{"id":55544,"date":"2022-08-11T15:01:01","date_gmt":"2022-08-11T12:01:01","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=55544"},"modified":"2022-08-19T08:14:41","modified_gmt":"2022-08-19T05:14:41","slug":"webb-teleskobundan-gelen-carpici-yeni-goruntuler-bebek-yildizlar-uzak-galaksiler-ve-sicak-otegezegenler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/08\/11\/webb-teleskobundan-gelen-carpici-yeni-goruntuler-bebek-yildizlar-uzak-galaksiler-ve-sicak-otegezegenler","title":{"rendered":"Webb teleskobundan gelen \u00e7arp\u0131c\u0131 yeni g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler: bebek y\u0131ld\u0131zlar, uzak galaksiler ve s\u0131cak \u00f6tegezegenler"},"content":{"rendered":"

Evrenin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri gittik\u00e7e daha y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckl\u00fc hale geliyor. NASA\u2019n\u0131n 10 milyar dolarl\u0131k James Webb Teleskobu 12 temmuzda dramatik gaz u\u00e7urumlar\u0131 aras\u0131nda parlayan yeni do\u011fan y\u0131ld\u0131zlar\u0131 ve galaksilerin karma\u015f\u0131k kozmik dansta etkile\u015fti\u011fini i\u00e7eren 4 yeni bilimsel foto\u011fraf payla\u015ft\u0131. Webb, kozmosu k\u0131z\u0131l\u00f6tesi dalgalarla g\u00f6zlemliyor ve 6.5 metre geni\u015fli\u011findeki aynas\u0131 \u015fu ana kadar uzaya g\u00f6nderilmi\u015f en b\u00fcy\u00fck ayna olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131yor. B\u00fcy\u00fck ayna ve k\u0131z\u0131l\u00f6tesi belirleme kabiliyetinin birle\u015fimi Webb\u2019e bir\u00e7ok astronomik fenomenin e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini sa\u011flamakta.
\n134.6 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzaktaki Pegasus tak\u0131my\u0131ld\u0131z\u0131nda bulunan, Stephan\u2019\u0131n Be\u015flisi olarak bilinen 5 galaksiden olu\u015fan gruptaki \u00e7arp\u0131\u015fmalarla olu\u015fan \u015fok dalgalar\u0131n\u0131 ve y\u0131ld\u0131zlar\u0131 i\u00e7eriyor. Webb\u2019in bu galaktik gruptan toplad\u0131\u011f\u0131 foto\u011fraflar gaz ve toz birle\u015fiminden olu\u015fan milyonlarca gen\u00e7 y\u0131ld\u0131z\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, NGC7318B galaksisinin k\u00fcmede f\u0131rt\u0131na gibi ilerlerken b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 kuyruklar\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. \u201cgalaksilerin evrimle\u015fmesini s\u00fcrd\u00fcren bir etkile\u015fim t\u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor.\u201d diyor Avrupa Uzay Ajans\u0131\u2019ndan astronom Giovanna Giardino. NASA\u2019n\u0131n Greenbelt, Maryland\u2019deki Goddard Uzay U\u00e7u\u015f Merkezinde Webb\u2019in operasyon proje bilimcilerinden Jane Rigby ise kendisi i\u00e7in Stephan\u2019\u0131n Be\u015flisi aras\u0131nda \u00f6nemli olan\u0131n arka planda ka\u00e7 galaksi oldu\u011funu belirtmekte. Yani astronomlar g\u00f6rselde yaln\u0131zca “g\u00f6r\u00fcnen” ile yetinmiyor.<\/p>\n

\"\"
Kozmik u\u00e7urumlar 2.330 parsek (7.595 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131) uzakl\u0131kta olan Carina Nebulas\u0131nda bir y\u0131ld\u0131z olu\u015fum b\u00f6lgesi. Webb, y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 r\u00fczgar, yo\u011fun radyasyon ve yeni do\u011fan y\u0131ld\u0131zlardan toplanan tozlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu kabarc\u0131klar\u0131, bo\u015fluklar\u0131 ve \u00f6n-y\u0131ld\u0131z jetlerini g\u00f6steren bu foto\u011fraf\u0131 keskin detaylarla yakalad\u0131. Kaynak: NASA\/ESA\/CSA\/STScI<\/figcaption><\/figure>\n

