D\u00fcnya’n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131, \u00f6zellikle k\u00fcresel iklim krizinin etkisini artt\u0131rmaya devam etmesiyle daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f miktarlarda s\u0131cak hava dalgalar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor. Bu krizden pay\u0131n\u0131 alan T\u00fcrkiye’de de her y\u0131l onlarca insan s\u0131cak hava sebebiyle hastanelik oluyor, ormanlar yan\u0131yor, canl\u0131lar\u0131n ekosistemleri etkileniyor. \u0130\u015fte s\u0131cak hava dalgalar\u0131yla ilgili bilmeniz gerekenler:<\/p>\n
S\u0131cak hava dalgas\u0131 nedir? <\/strong> Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klar\u0131n v\u00fccudumuza nas\u0131l bir etkisi var?<\/strong> S\u0131cak havalarda \u00f6l\u00fcmlere ne sebep olur? <\/strong> Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara kar\u015f\u0131 kimler tehlike alt\u0131nda? <\/strong> Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klar\u0131n hamileli\u011fe etkisi nedir? <\/strong> “S\u0131cak \u00fclkelerde” b\u00fcy\u00fcmek sizi s\u0131ca\u011fa daha dayan\u0131kl\u0131 yapar m\u0131?<\/strong> S\u0131cak hava dalgas\u0131 s\u0131ras\u0131nda kendimi nas\u0131l g\u00fcvene alabilirim? <\/strong> S\u0131caktan fenala\u015fan birine nas\u0131l bir ilk yard\u0131m uygulan\u0131r?<\/strong>
\nS\u0131cak hava dalgas\u0131 genellikle iki g\u00fcnden daha uzun s\u00fcre mevsim normallerinin \u00fczerinde seyreden s\u0131cakl\u0131klar i\u00e7in kullan\u0131lan bir meteoroloji terimidir. Bu “mevsim normalleri” olarak kabul edilen s\u0131cakl\u0131k \u00fclkeden \u00fclkeye de\u011fi\u015fti\u011fi i\u00e7in \u00fclkelerin s\u0131cak hava dalgas\u0131 olarak atfetti\u011fi s\u0131cakl\u0131k miktarlar\u0131 da \u00fclkeden \u00fclkeye de\u011fi\u015febilir.<\/p>\n
\n\u0130nsan v\u00fccudu, y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara iki ana \u015fekilde cevap verir: derideki kan damarlar\u0131n\u0131 geni\u015fleterek ve ter \u00fcreterek. Derideki kan ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 artt\u0131rmak, do\u011fal kan dola\u015f\u0131m\u0131 sayesinde v\u00fccudun i\u00e7inden d\u0131\u015far\u0131ya s\u0131cakl\u0131k aktara\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ter ise deriden buharla\u015farak deriyi so\u011futur, bu da zaman i\u00e7inde v\u00fccudun da so\u011fumas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130nsan v\u00fccudu, i\u00e7 s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 metabolizman\u0131n en efektif \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 36-37\u00b0C aral\u0131\u011f\u0131nda tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Fakat bu aktivitelerin planlanmam\u0131\u015f zararl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 da olabilir. Kan damarlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmez tansiyonun aniden d\u00fc\u015fmesine sebep olabilir, ayr\u0131ca kalbin geni\u015fleyen damarlarda ayn\u0131 miktarda ak\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na da sebep olabilir. Bu a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kimi insanlarda kalp krizini tetikledi\u011fi olur. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zellikle tansiyon ve kalp sorunlar\u0131 olan ki\u015filer y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda b\u00fcy\u00fck risk alt\u0131ndalar. A\u015f\u0131r\u0131 terlemek de v\u00fccuttan kritik miktarlarda mineral ve tuzun at\u0131lmas\u0131na sebep olur. Bu durumda v\u00fccuttaki mineral ve tuz eksikli\u011fi ba\u015f a\u011fr\u0131lar\u0131na sebep olabilir.<\/p>\n
