\u015eimdiye kadar Ay\u2019\u0131n etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcp dola\u015fan m\u00fcrettebats\u0131z kaps\u00fcl\u00fc g\u00f6ndermeleri gerekiyordu. Ama onun yerine NASA\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck yeni roketi, uzaya g\u00f6nderilmeden \u00f6nce iptal edilen iki f\u0131rlatma giri\u015fiminden sonra yine f\u0131rlatma rampas\u0131nda kal\u0131yor. Uzay F\u0131rlatma Sistemi (Space Launch System; SLS) denilen, rokete s\u0131v\u0131 hidrojen besleyen yak\u0131t \u00e7izgilerinin s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131, roketin 29 A\u011fustos ve 3 Eyl\u00fcl’de f\u0131rlat\u0131lmamas\u0131na katk\u0131da bulundu ve teknisyenler \u015fimdi sorunu \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.
\nGecikme, NASA\u2019n\u0131n 1981 ve 2011 f\u0131rlatmalar\u0131ndaki hidrojen s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n benzer zorluklar\u0131n\u0131 and\u0131r\u0131yor. Ajans zorlu\u011fun \u00fcstesinden gelmeyi, SLS\u2019i ve test u\u00e7u\u015fundaki sonunda astronotlar\u0131 Ay’a geri d\u00f6nd\u00fcrmeyi ama\u00e7layan bir programda \u00f6nemli bir kilometre ta\u015f\u0131 olan Artemis I olarak bilinen e\u015flik\u00e7i kaps\u00fcl\u00fcn\u00fc g\u00f6nderebilmeyi umuyor.<\/p>\n
Roket neden hala f\u0131rlat\u0131lmad\u0131? <\/strong> NASA bu kadar s\u0131zd\u0131r\u0131yorsa neden hala hidrojen yak\u0131t\u0131 kullan\u0131yor? <\/strong> NASA f\u0131rlatmay\u0131 tekrar ne zaman deneyecek? <\/strong> SLS b\u00fcnyesindeki bilimsel deneyler, gecikmeden etkilenecek mi? <\/strong> Ba\u015far\u0131s\u0131z giri\u015fimler, astronotlar\u0131 Ay’a geri g\u00f6nderme plan\u0131n\u0131 geciktirecek mi? <\/strong> NASA bu u\u00e7u\u015flara yat\u0131r\u0131m yap\u0131yor, uzun s\u00fcre\u00e7li insanlar\u0131 aya g\u00f6t\u00fcrme hedeflerini izliyor ve sonunda onlar\u0131 marsa g\u00f6nderme hedefinde. G\u00fcne\u015f sistemi boyunca insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek, ke\u015fif ve bilim i\u00e7in bir plan olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.\u201d Diyor, ajans\u0131n y\u00f6netici yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve eski bir uzay meki\u011fi komutan\u0131 olan Pam Melroy.<\/p>\n
\nNASA\u2019n\u0131n 29 A\u011fustos\u2019taki ilk denemesinde f\u0131rlatma rampas\u0131n\u0131n yak\u0131nlar\u0131na d\u00fc\u015fen y\u0131ld\u0131r\u0131m, roketin yak\u0131t tanklar\u0131n\u0131 doldurmay\u0131 engelledi. Sonra iki Hidrojen s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Sonunda bir alg\u0131lay\u0131c\u0131 SLS\u2019in d\u00f6rt ana makinelerinden birinin, u\u00e7u\u015ftan \u00f6nce ula\u015f\u0131lacak yak\u0131ta ula\u015fmak i\u00e7in gereken \u0131s\u0131ya getirilmedi\u011fini belirtti. NASA, sonras\u0131nda alg\u0131lay\u0131c\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck ihtimalle yanl\u0131\u015f g\u00f6sterdi\u011fini ve motorun istenilen so\u011fuklukta oldu\u011funu fark etmesine ra\u011fmen u\u00e7u\u015f giri\u015fimini durdurdu.