Webb’in ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka kozmik olay 7.595 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bulunan bir y\u0131ld\u0131z olu\u015fum b\u00f6lgesi olan Carina Nebulas\u0131n\u0131n yeni bir Webb g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Nebula\u2019n\u0131n merkezinde bulunan b\u00fcy\u00fck, s\u0131cak y\u0131ld\u0131zlar radyasyonla onu patlat\u0131yor, bu da gazl\u0131 bo\u015fluk olu\u015fturan, dramatik tepeler ve vadilerle \u00e7evrili Kozmik Kayal\u0131klar olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Webb\u2019in k\u0131z\u0131l\u00f6tesi yetenekleri di\u011fer teleskoplar i\u00e7in bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc s\u0131kl\u0131kla gizleyen tozun i\u00e7inden ge\u00e7mesine izin verdi. G\u00f6zlemevi ayr\u0131ca Nebuladaki yeni do\u011fan y\u0131ld\u0131zlar\u0131 g\u00f6steren \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n muhte\u015fem i\u011fnelerini de ortaya \u00e7\u0131karmakta. Goddard\u2019da astrofizik\u00e7i olan Amber Straughn \u201cBurada \u00e7ok fazla \u015fey oluyor, bu \u00e7ok g\u00fczel.\u201d diyor.<\/p>\n

\"\"
770 parsek uzakl\u0131kta bulunan G\u00fcney Halka Bulutsusu biri \u00f6lmekte olan ve toz ve gaz Satan bir \u00e7ift y\u0131ld\u0131zdan olu\u015fuyor. Webb bu bulutsunun foto\u011fraflar\u0131n\u0131 iki farkl\u0131 kamerayla yakalad\u0131. Solda yak\u0131n k\u0131z\u0131l\u00f6tesi kamera, sa\u011fda orta k\u0131z\u0131l\u00f6tesi alet. Ikincisi tozla \u00e7evrili \u00e7iftteki ikinci y\u0131ld\u0131z\u0131 ilk kez ortaya koyuyor. Kaynak: NASA\/ESA\/CSA\/STScI\/Webb ERO Production Team<\/figcaption><\/figure>\n

Y\u0131ld\u0131z ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn di\u011fer ucunda, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna do\u011fru bir Y\u0131ld\u0131z taraf\u0131ndan f\u0131rlat\u0131lan, parlayan bir Gaz ve toz kabu\u011fu olan G\u00fcney Halka Bulutsusu bulunur. Vela tak\u0131my\u0131ld\u0131z\u0131na 2510 \u0131\u015f\u0131ky\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bulunan bulutsulardan her biri y\u0131ld\u0131zlar\u0131n \u00f6l\u00fcmlerinin belirli bir b\u00f6l\u00fcmlerinde f\u0131rlat\u0131lan maddelerin halkalar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. \u201cGezegenimsi bulutsuyu yaratmadan \u00f6nce y\u0131ld\u0131z\u0131n ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz.\u201d diyor proje bilimcisi Klaus Pontoppidan \u201cB\u00fcy\u00fcleyici buluyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc jeolojik katmanlar gibi, y\u0131ld\u0131z\u0131n son anlar\u0131n\u0131n ve ge\u00e7mi\u015fini g\u00f6rebilirsiniz.\u201d Webb\u2019in y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ana y\u0131ld\u0131z\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinde ikinci bir y\u0131ld\u0131z\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ve bu kabuklardan kar\u0131\u015f\u0131k detaylar almaya izin verdi. Bu y\u0131ld\u0131zlar birlikte, etraftaki nebulay\u0131 par\u00e7al\u0131 bulutlar aras\u0131ndan parlayan g\u00fcne\u015f gibi ayd\u0131nlat\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Webb, bir s\u0131cak gaz devi olan \u00f6tegezegen WASP-96b’nin atmosferinde bu suya dair ayak izlerini spektrumda yakalad\u0131. Spektrumdan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar atmosferin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplad\u0131: 725 \u00b0C (1350 \u00b0F) Kaynak: NASA\/ESA\/CSA\/STScI<\/figcaption><\/figure>\n

