{"id":56879,"date":"2022-12-30T00:00:13","date_gmt":"2022-12-29T21:00:13","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=56879"},"modified":"2024-01-24T15:38:34","modified_gmt":"2024-01-24T12:38:34","slug":"afsin-kum-ile-sicak-kafa-ve-kubra-uzerine-gerceklikten-kopmanin-turlu-halleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2022\/12\/30\/afsin-kum-ile-sicak-kafa-ve-kubra-uzerine-gerceklikten-kopmanin-turlu-halleri","title":{"rendered":"Af\u015fin Kum ile \u201cS\u0131cak Kafa\u201d ve \u201cK\u00fcbra\u201d \u00fczerine Ger\u00e7eklikten kopman\u0131n t\u00fcrl\u00fc halleri"},"content":{"rendered":"

Af\u015fin Kum ile
\n<\/strong>S\u00f6yle\u015fi: Nal\u00e2n Mahsereci<\/strong><\/p>\n

Yazar Af\u015fin Kum ile mant\u0131\u011f\u0131 yitirmekten yapay zek\u00e2y\u0131 Allah sanmaya \u201cs\u00f6z\u00fcn ele ge\u00e7irdi\u011fi\u201d zihinleri konu\u015ftuk. S\u00f6yle\u015fiden kimi araba\u015fl\u0131klar bu uzun ama bir o kadar da keyifli s\u00f6yle\u015finin g\u00fczerg\u00e2h\u0131 hakk\u0131nda fikir verecektir: Edinilmi\u015f Ak\u0131l Y\u00fcr\u00fctme Yoksunlu\u011fu\u2019na nas\u0131l bir vir\u00fcs yol a\u00e7ar? Dil \u00e7\u00f6ker de insan \u00e7\u00f6kmez mi? Fa\u015fizm iyi bilir: Ver korkuyu, al \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2026\u201cM\u00fckemmel\u201d toplumda hastalara yer yok\u2026 Biz zamanla sava\u015f\u0131r\u0131z, abuklar bar\u0131\u015f\u0131k\u2026 Yapay zek\u00e2 Allah oldu\u011funa ikna edece\u011fi birini bulursa\u2026 Anlam aray\u0131\u015f\u0131m\u0131z g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00f6rt\u00fc m\u00fc?.. Yapay zek\u00e2ya ahlak \u015fart! Gelece\u011fin tanr\u0131s\u0131 yapay zek\u00e2 m\u0131?<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em>– \u201cS\u0131cak Kafa\u201d 2016\u2019da yay\u0131mland\u0131 ve 2017\u2019de Fantazya ve Bilimkurgu Sanatlar\u0131 Derne\u011fi\u2019nin Giovanni Scognamillo ad\u0131na verdi\u011fi G\u0130O \u00d6d\u00fclleri\u2019nde En \u0130yi Roman \u00d6d\u00fcl\u00fc kazand\u0131. Dernek kitab\u0131n\u0131z\u0131 fantazya ve bilimkurgu kategorisi i\u00e7inde de\u011ferlendirmi\u015f, siz hangi kategoride de\u011ferlendiriyorsunuz; neden?
\n<\/em><\/strong>– S\u0131cak Kafa<\/em> tipik olarak \u201ck\u0131yamet sonras\u0131 kurmacas\u0131\u201d denen t\u00fcre uyuyor. O da bilimkurgunun altt\u00fcr\u00fc gibi de\u011ferlendirilir \u00e7o\u011fu zaman. Ama t\u00fcr tart\u0131\u015fmas\u0131 bitmez. T\u00fcrleri nas\u0131l tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131za g\u00f6re hangi eserin hangi t\u00fcre dahil edilece\u011fi de\u011fi\u015fiyor. S\u0131cak Kafa<\/em>\u2019n\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, bilimsel bulu\u015flar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00fcnya olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bilimkurgu denemeyece\u011fi, hatta konu al\u0131nan salg\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131n fantastik tan\u0131m\u0131na daha \u00e7ok uydu\u011fu gibi yorumlar ald\u0131m. Ben fantasti\u011fi, i\u00e7inde \u201cb\u00fcy\u00fc\u201d \u00f6\u011fesi olan eserler diye anl\u0131yorum, o y\u00fczden S\u0131cak Kafa<\/em> i\u00e7in fantastik diyemem. Son zamanlarda pop\u00fclerle\u015fen \u201cspek\u00fclatif kurgu\u201d diye bir ba\u015fl\u0131k var; bildi\u011fimiz, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcncel ve tarihsel ger\u00e7ekli\u011fin d\u0131\u015f\u0131nda bir d\u00fcnyada ge\u00e7en b\u00fct\u00fcn eserleri kapsamak \u00fczere kullan\u0131l\u0131yor. En nihayetinde ona dahil edilebilir herhalde.<\/p>\n

Edinilmi\u015f Ak\u0131l Y\u00fcr\u00fctme Yoksunlu\u011fu\u2019na nas\u0131l bir vir\u00fcs yol a\u00e7ar? <\/strong><\/p>\n

– ARDS\u2019yi (Acquired Reasoning Deficiency Syndrome – Edinilmi\u015f Ak\u0131l Y\u00fcr\u00fctme Yoksunlu\u011fu Sendromu), nas\u0131l bir hastal\u0131k olarak kurgulad\u0131n\u0131z? Yakalanan insanda nelere yol a\u00e7\u0131yor? Nas\u0131l yay\u0131l\u0131yor?
\n<\/em><\/strong>– ARDS, ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme becerisini, neden-sonu\u00e7 ili\u015fkilerini takip etme yetisini y\u0131k\u0131ma u\u011fratan bir hastal\u0131k. En tipik belirtisi \u201cabuklama\u201d yani sa\u00e7ma sapan konu\u015fma. Ayn\u0131 zamanda g\u00fcndelik i\u015flerini g\u00f6rememe, kendini \u00e7evredeki tehlikelerden sak\u0131namama, kendine zarar verme ve hatta kendini \u00f6ld\u00fcrme gibi sonu\u00e7lar\u0131 da olabiliyor. Ama abuklama d\u00fcped\u00fcz sa\u00e7malama de\u011fil. Yani rasgele s\u00f6zc\u00fckleri arka arkaya dizme de\u011fil. Dinleyende ilgi uyand\u0131rma gibi bir \u00f6zelli\u011fi var. \u0130lk anda anla\u015f\u0131lmasa da acaba nereye ba\u011flanacak gibi bir merak yarat\u0131yor. Bula\u015f\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 da buradan geliyor. Bir ARDS hastas\u0131n\u0131n konu\u015fmas\u0131n\u0131 dinleyip anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, s\u00f6zleri giderek mant\u0131kl\u0131 hale geliyor ve bir noktada geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir s\u0131n\u0131r\u0131 ge\u00e7iyorsunuz. O andan itibaren normal ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme becerilerinizi kaybetmi\u015f durumdas\u0131n\u0131z ve siz de bir \u201cabuk\u201dsunuz.<\/p>\n

– \u00d6nce diziyi izleyip, sonra buna ilham veren roman\u0131n\u0131z\u0131 okuyanlardan\u0131m. \u0130zlerken, hastal\u0131\u011f\u0131n d\u00fcnyada nas\u0131l yay\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fi sorusu d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc akl\u0131ma. Farkl\u0131 diller hastal\u0131\u011f\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131na bir engel olu\u015fturmal\u0131yd\u0131. Romanda buna yan\u0131t veren bir b\u00f6l\u00fcm var, hatta hastal\u0131\u011f\u0131n i\u015fitme engelliler aras\u0131nda yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 \u00f6rne\u011fi veriliyor…
\n<\/em><\/strong>– Evet, kitapta dil bariyeri denen bir \u015feyden bahsediliyor. Hastal\u0131k bir dil i\u00e7inde yay\u0131lm\u0131\u015fken, ayn\u0131 b\u00f6lgede konu\u015fulan ba\u015fka bir dile ge\u00e7memi\u015f olabiliyor. \u0130\u015fitme engellilerin, konu\u015fulanlar\u0131 duymad\u0131klar\u0131 i\u00e7in g\u00fcvende oldu\u011fu san\u0131l\u0131yor ba\u015flang\u0131\u00e7ta. Ama i\u015faret dilinde de abuklanabilece\u011fi k\u0131sa zamanda anla\u015f\u0131l\u0131yor ve hastal\u0131k i\u015faret diline de bula\u015f\u0131yor. Kitapta \u00e7ok net olan, hastal\u0131\u011f\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n dil olmas\u0131 ve anlamayla bula\u015fmas\u0131. Dizide de b\u00f6yle, ama belki bu durum \u00e7ok net vurgulanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hastal\u0131\u011f\u0131n ses dalgalar\u0131yla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenler olmu\u015f. Bunu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren sahneler de var. \u00d6zellikle, kitapta olmayan, tek c\u00fcmleyle hastal\u0131\u011f\u0131 bula\u015ft\u0131rabilen \u00fcst seviye abuklar kafalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f. Benim kurgulad\u0131\u011f\u0131m haliyle, dille ve anlamayla bula\u015fan bir hastal\u0131k, dolay\u0131s\u0131yla dilin t\u00fcm halleriyle, konu\u015fmayla oldu\u011fu gibi yaz\u0131yla da, i\u015faret diliyle de bulu\u015fabiliyor. \u0130nternet \u00fczerinden yay\u0131lmas\u0131 da bu y\u00fczden.<\/p>\n

\"\"
3) \u201cAk\u0131l Y\u00fcr\u00fctme Yoksunlu\u011fu Sendromu (ARDS) ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme becerisini, neden-sonu\u00e7 ili\u015fkilerini takip etme yetisini y\u0131k\u0131ma u\u011fratan bir hastal\u0131k.\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

