{"id":55922,"date":"2022-09-11T16:04:48","date_gmt":"2022-09-11T13:04:48","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=55922"},"modified":"2022-09-11T16:04:48","modified_gmt":"2022-09-11T13:04:48","slug":"antik-dis-dnasi-uzerine-yapilan-calismalar-ucugun-nasil-evrimlestigine-isik-tutuyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/09\/11\/antik-dis-dnasi-uzerine-yapilan-calismalar-ucugun-nasil-evrimlestigine-isik-tutuyor","title":{"rendered":"Antik di\u015f DNA’s\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar u\u00e7u\u011fun nas\u0131l evrimle\u015fti\u011fine \u0131\u015f\u0131k tutuyor"},"content":{"rendered":"

Uzun zaman \u00f6nce \u00f6lm\u00fc\u015f insanlardan ve hayvanlardan al\u0131nan di\u015fler, modern patojenlerin tarihini a\u00e7\u0131klamaya devam ediyor. En son \u00e7al\u0131\u015fmalardan birinde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, uzun zaman \u00f6nce \u00f6lm\u00fc\u015f Avrupal\u0131lar\u0131n di\u015flerinden ilk kez antik herpes (u\u00e7uk) genomlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131 ve s\u0131ralad\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde insanlarda dudak yaralar\u0131na neden olan HSV-1 ad\u0131 verilen u\u00e7uk vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn 50.000 y\u0131ldan daha uzun bir s\u00fcre \u00f6nce Afrika’da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Ancak Science Advances\u00a0<\/em>dergisinde 27 Temmuz’da yay\u0131nlanan veriler, k\u00f6keninin \u00e7ok daha yeni oldu\u011funu g\u00f6steriyor: yakla\u015f\u0131k 5.000 y\u0131l \u00f6nce, Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda… Bulgular, Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 boyunca de\u011fi\u015fen k\u00fclt\u00fcrel uygulamalar\u0131n – romantik \u00f6p\u00fc\u015fmenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 da dahil olmak \u00fczere – HSV-1’in an\u00ee y\u00fckseli\u015finde etkili olabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.
\nEstonya’daki Tartu \u00dcniversitesi’nde arkeomolek\u00fcler biyolog olan Christiana Scheib, di\u015ften al\u0131nan DNA ile ilgili bu ve di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n, hastal\u0131klarla ortak tarihimize dair \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 i\u00e7 g\u00f6r\u00fclere yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cBug\u00fcn sahip oldu\u011fumuz t\u00fcm patojenler bir zamanlar yeni enfeksiyonlard\u0131\u201d diyor. “Ge\u00e7mi\u015f deneyimleri anlayabilmemiz ve gelecek nesilleri salg\u0131n hastal\u0131klardan koruyabilmemiz i\u00e7in eski DNA’y\u0131 incelemek \u00f6nemlidir” diye de ekliyor.<\/p>\n

Kemiklerle \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7mak
\n<\/strong>Biyolojik molek\u00fclleri bozulmadan koruma yetenekleri nedeniyle di\u015fler, antik DNA i\u00e7in hazine sand\u0131klar\u0131 gibidirler. Son on y\u0131lda, bilim insanlar\u0131, di\u015flerinde bulunan DNA’y\u0131 kullanarak, uzun s\u00fcredir \u00f6l\u00fc olan insan ve hayvanlar\u0131n (en eskisi 1,6 milyon y\u0131l \u00f6nce \u00f6len bir mamut ) genomlar\u0131n\u0131 yeniden olu\u015fturmak i\u00e7in giderek daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hale getirilen dizileme teknolojileri kulland\u0131lar. Bu s\u00fcre\u00e7te, di\u015flerde korunan bakteri ve vir\u00fcslerin genetik materyalini de ay\u0131rd\u0131lar. Az\u0131 di\u015fleri, kesici di\u015fler ve benzerlerinin k\u00f6klerinde kan damarlar\u0131 vard\u0131r. Bu nedenle bir ki\u015fi veya hayvan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde, bu kemikler \u00f6l\u00fcm an\u0131nda kan dola\u015f\u0131m\u0131nda hareket eden patojenler i\u00e7in depolar haline gelir.
\nDanimarka Kopenhag \u00dcniversitesi’nde antik genomik ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olan Martin Sikora, di\u015flerin patojen DNA’s\u0131 i\u00e7in \u00f6nbellek oldu\u011funun fark\u0131na var\u0131lmas\u0131n\u0131n, eski hastal\u0131klarla ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 “daha \u00f6nce eri\u015febilece\u011fimizden tamamen farkl\u0131 bir t\u00fcr bilgiye” ula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.
\nSikora, bu genetik bilginin, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara, patojenlerin belirli bir zamanda ne zaman ve nerede oldu\u011funu saptamak i\u00e7in molek\u00fcler kan\u0131tlar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.
\n2013’te bilim insanlar\u0131, alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131lda Akdeniz’i ve kuzey Avrupa’y\u0131 kas\u0131p kavuran Justinian vebas\u0131n\u0131n, Yersinia pestis yani veba bakterisinin ilk b\u00fcy\u00fck salg\u0131n\u0131 oldu\u011funu do\u011frulamak i\u00e7in di\u015flerden al\u0131nan DNA’y\u0131 kullan\u0131p iz s\u00fcrd\u00fcler. Ve Haziran ay\u0131nda, farkl\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 grubu, 14. y\u00fczy\u0131lda Avrasya’n\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerindeki insanlar\u0131n %60’\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcren Kara \u00d6l\u00fcm\u00fc ba\u015flatan Y. pestis t\u00fcr\u00fcn\u00fcn, o b\u00f6lgede bulunan di\u015flerden al\u0131nan DNA verilerine dayanarak muhtemelen \u015fimdiki K\u0131rg\u0131zistan’da evrimle\u015fti\u011fini belirledi.<\/p>\n