\n3 Eyl\u00fcl\u2019deki ikinci denemede, \u00f6nceki konumdan yine b\u00fcy\u00fck bir hidrojen s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti. Bu s\u0131z\u0131nt\u0131 \u00f6ncekinden \u00e7ok daha fazlayd\u0131 ve yan\u0131c\u0131 gaz tehlikeli seviyelere ula\u015ft\u0131. NASA’n\u0131n ke\u015fif sistemleri geli\u015ftirme yard\u0131mc\u0131 y\u00f6neticisi Jim Free, f\u0131rlatma temizlendikten sonra bir haber brifinginde \u201cHidrojenle \u00e7al\u0131\u015fmak zor\u201d dedi. “Bunun bir bahane oldu\u011funu s\u00f6ylemiyorum, bu sadece bir ger\u00e7ek.”<\/p>\n
\nRoket iticisi olarak s\u0131v\u0131 hidrojen hafif ve g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. S\u0131v\u0131 oksijenle birle\u015ftirildi\u011finde belirli bir roket yak\u0131t\u0131n\u0131n y\u00fcksek tepkisini olu\u015fturuyordu. Bu y\u00fczden NASA, son derece titiz ve s\u0131z\u0131nt\u0131lara meyilli olmas\u0131na ra\u011fmen onu kullanmaya devam etti. NASA’n\u0131n SLS ba\u015f m\u00fchendisi John Blevins, 8 Eyl\u00fcl’deki bir medya brifinginde, “Hidrojen zorlu bir molek\u00fcld\u00fcr, ancak buna de\u011fer” dedi. “Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6reve bakarsan\u0131z, bu g\u00f6rev bu yak\u0131t\u0131 kullanmak i\u00e7in yalvar\u0131r.” ABD Kongresi ayr\u0131ca, 2010 y\u0131l\u0131nda roketin geli\u015ftirilmesine izin verdi\u011finde, NASA’ya SLS i\u00e7in hidrojen kullanmas\u0131n\u0131 emretti, b\u00f6ylece ajans, uzay meki\u011fi d\u00f6neminde geli\u015ftirilen altyap\u0131y\u0131 ve i\u015fleri koruyabildi.
\nHavac\u0131l\u0131k \u015firketleri di\u011fer iticileri deneyimledi. California, Hawthorne\u2019dan SpaceX planlanan derin uzay roketini (starship) g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in metan kullan\u0131yor. Metan, daha temiz yak\u0131l\u0131r ve SpaceX\u2019in \u00f6nceden kulland\u0131\u011f\u0131 gaz ya\u011f\u0131 gibi yak\u0131tlardan daha ucuzdur fakat bize hidrojen kadar belirli bir tepki sa\u011flam\u0131yor.<\/p>\n
\nBir an i\u00e7in, SLS hala Kennedy Uzay Merkezi’ndeki f\u0131rlatma rampas\u0131ndayken m\u00fchendisler hidrojen s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ama NASA\u2019n\u0131n bir sonraki f\u0131rlatmay\u0131 ne zaman ve nas\u0131l deneyece\u011fini belirleyen \u00e7ok fazla d\u00fczenli olarak de\u011fi\u015fen fakt\u00f6r vard\u0131.
\n\u00d6rnek olarak, roket rotas\u0131ndan saparsa onu yok etmek i\u00e7in bir g\u00fcvenlik sistemi bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Sistem bataryas\u0131 ABD ordusunun f\u0131rlatma rampas\u0131nda g\u00fcvenlikten sorumlu bir kolu olan ABD Uzay Kuvvetleri taraf\u0131ndan belirlenen kurallara g\u00f6re d\u00fczenli olarak yenilenmek zorunda. NASA’ya pillerin \u00f6mr\u00fc i\u00e7in zaten bir uzatma verildi ve bir tane daha alamazsa, pilleri s\u0131f\u0131rlamak i\u00e7in SLS’i uzay merkezindeki bir binan\u0131n i\u00e7inde yuvarlamas\u0131 gerekecek. Bu, programa haftalar ekleyecek uzun bir s\u00fcre\u00e7.