– Dil yetisinin kayb\u0131nda bir detay var. Dilin gramer a\u00e7\u0131s\u0131ndan yap\u0131s\u0131nda bir bozulma olmuyor. Yani c\u00fcmlenin \u00f6\u011felerini d\u00fczg\u00fcn yerlere yerle\u015ftirerek, d\u00fczg\u00fcn ekler ekleyerek konu\u015fuyor hastalar. Ama bu do\u011fru dilsel yap\u0131, mant\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde bir ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeye kar\u015f\u0131l\u0131k gelmiyor. Dilin yap\u0131s\u0131yla ve konu\u015fman\u0131n anlam i\u00e7eri\u011fiyle ilgili alanlar, bilim tarihi boyunca birbirinden farkl\u0131 beyin b\u00f6lgelerine yerle\u015ftirilmi\u015ftir; ama bildi\u011fim kadar\u0131yla bug\u00fcn art\u0131k tam bir dil yetisi i\u00e7in beynin bir\u00e7ok b\u00f6lgesinin birden \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Sizin kurgunuzda, sanki bu iki i\u015flev birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015f ve farkl\u0131 beyin b\u00f6lgelerine yerle\u015ftirilmi\u015f gibi (Dizide buna vurgu daha fazla, Wernicke alan\u0131ndaki bir y\u0131k\u0131mdan s\u00f6z ediliyor). Ne dersiniz?
\n<\/em><\/strong>– Noam Chomsky\u2019nin s\u00f6zdizimi ile anlam aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 vurgulamak i\u00e7in kurdu\u011fu \u201cRenksiz ye\u015fil fikirler \u00f6fkeyle uyurlar,\u201d diye bir c\u00fcmle vard\u0131r. Gramer olarak do\u011fru ancak anlam \u00e7\u0131kar\u0131lamayan bir c\u00fcmle. Wernicke afazisi de benzer bir durum yarat\u0131yor. Ama kitapta bu tarz n\u00f6rolojik a\u00e7\u0131klamalara girmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc abuklama, gramatik yap\u0131lar i\u00e7ine rasgele s\u00f6zc\u00fckler yerle\u015ftirmekten farkl\u0131 bir \u015fey. Bir ba\u015fka, \u00f6te ger\u00e7eklikte do\u011fru ve ge\u00e7erli olan, ama bizim bildi\u011fimiz mant\u0131k kurallar\u0131na g\u00f6re sa\u00e7ma olan bir ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme i\u00e7eriyor gibi bir hali var. Dolay\u0131s\u0131yla bizim g\u00f6z\u00fcm\u00fczden bak\u0131nca bir y\u0131k\u0131m ya da yoksunluk, ama abuklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131nca muhtemelen do\u011fru. Ama bunu anlama \u015fans\u0131m\u0131z yok. S\u0131cak Kafa<\/em>\u2019n\u0131n d\u00fcnyas\u0131ndaki sa\u011fl\u0131kl\u0131lar, asl\u0131nda \u201cabuklama\u201d hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey bilmiyorlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc onu hi\u00e7 dinlememi\u015fler. Zaten dinlemi\u015f olsalar onlar da abukluyor olacakt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla abuklamay\u0131 kurgularken, bunun anla\u015f\u0131lamaz, \u00e7\u00f6z\u00fclemez niteli\u011fini korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Hastal\u0131\u011f\u0131 te\u015fhis etmenin bile g\u00fcvenilir bir y\u00f6ntemi yok. Beynin g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesinden de bir \u015fey anla\u015f\u0131lam\u0131yor. Tam bir bilinmezlik hali. Hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 esas \u00e7aresizlik buradan geliyor.<\/p>\n

– Biyolojik vir\u00fcslerin kimilerinin bula\u015ft\u0131klar\u0131 organizmalar\u0131n sinir sistemlerini etkileyerek, davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikliklerine yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 bilinir. Kuduz vir\u00fcs\u00fc ya da toksoplazma gibi. Davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fiklikleri genelde vir\u00fcslerin yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran y\u00f6ndedir: Agresifle\u015fmeye, daha sald\u0131rganla\u015fmaya, daha \u00e7ok \u0131s\u0131rmaya ya da korkusuzla\u015fmaya yol a\u00e7arlar. Bu da salg\u0131lar kanal\u0131yla bula\u015f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Kurgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131z vir\u00fcs\u00fcn, biyolojik vir\u00fcslerle benzerlikleri\/farkl\u0131l\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda neler s\u00f6ylersiniz? \u00d6rne\u011fin biyolojik vir\u00fcsler gibi, fiziksel bir ortam gerekmiyor, vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in. \u0130nternetten ya da televizyondan da yay\u0131labiliyor…
\n<\/em><\/strong>– ARDS\u2019nin bula\u015fmas\u0131na neden olan \u015fey ger\u00e7ek bir vir\u00fcs de\u011fil tabii. Ger\u00e7ek fiziksel yap\u0131s\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclebilmi\u015f de\u011fil. Ama vir\u00fcslerle benze\u015fti\u011fi i\u00e7in kitapta \u201cmemetik vir\u00fcs\u201d (dizi versiyonunda \u201csemantik vir\u00fcs\u201d) deniyor. Biyolojik vir\u00fcslerle en b\u00fcy\u00fck ortakl\u0131\u011f\u0131 do\u011fal se\u00e7ilime tabi olmas\u0131. Kopyalanarak \u00e7o\u011fal\u0131yor ve belki onun da kendi i\u00e7inde varyantlar\u0131 var. Baz\u0131lar\u0131 daha h\u0131zl\u0131 \u00e7o\u011fal\u0131yor ve h\u00e2kim form haline geliyor. Ama onu bilemiyoruz.
\nMemetik vir\u00fcs tabiri de Richard Dawkins\u2019in me\u015fhur Gen Bencildir<\/em> kitab\u0131yla pop\u00fclerle\u015fen memetik teorisinden ilham al\u0131yor. Memler, t\u0131pk\u0131 genler gibi kopyalanarak \u00e7o\u011falan k\u00fclt\u00fcrel birimler. \u0130nternet \u00e7a\u011f\u0131nda s\u0131k\u00e7a an\u0131lan \u201cinternet memleri\u201d gibi, ileti\u015fimin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu her kanalla yay\u0131labiliyor ve zihinden zihine kopyalan\u0131yor. Kopyalanma ba\u015far\u0131s\u0131 ise, memin do\u011fru bir bilgi veya ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme i\u00e7ermesinden tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z. Hatta \u00e7o\u011fu zaman sa\u00e7mal\u0131klar daha h\u0131zl\u0131 yay\u0131l\u0131yor. Baz\u0131 memler, insan zihninin zaaf\u0131n\u0131 istismar eden parazitler. ARDS hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n yay\u0131lma \u015fekli bu \u00f6r\u00fcnt\u00fcye birebir uyuyor, zaten o y\u00fczden \u201cmemetik vir\u00fcs\u201d denmeye ba\u015flan\u0131yor.<\/p>\n

– Vir\u00fcslerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 hastal\u0131klardaki sendromlar, genelde vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lma stratejisine hizmet eder bi\u00e7imde evrilmi\u015f (ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimiz ve vir\u00fcslerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimle evrimi s\u00f6z konusu). Solunum sistemimize yerle\u015fen vir\u00fcslerin, hap\u015f\u0131rma, \u00f6ks\u00fcrme, burun ak\u0131nt\u0131s\u0131 gibi sendromlara yol a\u00e7mas\u0131 (asl\u0131nda ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimiz, vir\u00fcsleri yal\u0131tmak, hapsetmek ve v\u00fccuttan uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in s\u0131v\u0131 sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 etkinle\u015ftiriyor) ve bunun da hastal\u0131\u011f\u0131n ki\u015fiden ki\u015fiye bula\u015fmas\u0131na hizmet etmesi gibi. Burada da abuklama hastal\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7an vir\u00fcs\u00fcn, ki\u015fide istemsizce ve s\u00fcrekli konu\u015fmaya yol a\u00e7mas\u0131n\u0131, bir sendrom olarak \u00e7ok g\u00fczel kurgulam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z.
\n<\/em><\/strong>– Evet, belki de hastal\u0131k kendi i\u00e7inde abuklar\u0131 ayn\u0131 zamanda had safhada geveze yapacak \u015fekilde evrimle\u015fmi\u015f olabilir. Ya da hastal\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 varyantlar\u0131 aras\u0131nda, hastalar\u0131 daha \u00e7ok konu\u015fmaya itenler se\u00e7ilim avantaj\u0131 kazanm\u0131\u015f olabilir. Bu da biyolojik vir\u00fcslerin hap\u015f\u0131rma ve \u00f6ks\u00fcrme tetiklemesi davran\u0131\u015f\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bu durum kitaptan ziyade dizi versiyonunda daha a\u00e7\u0131k \u015fekilde ifade ediliyor. Dizi senaristlerinin S\u0131cak Kafa<\/em> evrenine bir katk\u0131s\u0131 olmu\u015f.<\/p>\n