\nS\u0131cak havalar s\u0131ras\u0131nda \u00f6zellikle kalp ile dola\u015f\u0131m sistemi hastal\u0131klar\u0131 sebebiyle \u00f6l\u00fcmlerin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi biliniyor. Fakat ne yaz\u0131k ki s\u0131cak hava dalgalar\u0131ndan hemen sonra ya\u015fanan \u00f6l\u00fcmlerin detaylar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar yeterince geni\u015f kapsaml\u0131 de\u011fil. Bu sebeple s\u0131ca\u011fa uzun s\u00fcre maruz kalmayla \u00f6l\u00fcm aras\u0131nda do\u011frudan ili\u015fki hen\u00fcz kurulam\u0131yor.<\/p>\n
\nS\u0131cak hava dalgalar\u0131ndan en \u00e7ok tehlike g\u00f6ren bireyler ya\u015fl\u0131lar, kronik kalp rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 olanlar ve havaland\u0131rman\u0131n d\u00fczg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 yerlerde tansiyon sorunu ya\u015fayanlard\u0131r. Ayr\u0131ca anksiyete gibi zihinsel sorunlarla ba\u015fa \u00e7\u0131kanlar i\u00e7in de a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar stresi artt\u0131ran bir etken haline gelebilir. K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta \u00e7ocuklar da tehlike alt\u0131nda olarak g\u00f6r\u00fclmektedir zira \u00e7ocuklar\u0131n ve bebeklerin v\u00fccut y\u00fczey alanlar\u0131yla k\u00fctleleri oran\u0131 yeti\u015fkinlere g\u00f6re \u00e7ok daha y\u00fcksektir ve bu k\u00fctleye g\u00f6re olu\u015fan y\u00fczey alan\u0131 azl\u0131\u011f\u0131 terleme ile v\u00fccudu so\u011futmay\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r. 2019 y\u0131l\u0131nda ABD’de a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar sebebiyle 53 bebek ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi.<\/p>\n
\nYap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re ABD’de her y\u0131l 25,000 kadar bebek, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar\u0131n anne karn\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 etkiler sebebiyle erken do\u011fuyor. \u00d6zellikle d\u00fczenli olarak klima veya havaland\u0131rmaya sahip olunmayan b\u00f6lgelerde a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar erken do\u011fum ve d\u00fc\u015f\u00fck olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
\nHer insan birka\u00e7 g\u00fcn ile bir hafta i\u00e7inde s\u0131ca\u011fa t\u00fcm\u00fcyle adapte olacak kabiliyete sahiptir. V\u00fccut bu adaptasyon sonucu sonras\u0131nda terdeki tuz oran\u0131n\u0131 azaltmak, kan ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 kalp at\u0131\u015f\u0131yla dengelemek gibi ek \u00f6nlemler almaya ba\u015flar. Fakat bu k\u00fclt\u00fcrel de\u011fil, biyolojik bir etkidir ve bu etkiye eri\u015fmek i\u00e7in s\u0131cak topraklarda ya\u015f\u0131yor olmak gerekmez.<\/p>\n
\nBolca s\u0131v\u0131 t\u00fcketin, G\u00fcne\u015f alt\u0131nda uzun s\u00fcreler kalmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131n. Do\u011frudan G\u00fcne\u015f alt\u0131nda -\u00f6zellikle \u00f6\u011flen saatlerinde- yar\u0131m saatten daha uzun bir s\u00fcre ge\u00e7irdi\u011finiz takdirde g\u00f6lgede biraz mola verin. V\u00fccudunuzu dinleyin. \u00d6zellikle ba\u015f d\u00f6nmesi, tansiyon gibi konularda bilin\u00e7li olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. S\u0131caklar sonucu ya\u015fanan tansiyon d\u00fc\u015fmeleri olduk\u00e7a tehlikelidir ve en k\u0131sa s\u00fcrede bir sa\u011fl\u0131k kurumunun acil servisine ula\u015fman\u0131z gereklidir.<\/p>\n
\nFenala\u015fan ki\u015fiyi ilk olarak mutlaka g\u00f6lge bir ortama getirin. Bilinci yerindeyse bolca su i\u00e7irin, v\u00fccudunu su ile yava\u015f\u00e7a nemlendirin. Bunlar\u0131 yaparken mutlaka bir ambulans \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f olun.<\/p>\n