Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00f6zel teleskoplar\u0131n yard\u0131m\u0131yla daha \u00f6nce hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar kozmik bir par\u00e7ac\u0131k h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6zlemlediler. Gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemevi H.E.S.S. ile yap\u0131lan g\u00f6zlemler ilk kez bir beyaz c\u00fccenin y\u00fczeyinde g\u00fc\u00e7l\u00fc p\u00fcsk\u00fcrmelerden olu\u015fan nova ad\u0131 verilen bir y\u0131ld\u0131z s\u00fcrecindeki h\u0131zlanma s\u00fcrecinin seyrini g\u00f6steriyor. Bir nova, \u00e7evresindeki ortam\u0131 y\u0131rtan, onunla birlikte par\u00e7ac\u0131klar\u0131 \u00e7eken ve onlar\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 enerjilere h\u0131zland\u0131ran bir \u015fok dalgas\u0131 yarat\u0131r. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde, nova \u201cRS Y\u0131lanc\u0131\u201d, par\u00e7ac\u0131klar\u0131n ideal ko\u015fullara kar\u015f\u0131l\u0131k gelen teorik s\u0131n\u0131ra ula\u015fan h\u0131zlarda h\u0131zlanmas\u0131na neden oluyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.
\nBeyaz c\u00fcceler kendi i\u00e7lerine \u00e7\u00f6ken ve son derece kompakt nesnelere d\u00f6n\u00fc\u015fen yanm\u0131\u015f ya\u015fl\u0131 y\u0131ld\u0131zlard\u0131r. Nova olaylar\u0131, \u00f6rne\u011fin, beyaz bir c\u00fccenin b\u00fcy\u00fck bir y\u0131ld\u0131za sahip ikili sistemde oldu\u011fu ve beyaz c\u00fccenin k\u00fctle\u00e7ekiminden dolay\u0131 daha b\u00fcy\u00fck k\u00fctleli yolda\u015f\u0131ndan malzeme toplad\u0131\u011f\u0131 zaman meydana gelir. Toplanan malzeme kritik bir seviyeyi a\u015ft\u0131\u011f\u0131nda beyaz c\u00fccenin y\u00fczeyinde termon\u00fckleer bir patlamaya yol a\u00e7ar. Baz\u0131 novalar\u0131n tekrarlad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. RS Y\u0131lanc\u0131 bu tekrarlayan novalardan biridir; her 15-20 y\u0131lda bir y\u00fczeyinde patlama olur.
\nH.E.S.S Nova program\u0131n\u0131n ba\u015f ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Alison Mitchell, \u201cSistemi olu\u015fturan y\u0131ld\u0131zlar, birbirlerinden D\u00fcnya ve G\u00fcne\u015f ile yakla\u015f\u0131k olarak ayn\u0131 uzakl\u0131kta\u201d diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor. “A\u011fustos 2021’de nova patlad\u0131\u011f\u0131nda, H.E.S.S. teleskoplar ilk kez \u00e7ok y\u00fcksek enerjili gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131nda bir galaktik patlamay\u0131 g\u00f6zlemlememize izin verdi\u201d diye devam ediyor.
\nAra\u015ft\u0131rma grubu par\u00e7ac\u0131klar\u0131n daha \u00f6nce novalarda g\u00f6zlemlenenden birka\u00e7 y\u00fcz kat daha y\u00fcksek enerjilere h\u0131zland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledi. Ayr\u0131ca patlama sonucunda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan enerji son derece verimli bir \u015fekilde h\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f protonlara ve a\u011f\u0131r \u00e7ekirdeklere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek par\u00e7ac\u0131k ivmesi teorik modellerde hesaplanan maksimum h\u0131zlara ula\u015ft\u0131. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015f yazarlar\u0131ndan biri \u201cPar\u00e7ac\u0131k ivmesinin teorik s\u0131n\u0131r\u0131na ger\u00e7ek kozmik \u015fok dalgalar\u0131nda ger\u00e7ekten ula\u015f\u0131labilece\u011finin g\u00f6zlemi astrofizik i\u00e7in muazzam sonu\u00e7lara sahiptir. H\u0131zlanma s\u00fcrecinin \u00e7ok daha a\u015f\u0131r\u0131 akrabalar\u0131 olan s\u00fcpernovalarda da ayn\u0131 derecede verimli olabilece\u011fini g\u00f6steriyor.\u201d
\nRS Ophiuchi’nin patlamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ilk kez nova’n\u0131n geli\u015fimini ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak takip edebildiler ve kozmik par\u00e7ac\u0131k ivmesini bir film izliyormu\u015f gibi g\u00f6zlemlemelerine ve incelemelerine izin verdi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, patlamadan bir ay sonras\u0131na kadar y\u00fcksek enerjili gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7ebildiler. Tokyo’daki Rikkyo \u00dcniversitesi’nde teorik bir astrofizik\u00e7i olan Dmitry Khangulyan, “\u0130lk kez b\u00f6yle g\u00f6zlemler yapabildik ve bu, kozmik patlamalar\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair gelecekte daha da do\u011fru bilgiler edinmemizi sa\u011flayacak” diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Japonya. “\u00d6rne\u011fin, novalar\u0131n her zaman var olan kozmik \u0131\u015f\u0131n denizine katk\u0131da bulundu\u011funu ve bu nedenle yak\u0131n \u00e7evrelerinin dinamikleri \u00fczerinde \u00f6nemli bir etkiye sahip oldu\u011funu ke\u015ffedebiliriz.” Kozmik \u0131\u015f\u0131nlar, uzayda ayn\u0131 anda her y\u00f6nden gelen ve kesin bir k\u00f6kene sahip olmayan enerjik atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n muazzam par\u00e7alar\u0131d\u0131r.