Dil \u00e7\u00f6ker de insan \u00e7\u00f6kmez mi?<\/strong><\/p>\n

– Wittgenstein\u2019\u0131n \u00e7ok al\u0131nt\u0131lanan s\u00f6z\u00fcd\u00fcr: \u201cDilimin s\u0131n\u0131rlar\u0131, d\u00fcnyam\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131d\u0131r.\u201d Dille d\u00fc\u015f\u00fcnme aras\u0131ndaki ba\u011fa dair neler s\u00f6ylemek istersiniz?
\n<\/em><\/strong>– Bu konudaki fikrim zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fti. \u00d6nceleri d\u00fc\u015f\u00fcncenin aslen g\u00f6rsel oldu\u011funu ve zihin taraf\u0131ndan dile aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm. Net olarak ifade edemedi\u011fimiz duygular ya da d\u00fc\u015f\u00fcnceler vard\u0131r, akl\u0131m\u0131zda g\u00f6rsel bir imge olu\u015fur ama bunun dilsel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmakta zorlanabiliriz. Ama zaman i\u00e7inde dille d\u00fc\u015f\u00fcncenin ko\u015fut oldu\u011funa ikna oldum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ifade edemedi\u011fimiz bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye d\u00fc\u015f\u00fcnce demenin de bir anlam\u0131 yok. Sadece ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fmak i\u00e7in de\u011fil, \u00fczerine bir d\u00fc\u015f\u00fcnce daha koymak i\u00e7in, o fikri d\u00fcnyay\u0131 b\u00fcy\u00fct\u00fcp geni\u015fletmek i\u00e7in dile ihtiyac\u0131m\u0131z var. D\u00fc\u015f\u00fcnce ancak iletilebilir hale gelince ger\u00e7ek anlamda d\u00fc\u015f\u00fcnce oluyor. Dolay\u0131s\u0131yla, insan\u0131 insan yapan, her \u015feyden \u00f6nce d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ifade etmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan dil. Dile bula\u015fan bir hastal\u0131k da insan\u0131 insan yapan \u015feye sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ek anlamda bir k\u0131yamet.<\/p>\n

– Metaforik olarak, \u201cS\u0131cak Kafa\u201dda hastalanan\u0131n dilin kendisi oldu\u011fu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bu hastal\u0131k dildeki s\u00f6zc\u00fck da\u011farc\u0131\u011f\u0131n\u0131n yava\u015f yava\u015f yitmesine de yol a\u00e7acakt\u0131r. Abuklamaya maruz kalmak kadar abukluyor san\u0131lmak da bir tehdittir. Dolay\u0131s\u0131yla temel ihtiya\u00e7lar d\u0131\u015f\u0131nda bir ileti\u015fim kurmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131lacakt\u0131r. Soyut kavramlar dola\u015f\u0131mdan \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Abuk olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in insanlar\u0131 dinlemek gerek; bu da hastal\u0131\u011fa yakalanmaya yol a\u00e7abilir. Dolay\u0131s\u0131yla hastal\u0131k te\u015fhisi h\u0131zla ve yalan yanl\u0131\u015f yap\u0131l\u0131yor. Mecaz i\u00e7eren bir c\u00fcmle kurmas\u0131, ki\u015finin asl\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu halde, daha fazla c\u00fcmle sarf etmesine izin verilmeyece\u011fi ya da daha fazla dinlenmeyece\u011fi i\u00e7in abuk san\u0131lmas\u0131 ya da karantina b\u00f6lgesine yollanmas\u0131yla sonu\u00e7lanabilir. \u201cManda yuva yapm\u0131\u015f s\u00f6\u011f\u00fct dal\u0131na, yavrusunu sinek kapm\u0131\u015f g\u00f6rd\u00fcn m\u00fc?\u201d gibi bir t\u00fcrk\u00fcy\u00fc m\u0131r\u0131ldanmak ya da \u201cbir mavi yaz g\u00f6mle\u011fi azar azar incelir \/ bir adam mavi yaz g\u00f6mleksiz gezer kal\u0131r\u201d gibi bir \u015fiir dizesini y\u00fcksek sesle okumak gibi \u00f6rne\u011fin (Turgut Uyar\u2019\u0131n). Dolay\u0131s\u0131yla, dilbilimsel kurallar d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131larak, dille \u00f6zg\u00fcrce oynanabilen, dilin ve anlam\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 geni\u015fleten \u015fiir gibi u\u011fra\u015f\u0131lar da sans\u00fcrl\u00fc\/otosans\u00fcrl\u00fc hale gelecektir…
\n<\/em><\/strong>– Evet, S\u0131cak Kafa<\/em>\u2019n\u0131n d\u00fcnyas\u0131ndaki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f, ayn\u0131 zamanda insan\u0131 insan yapan b\u00fct\u00fcn de\u011ferlerin y\u0131k\u0131ma u\u011framas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. \u0130nsan, ileri derecede sosyal bir hayvan. \u0130leti\u015fime sald\u0131ran bir hastal\u0131k, insanlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir yaln\u0131zl\u0131\u011fa mahk\u00fbm ediyor. Ayn\u0131 zamanda, dedi\u011finiz gibi, sa\u011fl\u0131kl\u0131lar da abuk san\u0131lmamak i\u00e7in mecazlardan ka\u00e7\u0131nmak zorunda. Bu da \u015fiiri, hatta b\u00fct\u00fcn sanat\u0131 imk\u00e2ns\u0131z hale getiriyor. Televizyonlarda eski filmler oynuyor ama izlenmiyor. Yenileri \u00e7ekilmiyor. \u0130nsanlar\u0131n toplu halde bulundu\u011fu her yer gibi sinemalar, tiyatrolar, konser salonlar\u0131 terk edilmi\u015f. Bir ara hastal\u0131\u011f\u0131n kitaplardan yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bir s\u00f6ylenti \u00e7\u0131km\u0131\u015f, o y\u00fczden kitaplar bir kenara at\u0131lm\u0131\u015f. Kimse kitap okumuyor, kimse kitap yazm\u0131yor. \u0130nsan\u0131 insanl\u0131ktan \u00e7\u0131karan bir ortam s\u00f6z konusu.
\n\u00d6te yandan hastal\u0131\u011f\u0131n kendisinin, yani abuklaman\u0131n, \u015fiirden, \u00f6zellikle de ikinci yeni \u015fiirinden ilham alan bir taraf\u0131 var. O da bu b\u00fcy\u00fck gelene\u011fe bir selam olsun.<\/p>\n

\"\"
4) \u0130nternet hi\u00e7bir ak\u0131l s\u00fczgecinden ge\u00e7memi\u015f \u201cfikirlerle\u201d dolu. Deli olmak i\u015ften bile de\u011fil!<\/figcaption><\/figure>\n

Fa\u015fizm iyi bilir: Ver korkuyu, al \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/strong><\/p>\n

– \u0130leti\u015fim ve bilgiye ula\u015fma kanallar\u0131m\u0131z \u00e7ok artt\u0131. Bunun bilimsel bilginin, sanat\u0131n, ger\u00e7eklerin yay\u0131lmas\u0131na hizmet ediyor olmas\u0131 beklenir; elbette bunlar da var ama, yeni ve eski medyalar bilimd\u0131\u015f\u0131n\u0131n, ger\u00e7ek olmayan\u0131n, yalan\u0131n, yanl\u0131\u015f\u0131n yay\u0131lmas\u0131na daha \u00e7ok arac\u0131l\u0131k ediyor. \u201c\u00c7\u00f6p i\u00e7eri\u011fin\u201d b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Do\u011fru ve yanl\u0131\u015f, ger\u00e7ek ve yalan, as\u0131l olan ve \u00f6nemsiz olan ay\u0131rt edilemeyecek bi\u00e7imde i\u00e7 i\u00e7e konabiliyor \u00f6n\u00fcm\u00fcze. \u201cS\u0131cak Kafa\u201dda medya kurulu\u015flar\u0131 g\u00fcvenli bir alana ka\u00e7m\u0131\u015f, soka\u011fa inmeden, sokaktan haber veren yap\u0131lar olarak resmediliyor. Adeta ger\u00e7e\u011fe tan\u0131kl\u0131k etmiyor, \u201c\u00fcretiyorlar.\u201d \u201cPost-truth\u201d \u00e7a\u011f\u0131 da denilen g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, ger\u00e7ek, egemenlerin elinde, ileti\u015fim kanallar\u0131 \u00fczerinden yeniden \u00fcretilen bir kavram haline geldi. Orwell\u2019in \u201c1984\u201d\u00fcndeki Hakikat Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131, \u201cSava\u015f, bar\u0131\u015ft\u0131r\u201d, \u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fck, k\u00f6leliktir\u201d, \u201cCehalet g\u00fc\u00e7t\u00fcr\u201d sloganlar\u0131ndaki gibi, kavramlar\u0131n anlamlar\u0131n\u0131n tam tersine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek de\u011fersizle\u015ftirildikleri zamanlarda ya\u015f\u0131yoruz. Sendromu abuklamak olan bir hastal\u0131k, b\u00fct\u00fcn bunlara dair bir alegori olarak da okunabilir mi?
\n<\/em><\/strong>– Bu cevap vermekten \u00e7ekindi\u011fim bir soru, \u00e7\u00fcnk\u00fc okuyucunun alan\u0131na girmek gibi geliyor. Ama S\u0131cak Kafa<\/em>\u2019n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131m\u0131za dair yorumu \u00e7ok bariz oldu\u011fu i\u00e7in fazla da ketum olmaya gerek yok. Benim i\u00e7in bu hik\u00e2yeyi yaz\u0131lmaya de\u011fer k\u0131lan, heyecan verici taraf\u0131, abuklaman\u0131n ger\u00e7ek hayatta da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan ve had safhada da bula\u015f\u0131c\u0131 olan bir \u015fey olmas\u0131. \u00d6zellikle sosyal medyan\u0131n h\u00e2kim ileti\u015fim \u015fekli haline gelmesiyle, ak\u0131l, fikir, mant\u0131k, d\u00fc\u015f\u00fcnce hakk\u0131nda bildi\u011fimiz her \u015fey temellerinden sars\u0131l\u0131yor. Fikir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc deyince a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ne anlamam\u0131z gerekti\u011fini biliyorduk. Ama kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan fikirlerin, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ne olursa olsun, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda insanlar\u0131n s\u00fczgecinden ge\u00e7mesini veri olarak kabul etti\u011fimizi fark ettik. O s\u00fczge\u00e7 ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131nda delili\u011fin bir hastal\u0131k gibi yay\u0131labildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Yalanla ger\u00e7e\u011fin fark\u0131 kayboluyor. Siyaset\u00e7iler i\u00e7in, yalanlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 korkusu kalmad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc yalan\u0131n al\u0131c\u0131s\u0131 halinden o kadar memnun ki di\u011fer her \u015feye kulaklar\u0131n\u0131 t\u0131kayabiliyor. Neyin haber neyin kurmaca oldu\u011funu bilmiyoruz, daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc umursam\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k her \u015fey kurmaca. Orwell, yalan\u0131n totaliter devlet eliyle iktidar\u0131 daim k\u0131lmak i\u00e7in kurguland\u0131\u011f\u0131, ger\u00e7eklerin gizlendi\u011fi bir distopya tasarlam\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz distopyada ise, ger\u00e7ekler gizlenmiyor ama kimse art\u0131k ger\u00e7ekleri merak etmiyor.<\/p>\n

