{"id":55905,"date":"2022-09-10T15:33:52","date_gmt":"2022-09-10T12:33:52","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=55905"},"modified":"2022-09-10T15:33:52","modified_gmt":"2022-09-10T12:33:52","slug":"beyin-uyarimi-hafizada-uzun-sureli-iyilesmelere-yol-aciyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/09\/10\/beyin-uyarimi-hafizada-uzun-sureli-iyilesmelere-yol-aciyor","title":{"rendered":"Beyin uyar\u0131m\u0131 haf\u0131zada uzun s\u00fcreli iyile\u015fmelere yol a\u00e7\u0131yor"},"content":{"rendered":"

\u0130nsanlar\u0131n hat\u0131rlama yetenekleri ya\u015fland\u0131k\u00e7a azal\u0131r ancak belki bir g\u00fcn, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7ok basit, ila\u00e7s\u0131z bir y\u00f6ntem kullanarak bunu tersine \u00e7evirebilirler. 22 A\u011fustos\u2019ta \u201cNature Neuroscience<\/em><\/a>\u201d dergisinde yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, Massachusetts eyaletinde yer alan Boston \u00dcniversitesinde bili\u015fsel sinirbilimci olarak g\u00f6rev yapan Robert Reinhart ve meslekta\u015flar\u0131 yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada, 65 ya\u015f ve \u00fczeri yeti\u015fkin bireylerlerin beyinlerine birka\u00e7 g\u00fcn boyunca tekraralayan zay\u0131f elektrik ak\u0131mlar\u0131 verilmesinin, etkisi uygulamadan bir ay sonras\u0131na kadar s\u00fcren haf\u0131za iyile\u015fmelerine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdiler. \u00d6nceki \u00e7al\u0131\u015fma sonu\u00e7lar\u0131 g\u00f6steriyor ki: uzun-s\u00fcreli haf\u0131za ve beynin ge\u00e7ici olarak bilgi depolamas\u0131na imkan sa\u011flayan \u201c\u00e7al\u0131\u015fan\u201d haf\u0131za, beynin farkl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 taraf\u0131ndan farkl\u0131 y\u00f6ntemlerle kontrol ediliyor. Ara\u015ft\u0131rma ekibi bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonucu olarak, dorsolateral prefrontal korteksi (beynin \u00f6n k\u0131sm\u0131nda bir b\u00f6lge) y\u00fcksek frekansl\u0131 elektrik ak\u0131m\u0131 ile uyarman\u0131n uzun s\u00fcreli haf\u0131zay\u0131 iyile\u015ftirdi\u011fini, alt parietal lobu (beynin arka k\u0131sm\u0131nda yer alan bir b\u00f6lge) d\u00fc\u015f\u00fck frekansl\u0131 elektrik ak\u0131m\u0131yla uyarman\u0131n \u00e7al\u0131\u015fan haf\u0131zay\u0131 iyile\u015ftirdi\u011fini belirtiyor.
\nBirle\u015fik Krall\u0131k\u2019taki Guildford \u015fehrindeki Surrey \u00dcniversitesinde sinirbilimci olarak \u00e7al\u0131\u015fan Ines Violante sonu\u00e7lar\u0131 umut verici olarak de\u011ferlendiriyor ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n halihaz\u0131rda bu alanda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu olu\u015fan toplam bilgi birikiminden \u00e7ok iyi yararland\u0131klar\u0131n\u0131 ekliyor.<\/p>\n

Haf\u0131za y\u00fckseltici <\/strong>
\nReinhart\u2019\u0131n ekibi, v\u00fccuda zarar vermeden kafatas\u0131 y\u00fczeyindeki elektrotlardan elektrik ak\u0131m\u0131 veren ve transkraniyal alternatif ak\u0131m uyar\u0131m\u0131 (ingilizce k\u0131sal\u0131m\u0131: tACS) olarak bilinen beyin uyar\u0131m\u0131 tekni\u011fini kullanarak 65 ve 88 ya\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki 150 ki\u015fi \u00fczerinde bir seri deneyler yapt\u0131. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan, bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 taraf\u0131ndan sesli okunan 20 kelimelik listeleri hat\u0131rlamalar\u0131n\u0131 gerektiren bir dizi haf\u0131za g\u00f6revi yapmalar\u0131 istendi. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar 20 dakikal\u0131k g\u00f6rev s\u00fcresi boyunca tACS\u2019ye maruz kald\u0131lar.
\nArd arda d\u00f6rt g\u00fcn boyunca bu protokol uyguland\u0131ktan sonra, beyinlerinin dorsolateral prefrontal korteksine y\u00fcksek-frekansl\u0131 uyar\u0131m alan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n, uzun s\u00fcreli haf\u0131zaya dayanan bir g\u00f6rev olan listelerin ba\u015f\u0131ndaki kelimeleri hat\u0131rlama kabiliyetleri y\u00fckseldi. Alt parietal loblar\u0131na d\u00fc\u015f\u00fck-frekansl\u0131 elektrik \u015foku uygulanan kat\u0131l\u0131mc\u0131lardaysa \u201c\u00e7al\u0131\u015fan\u201d haf\u0131zay\u0131 i\u00e7eren, listelerin sonundaki maddeleri hat\u0131rlama yeteneklerinin iyile\u015fti\u011fi g\u00f6zlemlendi. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n haf\u0131za performanslar\u0131 d\u00f6rt g\u00fcn boyunca geli\u015fme g\u00f6sterdi ve hatta bir ay sonra bile ayn\u0131 seviyede kald\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmadan \u00f6nce genel bili\u015fsel fonksiyonlar\u0131 en d\u00fc\u015f\u00fck olan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar en y\u00fcksek haf\u0131za geli\u015fimini g\u00f6sterdi.
\nFrekanslar\u0131 ve beyin b\u00f6lgelerini de\u011fi\u015ftirmek (\u00f6rne\u011fin parietal loba y\u00fcksek frekansl\u0131 uyar\u0131m vermek), ya da g\u00f6revin sadece ba\u015f\u0131nda ve sonunda beyin uyar\u0131m\u0131 hissi yaratmak icin k\u0131sa bir \u015fekilde elektrik ak\u0131m\u0131 veren \u201csahte\u201d uyar\u0131m protokol\u00fc kullanmak haf\u0131zada bir iyile\u015fmeye yol a\u00e7mad\u0131.<\/p>\n

