{"id":54704,"date":"2022-05-10T11:41:45","date_gmt":"2022-05-10T08:41:45","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=54704"},"modified":"2022-05-10T11:41:45","modified_gmt":"2022-05-10T08:41:45","slug":"karanlik-maddenin-gizli-dilini-aciga-cikarmak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/05\/10\/karanlik-maddenin-gizli-dilini-aciga-cikarmak","title":{"rendered":"Karanl\u0131k maddenin gizli dilini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak"},"content":{"rendered":"

Evrende standart madde ile karanl\u0131k madde s\u00fcrekli birbiriyle irtibat halinde, sahip olduklar\u0131 hen\u00fcz ayd\u0131nlat\u0131lamayan bir dil arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla birbirlerinin varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdarlar. Bu “sohbet” ise k\u00fctle\u00e7ekimsel kuvvet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fiyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ancak bu tan\u0131m dahi ya\u015fanan olaylar\u0131 t\u00fcm\u00fcyle a\u00e7\u0131klamaya yetmiyor. \u0130talya’n\u0131n Trieste kentinde bulunan Uluslararas\u0131 Geli\u015fmi\u015f \u00c7al\u0131\u015fmalar Okulu(Scuola Internazionale Superiore di Studi Avanzati; SISSA) biliminsanlar\u0131n\u0131n Astrophysical Journal <\/em> dergisinde yay\u0131mlad\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, iki madde aras\u0131ndaki etkile\u015fimlerin kap\u0131s\u0131n\u0131 aralamay\u0131 hedefliyor. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n yazarlar\u0131ndan doktora \u00f6\u011frenc,s, Giovanni Gandolfi ile dan\u0131\u015fmanlar\u0131 Andrea Lapi ve Stefano Liberati, “minimal olmayan \u00e7iftlenim(non-minimal coupling)” olarak adland\u0131rd\u0131klar\u0131 yeni bir teorik etkile\u015fim \u015fekli \u00f6neriyorlar ve bu etkile\u015fim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla karanl\u0131k madde, standart “baryonik” maddeyi k\u00fctle\u00e7ekimsel olarak etkileyebiliyor. Hipotezlerini binlerce g\u00f6kadaya ait g\u00f6zlemsel verilerle s\u0131nayan biliminsanlar\u0131, minimal olmayan \u00e7iftlenimin karanl\u0131k maddenin do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in kilit rol oynuyor olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n

Standart maddeyle ya\u015fanan “dan\u0131\u015f\u0131kl\u0131 d\u00f6v\u00fc\u015f”, “Kozmik \u0130skele”<\/strong>
\n“Karanl\u0131k madde evrenin her yerinde ve evreni bir ‘kozmik iskele’ misali birbirine ba\u011fl\u0131yor.” diyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, karanl\u0131k maddenin \u00f6nemli oldu\u011fu kadar gizemli yan\u0131n\u0131n da alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyorlar. Bu gizemin en b\u00fcy\u00fck sebebi karanl\u0131k maddenin standart\u00a0 madde olan baryonlarla etkile\u015fiminden hi\u00e7bir ayak izinin bulunam\u0131yor olu\u015fu. Bu etkile\u015fim halen biliminsanlar\u0131 taraf\u0131ndan t\u00fcm\u00fcyle anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fil hatta kimi kuramsal fizik\u00e7inin elimizdeki k\u00fctle\u00e7ekimsel modelleri sorgulamas\u0131na sebep oluyor. Peki ya karanl\u0131k madde, normal madde ile bizim al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fumuz etkile\u015fim \u015fekillerinin d\u0131\u015f\u0131nda bir bi\u00e7imde etkile\u015fiyorsa? Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu sorunun pe\u015finden gittiklerini s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n

Karanl\u0131k maddeyi evrensel olarak tahayy\u00fcl etmek<\/strong>
\nBu yeni \u00e7al\u0131\u015fma, karanl\u0131k madde gibi modern bilimin en b\u00fcy\u00fck yan\u0131tlanmayan sorular\u0131ndan birine \u00f6ncekilerden daha farkl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi sunuyor. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 yapan biliminsanlar\u0131na g\u00f6re sorunun yan\u0131t\u0131, standart maddeyle karanl\u0131k maddenin uzay zaman\u0131 ayn\u0131 bi\u00e7imde alg\u0131layamay\u0131\u015f\u0131nda sakl\u0131. Ayn\u0131 uzay-zaman d\u00fczlemi \u00fczerinde uzay ve zaman\u0131 farkl\u0131 alg\u0131lmay\u0131 sa\u011flayan bir t\u00fcr etkile\u015fim olarak tan\u0131mlad\u0131klar\u0131 “minimal olmayan \u00e7iftlenme” olay\u0131n\u0131n, deneysel olarak do\u011frulanabilirli\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmekteler. Ayr\u0131ca biliminsanlar\u0131, hiptezlerinin -ba\u015fka karanl\u0131k maddenin yap\u0131s\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan \u00f6neriler gibi- “yeni bir egzotik fizik” olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, elimizdeki modern fizik ara\u00e7lar\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilirli\u011finin ikna edicili\u011fini artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmekteler.<\/p>\n

Parlak gelecek <\/strong>
\nKaranl\u0131k madde alan\u0131n\u0131n gelece\u011fini parlak oldu\u011funu belirten makalenin yazarlar\u0131, yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar ve yeni g\u00f6zlemler sayesinde insanlar\u0131n karanl\u0131k madde ve evrenin s\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeye yakla\u015faca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyorlar ve karanl\u0131k maddenin gizeminin minimal olmayan \u00e7iftlenmede gizli oldu\u011funu iddia ediyorlar.<\/p>\n

Kaynak<\/strong><\/a><\/p>\n

\u0130lgili Makale<\/strong><\/a><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Evrende standart madde ile karanl\u0131k madde s\u00fcrekli birbiriyle irtibat halinde, sahip olduklar\u0131 hen\u00fcz ayd\u0131nlat\u0131lamayan bir dil arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla birbirlerinin varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdarlar. Bu “sohbet” ise k\u00fctle\u00e7ekimsel kuvvet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fiyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ancak bu tan\u0131m dahi ya\u015fanan olaylar\u0131 t\u00fcm\u00fcyle a\u00e7\u0131klamaya yetmiyor. \u0130talya’n\u0131n Trieste kentinde bulunan Uluslararas\u0131 Geli\u015fmi\u015f \u00c7al\u0131\u015fmalar Okulu(Scuola Internazionale Superiore di Studi Avanzati; SISSA) biliminsanlar\u0131n\u0131n Astrophysical Journal […]<\/p>\n","protected":false},"author":512,"featured_media":54706,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,26],"tags":[8389,8388,1084],"class_list":["post-54704","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-baryon","tag-coupling","tag-karanlik-madde"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t