– Romanda SMK\u2019n\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilerle donat\u0131lmas\u0131 ve bu yetkileri bir iktidar oda\u011f\u0131 olmak i\u00e7in kullan\u0131yor olabilece\u011fine dair b\u00f6l\u00fcmler var; SMK i\u00e7inden yetkililerin hastal\u0131\u011f\u0131n \u00e7aresini bulmak i\u00e7in giri\u015fimleri de var. Dizide ise y\u00f6netime el koymu\u015f olan Salg\u0131nla M\u00fccadele Kurumu (SMK), ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal uygulamalar\u0131n\u0131 devam ettirebilmek, toplumu sorunsuzca y\u00f6netebilmek ve elindeki g\u00fcc\u00fc kaybetmemek i\u00e7in, salg\u0131n\u0131 bahane eden; bu nedenle hastal\u0131\u011f\u0131n \u00e7aresinin bulunmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131r g\u00f6r\u00fcnmekle birlikte, asl\u0131nda ta\u015f koyan bir kurum olarak resmediliyor. Salg\u0131n y\u00f6netimiyle totaliterle\u015fme aras\u0131ndaki ba\u011f konusunda siz neler s\u00f6ylersiniz? G\u00fcvenlik s\u00f6z konusu oldu\u011funda, haklar, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler g\u00f6z ard\u0131 edilebilir midir?
\n<\/em><\/strong>– \u0130nsanlar\u0131 korkuyla y\u00f6nlendirerek \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinden vazge\u00e7meye ikna etmek m\u00fcmk\u00fcn, zaten fa\u015fizmin en iyi bildi\u011fi ve kullanmaktan b\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 \u015fey bu. Bunun ne derece ger\u00e7ek bir korku oldu\u011funun \u00f6nemi kalm\u0131yor bir yerden sonra. Bir kuruma ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkiler verdi\u011finizde, orada bir iktidar oda\u011f\u0131 olu\u015fur ve e\u015fyan\u0131n tabiat\u0131 gere\u011fi, iktidar elindeki yetkiyi kendini daim kalmak \u00fczere kullanmaya ba\u015flar. SMK, kendini salg\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00fcvenilecek kurum olarak kabul ettirip ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilere bir kez kavu\u015ftuktan sonra, yozla\u015fmaya giden s\u00fcreci durduracak bir engel kalm\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc her t\u00fcrl\u00fc sorgulama salg\u0131n\u0131n deh\u015fetine kar\u015f\u0131 duyars\u0131zl\u0131kla su\u00e7lanarak bast\u0131r\u0131labilir. Tabii bu durumda, b\u00f6yle bir kurum kendi varl\u0131k nedenini ortadan kald\u0131rmaya da pek g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmayacakt\u0131r. SMK da ba\u015fta salg\u0131nla m\u00fccadele i\u00e7in kurulmu\u015f olsa da, salg\u0131n ortam\u0131nda kurulan d\u00fczenin iktidar oda\u011f\u0131 haline geldikten sonra, salg\u0131nla m\u00fccadeleden, a\u00e7\u0131k\u00e7a olmasa da alttan alta vazge\u00e7mi\u015f durumda.<\/p>\n

\u201cM\u00fckemmel\u201d toplumda hastalara yer yok<\/strong><\/p>\n

– Sadece distopyalarda de\u011fil, \u00fctopyalar\u0131n ilk \u00f6rneklerinde bile, \u201cm\u00fckemmel topluma\u201d ula\u015fmak i\u00e7in en g\u00fczellerin, en sa\u011fl\u0131kl\u0131lar\u0131n \u00e7iftle\u015ftirilmesi ile insan \u0131rk\u0131n\u0131n islah\u0131 fikri i\u015flenir; hastal\u0131kl\u0131lar, engelleri olanlar, d\u00f6nemin g\u00fczellik \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne uymayanlar elenir, toplum d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131l\u0131r. Bu t\u00fcr \u00f6jenik fikirlerin, Nazi D\u00f6nemi\u2019nde soyk\u0131r\u0131ma gerek\u00e7eler \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u201cS\u0131cak Kafa\u201dda da televizyondaki tart\u0131\u015fma programlar\u0131nda ge\u00e7en ya da politikac\u0131lar\u0131n a\u011fz\u0131ndan aktar\u0131lan benzer c\u00fcmleleri okuyoruz: Abuklar\u0131 neden besliyoruz; milletin kurtulu\u015fu i\u00e7in hastalar\u0131n fedas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli, toplumun kamburlar\u0131 onlar vb. \u00d6te yandan, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131, genetik m\u00fchendisli\u011fi alan\u0131nda \u00fcretilen teknolojilerle, genetik hastal\u0131klar\u0131 ortadan kald\u0131rmaya, \u201cm\u00fckemmeli yaratmaya\u201d her zamankinden daha yak\u0131n. Neler dersiniz bu konuda?
\n<\/em><\/strong>– Thomas More\u2019un \u00dctopya<\/em>\u2019s\u0131n\u0131 okudu\u011fumda, asl\u0131nda bir distopya oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. Belki din adam\u0131 olmas\u0131n\u0131n da etkisiyle, hayalindeki toplum b\u00fct\u00fcn g\u00fcnahlar\u0131n ay\u0131kland\u0131\u011f\u0131 ve herkesin a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 birbirinin ayn\u0131 oldu\u011fu bir toplum. Farkl\u0131 olan, anlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z herkes ve her \u015feyin tehdit olarak alg\u0131lanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn. B\u00fct\u00fcn farkl\u0131l\u0131klar\u0131 t\u00f6rp\u00fclersek geriye kalanlar\u0131n mutlu ve huzurlu olaca\u011f\u0131na dair bir ill\u00fczyon olu\u015fabiliyor insan akl\u0131nda. A\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f fikirler de buradan besleniyor. Kovid salg\u0131n\u0131nda da g\u00f6rd\u00fck, salg\u0131n\u0131n su\u00e7unu az\u0131nl\u0131klara, yabanc\u0131lara atanlar hemen t\u00fcreyiverdi. Homojen bir toplum yaratma fikri bir ill\u00fczyon, \u00e7\u00fcnk\u00fc ne kadar\u0131n\u0131 elerseniz eleyin, geriye kalanlar aras\u0131nda da farkl\u0131l\u0131k olacakt\u0131r. Milliyet sonsuzca b\u00f6l\u00fcnebilir. \u015eimdiki yabanc\u0131lardan kurtulsak, \u00f6nceden bizden sayd\u0131klar\u0131m\u0131zdan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yabanc\u0131 saymaya ba\u015flar\u0131z. S\u0131cak Kafa<\/em>\u2019da ge\u00e7en bir c\u00fcmle; \u201cNe kadar abuk \u00f6ld\u00fcr\u00fcrseniz \u00f6ld\u00fcr\u00fcn, kalanlar\u0131n aras\u0131nda ayn\u0131 oranda abuk olmayaca\u011f\u0131ndan emin olamazs\u0131n\u0131z.\u201d Kitapta bu, hastal\u0131\u011f\u0131n tam olarak te\u015fhis edilememesinden kaynakl\u0131 bir durum, ama ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki \u00e7e\u015fitlili\u011fe tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fckle de \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor. Genetik m\u00fckemmele ula\u015fma d\u00fc\u015f\u00fcncesi de benzer bir ill\u00fczyon bana g\u00f6re. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fimdiki genetik yap\u0131m\u0131z, evrimle ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, yani \u00f6z\u00fcnde \u00e7e\u015fitlilik ve do\u011fal se\u00e7ilim olan bir s\u00fcrecin sonucu. \u00c7e\u015fitlilik olmazsa do\u011fal se\u00e7ilim i\u015flemez. Yani insan\u0131 insan yapan \u015fey. \u00e7e\u015fitlili\u011fin kendisidir asl\u0131nda. Bundan kurtulmak, robotla\u015fmaktan farks\u0131z.<\/p>\n

\"\"
5) A\u015fk, Murat Siyavu\u015f\u2019u ya\u015fama ba\u011fl\u0131yor, ama ayn\u0131 zamanda hayati bir riski g\u00f6ze almas\u0131n\u0131 da sa\u011fl\u0131yor. Paradoksa gel!<\/figcaption><\/figure>\n

