim\u00fcle etmek<\/strong>
\n<\/span>Deneyde elmaslar, lazerler ve beklenmedik bir s\u00fcrprizi vard\u0131. Yokoo, kendisi ve ekibinin bir zamanlar Mars’\u0131n \u00e7ekirde\u011finin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fi demir, k\u00fck\u00fcrt ve hidrojen, Fe-S-H i\u00e7eren \u00f6rnek bir malzeme haz\u0131rlad\u0131. Bu numuneyi iki elmas aras\u0131na yerle\u015ftirdiler ve k\u0131z\u0131l\u00f6tesi lazerle \u0131s\u0131t\u0131rken s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131lar. Bu ayn\u0131 zamanda, \u00e7ekirdekteki tahmini s\u0131cakl\u0131k ve bas\u0131nc\u0131 sim\u00fcle etmekti. X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve elektron \u0131\u015f\u0131nlar\u0131yla yap\u0131lan numune g\u00f6zlemleri, ekibin bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda erime s\u0131ras\u0131nda neler olup bitti\u011fini g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemesine ve hatta bu s\u00fcre zarf\u0131nda numunenin bile\u015fiminin nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011finin haritalanmas\u0131na izin verdi. <\/span>Hirose, “Bir\u00e7ok \u015feyi a\u00e7\u0131klayabilecek belirli bir davran\u0131\u015f g\u00f6rmek bizi \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta homojen olan Fe-S-H, bu t\u00fcr bask\u0131lar alt\u0131nda daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir karma\u015f\u0131kl\u0131k d\u00fczeyine sahip iki farkl\u0131 s\u0131v\u0131ya ayr\u0131ld\u0131” dedi. “Demir s\u0131v\u0131lar\u0131ndan biri k\u00fck\u00fcrt a\u00e7\u0131s\u0131ndan zenginken, di\u011feri hidrojen a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengindi ve bu, Mars \u00e7evresindeki manyetik alan\u0131n do\u011fu\u015funu ve nihayetinde \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klaman\u0131n anahtar\u0131d\u0131r.”
\n<\/span>Hidrojen bak\u0131m\u0131ndan zengin ve k\u00fck\u00fcrt bak\u0131m\u0131ndan fakir olan (daha az yo\u011fun) s\u0131v\u0131 demir, k\u00fck\u00fcrt bak\u0131m\u0131ndan daha zengin ve hidrojen bak\u0131m\u0131ndan daha fakir olan (daha \u00e7ok yo\u011fun) s\u0131v\u0131 demirin \u00fcst\u00fcne y\u00fckselerek konveksiyon ak\u0131mlar\u0131na neden olurdu. Bu ak\u0131mlar, D\u00fcnya’dakilere benzer \u015fekilde, Mars \u00e7evresindeki bir atmosferde hidrojeni muhafaza edebilen bir manyetik alan\u0131 harekete ge\u00e7irecek ve bu da, suyun bir s\u0131v\u0131 olarak var olmas\u0131na izin verecekti. Ancak bu \u00e7ok uzun s\u00fcrmedi. D\u00fcnyan\u0131n son derece uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc i\u00e7 konveksiyon ak\u0131mlar\u0131n\u0131n aksine, iki s\u0131v\u0131 tamamen ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bir manyetik alan\u0131 harekete ge\u00e7irecek ak\u0131m kalmayacakt\u0131. Ve bu oldu\u011funda, atmosferdeki hidrojen g\u00fcne\u015f r\u00fczgar\u0131 taraf\u0131ndan uzaya itildi ve su buhar\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na ve sonunda Mars okyanuslar\u0131n\u0131n buharla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Ve bunlar\u0131n hepsi yakla\u015f\u0131k 4 milyar y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fecekti. <\/span>Hirose, “Sonu\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, Mars’\u0131n daha fazla sismik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, \u00e7ekirde\u011fin ger\u00e7ekten de tahmin etti\u011fimiz gibi farkl\u0131 katmanlarda oldu\u011funu do\u011frulayacakt\u0131r” dedi. “E\u011fer durum buysa, D\u00fcnya da dahil olmak \u00fczere kayal\u0131k gezegenlerin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funa dair hikayeyi tamamlamam\u0131za ve bunlar\u0131n bile\u015fimini a\u00e7\u0131klamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. D\u00fcnya’n\u0131n bir g\u00fcn manyetik alan\u0131n\u0131 da kaybedebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olabilirsiniz, ama yapmay\u0131n, bu en az bir milyar y\u0131l boyunca olmayacak.”
\n<\/span>Bu \u00e7al\u0131\u015fma, Japonya Bilimi Te\u015fvik Derne\u011fi (JSPS) KAKENHI<\/em>(Hibe No. 16H06285 ve 21H04506) taraf\u0131ndan desteklenmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

Kaynak: Tokyo \u00dcniversitesi, ScienceDaily<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mars\u2019\u0131n bir zamanlar k\u0131smen D\u00fcnyan\u0131nkine benzer koruyucu bir manyetik alan nedeniyle okyanuslara sahip oldu\u011fu uzun zamand\u0131r biliniyordu. Fakat manyetik alan kayboldu ve yeni yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar bu kayb\u0131n sebebini a\u00e7\u0131klayabilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, milyarlarca y\u0131l \u00f6nce Mars’\u0131n \u00e7ekirde\u011finde olmas\u0131 beklenen ko\u015fullar\u0131 yeniden yaratt\u0131lar ve mevcut oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen erimi\u015f metalin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n, muhtemelen kaybolmaya mahkum olan k\u0131sa bir manyetik alana […]<\/p>\n","protected":false},"author":3618,"featured_media":54088,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,3256,232],"tags":[1057,8270,8269],"class_list":["post-54087","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-uzay-ve-havacilik","category-yerbilimleri","tag-mars","tag-mars-cekirdegi","tag-mars-okyanuslari"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3618"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54087"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54087\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/54088"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}