Avrupa G\u00fcney G\u00f6zlemevi’ne ba\u011fl\u0131 \u015eili’de bulunan \u00c7ok B\u00fcy\u00fck Teleskop(Very Large Telescope; VLT), yeni bir t\u00fcr uzay patlamas\u0131 ke\u015ffetti, bir Mikronova. Bu t\u00fcr patlamalar kimi y\u0131ld\u0131zlar\u0131n y\u00fczeylerinde ger\u00e7ekle\u015fiyor ve her biri bir saat i\u00e7inde a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 3.5 milyar tane Giza Piramidi kadar k\u00fctleyi t\u00fcketiyor. Nature dergisinde yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n payda\u015flar\u0131ndan Birle\u015fik Krall\u0131k’taki Durham \u00dcniversitesi’nde \u00e7al\u0131\u015fan Simone Scaringi “Bu yeni bulgu y\u0131ld\u0131zlarda termon\u00fckleer patlamalar\u0131n nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi konusundaki fikirlerimize meydan okuyor. Bu meseleyi kapatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk ama g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re daha kat edilecek yol var.” diyor.
\nMikronovalar olduk\u00e7a parlak g\u00f6k olaylar\u0131 ama g\u00f6kbilimsel \u00f6l\u00e7eklerde olduk\u00e7a ufaklar; g\u00f6kbilimciler taraf\u0131ndan y\u00fczy\u0131llard\u0131r bilinen nova ad\u0131ndaki y\u0131ld\u0131z patlamalar\u0131ndan \u00e7ok daha ufak \u00e7apl\u0131lar. \u0130ki t\u00fcr patlama da “Beyaz C\u00fcce” ad\u0131 verilen g\u00f6kcisimlerinde ger\u00e7ekle\u015fiyor. Beyaz c\u00fcceler G\u00fcne\u015f k\u00fctlesine sahip D\u00fcnya yar\u0131\u00e7ap\u0131ndaki a\u015f\u0131r\u0131 yo\u011fun cisimlerdir. Genelde \u00e7ift y\u0131ld\u0131z sistemleri i\u00e7inde bulunurlar ve e\u015flik\u00e7i y\u0131ld\u0131zlar\u0131ndan malzeme \u00e7alabilirler. Bu malzemeler \u00e7o\u011funlukla Hidrojen ve Helyum olur. E\u011fer beyaz c\u00fcce ve e\u015flik\u00e7i y\u0131ld\u0131z yeterince yak\u0131nsa \u00e7al\u0131nan Hidrojen atomlar\u0131 beyaz c\u00fccenin \u00e7ok s\u0131cak y\u00fczeyine temas eder ve Hidrojenler patlamalar e\u015fli\u011finde Helyum’a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Makalenin yazarlar\u0131ndan Hollanda’da bulunan Amsterdam \u00dcniversitesi’nden g\u00f6kbilimci Nathalie Degenaar, “Bu t\u00fcr patlamalar, beyaz c\u00fccenin y\u00fczeyini haftalarca \u00e7ok parlak hale gelmesine sebep olmakta.” diyor. Mikronovalar da ayn\u0131 bu \u015fekilde ancak daha h\u0131zl\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7eklerde ger\u00e7ekle\u015fen olaylard\u0131r. \u00d6zellikle manyetik alan\u0131 y\u00fcksek tesirli olan beyaz c\u00fccelerde ger\u00e7ekle\u015firler ve bu manyetik kutuplardan b\u00fcy\u00fck madde f\u0131\u015fk\u0131rmalar\u0131 g\u00f6zlenir. \u0130lk kez manyetik alandan \u00f6t\u00fcr\u00fc s\u0131k\u0131\u015f\u0131p f\u0131\u015fk\u0131ran Hidrojen topla\u015fmalar\u0131nda yerel \u00f6l\u00e7ekte atomik f\u00fczyon g\u00f6rdd\u00fcklerini s\u00f6yleyen, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bir ba\u015fka payda\u015f\u0131 olan Hollanda’n\u0131n Radboud \u00dcniversitesi’nden g\u00f6kbilimci Paul Grooot, Hidrojen f\u00fczyonunun bu kadar yerel \u00f6l\u00e7eklerde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka bir yer olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Fakat bu durum korkutucu bir ger\u00e7e\u011fi de ortaya \u00e7\u0131karmakta. Paul Groot’a g\u00f6re bu g\u00f6zlem “mikro-f\u00fczyon” bombas\u0131 gibi elimizdeki atom bombalar\u0131ndan misliyle daha g\u00fc\u00e7l\u00fc kitle imha silahlar\u0131n\u0131n ke\u015ffine zemin haz\u0131rlayabilir.<\/p>\n
“\u00d6nceden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7ok daha dinamik bir evren”<\/strong>
\nMikronovalar\u0131n ke\u015ffi, g\u00f6kbilimcilere uzay patlamalar\u0131n\u0131n \u00f6nceden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenden daha s\u0131k ya\u015fanabilece\u011fini g\u00f6steriyor. “Esas\u0131nda bu ke\u015fif bize evrenin ne kadar da hareketli, dinamik bir yer oldu\u011funu anlat\u0131yor. Hatta evren bu dinamizminde o kadar h\u0131zl\u0131 ki biz hareket ederken yakalamakta zorlan\u0131yoruz.” diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor bu ya\u015fanan olay\u0131 Dr. Scaringi.
\n\u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 yapan ekip, yapt\u0131klar\u0131 ke\u015ffe dair yapt\u0131klar\u0131 ar\u015fiv taramas\u0131nda NASA’ya ait Ge\u00e7i\u015f Yapan \u00d6tegezegen Tarama Uydusu(Transmitting Exoplanet Survey Satellite; TESS) taraf\u0131ndan zaman zaman anlam verilemeyen ve olduk\u00e7a h\u0131zl\u0131 parlamalar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 da yakalam\u0131\u015flar. Bu parlamalar\u0131 daha yak\u0131ndan inceleyen ekip, bunlardan \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn kendi ke\u015ffettikleri mikronova ile \u00e7ok b\u00fcy\u00fck benzerlikler ger\u00e7ekle\u015ftirdiklerini ortaya koydular. “Bu g\u00f6zlemler bizim \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n etki g\u00fcc\u00fcn\u00fc artt\u0131r\u0131p teyit ediyor.” diyen Dr. Scaringi, bu mikronova aday\u0131 olan cisimlere VLT ile bak\u0131p g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde mikronova av\u0131na devam edeceklerini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n