\u015e\u00fcphecileri ikna etmek<\/strong>
\nBirle\u015fik Krall\u0131k\u2019taki Glasgow \u00dcniversitesinde bili\u015fsel sinirbilimci olarak \u00e7al\u0131\u015fan Simon Hanslmayr \u201cBu makale kar\u015f\u0131s\u0131nda hem etkilendim hem \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m.\u201d diyor ve di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131larla birlikte tACS\u2019nin bili\u015fsellik \u00fczerinde anlaml\u0131 de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7\u0131p a\u00e7amayaca\u011f\u0131 konusunda \u015f\u00fcpheci oldu\u011funu ekliyor. Hanslmayr\u2019a g\u00f6re sorunlardan biri tACS cihazlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcretilen elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n, beyni uyaran di\u011fer y\u00f6ntemlere g\u00f6re \u00e7ok daha zay\u0131f olmas\u0131 ve bu sebepten bu cihazlar\u0131n beyne, beynin i\u015flevini etkileyecek kuvvette bir elektrik iletip iletemeyece\u011finin \u00e7ok belirgin olmamas\u0131. Ancak yazarlar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, deney protokollerinin \u201chaf\u0131zada ger\u00e7ekle\u015fen tutarl\u0131 ve olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc iyile\u015fmeler\u201d ile ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 inand\u0131r\u0131c\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6steriyorlar, diyor Hanslmayr.
\nHanslmayr\u2019a g\u00f6re bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 e\u015fsiz yapan birka\u00e7 \u00f6\u011fe var. Birincisi, yazarlar\u0131n tACS\u2019yi birka\u00e7 g\u00fcn \u00fcst \u00fcste uygulamas\u0131, ki daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar genellikle sadece bir seans uygulam\u0131\u015flard\u0131. Bir ba\u015fkas\u0131 ise daha \u00f6nce yap\u0131lan \u00e7o\u011fu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n iyi haf\u0131za fonksiyonlu gen\u00e7 \u00f6\u011frencileri i\u00e7erirken, bu deneyin 65 ya\u015f \u00fczerindeki kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 i\u00e7ermesi. Bahsedilen bu etkenlerin yazarlar\u0131n bu kadar etkileyeci sonu\u00e7lar elde etmesini a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor Hanslmayr.<\/p>\n

Cevaps\u0131z sorular
\n<\/strong>Hala cevaps\u0131z kalan birka\u00e7 soru var. Reinhart laboratuvar\u0131nda g\u00f6rev yapan bili\u015fsel sinirbilimci e\u015f-yazar Shrey Grover\u2019a g\u00f6re ekip gelecek \u00e7al\u0131\u015fmalarda iki temel sorunu irdeleyecek: Beyin uyar\u0131m\u0131n\u0131n faydalar\u0131n\u0131n di\u011fer haf\u0131za g\u00f6revleri i\u00e7in ne kadar genellenebilece\u011fi ve bu haf\u0131za iyile\u015fmesinin bir aydan daha uzun s\u00fcre kal\u0131c\u0131 olup olmayaca\u011f\u0131.
\n\u00dcstelik ekip \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 geni\u015fletiyor ve tACS\u2019nin Alzheimer (Alzaym\u0131r) gibi ba\u015fka sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131 olan insanlara yard\u0131m edip edemeyece\u011fini ara\u015ft\u0131r\u0131yor. \u00c7al\u0131\u015fma sonucunda beyin uyar\u0131m\u0131n\u0131n, ba\u015flang\u0131\u00e7ta en d\u00fc\u015f\u00fck bili\u015fsel fonksiyona sahip bireylerde en fazla geli\u015fmeye yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak \u201cUmuyoruz ki bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 anlaml\u0131 bir \u015fekilde geni\u015fletebilir ve beynin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ile ilgili daha fazla bilgi toplamaya katk\u0131 sa\u011flayabiliriz.\u201d diyor Grover.<\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Grover, S., Wen, W., Viswanathan, V., Gill, C. T. & Reinhart, R. M. G. Nature Neurosci. DOI<\/strong><\/a> (2022).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nsanlar\u0131n hat\u0131rlama yetenekleri ya\u015fland\u0131k\u00e7a azal\u0131r ancak belki bir g\u00fcn, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7ok basit, ila\u00e7s\u0131z bir y\u00f6ntem kullanarak bunu tersine \u00e7evirebilirler. 22 A\u011fustos\u2019ta \u201cNature Neuroscience\u201d dergisinde yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, Massachusetts eyaletinde yer alan Boston \u00dcniversitesinde bili\u015fsel sinirbilimci olarak g\u00f6rev yapan Robert Reinhart ve meslekta\u015flar\u0131 yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada, 65 ya\u015f ve \u00fczeri yeti\u015fkin bireylerlerin beyinlerine birka\u00e7 g\u00fcn boyunca tekraralayan […]<\/p>\n","protected":false},"author":1428,"featured_media":55906,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21,35],"tags":[254,8592,298],"class_list":["post-55905","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-noroloji","tag-beyin","tag-elektrosok","tag-hafiza"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t