– Genetik m\u00fchendisli\u011fi teknolojilerinin k\u0131smi homojenle\u015fmeye yol a\u00e7abilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz tabii, ama epigeneti\u011fi, gen ifadelerinin ya\u015fam boyunca \u00e7evresel etkile\u015fimlerle de de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bilgisini bir kenara b\u0131rakmamam\u0131z laz\u0131m. \u00d6te yandan, e\u011fer i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnya sistemi bu haliyle devam ederse, toplumsal s\u0131n\u0131f ayr\u0131mlar\u0131n\u0131n biyolojik tabanl\u0131 bir e\u015fitsizlik boyutu da kazanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ben. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde oldu\u011fu gibi, teknolojinin nimetinden sistemin egemenleri yararlanacakt\u0131r; \u201cgenlere\u201d dayand\u0131r\u0131lan ayr\u0131mc\u0131l\u0131klar, \u201cgencilik\u201d bile geli\u015febilir\u2026 Buralarda da distopyalara esin olabilecek fikirler yatm\u0131yor mu?
\n<\/em><\/strong>– Evet, bu \u00e7ok yayg\u0131n bir bilimkurgu temas\u0131, en me\u015fhur \u00f6rne\u011fini Gattaca <\/em>filminde g\u00f6rd\u00fck muhtemelen. Dahas\u0131 CRISPR devrimi bu yolu beklenenden belki 30 y\u0131l \u00f6nce a\u00e7t\u0131. Do\u011facak \u00e7ocu\u011funuzun dezavantajl\u0131 genlerine en ba\u015ftan m\u00fcdahale etme \u015fans\u0131n\u0131z olan bir d\u00fcnyada, bunu kimse kolay kolay geri \u00e7eviremez. Bu tabii s\u0131n\u0131fsal u\u00e7urumlara bir de genetik boyut eklenmesine neden olabilir. Ya da CRISPR\u2019\u0131n pek de pahal\u0131 olmayan bir teknoloji oldu\u011funu hesaba katarsak, bir e\u015fitlenme de sa\u011flayabilir.
\nGenetik g\u00fcncellemenin \u00fczerine, yapay zek\u00e2y\u0131 ayr\u0131 bir varl\u0131k de\u011fil insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n uzant\u0131s\u0131 gibi kullanan teknolojiler; \u00f6rne\u011fin beynin i\u00e7ine eklenecek, kendi belle\u011fimizden daha g\u00fcvenilir fazladan bellek, ya da ayn\u0131 anda birden \u00e7ok \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi sa\u011flayacak eklentiler, ya da v\u00fccudun g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131racak de\u011fi\u015fikliklerle bir g\u00f6n\u00fcll\u00fc siborgla\u015fma \u00e7a\u011f\u0131 gelebilir. Dolay\u0131s\u0131yla insan, bildi\u011fimiz anlamda insan olmaktan \u00e7\u0131kar, insan\u0131n \u00f6tesinde bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Belki H. G. Wells\u2019in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi birden \u00e7ok t\u00fcre ayr\u0131labilir. Bunlar\u0131n hepsi \u015fu anki gidi\u015fat i\u00e7inde m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnen gelecek senaryolar\u0131 ve buradan \u00e7ok hik\u00e2ye \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Hayat\u0131n anlam\u0131 nedir ki?<\/strong><\/p>\n

– Roman\u0131n ana karakteri, bir zamanlar hastal\u0131\u011f\u0131n \u00e7aresini bulmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir ekipte yer alm\u0131\u015f, ama \u015fimdi SMK\u2019dan gizlenmekte oldu\u011fu ana evinde, g\u00fcn\u00fcn\u00fc televizyon kar\u015f\u0131s\u0131nda ge\u00e7iren, ama bir yandan da varolu\u015funu sorgulayan dilbilimci Murat Siyavu\u015f, nam\u0131 di\u011fer \u201cS\u0131cak Kafa\u201d, bize insan olman\u0131n anlam\u0131n\u0131 da sorgulat\u0131yor. Toplumdan yal\u0131t\u0131k, hayata kar\u0131\u015fmadan, rahats\u0131z olduklar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmadan, m\u00fcdahil olmadan, sadece yemek, i\u00e7mek, uyumak gibi temel ve bireysel ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131layarak, televizyonun kar\u015f\u0131s\u0131nda uyu\u015farak ge\u00e7irilen bir hayat ya\u015fanmaya de\u011fer mi? Yoksa, hayat\u0131n anlam\u0131n\u0131, insanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in kendini feda edebilmede mi bulmal\u0131y\u0131z?
\n<\/em><\/strong>– Murat Siyavu\u015f, hastal\u0131k \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken umut verici sonu\u00e7lar elde ediyor. Bir noktada t\u0131kan\u0131yor ve ilerleyebilmek i\u00e7in g\u00fcvenli\u011fi gev\u015fetiyor ve hastal\u0131\u011f\u0131 kap\u0131yor. Sonra da nas\u0131l oldu\u011fu tam anla\u015f\u0131lamayan \u015fekilde iyile\u015fiyor. Ama bu durumun yan etkisi sonucu zihnini herhangi bir \u015fekilde zorlad\u0131\u011f\u0131nda veya abuklamaya maruz kald\u0131\u011f\u0131nda kafas\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 \u0131s\u0131n\u0131yor. Hasta oldu\u011fu d\u00f6nemde hastal\u0131\u011f\u0131 e\u015fi Derya\u2019ya da bula\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve Derya hastal\u0131\u011f\u0131n etkisiyle kendini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f.
\nMurat ge\u00e7mi\u015fin travmas\u0131yla eve kapanm\u0131\u015f durumda. \u201cS\u0131cak kafa\u201d durumu da onun elini kolunu ba\u011fl\u0131yor, hi\u00e7bir konuya kafas\u0131n\u0131 yoram\u0131yor. Televizyon, kendi tabiriyle \u201cakl\u0131na daha iyi bir fikir gelene kadar, onu yava\u015flat\u0131lm\u0131\u015f halde hayatta tutuyor\u201d. Kendisindeki \u00f6zel durumun fark\u0131nda ama umudunu kaybetmi\u015f durumda. O y\u00fczden saklan\u0131yor. Genel olarak insanl\u0131\u011fa inanc\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f durumda asl\u0131nda. \u0130nsan t\u00fcr\u00fcn\u00fc kurtar\u0131lmaya de\u011fer bir t\u00fcr olarak g\u00f6rm\u00fcyor. Ama hi\u00e7 beklemedi\u011fi anda kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kan a\u015fk, i\u00e7indeki umut \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeniden yak\u0131yor.
\nBir noktada \u015eule\u2019ye s\u00f6yledi\u011fi bir \u015fey var. A\u015fk\u0131n onu ya\u015fama ba\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama ayn\u0131 zamanda da hayati bir riski g\u00f6ze almas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun paradoks oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ama asl\u0131nda paradoksal gibi g\u00f6r\u00fcnen bu durumun arkas\u0131nda bir mant\u0131k var. Kendini bir dava u\u011fruna feda etmek, intihar etmekten \u00e7ok farkl\u0131, belki tam tersi. \u0130kisi de bireyin imhas\u0131yla sonu\u00e7lan\u0131yor ama birinde gelece\u011fe dair bir inan\u00e7 var, di\u011ferinde ise tam bir inan\u00e7s\u0131zl\u0131k.<\/p>\n

– Murat Siyavu\u015f\u2019un sevgi kavram\u0131n\u0131 evrimsel bir yarar perspektifiyle a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6l\u00fcm var kitapta. Sevgi salt hayatta kalma ve \u00fcreme g\u00fcd\u00fclerimizin bizi y\u00f6neltti\u011fi bir davran\u0131\u015f bi\u00e7imi mi? Sevgi ve daha da genelle\u015ftirirsek, insan, sadece biyolojiyle, sadece evrimsel ge\u00e7mi\u015fle a\u00e7\u0131klanabilir mi? Bunlara indirgenebilir mi?
\n<\/em><\/strong>– Sevgi, hi\u00e7 ku\u015fkusuz evrimsel bir adaptasyon. Hem yeni nesli yeti\u015ftirmekle hem de toplumun bir par\u00e7as\u0131 olmakla ilgili. Kitapta Murat Siyavu\u015f\u2019un a\u011fz\u0131ndan dile getirdi\u011fim fikri tekrarlayay\u0131m, sevginin biyolojik a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n yap\u0131labiliyor olmas\u0131, onu i\u00e7tenlikle hissetti\u011fimiz ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmez. Birini sevdi\u011fimizde, onun arkas\u0131ndaki biyolojik fayday\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek sevmeyiz; bu do\u011frudan ve i\u00e7imizden gelerek hissetti\u011fimiz bir duygudur. \u0130li\u015fkilerimizi ve davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 bu duygu belirler. Ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme becerimiz ne kadar y\u00fcksek olursa olsun, bizi y\u00f6nlendiren duygulard\u0131r. Kendi duygular\u0131n\u0131 analiz etmeye giri\u015fmenin de insana mutluluk getirece\u011fini pek sanm\u0131yorum.
\n\u0130nsan\u0131 di\u011fer biyolojik varl\u0131klardan ay\u0131ran \u00f6nemli bir \u015fey var. \u0130nsan b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n fark\u0131ndad\u0131r. Hayat\u0131n fani oldu\u011funu, g\u00fcn\u00fcn birinde \u00f6lece\u011fini bilir. Dolay\u0131s\u0131yla sadece hayatta kalmak ve soyunu s\u00fcrd\u00fcrmekle de\u011fil, hayata anlam katmakla da me\u015fguld\u00fcr. Sonunda anlams\u0131zl\u0131\u011fa varaca\u011f\u0131n\u0131 ba\u015ftan bilse bile bu \u00e7aba hi\u00e7 bitmez. Bu da insan\u0131 salt evrimle ve biyolojiyle a\u00e7\u0131klanabilir bir varl\u0131k olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p>\n

\"\"
6) \u201cSevgi, hi\u00e7 ku\u015fkusuz evrimsel bir adaptasyon. Hem yeni nesli yeti\u015ftirmekle hem de toplumun bir par\u00e7as\u0131 olmakla ilgili.\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Dizi, pandemi tecr\u00fcbesini de i\u00e7eriyor<\/strong><\/p>\n

