{"id":56530,"date":"2022-11-06T11:24:13","date_gmt":"2022-11-06T08:24:13","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=56530"},"modified":"2022-11-06T11:24:13","modified_gmt":"2022-11-06T08:24:13","slug":"bereketli-hilalin-en-kuzey-ucu-neolitik-kulturlerin-kaynasma-merkezi-yukari-mezopotamya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/11\/06\/bereketli-hilalin-en-kuzey-ucu-neolitik-kulturlerin-kaynasma-merkezi-yukari-mezopotamya","title":{"rendered":"\u201cBereketli Hilal\u201din en kuzey ucu: Neolitik k\u00fclt\u00fcrlerin kayna\u015fma merkezi Yukar\u0131 Mezopotamya"},"content":{"rendered":"

Hacettepe \u00dcniversitesi Antropoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc Human_G Antik DNA Laboratuvar\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir \u00e7al\u0131\u015fma, Neolitik D\u00f6nem\u2019de Mezopotamya\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f insanlar\u0131n\u0131n genetik tarihini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Hacettepe \u00dcniversitesi ile ODT\u00dc\u2019den bilim insanlar\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, NEOGENE isimli ERC projesi kapsam\u0131nda 25 ara\u015ft\u0131rmac\u0131dan olu\u015fan uluslararas\u0131 ara\u015ft\u0131rma grubu, Yukar\u0131 Mezopotamya\u2019n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 10.000 y\u0131l kadar \u00f6nce k\u00fclt\u00fcrlerin kayna\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir alan olarak rol \u00fcstlendi\u011fi g\u00f6sterdi. Dinamik bir k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131ya sahip olan \u00c7ay\u00f6n\u00fc toplumunun genetik olarak da y\u00fcksek \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma, Science Advances<\/em> dergisinde yay\u0131nland\u0131.
\nAntik DNA \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fam\u0131\u015f toplumlar\u0131n genetik yap\u0131lar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli veriler sunmaya devam ediyor. \u00dclkemizde, Hacettepe \u00dcniversitesi ve Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesinde bulunan iki laboratuvar\u0131n, ulusal ve uluslararas\u0131 bilim insanlar\u0131yla i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc antik DNA \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Anadolu\u2019nun k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131 inceleniyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu kez, Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n Ergani il\u00e7esinde bulunan \u00c7ay\u00f6n\u00fc Tepesi\u2019nde M\u00d6 8500-7500 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f toplumun genetik ve k\u00fclt\u00fcrel materyallerini beraber analiz ederek, b\u00f6lgenin tarihine \u0131\u015f\u0131k tuttu.
\n\u00c7ay\u00f6n\u00fc Tepesi ilk olarak 1963 y\u0131l\u0131nda Halet \u00c7ambel ve Robert J. Braidwood taraf\u0131ndan ke\u015ffedildi. Prof. Dr. \u00c7ambel\u2019in, 1968 y\u0131l\u0131nda sistematik olarak ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 kaz\u0131lar, zaman zaman ara verilerek s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bug\u00fcn Prof. Dr. Asl\u0131 Erim-\u00d6zdo\u011fan ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen kaz\u0131larda, b\u00f6lgedeki ilk yerle\u015fimin g\u00fcn\u00fcm\u00fczden yakla\u015f\u0131k 12.000 y\u0131l \u00f6nce ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve b\u00f6lgenin g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 6000 y\u0131l \u00f6ncesine kadar iskan edildi\u011fi tespit edildi. Bu uzun iskan s\u00fcresince \u00c7ay\u00f6n\u00fc Tepesi farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlere ev sahipli\u011fi yapt\u0131. Arkeolojik kal\u0131nt\u0131lar, b\u00f6lgenin dinamik bir k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131ya sahip oldu\u011funu, mimari yap\u0131lar\u0131n zaman i\u00e7erisinde bi\u00e7im de\u011fi\u015ftirdi\u011fini g\u00f6steriyor. Ek olarak, antropolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar, yapay kafatas\u0131 bi\u00e7imlendirme ve trepanasyon gibi v\u00fccuda uygulanan \u00e7e\u015fitli modifikasyonlar\u0131n erken \u00f6rneklerinin bu k\u00fclt\u00fcrde var oldu\u011funu ortaya koydu.