\nBu \u00f6l\u00e7\u00fcmler i\u00e7in \u00f6zel teleskoplar gerekliydi. H.E.S.S. Namibya’daki tesis (Y\u00fcksek Enerjili Stereoskopik Sistem anlam\u0131na gelir), uzaydan gelen gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan be\u015f Cherenkov teleskopundan olu\u015fur. FlashCam olarak bilinen yeni, son derece hassas, son teknoloji \u00fcr\u00fcn\u00fc bir kamera, yak\u0131n zamanda en b\u00fcy\u00fck teleskopa yerle\u015ftirildi. FlashCam tasar\u0131m\u0131 \u015fu anda yeni nesil gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemevi olan Cherenkov Teleskop Dizisi (CTA) i\u00e7in daha da geli\u015ftirilmektedir. Heidelberg’deki Max Planck N\u00fckleer Fizik Enstit\u00fcs\u00fc’nde doktora aday\u0131 olan Simon Steinma\u00dfl, “Yeni kamera 2019’un sonlar\u0131ndan beri kullan\u0131l\u0131yor ve bu \u00f6l\u00e7\u00fcm, en yeni nesil kameralar\u0131n ne kadar potansiyele sahip oldu\u011funu g\u00f6steriyor” diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor.
\nAmat\u00f6r g\u00f6kbilimciler novay\u0131 astrofizik toplulu\u011funa ilk kez bildirdiken sonra teleskoplar \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede novaya do\u011frultuldu. G\u00f6zlemin ba\u015far\u0131s\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ve daha geni\u015f astronomi camias\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 tepki vermesine ve daha sonraki kapsaml\u0131 g\u00f6zlemlerin yolunu a\u00e7mas\u0131na ba\u011fl\u0131yd\u0131. H.E.S.S Heidelberg\u2019deki b\u00f6lgesel g\u00f6zlemevinde profes\u00f6r olan Stefan Wagner, \u201c\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde CTA teleskoplar\u0131n\u0131 kullanan ara\u015ft\u0131rmalara bu t\u00fcr novalar\u0131n \u00f6zel olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterecek.\u201d Buna ek olarak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar art\u0131k ne arayacaklar\u0131 konusunda daha net fikre sahipler. Bu, daha iyi bir anlay\u0131\u015f kazanmak ve novalarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olaylar\u0131 daha iyi a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in bir tak\u0131m yeni olas\u0131l\u0131klara yol a\u00e7ar. \u201cBu \u00f6l\u00e7\u00fcm gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 astronomisinde bir ba\u015fka ba\u015far\u0131 ve H.E.S.S ile daha bir\u00e7ok kozmik patlamay\u0131 inceleyebilece\u011fimizin cesaret verici bir i\u015fareti ve gelece\u011fin gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 teleskoplar\u0131.\u201d<\/p>\n
H.E.S.S. hakk\u0131nda <\/strong>
\nY\u00fcksek Enerjili Stereoskopi Sistemi (High Energy Stereoscopic System; H.E.S.S.), kozmik -yani gezegenimiz kaynakl\u0131 olmayan- gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 incelemek i\u00e7in be\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme atmosferik Cherenkov teleskopundan olu\u015fan bir dizidir. G\u00f6zlemevi, uluslararas\u0131 bir i\u015fbirli\u011fi ile i\u015fletilmektedir. Teleskoplar, Namibya’da, m\u00fckemmel optik \u00f6zellikleriyle bilinen bir b\u00f6lgede, Gamsberg da\u011f\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131nda bulunuyor. D\u00f6rt H.E.S.S. teleskopu 2002\/2003’te faaliyete ge\u00e7ti, H.E.S.S olarak bilinen \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck be\u015finci teleskop. Temmuz 2012’den beri faaliyettedir ve enerji kapsam\u0131n\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck enerjilere do\u011fru geni\u015fletmenin yan\u0131 s\u0131ra duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha da iyile\u015ftirir. 15 farkl\u0131 \u00fclkedeki 41 enstit\u00fcden 230’dan fazla ara\u015ft\u0131rmac\u0131 H.E.S.S.\u2019e katk\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n