{"id":54733,"date":"2022-05-16T12:16:45","date_gmt":"2022-05-16T09:16:45","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=54733"},"modified":"2022-05-16T12:16:45","modified_gmt":"2022-05-16T09:16:45","slug":"karanlik-maddesiz-gokada-olabilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/05\/16\/karanlik-maddesiz-gokada-olabilir-mi","title":{"rendered":"Karanl\u0131k maddesiz g\u00f6kada olabilir mi?"},"content":{"rendered":"

Hollanda merkezli bir uluslararas\u0131 g\u00f6kbilimci ekibi, ne kadar detayl\u0131ca bakarlarsa baks\u0131nlar AGC 114905 g\u00f6kadas\u0131nda karanl\u0131k madde varl\u0131\u011f\u0131na rastlamad\u0131lar. 40 saatin \u00fczerinde D\u00fcnya’n\u0131n en iyi teleskoplaryla yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmler yak\u0131n zamanda g\u00f6kbilim camias\u0131n\u0131n en prestijli dergisi olan Monthly Notices of the Royal Astronomical Society<\/em>‘de yay\u0131mland\u0131. Gr\u00f6nningen \u00dcniversitesi’nden Pavel Mancera Pi\u00f1a ve ekibi \u015fu ana kadar alt\u0131 adet i\u00e7inde neredeyse hi\u00e7 karanl\u0131k madde bar\u0131nd\u0131rmayan g\u00f6k adalar ke\u015ffettiler. Camian\u0131n bu \u00e7al\u0131\u015fmalara tepkisi y\u0131llarca “Tekrar \u00f6l\u00e7\u00fcn, bir yanl\u0131kl\u0131k olmal\u0131.” \u015feklinde oldu fakat ekip D\u00fcnya’n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc radyo teleskoplar\u0131ndan olan Very Large Array(VLA) kullanarak 40 saatlik olduk\u00e7a uzun g\u00f6zlemlerde halen karanl\u0131k maddenin izine rastlamad\u0131lar.<\/p>\n

Bahsi ge\u00e7en g\u00f6k ada,bizden tam 250 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 \u00f6tede bulunan AGC 114905 ad\u0131nda bir “ultra-da\u011f\u0131n\u0131k(ultra-diffuse)” c\u00fcce g\u00f6kada (C\u00fcce g\u00f6kadalar, bu s\u0131fat\u0131 boyut ve k\u00fctlelerinden ziyade parlakl\u0131k seviyelerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc al\u0131rlar.). A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bizim Samayolu g\u00f6kad\u0131m\u0131z kadar b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6kada olan AGC 114905, Samanyolu’ndan y\u00fczbinlerce daha az y\u0131ld\u0131za sahip. Astrofizik alan\u0131ndaki hakim olan fikir b\u00fct\u00fcn g\u00f6k adalar\u0131n karanl\u0131k madde sayesinde da\u011f\u0131lmadan bir arada durdu\u011fudur. Bahsi ge\u00e7en g\u00f6kadan\u0131n \u00e7evresindeki\u011f gaz\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, olduk\u00e7a hassas radyo teleskoplar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla 40 saat boyunca izleyen ekip, gaz\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131n\u0131 hesaplamaya koyuldular. G\u00f6kadan\u0131n merkezindeki ve d\u0131\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131ndaki gazlar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015fleri aras\u0131ndaki h\u0131z fark\u0131 bizlere b\u00f6lgedeki karanl\u0131k madde yo\u011funlu\u011fu hakk\u0131nda fikir verir nitekim ony\u0131llard\u0131r karanl\u0131k madde \u00e7al\u0131\u015fan biliminsanlar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcm yapt\u0131\u011f\u0131 en temel y\u00f6ntem de budur.<\/p>\n

\u00d6nceki \u00f6l\u00e7\u00fcmlerinin tutarl\u0131 oldu\u011funu fark eden ekip i\u00e7in bu sonu\u00e7lar bir rahatlama yaratsa da bilim i\u00e7in esas soru i\u015fareti b\u00f6ylece ba\u015f g\u00f6stermi\u015f oldu, karanl\u0131k madde her g\u00f6kadada bulunmayabilir mi? Karanl\u0131k madde teorisi ile g\u00f6zlemsel veriler aras\u0131ndaki tutars\u0131zl\u0131klar zaten var olmaya devam ederken bu g\u00f6zlemler aradaki fark\u0131 yaln\u0131zca daha da b\u00fcy\u00fct\u00fcyor.
\n\u00c7al\u0131\u015fma ekibi, bu durumun olas\u0131 sebepleri i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6neriler sunuyor. \u0130lk \u00f6nerileri, AGC 114905’in karanl\u0131k maddesinin bir \u00e7arp\u0131\u015fma veya d\u0131\u015f etken arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla elinden al\u0131nmas\u0131. Bir di\u011fer olas\u0131l\u0131k “so\u011fuk karanl\u0131k madde modeli” olarak adland\u0131r\u0131lan kuramsal modele eklenecek \u00e7e\u015fitli d\u00fczeltmeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla baz\u0131 g\u00f6kadalar\u0131n karanl\u0131k madde olmadan da olu\u015faca\u011f\u0131 iddias\u0131. Bir di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015f de g\u00f6zlemin yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131n\u0131n gaz h\u0131z\u0131na etki edebilece\u011fi fikrine dayan\u0131yor. Ayr\u0131ca elimizdeki kuramsal fizi\u011fin yanl\u0131\u015f olabilece\u011fi, Newton mekani\u011fine yap\u0131lacak \u00e7e\u015fitli modifikasyonlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla karanl\u0131k madde kavram olarak ekarte edilebilir fakat bu da bizleri y\u00fcz y\u0131ld\u0131r yan\u0131ltmayan Einstein k\u00fctle\u00e7ekimi kuramlar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015flanmas\u0131 demek. Anlayaca\u011f\u0131n\u0131z \u00fczere durumlar \u00e7ok kar\u0131\u015f\u0131k.<\/p>\n

Bir yanda bu g\u00f6zlemler ve tart\u0131\u015fmalar ya\u015fan\u0131rken, kimi g\u00f6kbilimciler bu sorunun cevab\u0131n\u0131 c\u00fcce g\u00f6kadalarda ar\u0131yor. Ba\u015fka c\u00fcce g\u00f6kadalarda da karanl\u0131k madde bulunmazsa, esas c\u00fcmb\u00fc\u015f o zaman kopaca\u011fa benziyor. Tevekkeli, yap\u0131lan bir k\u00fc\u00e7\u00fck literat\u00fcr taramas\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n izole olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Daha \u00f6nce ABD’nin Yale \u00dcniversitesi’nden astrofizik\u00e7i Pieter van Dokkum, neredeyse hi\u00e7 karanl\u0131k madde bar\u0131nd\u0131rmayan bir c\u00fcce g\u00f6kada ke\u015ffetmi\u015fti<\/a>. Fakat o d\u00f6nemler astronomi camias\u0131nda pek bir tepki yaratmayan o \u00e7al\u0131\u015fma, bug\u00fcne gelindi\u011fimizde g\u00f6kbilim alan\u0131nda var olan bask\u0131n bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn elini daha da g\u00fc\u00e7lendiriyor. Karanl\u0131k maddenin do\u011fas\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yap\u0131lacak yeni ara\u015ft\u0131rmalar nihai cevab\u0131 yakalamam\u0131z\u0131 sa\u011flayabilir.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong><\/p>\n