{"id":55891,"date":"2022-09-15T13:24:34","date_gmt":"2022-09-15T10:24:34","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=55891"},"modified":"2022-09-15T13:24:34","modified_gmt":"2022-09-15T10:24:34","slug":"james-webb-uzay-teleskobu-bir-otegezegenin-atmosferinde-karbondioksit-gazi-tespit-etti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/09\/15\/james-webb-uzay-teleskobu-bir-otegezegenin-atmosferinde-karbondioksit-gazi-tespit-etti","title":{"rendered":"James Webb Uzay Teleskobu bir \u00f6tegezegenin atmosferinde karbondioksit gaz\u0131 tespit etti"},"content":{"rendered":"

WASP-39 b, J\u00fcpiter’in yakla\u015f\u0131k \u00e7eyre\u011fi kadar k\u00fctleye, 1.3 kat\u0131 kadar da yar\u0131\u00e7apa sahip sahip bir s\u0131cak gaz dev \u00f6tegezegendir. Olduk\u00e7a “pofidik” bir yap\u0131ya sahip olmas\u0131n\u0131n ard\u0131nda yatan sebep, \u00e7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klar\u0131d\u0131r (yakla\u015f\u0131k 900 \u00b0C). G\u00fcne\u015f sistemimizdeki so\u011fuk ve daha s\u0131k\u0131 gaz devlerin aksine WASP-39 b ev sahibi y\u0131ld\u0131z\u0131na \u00e7ok yak\u0131n bir y\u00f6r\u00fcngeye sahip -G\u00fcne\u015f ile Merk\u00fcr aras\u0131ndaki mesafenin yaln\u0131zca sekizde biri- ve bir turu yaln\u0131zca d\u00f6rt D\u00fcnya g\u00fcn\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. Gezegenin 2011 y\u0131l\u0131ndaki ke\u015ffi, yer merkezli teleskoplar taraf\u0131ndan ge\u00e7i\u015f y\u00f6ntemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olduk\u00e7a zay\u0131f olarak yakalanm\u0131\u015ft\u0131.
\nWASP-39b gibi ge\u00e7i\u015f gezegenleri, y\u0131ld\u0131zlar\u0131ndan gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7mesini engelleyerek tespit edildi\u011fi i\u00e7in, az da olsa bir miktar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n \u00f6tegezegenin atmosferinden ge\u00e7erek D\u00fcnya’ya ula\u015fmas\u0131na olanak tan\u0131yor ve bu da \u00f6tegezegen atmosferi tayf\u0131n\u0131 incelememizi sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