Kal\u0131nt\u0131lar\u0131n elenmesi <\/strong>
\nAntik DNA’y\u0131 incelemek, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde 50 ya\u015f\u0131n alt\u0131ndaki d\u00fcnya n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te ikisini enfekte eden oral u\u00e7uk t\u00fcr\u00fc gibi daha az \u00f6l\u00fcmc\u00fcl patojenlerin tarihi hakk\u0131nda bilgi edinmelerine de yard\u0131mc\u0131 olabilir. 2016 y\u0131l\u0131nda, Scheib ve meslekta\u015flar\u0131, \u0130ngiltere’nin Cambridgeshire kentindeki St John’s Hastanesi\u2019nde \u00f6len bir gencin 600 ya\u015f\u0131ndaki di\u015finde HSV-1’inkiyle uyu\u015fan genetik dizilere rastlad\u0131klar\u0131nda asl\u0131nda Y. pestis izleri ar\u0131yorlard\u0131. O noktaya kadar, yay\u0131nlanm\u0131\u015f herhangi bir antik herpes DNA’s\u0131 yoktu. Kay\u0131tlardaki en eski u\u00e7uk genomu, 1925’te New York’ta ya\u015fayan birinden izole edilmi\u015fti. Bu ke\u015fif, Scheib ve meslekta\u015flar\u0131n\u0131 di\u011fer kal\u0131nt\u0131larda u\u00e7uk belirtileri aramaya y\u00f6neltti. Bunun i\u00e7in ekibin aktif enfeksiyonlarla \u00f6len insanlar\u0131 bulmas\u0131 gerekiyordu. HSV-1, zaman\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu konak\u00e7\u0131n\u0131n sinir sisteminde saklanarak ge\u00e7irir. Ancak stres zamanlar\u0131nda vir\u00fcs kan dola\u015f\u0131m\u0131na ge\u00e7er ve alevlenerek “u\u00e7uk” yaralar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.
\nD\u00fczinelerce kal\u0131nt\u0131y\u0131 inceledikten sonra, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131lda \u015fimdi Cambridge, Birle\u015fik Krall\u0131k’\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6m\u00fcl\u00fc gen\u00e7 bir kad\u0131n da dahil olmak \u00fczere aktif enfeksiyonlardan \u00f6len \u00fc\u00e7 ki\u015finin di\u015flerinden u\u00e7uk DNA’s\u0131 buldular.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, d\u00f6rt antik genom aras\u0131nda geli\u015fen genetik mutasyonlar\u0131 de\u011ferlendirerek ve bunlar\u0131 modern HSV-1 su\u015flar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak, hepsinin yakla\u015f\u0131k 5.000 y\u0131l \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kan ortak bir ataya sahip oldu\u011fu sonucuna vard\u0131lar. Scheib, bundan \u00f6nce herpesin farkl\u0131 su\u015flar\u0131n\u0131n dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ancak HSV-1\u2019in, rakiplerini ac\u0131mas\u0131zca geride b\u0131rakacak \u015fekilde geli\u015fti\u011fi de bir ger\u00e7ek.<\/p>\n