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu dinamik k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131ya sahip insanlar\u0131n genetik yap\u0131s\u0131n\u0131 anlamak \u00fczere yola \u00e7\u0131kt\u0131. Mezopotamya genelinde, iklim ko\u015fullar\u0131n\u0131n etkisiyle y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara maruz kalan insan kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndaki DNA molek\u00fcllerinin korunmas\u0131n\u0131n \u00e7ok zor oldu\u011fu biliniyor. O nedenle bug\u00fcne kadar yap\u0131lan antik DNA \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda b\u00f6lge yaln\u0131zca Boncuklu Tarla kaz\u0131 alan\u0131ndan tek bir bireye ait genomla temsil ediliyordu. Dr. \u00d6\u011fretim \u00dcyesi F\u00fcsun \u00d6zer bu ko\u015fullarda \u00c7ay\u00f6n\u00fc bireylerinin beklentinin \u00fczerinde bir DNA korunumuna sahip oldu\u011funu belirterek \u015f\u00f6yle devam etti:\u00a0 \u201c\u00c7ay\u00f6n\u00fc Tepesi\u2019nden \u00e7\u0131kar\u0131lan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczden \u00f6nce 10.500 ila 9500 y\u0131llar\u0131 aras\u0131na tarihlenen 33 iskeleti DNA korunumu a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarad\u0131k. Bunlar\u0131n aras\u0131ndan 13 birey genom analizi yapmaya izin verecek \u00f6l\u00e7\u00fcde DNA molek\u00fcl\u00fcne sahipti. Bu b\u00f6lgede, bu kadar eski bireylerden % 40\u2019a yak\u0131n ba\u015far\u0131 elde etmek bizler i\u00e7in de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 oldu.\u201d
\nBitki ve hayvanlar\u0131n evcille\u015ftirilmesinin merkezi olan Bereketli Hilal\u2019in en kuzeyinde, Yukar\u0131 Mezopotamya\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu \u00e7al\u0131\u015fma, \u00c7anak-\u00c7\u00f6mleksiz Neolitik D\u00f6nem\u2019de b\u00f6lgenin bir cazibe merkezi oldu\u011funu, \u00e7evre co\u011frafyalardan gelen insanlar\u0131n b\u00f6lgede kayna\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. B\u00f6lge insanlar\u0131n\u0131n genetik yap\u0131s\u0131, Bereketli Hilal\u2019in do\u011fu ve bat\u0131 yakalar\u0131ndan izler ta\u015f\u0131yor. Makalenin yazarlar\u0131ndan Dr. N. Ezgi Alt\u0131n\u0131\u015f\u0131k bu konuyu \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: \u201cYukar\u0131 Mezopotamya\u2019n\u0131n G\u00fcneybat\u0131 Asya\u2019daki merkezi konumu toplumun gen havuzuna da yans\u0131yor. Zagros Neolitik toplumlar\u0131 ile temsil edilen Bereketli Hilal\u2019in do\u011fusu ile bat\u0131s\u0131ndaki Orta Anadolu Neolitik toplumlar\u0131n\u0131n demografik \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri bu b\u00f6lgede bir kar\u0131\u015f\u0131m olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor.\u201d
\nHer ne kadar genetik \u00e7e\u015fitlili\u011fin y\u00fcksek oldu\u011fu g\u00f6zlense de toplumun genetik yap\u0131s\u0131nda incelenen 1000 y\u0131l boyunca b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim g\u00f6zlenmiyor. Buna ra\u011fmen, 2 ya\u015flar\u0131ndaki bir k\u0131z \u00e7ocu\u011funun Bereketli Hilal\u2019in do\u011fu yakas\u0131nda ya\u015fayan toplumlara genetik a\u00e7\u0131dan daha yak\u0131n olmas\u0131, \u00c7ay\u00f6n\u00fc\u2019ne d\u0131\u015far\u0131dan insanlar\u0131n geldi\u011fini ve bu k\u00f6yde ya\u015fayabildi\u011fini ortaya koyuyor. Bu k\u0131z \u00e7ocu\u011funun parietal kemi\u011finde saptanan da\u011flama izi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde halen uygulanan gelene\u011fin tarihte saptanan ilk \u00f6rne\u011fini sunuyor. Ara\u015ft\u0131rma ekibinden Prof. Dr. Y\u0131lmaz Selim Erdal bir tedavi arac\u0131 olarak da\u011flaman\u0131n Anadolu\u2019da yayg\u0131n bir uygulama oldu\u011funu, \u00c7ay\u00f6n\u00fc \u00f6rne\u011finin bu uygulaman\u0131n en eski \u00f6rneklerinden birini olu\u015fturdu\u011funu bildirdi. \u0130\u00e7 y\u00fczeyinde enfeksiyon izi saptanan bu \u00f6rne\u011fin, olas\u0131l\u0131kla enfeksiyonun yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuzluklar\u0131 gidermek i\u00e7in b\u00fcy\u00fcsel-rit\u00fcel uygulamas\u0131n\u0131 da i\u00e7eren bir y\u00f6ntemle tedavi edilmi\u015f olabilece\u011fini de g\u00f6stermektedir. Prof. Erdal, \u00c7ay\u00f6n\u00fc\u2019nde saptanan trepanasyon \u00f6rne\u011fi ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bu verilerin, Neolitik \u00c7a\u011f\u2019da Mezopotamya\u2019n\u0131n olduk\u00e7a dinamik, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde karma\u015f\u0131k bir k\u00fclt\u00fcrel dinami\u011fe sahip oldu\u011funa i\u015faret etti\u011fini belirtti.