\"\"
WASP-39 b \u00f6tegezegeninin \u0131\u015f\u0131k tayf\u0131, karbondioksit ay\u0131rt edliebilir bir tepecik \u015feklinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Ge\u00e7i\u015f olay\u0131 olarak tan\u0131mlanan tutulma s\u0131ras\u0131nda \u00f6tegezegenin “hava”s\u0131nda bulunan her gaz y\u0131\u011f\u0131n\u0131 farkl\u0131 bir renkteki \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 so\u011f\u0131urur. Teleskoplara ula\u015fan \u0131\u015f\u0131kta bu so\u011furma miktar\u0131n\u0131 inceleyen g\u00f6kbilimciler de, \u00f6tegezegenin atmosferindeki kimyasal bile\u015fenler hakk\u0131nda fikir sahibi olurlar. James Webb Uzay Teleskobu’nun rekor seviyelerdeki hassas tayf edinme kabiliyeti sayesinde, ba\u015fka bir y\u0131ld\u0131z etraf\u0131nda d\u00f6nen bir gezegenden \u015fu ana kadar al\u0131nm\u0131\u015f en net tayf bilgileri edinildi ve \u015fu ana kadar g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f en net -ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmeyecek kadar kesin- karbon dioksit izleri ke\u015ffedildi. Fakat karbondioksit hi\u00e7 bulunmasayd\u0131 bile tayf \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131 niteli\u011fe sahip olacakt\u0131 \u015eu ana kadar hi\u00e7bir g\u00f6zlemevi bu kadar uzaktaki bu kadar k\u00fc\u00e7\u00fck parlakl\u0131k de\u011fi\u015fikliklerini \u00f6l\u00e7ememi\u015fti. Tayf\u0131 bu kadar hassas edinebilmek, pek \u00e7ok \u00f6tegezegende var oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ancak kan\u0131tlanamayan su, metan ve tabi ki karbondioksit gibi gazlar\u0131n bolluk miktarlar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kritik \u00f6neme sahip.
\nGezegenin kimyasal yap\u0131s\u0131n\u0131 anlayabilmek, nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu daha iyi kavrayabilmek i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli. “Karbondioksit molek\u00fclleri, gezegen olu\u015funun hassas izleyicileridir.” diyor g\u00f6zlemi analiz eden ekip \u00fcyesi ABD’deki Arizona Devlet \u00dcniversitesi’nden Mike Line ve ekliyor “Bu karbondioksit ayak izini \u00f6l\u00e7erek, bu gaz devi \u00f6tegezegen olu\u015furken ne kadar gaz ne kadar kat\u0131 malzemenin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabiliriz. Gelecek on y\u0131lda Webb, daha \u00e7ok \u00f6tegezegenin analizlerini yaparak gezegenlerin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funa ve G\u00fcne\u015f Sistemimizin evrendeki yerine \u0131\u015f\u0131k tutacak.”
\nBu \u00e7al\u0131\u015fmalar, ayn\u0131 zamanda NASA\/ESA ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Hubble Uzay Teleskobu’nun ard\u0131l\u0131 g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyor. “Ge\u00e7ti\u011fimiz ony\u0131llarda Hubble Uzay Teleskobu, \u00f6tegezegen atmosferlerinde ne sakl\u0131 cevherlerin sakl\u0131 oldu\u011funa dair ufak i\u015faretler edinmemizi sa\u011flad\u0131. Molek\u00fcler bulutlardan, su buhar\u0131na ve gezegeninden ka\u00e7an atmosferlere kadar.” diyen ekip \u00fcyelerinden Birle\u015fik Krall\u0131k Bristol \u00dcniversitesi’nden Hannah Wakeford devam ediyor ” Webb, \u00f6nceden yap\u0131lan t\u00fcm bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7ok daha y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fck, daklgaboyu kaplama ve hassasiyet ile bu \u00f6tegezegenlerin olu\u015fumu ve evrimini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serecek.”
\nJames Webb Uzay Teleskobu \u00fczerine bulunan NIRSPec prism taraf\u0131ndan yap\u0131lan bu WASP 39 b g\u00f6zlemi daha geni\u015f bir g\u00f6zlem program\u0131n\u0131n yaln\u0131zca bir k\u0131sm\u0131. Ara\u015ft\u0131rma Erken Eri\u015fim Bilim program\u0131 (Early Release Science program) \u00f6tegezegen ara\u015ft\u0131rma kom\u00fcnitesini bir an evvel Webb verileriyle bulu\u015fturmay\u0131 hedefliyor.
\n“Verileri ilk kez g\u00f6rmek, daha \u00f6nce yaln\u0131zca birka\u00e7 kelimesini bildi\u011finiz kocaman bir \u015fiirin tamam\u0131n\u0131 okumak gibiydi.” diyor Almanya’n\u0131n Heidelberg kentindeki Max Plank Enstit\u00fcs\u00fc’nden Laura Kreidberg ve ekliyor “Bu ilk sonu\u00e7lar yaln\u0131zca ba\u015flang\u0131\u00e7. Erken Eri\u015fim program\u0131 verileri g\u00f6steriyor ki Webb harika bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck, daha so\u011fuk (D\u00fcnya benzeri) \u00f6tegezegenleri\u00a0 de incelemeye haz\u0131r.
\n“Hedefimiz Erken Eri\u015fim Bilim g\u00f6zlemlerini bir an \u00f6nce a\u00e7\u0131k-kaynak ara\u00e7larla analiz edilebilecek hale getirip bilim camias\u0131yla payla\u015fmak” diyen Birle\u015fik Krall\u0131k Oxford \u00dcniversitesi’nden Vivien Parpentier, “Bunu yapmak t\u00fcm d\u00fcnyadan i\u015fbirliklerini artt\u0131racak ve elde edilen g\u00f6zlemlerle \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki ony\u0131llarda yap\u0131lacak en g\u00fcncel bilime olanak tan\u0131yacak.” diye bitiriyor.<\/p>\n

Kaynak: Webb detects carbon dioxide in exoplanet atmosphere, ESA<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

WASP-39 b, J\u00fcpiter’in yakla\u015f\u0131k \u00e7eyre\u011fi kadar k\u00fctleye, 1.3 kat\u0131 kadar da yar\u0131\u00e7apa sahip sahip bir s\u0131cak gaz dev \u00f6tegezegendir. Olduk\u00e7a “pofidik” bir yap\u0131ya sahip olmas\u0131n\u0131n ard\u0131nda yatan sebep, \u00e7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klar\u0131d\u0131r (yakla\u015f\u0131k 900 \u00b0C). G\u00fcne\u015f sistemimizdeki so\u011fuk ve daha s\u0131k\u0131 gaz devlerin aksine WASP-39 b ev sahibi y\u0131ld\u0131z\u0131na \u00e7ok yak\u0131n bir y\u00f6r\u00fcngeye sahip -G\u00fcne\u015f ile […]<\/p>\n","protected":false},"author":512,"featured_media":55944,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19],"tags":[8164,3282,8598],"class_list":["post-55891","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","tag-james-webb-uzay-teleskobu","tag-otegezegen","tag-wasp-39b"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55891","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/512"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=55891"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55891\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55944"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=55891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=55891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=55891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}