G\u00f6rsel olarak en az \u00e7arp\u0131c\u0131 fakat belki de bilimsel olarak en zorlay\u0131c\u0131 olan ke\u015fif, NASA\u2019n\u0131n WASP-96b olarak bilinen uzak bir gezegenin atmosferinin payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 resmi kimyasal bir analiz, bir spektrum. Bu gezegen J\u00fcpiter’in k\u00fctlesinin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 kadard\u0131r ancak y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n y\u00f6r\u00fcngesini sadece 3.5 g\u00fcnde tamaml\u0131yor, bu da y\u00fczeyinin a\u015f\u0131r\u0131 derecede s\u0131cak oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. Webb, gezegeni y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7erken g\u00f6zlemledi, \u00f6yle ki y\u0131ld\u0131z \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 gezegenin atmosferinden ge\u00e7ti ve bilim adamlar\u0131n\u0131n onu kimyasal olarak analiz etmelerini sa\u011flad\u0131. WASP-96b’nin atmosferinde suyun parmak izini tespit ettiler ve bu, gezegenin ger\u00e7ekten buharl\u0131 bir yer oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Avrupa Uzay Ajans\u0131’n\u0131n Webb proje bilimcisi Christopher Evans, spektrumun “ola\u011fan\u00fcst\u00fc” oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. “\u0130nsanlar y\u0131llard\u0131r yerden [spektroskopi] yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar\u2026 \u015eimdi ayn\u0131 yeteneklere uzayda sahibiz ve bu yaln\u0131zca ilk ad\u0131m.”
\nBu, Webb’in toplayaca\u011f\u0131 bir\u00e7ok \u00f6tegezegen tayf\u0131n\u0131n ilki – G\u00fcne\u015f Sistemi’nin \u00f6tesinde herhangi bir gezegen bilinmeden \u00f6nce, teleskop hayal edilirken bile var olmayan bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131nda. Yine de \u00f6tegezegenler art\u0131k Webb’in en \u00f6nemli ke\u015fif alanlar\u0131 aras\u0131nda yer almay\u0131 vaat ediyor. Gezegensel cisimlerden gelen spektrum \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, di\u011fer d\u00fcnyalar\u0131n ne kadar ya\u015fam dostu olabilece\u011fini ortaya \u00e7\u0131karabilir. “\u0130nsanlar ba\u015fka bir D\u00fcnya’y\u0131 ne zaman g\u00f6rece\u011fimizi bilmek istiyor ve Webb’i ‘bir \u015feyler’ g\u00f6rmek i\u00e7in kullanabiliriz” diyor Webb’in Goddard’daki k\u0131demli proje bilimcisi John Mather.
\nWebb, NASA, Avrupa Uzay Ajans\u0131 ve Kanada Uzay Ajans\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan i\u015fbirli\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Yirmi y\u0131ldan fazla s\u00fcren bir giri\u015fimin ard\u0131ndan Aral\u0131k ay\u0131nda f\u0131rlat\u0131ld\u0131 ve Evreni Ay’\u0131n di\u011fer taraf\u0131nda, D\u00fcnya’dan 1,5 milyon kilometre uzakta uzayda bir noktadan g\u00f6zlemledi.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"
J\u00fcpiter, ve soldaki uydusu Europa, James Webb Uzay Teleskobu’nun NIRCam enstr\u00fcman\u0131 2.12 mikron filtresinden g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor Kaynak: NASA, ESA, CSA, and B. Holler and J. Stansberry (STScI).<\/figcaption><\/figure>\n

NASA\u2019n\u0131n Webb teleskopundan gelen ba\u015fka bir resim Jupiter\u2019den ve birka\u00e7 asteroidin spektrumundan. NIRCAM\u2019in k\u0131sa dalga boyu filtresinden g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, D\u00fcnya\u2019y\u0131 yutacak kadar b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rt\u0131na olan b\u00fcy\u00fck k\u0131rm\u0131z\u0131 noktay\u0131 ve gezegeni \u00e7evreleyen belirgin \u015feritleri g\u00f6steriyor. \u0130konik nokta bu resimde beyaz olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Solda a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclebilen, kal\u0131n buzlu kabu\u011funun alt\u0131nda muhtemel bir okyanusa sahip olan ve NASA’n\u0131n yak\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fecek Europa Clipper g\u00f6revinin hedefi olan uydu Europa. Dahas\u0131, Europa’n\u0131n g\u00f6lgesi B\u00fcy\u00fck K\u0131rm\u0131z\u0131 Nokta’n\u0131n solunda g\u00f6r\u00fclebilir. Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerdeki di\u011fer g\u00f6r\u00fcn\u00fcr uydular Thebe ve Metis.<\/p>\n

