{"id":54161,"date":"2022-03-24T16:23:00","date_gmt":"2022-03-24T13:23:00","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=54161"},"modified":"2022-03-24T16:23:00","modified_gmt":"2022-03-24T13:23:00","slug":"yanlamasina-donen-karadelik-onceki-kuramlari-bastan-yazdiriyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/03\/24\/yanlamasina-donen-karadelik-onceki-kuramlari-bastan-yazdiriyor","title":{"rendered":"Yanlamas\u0131na d\u00f6nen karadelik, \u00f6nceki kuramlar\u0131 ba\u015ftan yazd\u0131r\u0131yor"},"content":{"rendered":"<p>Almanya Freiburg \u00dcniveristesi Leibniz G\u00fcne\u015f Fizi\u011fi Enstit\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fcn y\u00f6neticisi g\u00f6kbilimci Prof. Dr. Svetlana Berdyugina ve par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu uluslararas\u0131 g\u00f6kbilimciler ekibi, bir karadelikte daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir miktarda eksen e\u011fikli\u011fi ke\u015ffettiler. MAXI J1820+070 olarak adland\u0131r\u0131lan X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7iftli sistemi, bir karadelik ve onun e\u015flik\u00e7isi bir y\u0131ld\u0131zdan olu\u015fuyor. Karadeli\u011fin eksen e\u011fikli\u011fi, y\u00f6r\u00fcngesel ekseniyle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda 40 derecelik bir fark var, bu da karadeli\u011fin neredeyse yanlamas\u0131na d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor. <em>Science<\/em> isimli akademik dergide yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fma, karadelik dinami\u011fini ver olu\u015fumunu anlatan modellere meydan okuyor.<\/p>\n<p><strong>G\u00f6kbilimciler daha \u00f6nce k\u00fc\u00e7\u00fck a\u00e7\u0131 \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015flerdi\u00a0 <\/strong><br \/>\n&#8220;40 dereceden daha b\u00fcy\u00fck bir fark t\u00fcm\u00fcyle beklenmedik bir durumdu. Biliminsanlar\u0131 her zaman bu t\u00fcr eksen e\u011fikli\u011fi farkl\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011funu varsayarak modeller geli\u015ftirirdi.&#8221; diyen Berdyungina, yeni bulu\u015fun g\u00f6kbilimcilerin modelerine yeni ufuklar getirece\u011fini belirtiyor.<\/p>\n<p><strong>Kutupla\u015fma(Polarizasyon), karadelikleri anlamada yeni patikalar a\u00e7abilir <\/strong><br \/>\nEkip, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda g\u00f6kbilimsel kutup\u00f6l\u00e7er(polarimetre) DIPol-UF cihaz\u0131n\u0131 kulland\u0131lar. Teleskoba ula\u015fan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n geli\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7en cihaz, Leibniz G\u00fcne\u015f Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc ile Finlandiya&#8217;daki Turku \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan \u00fcretildi. \u015eu anda DIPol-UF, \u0130spanya Kanarya Adalar\u0131 La Palma&#8217;da bulunan Nordic Optical Telescope g\u00f6zlemevinde bulunmakta. &#8220;Kutup\u00f6l\u00e7erimiz DIPol-UF, milyonda birka\u00e7 birim hassasiyet ve \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckte \u00f6l\u00e7\u00fcm alabilmekte. Bu da karadeliklerin y\u00f6r\u00fcngesel durumlar\u0131n\u0131 kutupla\u015fma \u00fczerinden inceleme olana\u011f\u0131 sa\u011flayarak fizik\u00e7ilerin \u00f6zellikle karadeliklerin nas\u0131l olu\u015ftuklar\u0131n\u0131 anlamada yeni patikalar a\u00e7abilir.<\/p>\n<p><strong>G\u00f6kbilimciler Radyo ve X-\u0131\u015f\u0131n\u0131nda cismi g\u00f6zlemledi <\/strong><br \/>\nKaradelikler ve n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131, \u00e7ok y\u00fcksek k\u00fctleli y\u0131ld\u0131zlar\u0131n i\u00e7e \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc gibi kozmik felaket olarak nitelendirilebilecek bir olay sonucu ortaya \u00e7\u0131kan cisimlerdir. G\u00f6kbilimciler \u00e7o\u011funlukla karadeli\u011fin, k\u00fctle\u00e7ekimsel merkez etraf\u0131ndaki bir y\u00f6r\u00fcngede turlayan e\u015flik\u00e7i y\u0131ld\u0131zdan \u00e7ekti\u011fi maddeleri ara\u015ft\u0131rmaktalar. Bu &#8220;d\u00fc\u015fen&#8221; k\u00fctleli malzemenin y\u0131ld\u0131z \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ayd\u0131nlanm\u0131\u015f halleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr dalga boyunda ve X-\u0131\u015f\u0131nlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnmekte. Karadelik taraf\u0131ndan yarat\u0131lan madde f\u0131\u015fk\u0131rmalar\u0131(jetler;jets) da radyo ve X-\u0131\u015f\u0131nlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6r\u00fcnmekte. T\u00fcm bu g\u00f6zlemler birle\u015ftirildi\u011finde g\u00f6kbilimciler karadeli\u011fin d\u00f6n\u00fc\u015f eksenini net bir \u015fekilde belirleyebilmekteler.<\/p>\n<p>Svetlana Berdyugina&#8217;ya ek olarak bu ara\u015ft\u0131rma projesi Turku \u00dcniversitesi, Rusya Uzay Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc, \u0130sve\u00e7 Stockholm \u00dcniversitesi, Birle\u015fik Krall\u0131k Liverpool John Moores \u00dcniversitesi, Hollanda Radbound \u00dcniversitesi, Hollanda Uzay Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc, Amerika Birle\u015fik Devletleri Denver \u00dcniversitesi ve \u0130spanya La Laguna \u00dcniversitesi&#8217;nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bulundurmakta.<\/p>\n<p><strong>Kaynak: <a href=\"https:\/\/www.eurekalert.org\/news-releases\/944845\">eurakalert<\/a><br \/>\n\u0130lgili \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yay\u0131n\u0131: <\/strong>Poutanen, J., Veledina, A., Berdyugin, A. V., Berdyugina, S. V., Jermak, H., Jonker, P. G., Kajava, J. J. E., Kosenkov, I.A., Kravtsov, V., Piirola, V., Shrestha, M., Torres, M. A. P., Tsygankov, S. S. (2022): Black hole spin\u2013orbit misalignment in the x-ray binary. In: Science. DOI: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1126\/science.abl4679\">10.1126\/science.abl4679<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Almanya Freiburg \u00dcniveristesi Leibniz G\u00fcne\u015f Fizi\u011fi Enstit\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fcn y\u00f6neticisi g\u00f6kbilimci Prof. Dr. Svetlana Berdyugina ve par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu uluslararas\u0131 g\u00f6kbilimciler ekibi, bir karadelikte daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir miktarda eksen e\u011fikli\u011fi ke\u015ffettiler. MAXI J1820+070 olarak adland\u0131r\u0131lan X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7iftli sistemi, bir karadelik ve onun e\u015flik\u00e7isi bir y\u0131ld\u0131zdan olu\u015fuyor. Karadeli\u011fin eksen e\u011fikli\u011fi, y\u00f6r\u00fcngesel ekseniyle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda 40 derecelik bir fark var, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":512,"featured_media":54164,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,1],"tags":[2239,8273,4250,8274],"class_list":["post-54161","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-genel","tag-karadelik","tag-maxi-j1820070","tag-spin","tag-x-isini-ciftlileri"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/512"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54161"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54161\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/54164"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54161"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}