\u00c7al\u0131\u015fmadan elde edilen \u00f6nemli bulgulardan bir di\u011feri, Erken Neolitik topluluklarda akrabal\u0131k ili\u015fkilerinin belirlenmesine y\u00f6nelik oldu. Erken Neolitik D\u00f6nem\u2019de Anadolu ve \u00e7evresinde \u00f6l\u00fclerin ev tabanlar\u0131na g\u00f6m\u00fclmesi yayg\u0131n bir gelenekti. Yap\u0131lan akrabal\u0131k analizleri, \u00c7ay\u00f6n\u00fc\u2019nde ayn\u0131 eve g\u00f6m\u00fcl\u00fc bireylerin \u00e7o\u011funlukla yak\u0131n akraba oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi Biyolojik Bilimler B\u00f6l\u00fcm\u00fcnden Prof. Dr. Mehmet Somel, bu sonu\u00e7lar\u0131 toplumun sosyal yap\u0131s\u0131n\u0131n biyolojik akrabal\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi \u015feklinde yorumlad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Erken Neolitik topluluklarda g\u00f6zlenen bu aile merkezli g\u00f6m\u00fc gelene\u011finin zamanla de\u011fi\u015fti\u011fi, \u00c7atalh\u00f6y\u00fck gibi Ge\u00e7 Neolitik d\u00f6neme ait kimi yerle\u015fimlerde, ayn\u0131 mekana g\u00f6m\u00fclmede biyolojik akrabal\u0131k d\u0131\u015f\u0131nda sosyal ba\u011flar\u0131n da rol \u00fcstledi\u011fini g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.
\nSon olarak, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Yukar\u0131 Mezopotamya insanlar\u0131n\u0131n sonraki d\u00f6nemlerde \u00e7evre topluluklar\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fini \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Arkeolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar Yukar\u0131 Mezopotamya\u2019n\u0131n Ge\u00e7 Neolitik d\u00f6nemde Anadolu\u2019yu k\u00fclt\u00fcrel olarak etkiledi\u011fine i\u015faret ediyordu. Yap\u0131lan genetik analizler de \u00c7ay\u00f6n\u00fc\u2019nden 1000 y\u0131l sonra Orta Anadolu (\u00c7atalh\u00f6y\u00fck) ve Marmara\u2019da (Barc\u0131n H\u00f6y\u00fck) ya\u015fam\u0131\u015f olan insanlar\u0131n atalar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Yukar\u0131 Mezopotamya\u2019dan geldi\u011fini ortaya koydu. Bu da g\u00f6rece uzak co\u011frafyalar\u0131n insanlar\u0131n\u0131n sadece uzaktan fikir al\u0131\u015fveri\u015fi yoluyla de\u011fil ayn\u0131 zamanda insan hareketiyle de etkile\u015fim i\u00e7inde bulundu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Makalenin orijinali i\u00e7in:
\n<\/strong>https:\/\/www.science.org\/doi\/10.1126\/sciadv.abo3609?fbclid=IwAR05BzAesLuEa7yhHB_d06p-eCvhN6oNPXAybd85COHK3r-lCGlw615_Ip8<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hacettepe \u00dcniversitesi Antropoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc Human_G Antik DNA Laboratuvar\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir \u00e7al\u0131\u015fma, Neolitik D\u00f6nem\u2019de Mezopotamya\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f insanlar\u0131n\u0131n genetik tarihini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Hacettepe \u00dcniversitesi ile ODT\u00dc\u2019den bilim insanlar\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, NEOGENE isimli ERC projesi kapsam\u0131nda 25 ara\u015ft\u0131rmac\u0131dan olu\u015fan uluslararas\u0131 ara\u015ft\u0131rma grubu, Yukar\u0131 Mezopotamya\u2019n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 10.000 y\u0131l kadar \u00f6nce k\u00fclt\u00fcrlerin kayna\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir alan olarak rol \u00fcstlendi\u011fi g\u00f6sterdi. Dinamik bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":56531,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[8688,200,292,8686,909,8687],"class_list":["post-56530","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-cayonu","tag-evrim","tag-genetik","tag-hacettepe-genetik","tag-neolitik-cag","tag-yukari-mezopotomya"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t