Londra \u00dcniversite Akademisi (University College London; UCL), Cambridge \u00dcniversitesi ve Massachussets Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc (Massachussets Institute of Technology; MIT) kurumlar\u0131nda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, 2019 y\u0131l\u0131nda roket f\u0131rlatmalar\u0131n\u0131n etkisini ke\u015ffetmek ve son zamanlarda milyarderlerin uzay yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 uzay turizmi projelerinin senaryolar\u0131n\u0131n etkilerini g\u00f6rmek i\u00e7in 3 boyutlu bir model kulland\u0131. Ekip, roket taraf\u0131ndan yay\u0131lan siyah karbon par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n atmosferde \u0131s\u0131y\u0131 korumada di\u011fer t\u00fcm kaynaklardan (y\u00fczey ve hava arac\u0131) 500 kat verimli oldu\u011funu ke\u015ffetti ve bu da geli\u015fmi\u015f bir iklim etkisine yol a\u00e7t\u0131.
\nBuna ek olarak, \u00e7al\u0131\u015fma, roketlerden dolay\u0131 toplam ozon kayb\u0131n\u0131n az oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131rken uzay turizminin pop\u00fclerle\u015fmesi ilkbaharda kuzey kutbunun \u00fcst stratosferik ozon tabakas\u0131n\u0131n gelecekte yok olma potansiyelini g\u00f6sterdi. Bunun sebebi kat\u0131 yak\u0131t roketleri kirlilikleri ve d\u00fcnyaya geri d\u00f6nen uzay ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u0131s\u0131nmas\u0131 stratosferik ozona \u00f6zellikle zararl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n yazar\u0131 Dr Eloise \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cRoket f\u0131rlatmalar\u0131 rutin olarak hava arac\u0131 end\u00fcstrisinden kaynaklanan sera gaz\u0131 ve hava kirliliklerinin yay\u0131lmas\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, bu \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131za g\u00f6re olduk\u00e7a hatal\u0131.\u201d<\/p>\n
Yeni stratejiler<\/strong> \u00c7evresel politika m\u00fcdahelelerinin en ba\u015far\u0131l\u0131s\u0131, Montreal Protokol\u00fc<\/strong>
\nRoket f\u0131rlatmalar\u0131n\u0131n sebep oldu\u011fu siyah karbon par\u00e7ac\u0131klar\u0131, hava ara\u00e7lar\u0131 ve di\u011fer D\u00fcnya\u2019ya ba\u011fl\u0131 kaynaklardan \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck iklimsel etkilere sahiptir, yani benzer etkilere sahip olmak i\u00e7in uluslararas\u0131 u\u00e7u\u015flar gibi roket f\u0131rlatmalar\u0131na pek ihtiya\u00e7lar\u0131 yok. H\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen bu end\u00fcstriyi ayarlamak i\u00e7in en iyi stratejilere sahip olan uzmanlar aras\u0131nda bir tart\u0131\u015fmaya ihtiyac\u0131m\u0131z var. Bulu\u015flar\u0131 hesaplamak i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar 2019\u2019da d\u00fcnyada f\u0131rlat\u0131lan t\u00fcm 103 roketin tamam\u0131ndaki kimyasallar ve yeniden kullan\u0131labilir roket ve uzay \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcne girdikleri zaman hakk\u0131nda bilgi toplad\u0131lar. Ayn\u0131 zamanda uzay turizmi giri\u015fimcileri Virgin Galactic, Blue Origin ve SpaceX\u2019in eski kan\u0131tlar\u0131 da kulland\u0131lar ve en az\u0131ndan Virgin Galactic taraf\u0131ndan gelecekteki zorlu uzay turizm end\u00fcstrisi hakk\u0131nda senaryo kurmak i\u00e7in yap\u0131lan g\u00fcnl\u00fck f\u0131rlatmalar\u0131n y\u0131ll\u0131k tekliflerini \u00f6nerdiler. Bu veriler daha sonra iklimde ve ozon tabakas\u0131nda etkisini ke\u015ffetmek i\u00e7in 3 boyutlu atmosferik kimyasal bir modeli i\u00e7eriyor.
\nEkip g\u00f6sterdi ki siyah karbondan kaynaklanan s\u0131cakl\u0131k gazya\u011f\u0131 yak\u0131tl\u0131 roketlerden kaynaklanan emisyonlar\u0131n hakim oldu\u011fu on y\u0131ll\u0131k modern roketlerden 3.9 mW m-2 oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Yine de SpaceX\u2019in gazya\u011f\u0131 ve Virgin Galactic taraf\u0131ndan olu\u015fan hibrit sentetik lastik kaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle uzay turizmi f\u0131rlatmalar\u0131nda Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar siyah karbon par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n direkt olarak \u00fcst atmosfere enjekte edilmesinin iklim \u00fczerinde di\u011fer karbon kaynaklar\u0131ndan daha harika bir etkisi olmas\u0131n\u0131n \u00f6zellikle endi\u015fe edici oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar.an do\u011fan ek emisyonlar 3 y\u0131l sonra iki kat\u0131ndan daha fazla.<\/p>\n
\n1987\u2019de benimsenen Montreal Protok\u00fcl\u00fc’n\u00fcn bir sonucu olan ozon tabakas\u0131n\u0131 incelten cisimler \u00fczerindeki ambargonun uluslararas\u0131 \u00e7evresel politika m\u00fcdahelelerinin en ba\u015far\u0131l\u0131lar\u0131ndan biri olarak kabul ediliyor. Dr. Robert Ryan: \u201cMontreal Protokol\u00fc sonras\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc ozon geri kazan\u0131m\u0131 g\u00f6steren atmosferin tek k\u0131sm\u0131 \u00fcst stratosferdir ve bu tam olarak roket emisyonlar\u0131n\u0131n etkisinin en \u00e7ok olaca\u011f\u0131 yer. Ozon iyile\u015fmesinin ilerlemesini tehdit eden bu b\u00fcy\u00fckl\u00fckte ozon de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6rmeyi beklemiyorduk.
\nRoket f\u0131rlatma ve yeniden giri\u015f emisyonlar\u0131n\u0131n atmosfer \u00fczerindeki etkisi \u00f6zellikle de end\u00fcstrinin gelecekteki boyutu ve s\u0131v\u0131 Metan ve biyoyak\u0131t gibi yeni yak\u0131tlar\u0131n t\u00fcrleri ve yan \u00fcr\u00fcnleri hakk\u0131nda \u00f6\u011frenmemiz gereken \u00e7ok \u015fey var. Bu \u00e7al\u0131\u015fma potansiyel etkilere kar\u015f\u0131 g\u00f6zlerimizi sonuna kadar a\u00e7arak uzay turizminin yeni \u00e7a\u011f\u0131na girmemizi sa\u011fl\u0131yor. Stratosferik ozon tabakas\u0131na ve iklime verilen zarar\u0131 en aza indirebilmemiz i\u00e7in uzay f\u0131rlatma end\u00fcstrisinin \u00e7evresel etkisini d\u00fczenleme konusundaki konu\u015fman\u0131n \u015fimdi ba\u015flamas\u0131 gerekiyor.\u201d<\/p>\n