\"\"
Solda: J\u00fcpiter, merkez ve uydular\u0131 Europa, Thebe ve Metis, James Webb Uzay Teleskobu’nun NIRCam enstr\u00fcman 2.12 mikron filtresinden g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Sa\u011fda: J\u00fcpiter ve Europa, Thebe ve Metis, NIRCam’\u0131n 3.23 mikron filtresinden g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Kaynak: NASA, ESA, CSA, and B. Holler and J. Stansberry (STScI)<\/figcaption><\/figure>\n

Bilim insanlar\u0131 bu tarz resimleri g\u00f6rmeyi sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla bekliyordu \u00e7\u00fcnk\u00fc bu Webb\u2019in, uydular\u0131 ve Jupiter, Saturn ve Mars gibi g\u00fcne\u015f sistemi objelerinin yan\u0131ndaki halkalar\u0131 g\u00f6zlemlemenin bir kan\u0131t\u0131yd\u0131. Bilim adamlar\u0131, Europa ve Sat\u00fcrn’\u00fcn uydusu Enceladus gibi uydulardan f\u0131\u015fk\u0131ran madde bulutlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcp g\u00f6remeyece\u011fimize dair merak uyand\u0131ran soruyu ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Webb’i kullanacaklar. Webb, \u00f6zellikle NIRcam uzun dalga boyu filtre g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde \u00f6ne \u00e7\u0131kan J\u00fcpiter’in baz\u0131 halkalar\u0131n\u0131 kolayca yakalad\u0131.<\/p>\n

\"\"
J J\u00fcpiter ve baz\u0131 uydular\u0131 NIRCam’\u0131n 3.23 mikron filtresinden g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Kaynak: NASA, ESA, CSA, and B. Holler and J. Stansberry (STScI)<\/figcaption><\/figure>\n

“Dar bant filtrelerindeki J\u00fcpiter g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, gezegenin t\u00fcm diskinin g\u00fczel g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini sa\u011flamak i\u00e7in tasarland\u0131, ancak bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerdeki \u00e7ok soluk nesnelere (Metis, Thebe, ana halka, puslar) yakla\u015f\u0131k 1 dakikal\u0131k bir g\u00f6rselde rastlamak ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck bir s\u00fcrpriz oldu. Uzay Teleskobu Bilim Enstit\u00fcs\u00fc’nde g\u00f6zlemevi bilimcisi ve NIRCam devreye alma sorumlusu John Stansberry, bir dakikal\u0131k pozlamalar kesinlikle \u00e7ok ho\u015f bir s\u00fcrpriz oldu” diyor.
\nBir nesne ne kadar h\u0131zl\u0131 hareket edebilir ve yine de Webb taraf\u0131ndan izlenebilir? Bu, asteroitler ve kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan biliminsanlar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir soruydu. G\u00f6rev s\u0131ras\u0131nda Webb, hareketli hedef izleme “h\u0131z s\u0131n\u0131r\u0131” testlerini ba\u015flatmak i\u00e7in Mars ve J\u00fcpiter aras\u0131ndaki asteroit ku\u015fa\u011f\u0131nda bulunan 6481 Tenzing adl\u0131 bir asteroit kulland\u0131.
\nWebb, h\u0131z\u0131 saniyede 30 miliarksaniye olan Mars gibi h\u0131zl\u0131 objeleri izlemek i\u00e7in tasarland\u0131. G\u00f6rev s\u0131ras\u0131nda bir mil uzakta duran kaplumba\u011fay\u0131 foto\u011fraflamaya benzer bir \u015fekilde saniyede 67 miliyaysaniyeye kadar hareket eden nesneler i\u00e7in t\u00fcm bilim ara\u00e7lar\u0131yla yine de de\u011ferli veriler elde edece\u011fini kan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n