\nLojistik karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa ek olarak, NASA sadece belirli tarihlerde uzaya roket f\u0131rlat\u0131\u015f\u0131 yapabiliyor. Bu tarihler, bir uzay arac\u0131n\u0131n d\u00f6nen D\u00fcnya\u2019dan, Ay\u2019\u0131n \u00e7evresinden ve arkas\u0131ndan nas\u0131l \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131 fizi\u011fi ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131rken, yolculu\u011funun sonunda kaps\u00fcl\u00fcn g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda Pasifik Okyanusuna d\u00f6nmesi gibi gerekenleri yerine getiririr. NASA SLS\u2019i, ticari uzay gemisinin 4 astronotu\u00a0 Uluslararas\u0131 Uzay \u0130stasyonu’na (U\u0130\u0130) 3 Ekim civar\u0131nda g\u00f6ndermek istemedi. T\u00fcm bunlar, muhtemelen Ekim ay\u0131n\u0131n ortas\u0131ndan \u00f6nce gelmeyecek olan bir sonraki f\u0131rlatma giri\u015fimine ba\u011fl\u0131. Ancak NASA, hidrojen s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 ve pil s\u0131f\u0131rlamas\u0131n\u0131 o zamana kadar \u00e7\u00f6zebilmesi ihtimaline kar\u015f\u0131, f\u0131rlatma rampas\u0131n\u0131 23 Eyl\u00fcl ve 27 Eyl\u00fcl’e ay\u0131rd\u0131.<\/p>\n
\n10 k\u00fc\u00e7\u00fck uydu ve derin uzayda biyolojik ve radyasyon sorunlar\u0131n\u0131 test etmeye y\u00f6nelik mod\u00fclleri i\u00e7eren deneyler NASA yeni u\u00e7u\u015f plan\u0131n\u0131 bitirene kadar bir belirsizlik i\u00e7inde. Uydulardan be\u015fi, baz\u0131 durumlarda bir y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre \u00f6nce rokete yerle\u015ftirildi\u011finden bu yana pillerini \u015farj etmedi. NASA, onlara ula\u015fabilmek i\u00e7in par\u00e7alar\u0131 s\u00f6kmek zorunda olacak. Uzat\u0131lm\u0131\u015f f\u0131rlatma gecikmeleri baz\u0131 uydular\u0131n g\u00f6revlerini tamamlayamad\u0131klar\u0131 noktalarda bataryalar\u0131 bo\u015faltabilirdi. Ama Artemis I\u2019in ana hedefi SLS roketini ve astronotlar\u0131 bir g\u00fcn Ay\u2019a geri d\u00f6nd\u00fcrecek kaps\u00fcl\u00fc test etmek.<\/p>\n
\nRoket aylarca yerde durmad\u0131k\u00e7a y\u00fcksek miktarlarda etkilemeyecek. SLS on y\u0131ldan fazlad\u0131r geli\u015ftirilmekte oldu\u011fundan, program\u0131n\u0131n arkas\u0131nda ve b\u00fct\u00e7esinin \u00fczerinde oldu\u011fu i\u00e7in Artemis I gecikmeleri ile birlikte uzay u\u00e7u\u015flar\u0131 i\u00e7in f\u0131rlatma g\u00fcnleri, d\u00fczenli olarak kay\u0131yor. Ge\u00e7en ayki son iptallerden sonra NASA y\u00f6neticileri Bill Nelson ajans\u0131n Artemis II u\u00e7u\u015fu i\u00e7in plan\u0131na devam etti\u011fini s\u00f6yledi. 2024\u2019te,1972\u2019den beri Ay\u2019\u0131n g\u00fcney kutbuna ilk m\u00fcrettebatl\u0131 ay ini\u015fi olan Artemis III takip edecek. Bu tarihler b\u00fcy\u00fck ihtimalle ge\u00e7erli olmayacak ama projeyi y\u00fcr\u00fcten uzay ajanslar\u0131n\u0131n herkese a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 tarihler \u015fimdilik bunlar.<\/p>\n