Science Advances dergisinde yay\u0131nlanan yeni bir \u00e7al\u0131\u015fmada, \u00c7in, ABD ve \u0130ngiltere’den ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, denizdeki ya\u015fam\u0131n, D\u00fcnya’daki t\u00fcrlerin y\u00fczde 90’\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcren olaydan nas\u0131l kurtulmu\u015f olabileceklerini fosil izlerini s\u00fcrerek g\u00f6zlemlediler.<\/p>\n
Ya\u015fam, 252 milyon y\u0131l \u00f6nce Permiyen sonundaki kitlesel yok olu\u015fla harap oldu ve D\u00fcnya’daki ya\u015fam\u0131n geri kazan\u0131lmas\u0131, biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin yok olma \u00f6ncesi seviyelere d\u00f6nmesi milyonlarca y\u0131l ald\u0131. Ancak uluslararas\u0131 ekip, G\u00fcney \u00c7in deniz yata\u011f\u0131ndaki patikalar\u0131 ve yuvalar\u0131 inceleyerek, hangi hayvan aktivitesinin ne zaman ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini saptayarak deniz ya\u015fam\u0131n\u0131n yeniden canlanmas\u0131n\u0131n nas\u0131l olmu\u015f olabilece\u011finin haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmay\u0131 ba\u015fard\u0131.
\nYeni makalenin kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131ndan biri olan Bristol \u00dcniversitesi Yer Bilimleri Okulu’ndan Profes\u00f6r Michael Benton, “Permiyen sonu kitlesel yok olu\u015fu ve Erken Triyas’ta ya\u015fam\u0131n yeniden canlanmas\u0131 G\u00fcney \u00c7in’de \u00e7ok iyi belgelenmi\u015ftir.\u201d dedi.
\n“Son derece \u00f6nemli yedi milyon y\u0131l\u0131 temsil eden t\u00fcm olaylar dizisi boyunca 26 b\u00f6l\u00fcmden fosil izlerine bakabildik ve 400 \u00f6rnekleme noktas\u0131nda ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00f6sterdik. Sonunda benthos*, nekton dahil okyanustaki yumu\u015fak g\u00f6vdeli hayvanlar gibi t\u00fcm hayvanlar\u0131n iyile\u015fme a\u015famalar\u0131n\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131rd\u0131k.<\/p>\n
*: Benthos, deniz taban\u0131n\u0131n alt\u0131na ekolojik olarak ba\u011flanan hayvanlardan olu\u015fur. Nekton ise suda aktif hareket eden hayvanlar\u0131 i\u00e7erir. \u00d6rnekler bal\u0131k, balinalar, kaplumba\u011falar, k\u00f6pekbal\u0131klar\u0131 ve omurgas\u0131zlar gibi omurgal\u0131 hayvanlar\u0131 kapsamaktad\u0131r. Nekton su kolonu boyunca ya\u015far ve su ak\u0131nt\u0131lar\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 hareket edebilir. Nekton, y\u00fczme veya di\u011fer yollarla su s\u00fctununa rahat\u00e7a iner.<\/span><\/p>\n Wuhan’daki \u00c7in Yerbilimleri \u00dcniversitesi’nden Dr Xueqian Feng \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 y\u00f6netti ve odak noktas\u0131 antik yuvalar ve patikalard\u0131. “Yollar ve yuvalar gibi fosil izleri, denizdeki \u00e7o\u011funlukla yumu\u015fak g\u00f6vdeli hayvanlar\u0131 belgeliyor. Bu yumu\u015fak g\u00f6vdeli hayvanlar\u0131n \u00e7o\u011funun iskeletleri yok ya da zay\u0131f. G\u00fcney \u00c7in’de \u00e7ok say\u0131da g\u00fczel korunmu\u015f iz fosili buldu\u011fumuz baz\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 yerler var ve ayr\u0131nt\u0131lar, faunas\u0131z ekosistem m\u00fchendisli\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n iskeletlenmi\u015f hayvanlar\u0131n biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi \u00fczerindeki geri bildirim etkilerini g\u00f6sterebilir.” Ara\u015ft\u0131rman\u0131n y\u00f6neticisi Profes\u00f6r Zhong-Qiang Chen ise \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: “\u0130z fosilleri bize bu Erken Triyas sera d\u00fcnyas\u0131nda yumu\u015fak g\u00f6vdeli, oyuk a\u00e7an hayvanlar\u0131n ne zaman ve nerede geli\u015fti\u011fini g\u00f6steriyor. \u00d6rne\u011fin, y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klar ve uzun s\u00fcreli anoksi, Permiyen-Triyas s\u0131n\u0131r\u0131 boyunca d\u00fc\u015f\u00fck davran\u0131\u015fsal ve ekolojik \u00e7e\u015fitlilik de\u011ferleriyle \u00e7ak\u0131\u015ft\u0131 ve yumu\u015fak g\u00f6vdeli hayvanlar\u0131n ekolojik olarak toparlanmas\u0131, neslinin t\u00fckenme \u00f6ncesi seviyelerine ula\u015fmas\u0131 yakla\u015f\u0131k 3 milyon y\u0131l s\u00fcrd\u00fc.”<\/p>\n Birka\u00e7 ki\u015fi hayatta kald\u0131 ve derin sularda iyile\u015fmeye ba\u015flad\u0131<\/strong>
