Kara Veba pandemisinin kurbanlar\u0131ndan ve hayatta kalanlar\u0131ndan al\u0131nan y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k DNA’y\u0131 analiz eden uluslararas\u0131 bir ekip, kimin ya\u015fay\u0131p kimin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemlerimizin bu y\u00f6nlerinin o zamandan beri nas\u0131l geli\u015fmeye devam etti\u011fini g\u00f6steren temel genetik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 belirledi.
\nMcMaster \u00dcniversitesi, Chicago \u00dcniversitesi, Pasteur Enstit\u00fcs\u00fc ve di\u011fer kurulu\u015flardan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, yakla\u015f\u0131k 700 y\u0131l \u00f6nce Avrupa, Asya ve Afrika’y\u0131 kas\u0131p kavuran y\u0131k\u0131c\u0131 h\u0131yarc\u0131kl\u0131 veba salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 baz\u0131lar\u0131n\u0131 koruyan baz\u0131lar\u0131n\u0131 ise \u00f6ld\u00fcren genleri analiz edip \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 Nature Dergisi\u2019nde yay\u0131nland\u0131lar.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bir zamanlar Veba \u2019ya kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flayan ayn\u0131 genlerin bug\u00fcn Crohn Hastal\u0131\u011f\u0131 ve Romatoid Artrit gibi otoimm\u00fcn hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 artan bir duyarl\u0131l\u0131kla ili\u015fkili oldu\u011funu bildirdiler.<\/p>\n
Toplu mezarlardan \u00f6\u011frenilenler<\/strong> Zaman i\u00e7inde azalan \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131<\/strong> Ba\u015far\u0131l\u0131 i\u015fbirli\u011fi<\/strong>
\nEkip, 1300’lerin ortalar\u0131nda Londra’ya ula\u015fan Kara \u00d6l\u00fcm \u00f6ncesinde, s\u0131ras\u0131nda ve sonras\u0131nda 100 y\u0131ll\u0131k bir zaman aral\u0131\u011f\u0131na odakland\u0131lar. Veba, kay\u0131tl\u0131 tarihteki en b\u00fcy\u00fck insan \u00f6l\u00fcm olay\u0131 olmaya devam etmektedir. O zamanlar d\u00fcnyan\u0131n en yo\u011fun n\u00fcfuslu b\u00f6lgelerinden baz\u0131lar\u0131nda insanlar\u0131n y\u00fczde 50’sinden fazlas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\n1348-9’da toplu mezarlar i\u00e7in kullan\u0131lan East Smithfield veba \u00e7ukurlar\u0131na g\u00f6m\u00fclen ki\u015filer de dahil olmak \u00fczere, vebadan \u00f6nce \u00f6len, vebadan \u00f6len veya Londra’daki salg\u0131ndan sa\u011f kurtulan bireylerin kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan 500’den fazla antik DNA \u00f6rne\u011fi \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131 ve tarand\u0131. Danimarka genelinde de be\u015f de\u011fi\u015fik yerde g\u00f6m\u00fcl\u00fc kal\u0131nt\u0131lardan ek \u00f6rnekler al\u0131nd\u0131.
