500 bin y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131kan bir genetik mutasyon Neandertal ile modern insanlar\u0131n ortak atalar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131nda ani beyin geli\u015fimine neden oldu. Science dergisinde yay\u0131nlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmaya[1] g\u00f6re bu mutasyon modern insanlardan \u00f6nceki homininlerin beyin h\u00fccrelerinin say\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rd\u0131, ve onlara Neandertal kuzenlerine g\u00f6re bili\u015fsel bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flad\u0131.
\nSan Francisco\u2019daki Kaliforniya \u00dcniversitesi (UCSF)\u2019den n\u00f6rolog Arnold Kriegstein \u201cBu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede \u00f6nemli bir gen. \u0130nsan evrimine yepyeni bir \u0131\u015f\u0131k tutuyor.\u201d diyor. Ke\u015ffedilen bu genetik mutasyonun, insanlara di\u011fer homininlere g\u00f6re evrimsel bir avantaj sa\u011flayan bir\u00e7ok genetik de\u011fi\u015fiklikten yaln\u0131zca biri olaca\u011f\u0131n\u0131 umuyor.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar ilk defa 2014 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 tam s\u0131ral\u0131 Neandertal genomunda [2], Neandertaller ve modern insanlar aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren 96 amino asit (proteinleri olu\u015fturan yap\u0131 ta\u015flar\u0131) ve di\u011fer baz\u0131 genetik de\u011fi\u015fiklikler tan\u0131mlad\u0131lar. Bilim insanlar\u0131, bu de\u011fi\u015fikliklerden hangilerinin modern insanlar\u0131n Neandertalleri ve di\u011fer homininleri geride b\u0131rakmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frenmek i\u00e7in bu listeyi inceliyor.<\/p>\n
Bili\u015fsel \u00fcst\u00fcnl\u00fck <\/strong> Beyin boyutu <\/strong>
\nAlmanya, Dresden’deki Max Planck Molek\u00fcler H\u00fccre Biyolojisi ve Geneti\u011fi Enstit\u00fcs\u00fc’ndeki n\u00f6robilimci Anneline Pinson ve Wieland Huttner’a g\u00f6re bir gen g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yordu. TKTL1 geni, fet\u00fcs beyninin ilk geli\u015fimi s\u0131ras\u0131nda \u00fcretilen bir proteini kodlar. Modern insan versiyonunda g\u00f6r\u00fclen bir mutasyon, bir amino asidi de\u011fi\u015ftirerek, hominin atalar\u0131nda (Neandertaller ve insan olmayan primatlarda) olmayan, yeni bir proteinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oldu. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu proteinin, beyin geli\u015ftik\u00e7e n\u00f6ron haline gelen n\u00f6ral progenit\u00f6r h\u00fccrelerin \u00f6zellikle beynin bili\u015fsel i\u015flevle ilgili neokorteks b\u00f6lgesinde \u00e7o\u011falmas\u0131ndan sorumlu olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. B\u00f6ylece bu proteinin modern insan\u0131n bili\u015fsel \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne katk\u0131da bulunabilece\u011fini belirtti.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu proteinin, beyin geli\u015ftik\u00e7e n\u00f6ron haline gelen n\u00f6ral progenit\u00f6r h\u00fccrelerin \u00f6zellikle beynin bili\u015fsel i\u015flevle ilgili neokorteks b\u00f6lgesinde \u00e7o\u011falmas\u0131ndan sorumlu olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. B\u00f6ylece bu proteinin modern insan\u0131n bili\u015fsel \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne katk\u0131da bulunabilece\u011fini belirtti.<\/p>\n
\nFosil kay\u0131tlar\u0131, insan ve Neandertal beyinlerinin kabaca ayn\u0131 boyutta oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u00f6yleyse modern insan neokortekslerinin ya daha yo\u011fun oldu\u011fu ya da beynin daha b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kaplad\u0131\u011f\u0131 fikri \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Huttner ve Pinson, bu kadar k\u00fc\u00e7\u00fck bir genetik de\u011fi\u015fikli\u011fin neokortikal geli\u015fimi bu kadar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyebilmesine \u015fa\u015f\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 \u201cMuazzam sonu\u00e7lar\u0131 olan tesad\u00fcfi bir mutasyon bu\u201d s\u00f6zleriyle dile getiriyor.
\nSan Diego’daki Kaliforniya \u00dcniversitesi (UCSD)’den n\u00f6robilimci Alysson Muotri ise daha \u015f\u00fcpheci. Muotri organoidlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00e7e\u015fitli h\u00fccre hatlar\u0131n\u0131n farkl\u0131 davrand\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor ve ancestral TKTL1 geninin daha fazla insan h\u00fccre hatt\u0131nda test edilmesi gerekti\u011fini vurguluyor. Dahas\u0131, orijinal Neandertal genomunun sadece modern Avrupal\u0131lar\u0131nkiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan insanlarla Neandertallerin ortak baz\u0131 genetik varyantlar\u0131 olabilece\u011fini bildiriyor.<\/p>\n