\nG\u00fcney Kaliforniya \u00dcniversitesi’nden \u00e7al\u0131\u015fmada ortak \u00e7al\u0131\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan Profes\u00f6r David Bottjer \u015funlar\u0131 ekledi: “G\u00fcney \u00c7in verilerinin en dikkat \u00e7ekici y\u00f6nlerinden biri, \u00f6rnekleyebilece\u011fimiz antik ortamlar\u0131n geni\u015fli\u011fidir. Infaunal(Yumu\u015fak taban ve \u00e7\u00f6kel i\u00e7erisinde ya\u015fayan hayvanlar\u0131n t\u00fcm\u00fc) ekosistemlerin de\u011fi\u015fken \u00e7evresel kontrollere farkl\u0131 tepkileri, s\u0131cak Erken Triyas okyanusundaki iyile\u015fmede \u00f6nemlidir ancak \u015fimdiye kadar \u00e7ok az takdir edilen evrimsel ve ekolojik bir rol de oynam\u0131\u015f olabilir.” Ba\u015fka bir ara\u015ft\u0131rma kat\u0131l\u0131mc\u0131s\u0131 olan Dr Chunmei Su, “Kitlesel yok olu\u015f, d\u00fcnyadaki t\u00fcrlerin y\u00fczde 90’\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc ve bunu okyanusta hayatta kalan hayvanlar\u0131n ekolojik i\u015flevlerindeki feci azalmada g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130lk ba\u015fta, sadece birka\u00e7 ki\u015fi hayatta kald\u0131 ve daha derin sularda iyile\u015fme ba\u015flad\u0131. Nektonun geri kazan\u0131lmas\u0131, infaunal ekosistem m\u00fchendisli\u011fi faaliyetlerinin tam olarak geri tepmesiyle ayn\u0131 zamanda ger\u00e7ekle\u015fti.” diye ekledi.
\nG\u00fcney Kaliforniya \u00dcniversitesi’nden \u00e7al\u0131\u015fmada ortak \u00e7al\u0131\u015fan bir di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan\u00a0 Alison Cribb ise, “Kurtar\u0131lan ilk hayvanlar, solucanlar ve karidesler gibi tortu besleyicilerdi. Brakiyopodlar, bryozoanlar ve bir\u00e7ok \u00e7ift kabuklu gibi s\u00fcspansiyonlu besleyicilerin kurtar\u0131lmas\u0131 \u00e7ok daha uzun s\u00fcrd\u00fc.”Belki tortu besleyiciler deniz taban\u0131n\u0131 o kadar kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yordu ki, su \u00e7amurla kirlendi, \u00e7alkalanan \u00e7amur, s\u00fcspansiyon besleyicilerin deniz taban\u0131na d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde yerle\u015femeyece\u011fi anlam\u0131na geliyordu ya da bu tortu besleyiciler taraf\u0131ndan \u00fcretilen \u00e7amurlu su, filtre yap\u0131lar\u0131n\u0131 t\u0131kad\u0131. ask\u0131l\u0131 besleyiciler ve verimli beslenmelerini yasaklad\u0131.”dedi. Profes\u00f6r Chen \u015funlar\u0131 ekledi: “Mercanlar gibi baz\u0131 hayvanlar tamamen ortadan kayboldu. Mercan resifleri \u00e7ok sonras\u0131na kadar geri d\u00f6nmedi.” Dr Feng ara\u015ft\u0131rma sonucu vard\u0131klar\u0131 sonucu \u015f\u00f6yle yorumluyor: “Jeolojik ge\u00e7mi\u015fin bu b\u00fcy\u00fck kitlesel yok olu\u015flar\u0131n\u0131 anlamak neden \u00f6nemlidir?
\n“Cevap, D\u00fcnyadaki ya\u015fam i\u00e7in \u00e7ok y\u0131k\u0131c\u0131 olan son Permiyen krizinin k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ve okyanus asitlenmesinden kaynakland\u0131\u011f\u0131, ancak iz b\u0131rakan hayvanlar\u0131n \u00e7evre taraf\u0131ndan, iskeletli organizmalar\u0131nda g\u00f6r\u00fclemeyen bir \u015fekilde se\u00e7ilebilece\u011fidir. Fosil verilerimiz, yumu\u015fak g\u00f6vdeli hayvanlar\u0131n y\u00fcksek CO2’ye ve \u0131s\u0131nmaya kar\u015f\u0131 direncini ortaya koymu\u015ftur. Bu ekosistem m\u00fchendisleri, \u015fiddetli kitlesel yok olu\u015flardan sonra bentik(Bentik b\u00f6lge k\u0131y\u0131 \u00e7izgisinden g\u00f6l\u00fcn en derin b\u00f6lgesine kadar t\u00fcm dipleri i\u00e7eren ekosistem tipi) ekosistemin toparlanmas\u0131nda, potansiyel olarak, \u00f6rne\u011fin Erken Triyas’taki evrimsel yenilikleri ve radyasyonlar\u0131 tetikleyerek rol oynam\u0131\u015f olabilir. ”<\/p>\n