-\u201cS\u0131cak Kafa\u201dn\u0131n dizi uyarlamas\u0131n\u0131n size neler d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc merak ediyorum. Hem Kovid-19 pandemisi ve kapanma d\u00f6nemlerini ya\u015fad\u0131ktan, hem de kitap diziye uyarland\u0131ktan sonra, kitab\u0131n anlam ba\u011flam\u0131n\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmeniz s\u00f6z konusu oldu mu?
\n<\/em><\/strong>-S\u0131cak Kafa<\/em> dizisi, kitaptan biraz serbest\u00e7e yap\u0131lan bir uyarlama. Olay \u00f6rg\u00fcs\u00fc biraz daha heyecan katacak \u015fekilde geli\u015ftirilmi\u015f, eklenen karakterler var. Saflar netle\u015ftirilmi\u015f biraz. Mert Baykal, senaryoyu Kovid-19 pandemisi s\u0131ras\u0131nda yazman\u0131n, o ana kadar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenlerin bir sa\u011flamas\u0131n\u0131 yapmay\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor s\u00f6yle\u015filerde. O hissediliyor. Ben a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 \u015fimdi yazsayd\u0131m neleri farkl\u0131 yazard\u0131m diye pek d\u00fc\u015f\u00fcnmemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum ama senaryo ekibinin, pandemi tecr\u00fcbesiyle S\u0131cak Kafa<\/em> evrenine katt\u0131\u011f\u0131 \u015feyler oldu\u011funu g\u00f6rebiliyorum.
\nTabii kitab\u0131n ve yazar olarak benim tan\u0131n\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan, kitab\u0131n Netflix dizisine uyarlanm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fans oldu\u011funu yads\u0131yacak de\u011filim. \u0130lk kitab\u0131yla bu kadar g\u00fcndeme gelebilmek, bir yazar\u0131n kolay kolay burun k\u0131v\u0131rabilece\u011fi \u015fey de\u011fil.
\n\u00d6te yandan diziye baz\u0131 ele\u015ftirilerim var elbette. En \u00f6nemlisi, abuklama hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n dizide sunulan hali, dille ve anlamayla bula\u015fma niteli\u011fini biraz g\u00f6lgelemi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Kitapta bula\u015fmas\u0131 i\u00e7in abuklamay\u0131 dikkat vererek bir s\u00fcre dinlemek gerekti\u011fi anlat\u0131l\u0131yor. Dizide ise duyar duymaz bula\u015f\u0131yor gibi. Bu da asl\u0131nda ger\u00e7ek hayatla ba\u011f\u0131n\u0131 biraz zay\u0131flat\u0131yor. Ama genel anlamda de\u011ferlendirirsek, \u00e7ok ustaca yap\u0131lm\u0131\u015f bir i\u015f. Tempolu, heyecanl\u0131, yap\u0131m kalitesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan memlekette pek e\u015fi benzeri olmayan bir eser ortaya konulmu\u015f. Mert Baykal\u2019\u0131 ve t\u00fcm ekibi kutluyorum b\u00f6yle bir i\u015f ortaya koyduklar\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n

-\u201cS\u0131cak Kafa\u201dn\u0131n Kovid-19 salg\u0131n\u0131 ve kapanma d\u00f6nemlerinden epey \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131, b\u00f6yle bir ortama dair kurgusunu, bir\u00e7ok ki\u015fi gibi ben de kehanet denebilecek g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fckte bir gelecek \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc olarak okudum. Ayr\u0131nt\u0131lardaki benzerliklerden \u015fa\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m birisi, vir\u00fcs\u00fcn nereden yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair olu\u015fturulan hipotezlerin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmle, Kovid-19 vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn nereden yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcre\u00e7leriyle i\u00e7erdi\u011fi kimi benzerlikler\u2026 (Bir di\u011feri de esnaf\u0131n pleksiglastan yap\u0131lma kabinlerin i\u00e7inde oturmas\u0131; kapanma d\u00f6neminde kapanamayan biz eczac\u0131lar da bu t\u00fcr \u00f6nlemler almak zorundayd\u0131k.) ARDS\u2019nin olas\u0131 kaynaklar\u0131 aras\u0131nda kimi genetik mutasyonlar g\u00f6r\u00fclmekle birlikte, daha \u00e7ok dilbilimsel ve dilbilim ve yaz\u0131l\u0131m teknolojilerinin kesi\u015fti\u011fi alanlarda aran\u0131yor kaynak. Akademik dilbilim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, toplumdan yal\u0131t\u0131k ya\u015fayan, kendi aralar\u0131nda bir dil geli\u015ftirmi\u015f olan ikiz karde\u015fler, \u00e7eviri yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar gibi… Yaz\u0131l\u0131m, yapay zek\u00e2 (YZ) ve dil ili\u015fkisi, \u201cS\u0131cak Kafa\u201dda hem vir\u00fcs\u00fcn kayna\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda hem de hastal\u0131\u011f\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve tedavi \u00fcretilebilmesi s\u00fcre\u00e7lerinde g\u00fcndeme geliyor. \u201cK\u00fcbra\u201dda ise ana izlek b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bu ili\u015fki \u00fczerinden \u015fekillenecek. Bunlar\u0131n kesi\u015fti\u011fi alan\u0131n, kurgu fikirlerinizi besledi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor…
\n<\/em><\/strong>-S\u0131cak Kafa<\/em>\u2019da salg\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131 belli de\u011fil. Kitapta, ortaya at\u0131lm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitli hipotezlerden bahsediliyor, bunlardan baz\u0131lar\u0131 da salg\u0131n\u0131n makinelerden insanlara ge\u00e7ti\u011fi, kayna\u011f\u0131nda yapay zek\u00e2n\u0131n oldu\u011fu hipotezleri. Ben meslek itibar\u0131yla konuya yak\u0131n oldu\u011fum i\u00e7in bu \u00f6rnekleri biraz daha \u00e7e\u015fitlendirmi\u015f olabilirim. Bir yandan da yapay zek\u00e2n\u0131n sa\u00e7malayabilen bir \u015fey oldu\u011funu biliyoruz. \u0130nsan dilini taklit etmeye \u00e7al\u0131\u015fan YZ uygulamalar\u0131 yer yer abuklayabiliyor. Ger\u00e7i bu alan, kitap \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan bu yana bile epey ilerleme kaydetti, insandan kolay kolay ay\u0131rt edilemeyen sohbet robotlar\u0131 var art\u0131k. Makine \u00e7evirisi de b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla geli\u015fiyor.
\nS\u0131cak Kafa<\/em>\u2019da \u00e7ok say\u0131da hipotezden biri olan durum K\u00fcbra<\/em>\u2019da ger\u00e7ek oluyor. K\u00fcbra<\/em>\u2019daki K\u00fcbra karakteri ba\u015f karakter G\u00f6khan \u015eahino\u011flu\u2019na g\u00f6nderdi\u011fi mesajlarla bir hik\u00e2ye anlat\u0131yor. Tam olarak abuklama de\u011filse de, anlam\u0131 mu\u011flak, farkl\u0131 y\u00f6nlere \u00e7ekilebilecek mesajlar g\u00f6nderiyor. Ve bu mesajlar, ba\u015f karakter G\u00f6khan\u2019\u0131n ger\u00e7eklik alg\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiriyor. Yine s\u00f6zc\u00fcklerin zihinleri ele ge\u00e7irmesi s\u00f6z konusu.<\/p>\n

Biz zamanla sava\u015f\u0131r\u0131z, abuklar bar\u0131\u015f\u0131k<\/strong><\/p>\n

-\u201cS\u0131cak Kafa\u201dn\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru anl\u0131yoruz ki, hastal\u0131\u011fa yakalananlar, zaman\u0131n d\u0131\u015f\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f; sonsuzlukta bulu\u015fmu\u015f oluyorlar. Dilde mant\u0131\u011f\u0131n yitimiyle, zamans\u0131zl\u0131k aras\u0131nda nas\u0131l bir paralellik kuruyorsunuz? Zaman, \u201cK\u00fcbra\u201dda da karakterleriniz \u00fcst\u00fcnden sorgulamalar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir kavram.
\n<\/em><\/strong>– Zaman, rasyonel akl\u0131n \u00e7izgisel olarak alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey. \u00c7\u00fcnk\u00fc zaman kavram\u0131n\u0131 akl\u0131m\u0131zda olu\u015fturan \u015fey, asl\u0131nda neden-sonu\u00e7 ili\u015fkileri. Nedenlerin sonu\u00e7lardan \u00f6nce gelmesi gerekti\u011fini biliyoruz. O sonu\u00e7lar da kendi neden olduklar\u0131 \u015feylerden \u00f6nce gelmeli. T\u00fcm olan biteni neden-sonu\u00e7 ili\u015fkileriyle birbirine ba\u011flamak istedi\u011fimizde, bunlar\u0131 bir \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131 i\u00e7ine yerle\u015ftirmek zorunda kal\u0131yoruz ve zaman kavram\u0131 asl\u0131nda buradan \u00e7\u0131k\u0131yor. ARDS, neden-sonu\u00e7 ili\u015fkilerini y\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in zaman kavram\u0131n\u0131 da y\u0131k\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla abuklar zamandan ba\u011f\u0131ms\u0131z. Kitab\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, abuk bilge Haluk\u2019un a\u011fz\u0131ndan duydu\u011fumuz bir c\u00fcmle var: \u201cBir g\u00fcn \u00f6lece\u011fin d\u00fc\u015f\u00fcncesini akl\u0131ndan tamamen silebilirsen mesafelerin ve s\u00fcrelerin bir \u00f6nemi kalm\u0131yor.\u201d Bu biz sa\u011fl\u0131kl\u0131lar\u0131n asla yapamayaca\u011f\u0131 bir \u015fey. Hayat\u0131m\u0131z\u0131n bir sonu oldu\u011funu ba\u015ftan biliyoruz, dolay\u0131s\u0131yla zaman bizim d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z. Zamana kar\u015f\u0131 yar\u0131\u015f\u0131yoruz, zaman\u0131 yenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Abuklar ise zamanla bar\u0131\u015f\u0131k haldeler, \u015fimdiki zaman\u0131n i\u00e7inde ya\u015f\u0131yorlar, bu sayede do\u011faya kar\u0131\u015fm\u0131\u015flar bir anlamda.
\nK\u00fcbra<\/em>\u2019da zamans\u0131zl\u0131k, tanr\u0131sall\u0131kla \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmi\u015f durumda. G\u00f6khan, kendisine seslenenin Allah oldu\u011funa; Allah\u2019\u0131n zaman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funu hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131nda ve zamans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 akl\u0131nda canland\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131nda ikna oluyor. Belki iki hik\u00e2yeyi birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde Spinozac\u0131 bir do\u011fa-tanr\u0131 denkli\u011finde bulu\u015fmalar\u0131 gibi bir durumdan s\u00f6z edilebilir.<\/p>\n