\"\"Webb\u2019in k\u0131z\u0131l\u00f6tesi \u00f6zellikleriyle g\u00f6zlemlenen Carthweel Galaksisi, b\u00fcy\u00fck spiral bir galaksi ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir galaksinin \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131ndan olu\u015fuyor. Webb galaksi i\u00e7erisindeki y\u0131ld\u0131zlar\u0131, y\u0131ld\u0131z olu\u015fumlar\u0131n\u0131 ve merkezindeki karadeli\u011fi ara\u015ft\u0131rd\u0131. Bu detaylar d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm hakk\u0131nda yeni bilgiler edinmemizi sa\u011flad\u0131.
\nCartwheel galaksisi Heykeltra\u015f (Sculptor) tak\u0131my\u0131ld\u0131z\u0131na 500 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta, bir vagonun tekerle\u011fine benzer. Cartwheel\u2019\u0131 olu\u015fturan 2 galaksinin \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 galaksinin \u015fu anki \u015feklini ve yap\u0131s\u0131n\u0131 yaratt\u0131. Galaksi parlak bir i\u00e7 halka ve onu \u00e7evreleyen renkli bir halkaya sahiptir. Bu iki halka, bir g\u00f6le ta\u015f at\u0131ld\u0131ktan sonra olu\u015fan dalgalanmalar gibi \u00e7arp\u0131\u015fman\u0131n merkezinden d\u0131\u015far\u0131 do\u011fru geni\u015fler. bu karakteristik \u00f6zellikler y\u00fcz\u00fcnden astronomlar onu ‘halka galaksisi\u2019 olarak adland\u0131r\u0131yor.
\n\u00c7ekirde\u011finde dev gen\u00e7 y\u0131ld\u0131z k\u00fcmelerine ev sahipli\u011fi yapan en parlak alanlarla birlikte muazzam miktarda s\u0131cak toz bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. di\u011fer tarafta, 400 milyon y\u0131lda geni\u015fleyen d\u0131\u015f halka y\u0131ld\u0131z formlar\u0131n\u0131n ve supernovalar\u0131n h\u00fckm\u00fcndedir. halka geni\u015fledik\u00e7e etraftaki gaza do\u011fru ilerler ve y\u0131ld\u0131z formlar\u0131n\u0131 tetikler.
\nHubble teleskopu da daha \u00f6nce bu galaksiyi incelemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ama galaksi toz bulutlar\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir gizemle \u00f6rt\u00fcl\u00fc durumdayd\u0131. K\u0131z\u0131l\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alg\u0131lama yetene\u011fi sayesinde Webb, \u015fimdi bu galaksinin do\u011fas\u0131na dair yeni g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. Yak\u0131n k\u0131z\u0131l\u00f6tesi kamera NIRCAM, Webb\u2019in esas g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyicisi, 0.6 ve 5 mikron yak\u0131n k\u0131z\u0131l\u00f6tesi aral\u0131\u011f\u0131nda bak\u0131yor. G\u00f6r\u00fcn\u00fclebilir \u0131\u015f\u0131kta g\u00f6r\u00fclebilen y\u0131ld\u0131zlardan bile daha fazla y\u0131ld\u0131z\u0131 ortaya \u00e7\u0131karan \u0131\u015f\u0131k dalgalar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyor. Bunun sebebi k\u0131z\u0131l\u00f6tesi \u0131\u015f\u0131kta g\u00f6zlemlendi\u011finde tozun varl\u0131\u011f\u0131yla daha az gizlenen, d\u0131\u015f halkada olu\u015fan y\u0131ld\u0131zlard\u0131r. Bu resimde, NIRCAM verileri mavi, turuncu ve sar\u0131. Galaksi, tek tek y\u0131ld\u0131zlar veya y\u0131ld\u0131z olu\u015fum cepleri olan bir\u00e7ok bireysel mavi noktalar\u0131 g\u00f6steriyor. NIRCAM ayr\u0131ca, eski y\u0131ld\u0131z pop\u00fclasyonlar\u0131n d\u00fczg\u00fcn da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ya da \u015feklini ve d\u0131\u015f\u0131ndaki y\u0131ld\u0131z pop\u00fclasyonlar\u0131yla birle\u015fmi\u015f b\u00fcy\u00fck \u015fekillere k\u0131yasla \u00e7ekirdekteki yo\u011fun tozlar\u0131 g\u00f6steriyor.