\nBilim insanlar\u0131, Yersinia pestis bakterisinin neden oldu\u011fu veba ile ilgili genetik adaptasyon belirtileri arad\u0131lar. T\u00fcm sonu\u00e7larda, sistemlerimizi istilac\u0131 patojenlere kar\u015f\u0131 koruyan proteinlerin \u00fcretiminde yer alan se\u00e7ilim alt\u0131ndaki d\u00f6rt gen oldu\u011fu ve bu genlerin alel ad\u0131 verilen b\u00f6l\u00fcmlerinin hastal\u0131ktan korudu\u011fu ya da bir tanesinin vebaya duyarl\u0131 hale getirdi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n
\nERAP2 olarak bilinen belirli bir genin iki \u00f6zde\u015f kopyas\u0131na sahip ki\u015filer, pandemiye kar\u015f\u0131 kopya setine sahip olanlardan \u00e7ok daha y\u00fcksek oranlarda hastal\u0131\u011f\u0131 atlatm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc “iyi” kopyalar Y. pestis’in ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k h\u00fccreleri taraf\u0131ndan daha kolayca yok edilmesine olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. “N\u00fcfusun y\u00fczde 30 ila 50’sini \u00f6ld\u00fcren bu t\u00fcrden bir pandemi meydana geldi\u011finde, insanlarda koruyucu alel se\u00e7imi olmas\u0131 zorunludur, yani dola\u015f\u0131mdaki patojene duyarl\u0131 insanlar yenik d\u00fc\u015fecektir. K\u00fc\u00e7\u00fck bir avantaj bile, hayatta kalmakla \u00f6lmek aras\u0131ndaki fark anlam\u0131na gelir. Do\u011fa gazetesinin yazar\u0131, McMaster’\u0131n Antik DNA Merkezi’nin direkt\u00f6r\u00fc ve Michael G. DeGroote Bula\u015f\u0131c\u0131 Hastal\u0131klar Enstit\u00fcs\u00fc’n\u00fcn ba\u015f ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 olan evrimsel genetik\u00e7i Hendrik Poinar, \u201cElbette \u00fcreme \u00e7a\u011f\u0131ndaki hayatta kalanlar genlerini aktaracaklar\u201d diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor.
\nKara \u00d6l\u00fcm zaman\u0131nda ya\u015fayan Avrupal\u0131lar, Yersinia pestis’e yak\u0131n zamanda maruz kalmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00e7ok savunmas\u0131zd\u0131lar. Sonraki y\u00fczy\u0131llarda pandemi dalgalar\u0131 tekrar tekrar meydana geldik\u00e7e \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131 azalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ERAP2 koruyucu aleli (genin veya \u00f6zelli\u011fin iyi kopyas\u0131) olan ki\u015filerin, olmayanlara g\u00f6re hayatta kalma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fczde 40 ila 50 daha fazla oldu\u011funu tahmin ediyor.
\nMakalenin yazar\u0131 Chicago \u00dcniversitesi’nde Genetik T\u0131p Profes\u00f6r\u00fc Luis Barreiro, “Se\u00e7ilen belirlenen bu se\u00e7ici avantaj\u0131n, tek bir patojenin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin evrimi \u00fczerinde nas\u0131l bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir etkiye sahip olabilece\u011fini g\u00f6stermektedir” diyor.
\nEkip, zaman i\u00e7inde ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemlerimizin patojenlere farkl\u0131 \u015fekillerde tepki verecek \u015fekilde evrimle\u015fti\u011fini, bir zamanlar Orta \u00c7a\u011f’da vebaya kar\u015f\u0131 koruyucu bir gen olan \u015feyin bug\u00fcn otoimm\u00fcn hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 artan duyarl\u0131l\u0131kla ili\u015fkili oldu\u011funu bildiriyor. Bu ise, evrimin genomumuzla oynad\u0131\u011f\u0131 dengeleme eylemi olarak tarif edilebilir.
\nYersinia Research’\u00fcn ba\u015fkan\u0131 Javier Pizarro-Cerda, “Bu son derece \u00f6zg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fma, yaln\u0131zca antik DNA, insan pop\u00fclasyon geneti\u011fi ve canl\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc Yersinia pestis ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k h\u00fccreleri aras\u0131ndaki etkile\u015fim \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan birbirini tamamlayan ekipler aras\u0131ndaki ba\u015far\u0131l\u0131 bir i\u015fbirli\u011fi sayesinde m\u00fcmk\u00fcn oldu” diyor. Poinar, “\u0130nsan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini \u015fekillendiren dinamikleri anlamak, veba gibi ge\u00e7mi\u015fteki salg\u0131nlar\u0131n modern zamanlarda hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131za nas\u0131l katk\u0131da bulundu\u011funu anlaman\u0131n anahtar\u0131d\u0131r” diyor.<\/p>\n