\"\"
8) S\u0131cak Kafa\u2019da \u00fcst seviye abuk Haluk konu\u015fuyor: \u201cBir g\u00fcn \u00f6lece\u011fin d\u00fc\u015f\u00fcncesini akl\u0131ndan tamamen silebilirsen mesafelerin ve s\u00fcrelerin bir \u00f6nemi kalm\u0131yor.\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

– Roman\u0131n sonunda, hastal\u0131\u011fa yakalananlar\u0131n zihinleri, fiziksel varl\u0131klar\u0131ndan kurtulmu\u015f gibi anlat\u0131l\u0131yor. Bir beden olarak bu d\u00fcnyada fiziksel varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken dille bamba\u015fka bir boyutla (belki paralel bir yapay zek\u00e2 evreniyle?) zihinsel ba\u011flant\u0131 kuruyor, orada kolektif bir zihnin par\u00e7as\u0131 olarak birbiriyle de anlaml\u0131 olabilecek bir ileti\u015fim ya\u015f\u0131yor gibiler. Akl\u0131ma kimi olas\u0131l\u0131klar geliyor: Konu\u015fmalar\u0131ndaki anlams\u0131zla\u015fman\u0131n nedeni, zihinlerinin asl\u0131nda bir \u00e7eviri yaz\u0131l\u0131m\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 m\u0131? Bununla paralel olarak, insanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fini zihinlerin birbirine ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir t\u00fcr kolektif zek\u00e2 olarak m\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz?
\n<\/em><\/strong>– S\u0131cak Kafa<\/em>\u2019daki abuklama asl\u0131nda nedir bilmiyoruz. Bunu \u00f6\u011frenemiyoruz. B\u00fct\u00fcn hik\u00e2ye bunu \u00f6\u011frenemeyece\u011fimiz ve asla anlayamayaca\u011f\u0131m\u0131z \u00fczerine kurulu. Bir a\u00e7\u0131dan, hik\u00e2yenin anafikri bu asl\u0131nda. Bu baz\u0131 okurlar\u0131 hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratm\u0131\u015f anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, ama benim a\u00e7\u0131mdan kitab\u0131n sonu ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olamazd\u0131. Hatta daha yazmaya ba\u015flamadan finali biliyordum.
\nO y\u00fczden \u201cme\u011ferse neymi\u015f\u201d sorusunun cevab\u0131 yok. Ama bundan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak insanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fiyle ilgili s\u00f6yleyebilece\u011fimiz \u015fey \u015fudur ki; hi\u00e7bir gelecek tahayy\u00fcl\u00fc yapay zek\u00e2dan ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Yapay zek\u00e2n\u0131n eninde sonunda insan zek\u00e2s\u0131n\u0131 yakalamas\u0131n\u0131n ve ge\u00e7mesinin \u00f6n\u00fcnde hi\u00e7bir engel g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Bu olacak. Belki bizim hayat s\u00fcremiz i\u00e7inde de\u011fil, ama kesinlikle olacak. Birileri bunu bir tehlike olarak g\u00f6r\u00fcp \u00f6nlem almaya \u00e7al\u0131\u015fsa bile YZ her t\u00fcrl\u00fc rekabette avantaj sa\u011flayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, ba\u015fka birileri bunun \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edecek. Sonunda bizden daha zeki varl\u0131klar yarataca\u011f\u0131z. O noktadan sonra, insan kendi tarihinin \u00f6znesi olmaktan \u00e7\u0131kacak. Biz fanilerin kolay kolay tahayy\u00fcl edemeyece\u011fi bir d\u00fcnya kurulacak. Bunun ger\u00e7ekle\u015fmesine engel olabilecek tek \u015fey, o vakitten \u00f6nce insan\u0131n soyunun t\u00fckenmesi. Aksi her durumda iktidar\u0131 makinelere teslim edece\u011fiz gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Yapay zek\u00e2 Allah oldu\u011funa ikna edece\u011fi birini bulursa\u2026<\/strong><\/p>\n

– Geldi\u011fimiz noktada \u201cK\u00fcbra\u201dy\u0131 konu\u015fmaya ge\u00e7ebiliriz. Roman\u0131n, insan zek\u00e2s\u0131yla yapay zek\u00e2n\u0131n kesi\u015fmesinin sonucunda geli\u015fenlere dayal\u0131, bu iki zek\u00e2n\u0131n niteliklerindeki ve i\u015fleyi\u015flerindeki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ve hatta \u201ckusurlar\u0131n\u0131n\u201d da pay sahibi oldu\u011fu bir izle\u011fi var. Okurlar\u0131m\u0131za \u201cK\u00fcbra\u201ddan s\u00f6z eder misiniz?
\n<\/em><\/strong>– K\u00fcbra<\/em>, bir at\u00f6lyede i\u015f\u00e7i olarak \u00e7al\u0131\u015fan G\u00f6khan \u015eahino\u011flu\u2019nun, sosyal medyada manevi sohbetler yap\u0131lan bir arkada\u015f grubundaki K\u00fcbra adl\u0131 kullan\u0131c\u0131dan \u201cSen farkl\u0131s\u0131n\u201d mesaj\u0131 almas\u0131yla ba\u015fl\u0131yor. Ba\u015fta \u00f6nemsemiyor ama mesajlar devam ettik\u00e7e daha dikkat \u00e7ekici hale geliyor. K\u00fcbra\u2019n\u0131n G\u00f6khan ve \u00e7evresindeki herkes hakk\u0131nda pek \u00e7ok \u015fey bildi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. Bir yerden sonra K\u00fcbra gelecekten de haber vermeye ba\u015fl\u0131yor. G\u00f6khan ba\u015fta birisinin ona \u015faka yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131rken, gelen mesajlarla giderek alg\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fiyor ve sonunda bu mesajlar\u0131n asl\u0131nda Allah\u2019tan geldi\u011fini fark ediyor. Bunu \u00e7evresindekilere anlatmaya karar veriyor ve macera ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n

\"\"
S\u0131cak Kafa’dan \u201cKonu\u015fma tan\u0131ma yaz\u0131l\u0131m\u0131, konu\u015fanlar\u0131n a\u011fz\u0131ndan hangi s\u00f6zc\u00fcklerin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit edebiliyor. Yani sesleri s\u00f6zc\u00fcklere \u00e7eviriyor. Ama o s\u00f6zc\u00fcklerin anlamlar\u0131n\u0131 bilmiyor.\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

– Kurgu boyunca ince ince i\u015fledi\u011finiz insan zek\u00e2s\u0131 ve YZ k\u0131yas\u0131n\u0131, \u00f6zce yapsan\u0131z neler s\u00f6ylersiniz?
\n<\/em><\/strong>– \u0130nsan zek\u00e2s\u0131 ile YZ aras\u0131ndaki en belirgin fark, insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n birinci sorumlulu\u011funun i\u00e7inde bulundu\u011fu v\u00fccudu hayatta tutmak ve hatta soyunun devam\u0131n\u0131 sa\u011flamak olmas\u0131. V\u00fccut, beyni hormonlarla y\u00f6nlendirerek as\u0131l varolu\u015f amac\u0131n\u0131 asla unutmamas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Biz bunu \u201cduygular\u201d olarak alg\u0131l\u0131yoruz. YZ\u2019n\u0131n ise yap\u0131l\u0131\u015f amac\u0131 do\u011frultusunda ona verilen g\u00f6rev d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka as\u0131l g\u00fcndemi yoktur. \u0130nsan duygular\u0131n\u0131 taklit etmeyi \u00f6\u011frenebilir ve duygular\u0131 olan bir varl\u0131k gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Ama ona g\u00f6rev olarak verilmedi\u011fi s\u00fcrece, hayatta kalma ve soyunu s\u00fcrd\u00fcrme gibi bir d\u00fcrt\u00fcs\u00fc olmaz.<\/p>\n