\u00d6p\u00fc\u015f\u00fcn anlats\u0131n hikayeyi <\/strong>
\nBu yeni u\u00e7uk \u00e7e\u015fidinin eski su\u015flar\u0131ndan daha ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131na tam olarak neyin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 h\u00e2l\u00e2 belirsizdir. Ancak Scheib, ekibin analizinin, HSV-1’in Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131’nda yo\u011fun bir g\u00f6\u00e7 d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Avrasya’n\u0131n bozk\u0131r otlaklar\u0131ndan Avrupa’ya ta\u015f\u0131n\u0131rken insanlarla bir gezintiye \u00e7\u0131km\u0131\u015f olabilece\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.
\nAyr\u0131ca 3.500 y\u0131l kadar \u00f6nce Hindistan alt k\u0131tas\u0131nda icat edilen ve muhtemelen daha sonra B\u00fcy\u00fck \u0130skender’in d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131ldaki askeri seferleri s\u0131ras\u0131nda Avrupa’da ele ge\u00e7irilen romantik \u00f6p\u00fc\u015fme prati\u011finin artmas\u0131yla da yay\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Herpes genellikle yak\u0131n temas yoluyla ebeveynden \u00e7ocu\u011fa bula\u015f\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, romantik \u00f6p\u00fc\u015fmenin HSV-1’e insanlar\u0131 enfekte etmek i\u00e7in daha h\u0131zl\u0131 bir yol sa\u011flam\u0131\u015f olabilece\u011fini ve vir\u00fcs\u00fcn herpesin \u00f6nceki su\u015flar\u0131n\u0131 geride b\u0131rakmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.
\n\u00dcniversitede evrimsel virolog olan Daniel Blanco-Melo, u\u00e7uk ve di\u011fer patojenlerin tarihini tam olarak ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in daha eski ve co\u011frafi olarak daha \u00e7e\u015fitli \u00f6rnekler gerektirece\u011fini, ancak bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n eski DNA ile eri\u015filebilecek t\u00fcrden bilgilere iyi bir \u00f6rnek oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Eski insanlar\u0131 enfekte eden organizmalar <\/strong>
\nSikora, teorik olarak, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n potansiyel olarak bir milyon y\u0131l \u00f6nce ya\u015fayan daha ya\u015fl\u0131 insanlar\u0131 ve hayvanlar\u0131 enfekte eden patojenlerden DNA dizilimi yapabildiklerini belirtiyor. Bu, bilim insanlar\u0131n\u0131n Neanderthaller ve Denisoval\u0131lar gibi eski insan t\u00fcrlerini enfekte eden organizmalar hakk\u0131nda bilgi edinmelerini sa\u011flayabilir. Ancak teknolojik s\u0131n\u0131rlamalar, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u015fu anda \u00e7ocuk felci ve k\u0131zam\u0131\u011fa neden olanlar gibi bir\u00e7ok \u00f6nemli RNA vir\u00fcs\u00fc hari\u00e7, yaln\u0131zca \u00e7ift sarmall\u0131 DNA i\u00e7eren patojenlerin genetik materyalinin dizilimine izin veriyor.
\nSikora, yine de, antik DNA’n\u0131n hastal\u0131kla ortak tarihimize bir pencere a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u201cBu alan\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nday\u0131z\u201d diye ekliyor. “\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde \u00e7ok heyecan verici yeni bilgiler alaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 umuyorum” diye de ekliyor.<\/p>\n

Kaynak: Ancient tooth DNA reveals how \u2018cold sore\u2019 herpes virus has evolved, Nature<\/a><\/strong><\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uzun zaman \u00f6nce \u00f6lm\u00fc\u015f insanlardan ve hayvanlardan al\u0131nan di\u015fler, modern patojenlerin tarihini a\u00e7\u0131klamaya devam ediyor. En son \u00e7al\u0131\u015fmalardan birinde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, uzun zaman \u00f6nce \u00f6lm\u00fc\u015f Avrupal\u0131lar\u0131n di\u015flerinden ilk kez antik herpes (u\u00e7uk) genomlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131 ve s\u0131ralad\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde insanlarda dudak yaralar\u0131na neden olan HSV-1 ad\u0131 verilen u\u00e7uk vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn 50.000 y\u0131ldan daha uzun bir s\u00fcre \u00f6nce Afrika’da […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":55924,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[211,19,21],"tags":[2463,1488,8597],"class_list":["post-55922","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-antropoloji","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-antik-dna","tag-dis","tag-ucuk"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55922","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/42"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=55922"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55922\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=55922"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=55922"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=55922"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}