\nBununla birlikte, galakside ya\u015fayan toz hakk\u0131nda daha ince ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in Webb’s (MIRI) gerekir. Bu bile\u015fik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde MIRI verileri k\u0131rm\u0131z\u0131 renktedir. Bu, Cartwheel G\u00f6kadas\u0131 i\u00e7indeki hidrokarbonlar ve di\u011fer kimyasal bile\u015fikler a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin b\u00f6lgelerin yan\u0131 s\u0131ra, D\u00fcnya’daki \u00e7o\u011fu toz gibi silikat tozu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Bu b\u00f6lgeler, esasen galaksinin iskeletini olu\u015fturan bir dizi sarmal tel olu\u015fturur. Bunlar, 2018’de yay\u0131nlanan \u00f6nceki Hubble g\u00f6zlemlerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, ancak bu Webb g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde \u00e7ok daha belirgin hale geliyorlar.
\nWebb’in g\u00f6zlemleri, Cartwheel\u2019\u0131n \u00e7ok ge\u00e7ici bir a\u015famada oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. \u00c7arp\u0131\u015fmadan \u00f6nce Samanyolu gibi muhtemelen normal bir sarmal g\u00f6kada olan g\u00f6kada, d\u00f6n\u00fc\u015fmeye devam edecek. Webb bize D\u00f6ner \u00c7ark’\u0131n \u015fu anki durumunun bir anl\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc verirken, ayn\u0131 zamanda bu galaksiye ge\u00e7mi\u015fte ne oldu\u011fu ve gelecekte nas\u0131l geli\u015fece\u011fi hakk\u0131nda fikir veriyor.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Webb bug\u00fcne kadar g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenen en uzak galaksiyi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcledi. 35 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakta. CEERS-93316 isimli galaksi B\u0131g Bang\u2019ten yakla\u015f\u0131k 235 milyon y\u0131l sonra olu\u015ftu. \u0130lk y\u0131ld\u0131zlar\u0131n titre\u015fimlerine kadar g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyebilen Webb\u2019in Yak\u0131n K\u0131z\u0131l\u00f6tesi Kameras\u0131yla g\u00f6r\u00fcnt\u00fclendi.
\nResmi \u00e7eken ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar asl\u0131nda g\u00f6rebilecekleri en uzaktaki galaksiyi aram\u0131yorlard\u0131. Big Bang\u2019ten sonra zaman i\u00e7erisinde belli noktalarda ne kadar parlak olduklar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in 55 erken galaksinin listesini yap\u0131yorlard\u0131.
\nEvren\u0131n geni\u015flemesi \u0131\u015f\u0131k dalgalar\u0131n\u0131 uzatarak onlar\u0131 spektrumun k\u0131rm\u0131z\u0131 biti\u015fine kayd\u0131r\u0131r ve astronomlar bu \u201ck\u0131rm\u0131z\u0131ya kayma\u201d, yani z de\u011feri olarak \u00f6l\u00e7er. 10’dan b\u00fcy\u00fck herhangi bir z de\u011feri B\u00fcy\u00fck Patlamadan ilk birka\u00e7 100 milyon y\u0131l sonra mevcuttur ve \u015fimdiye kadar bu aral\u0131klarda oldu\u011fu kan\u0131tlanabilmi\u015f tek galaksinin z de\u011feri yakla\u015f\u0131k 11 olan Hubble\u2019\u0131n g\u00f6zlemledi\u011fi GN-z11 galaksisiydi. Ancak CEERS-93316 galaksisinin z de\u011feri yakla\u015f\u0131k 16.7 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc.
\nAstronomlar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ki B\u00fcy\u00fck Patlamadan 100 milyon y\u0131l sonra gaz ve toz bulutlar\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131ndan do\u011fan ilk y\u0131ld\u0131zlar genel olarak Hidrojen ve Helyum gibi hafif elementlerden olu\u015fmu\u015ftu. Sonradan y\u0131ld\u0131zlar bu hafif elementleri oksijen, karbon ve alt\u0131n gibi a\u011f\u0131r elementlere \u00e7evirmek i\u00e7in eritmeye ba\u015flad\u0131.
\nWebb\u2019in t\u00fcm bu harika ke\u015fifleri bize B\u00fcy\u00fck Patlama’dan 100 milyon y\u0131l sonras\u0131na bakmam\u0131za izin verdi ama bu tabii ki de g\u00f6rece\u011fimiz en uzak galaksi de\u011fil. Teleskop y\u00fcksek ihtimalle \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki aylarda kendi rekorunu daha fazla k\u0131racak ve bunu g\u00f6rmek i\u00e7in sab\u0131rs\u0131zlan\u0131yoruz.<\/p>\n

Kaynaklar: <\/strong><\/p>\n