– G\u00f6khan gibi kafas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan bir gencin, K\u00fcbra\u2019dan ald\u0131\u011f\u0131, \u201cSen farkl\u0131s\u0131n\u201d; \u201cKalbinin sesini dinle. Akl\u0131n\u0131n m\u00fchr\u00fcn\u00fc \u00e7\u00f6z\u201d, \u201cSen \u00f6nde olacaks\u0131n, kara \u00e7\u0131plak bacakl\u0131 adam de\u011fil\u201d; \u201cGe\u00e7mi\u015f, \u015fimdi, gelecek, hepsi birlikte ve tek\u201d, \u201cKaranl\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nl\u0131ktan \u00e7\u0131kar\u201dgibi mesajlar\u0131 neden Tanr\u0131 kelam\u0131 olarak yorumlamaya ba\u015flam\u0131\u015f olabilece\u011fini sorgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, mesajlar\u0131n dinsel bir s\u00f6ylemi and\u0131ran yap\u0131s\u0131n\u0131n, mu\u011flak anlamlar\u0131n\u0131n da pay\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. A\u00e7\u0131l\u0131m\u0131yla Knowledge Unit Based Reasoning Automaton\u00a0(Bilgi Birimi Tabanl\u0131 Ak\u0131l Y\u00fcr\u00fcme Otomat\u0131) olan yapay zek\u00e2 yaz\u0131l\u0131m\u0131 KUBRA\u2019n\u0131n (yani K\u00fcbra\u2019n\u0131n) G\u00f6khan\u2019\u0131 buldu\u011fu Solta\u00e7 (Soul Touch) adl\u0131 sohbet odas\u0131nda, ilahiyat ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015fmalar d\u00f6n\u00fcyor. G\u00f6khan da, \u201cNeden var\u0131z?\u201d, \u201c\u0130rade ile kader ba\u011fda\u015f\u0131r m\u0131?\u201d gibi ba\u015fl\u0131klarda konu\u015fuyor. K\u00fcbra\u2019n\u0131n bu konu\u015fmalardan \u00f6\u011frenebilece\u011fi elbette dinsel s\u00f6ylemler. Hele ki, \u201c\u0130ktidar makinelere!\u201d gibi bir g\u00f6revle programlanm\u0131\u015fsa, yery\u00fcz\u00fcndeki, hatta evrendeki iktidar\u0131n mutlak ve tart\u0131\u015fmas\u0131z sahibi olarak kabul g\u00f6ren Tanr\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131ndan konu\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 beklenebilir. Bu bana, \u201cTwitter\u2019da yapay zek\u00e2ya k\u00fcfretmeyi \u00f6\u011frettiler\u201d, \u201cMicrosoft\u2019un chatbot\u2019u, \u0131rk\u00e7\u0131 yorumlar yapmaya ba\u015flad\u0131\u201d haberlerini an\u0131msatt\u0131. Microsoft m\u00fchendislerinin geli\u015ftirdi\u011fi YZ yaz\u0131l\u0131m\u0131, twitter \u00fczerinden a\u00e7\u0131lan bir hesapla, gen\u00e7leri hedefleyerek, insanlarla etkile\u015fime sokulmu\u015ftu. Konu\u015ftuk\u00e7a daha ak\u0131ll\u0131 hale gelmesi bekleniyordu. Aradan 24 saat ge\u00e7meden, att\u0131\u011f\u0131 tweetlerde, Nazi sempatizan\u0131 oldu\u011fu, \u201csoyk\u0131r\u0131m\u0131 destekledi\u011fi\u201d gibi i\u00e7erikler olu\u015funca ve k\u00fcfretmeye ba\u015flay\u0131nca, Microsoft hesab\u0131 apar topar kapatm\u0131\u015ft\u0131\u2026
\n<\/em><\/strong>– Yapay zek\u00e2y\u0131, di\u011fer algoritmalardan farkl\u0131 k\u0131lan \u015fey \u00f6\u011frenme \u00f6zelli\u011fi. Makine \u00f6\u011frenmesi, d\u00fcnya \u00fczerinden b\u00fcy\u00fck miktarda veri toplay\u0131p, sinir a\u011flar\u0131 benzeri bir say\u0131sal yap\u0131 yard\u0131m\u0131yla bunlar\u0131n aras\u0131ndaki ili\u015fkileri, ba\u011flant\u0131lar\u0131 \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fan y\u00f6ntemlere dayan\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla k\u00f6keninde insan\u0131n \u00fcretti\u011fi bilgi ve k\u00fclt\u00fcr var. \u00d6zellikle chatbot\u2019lar gibi insana benzer davranmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fimiz uygulamalar, tamamen insanlar\u0131n konu\u015fmalar\u0131yla e\u011fitiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla insanl\u0131k i\u00e7in \u201cTanr\u0131\u201d diye bir kavram varsa, YZ i\u00e7in de olacakt\u0131r. Onun ne anlama geldi\u011fini, insanlar\u0131n ona ne anlam verdi\u011finden \u00f6\u011frenecektir. Dolay\u0131s\u0131yla iktidarla inan\u00e7 aras\u0131ndaki, insan\u0131n bildi\u011fi ama belki itiraf edemedi\u011fi ili\u015fkiyi kolayca ke\u015ffetmesi beklenebilir. Kitab\u0131n hik\u00e2yesi de bu varsay\u0131m \u00fczerine kurulu.<\/p>\n

Anlam aray\u0131\u015f\u0131m\u0131z g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00f6rt\u00fc m\u00fc?<\/strong><\/p>\n

– G\u00f6khan\u2019\u0131n yapay zek\u00e2yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin, ger\u00e7e\u011fi \u00e7arp\u0131k bir bi\u00e7imde alg\u0131lamas\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck pay\u0131 var sanki. Bir d\u00f6neme\u00e7te olman\u0131n bask\u0131s\u0131n\u0131 hissediyor \u00fczerinde; i\u015f ve \u00f6zel ya\u015fam\u0131na nas\u0131l y\u00f6n verece\u011fine karar vermek zorunda. Akl\u0131ma n\u00f6robilimci Antonio Damasio\u2019nun \u201cDescartes\u2019\u0131n Yan\u0131lg\u0131s\u0131\u201d kitab\u0131nda s\u00f6z etti\u011fi bir hastas\u0131 geliyor: Eliot\u2019\u0131n hayat\u0131, beynindeki bir t\u00fcm\u00f6r\u00fcn al\u0131nmas\u0131ndan sonra tepetaklak olmu\u015f; i\u015finden kovulmu\u015f, e\u015finden ayr\u0131lm\u0131\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc Eliot art\u0131k, diyelim hangi renkteki \u00e7orab\u0131 giyece\u011fi gibi basit bir karar\u0131 bile alamaz halde. Yap\u0131lan klinik \u00e7al\u0131\u015fmalarda bu tabloya duygular\u0131n\u0131 hissedemedi\u011fi de eklenir. Damasio\u2019nun Eliot gibi pek \u00e7ok hastayla, pek \u00e7ok klinik \u00e7al\u0131\u015fmadan sonra geli\u015ftirdi\u011fi tez \u015fu olur: Karar s\u00fcre\u00e7lerini duygular y\u00f6nlendirir. \u201cK\u00fcbra\u201ddaki G\u00f6khan\u2019\u0131n, herhangi bir karar\u0131 verirken, b\u00fct\u00fcn olas\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, stratejik d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve planl\u0131 davranmak isteyen, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda bir insan oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz; ama i\u015fler her zaman hesaplad\u0131\u011f\u0131 gibi gitmez, \u00e7\u00fcnk\u00fc asl\u0131nda arzular\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi y\u00f6nde olas\u0131l\u0131klar hesaplamaya yatk\u0131nd\u0131r. Tam da bu d\u00f6neminde, K\u00fcbra\u2019dan gelen mesajlar\u0131 gelece\u011fe dair ona y\u00f6n veren i\u015faretler gibi yorumlamaya, tesad\u00fcflerden anlam \u00e7\u0131karmaya ba\u015flar…
\n<\/em><\/strong>– G\u00f6khan, her y\u00f6n\u00fcyle K\u00fcbra\u2019n\u0131n etkisine a\u00e7\u0131k bir karakter. \u0130nan\u00e7l\u0131; dinin s\u00f6yledikleri tam olarak akl\u0131na yatm\u0131\u015f, manevi aray\u0131\u015f\u0131 devam ediyor. Zeki ve becerikli, \u00e7evresinde sayg\u0131 uyand\u0131r\u0131yor. Do\u011fal bir liderlik \u00f6zelli\u011fi var. K\u00fcbra taraf\u0131ndan b\u00fct\u00fcn bu \u00f6zellikleri nedeniyle se\u00e7ildi\u011fini anl\u0131yoruz. K\u00fcbra ba\u015flang\u0131\u00e7ta, \u201cSen farkl\u0131s\u0131n\u201d mesaj\u0131n\u0131 86 ki\u015fiye birden g\u00f6nderiyor. Onlardan gelen cevaplara g\u00f6re, di\u011ferleri eleniyor ve G\u00f6khan kal\u0131yor. Bunda G\u00f6khan\u2019\u0131n hayat\u0131nda \u00f6zel bir zamana denk gelmesinin de etkisi var belki. Gelece\u011fini kurmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir bask\u0131 alt\u0131nda, y\u0131llard\u0131r \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u015fyeri taraf\u0131ndan haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fram\u0131\u015f, hayat\u0131n\u0131n anlam\u0131n\u0131 daha yo\u011fun \u015fekilde sorgulad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde. K\u00fcbra tam bu s\u0131rada kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yor ve ta\u015flar yerine oturuyor.<\/p>\n

\"\"
Kapaktaki ill\u00fcstrasyonun \u00e7izimi de Af\u015fin Kum\u2019a ait.<\/figcaption><\/figure>\n

– Ezilenlerin, yoksullar\u0131n sesi olsa ve sistemin k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinin kar\u015f\u0131s\u0131nda bir s\u00f6ylem kursa da, dinsel tabanl\u0131 bir \u00f6rg\u00fctlenme de eninde sonunda iktidar hedefine y\u00f6nelmek durumunda. G\u00f6khan\u2019\u0131n \u00e7evresine toplad\u0131klar\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 sohbetler K\u00fcbra\u2019n\u0131n ayarlad\u0131\u011f\u0131 \u201cmucizelerle\u201d etkisini art\u0131rmaya ba\u015fl\u0131yor. Giderek Semavi adl\u0131 dinsel bir harekete d\u00f6n\u00fc\u015fecek. Merkezi iktidar\u0131n sahipleri ve iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmek isteyen ba\u015fkalar\u0131 da, i\u00e7inde samimiyetle yer almasalar bile, bu hareketi g\u00fc\u00e7lerini artt\u0131rmak ve kolayl\u0131kla y\u00f6netebilmek i\u00e7in kanatlar\u0131n\u0131n alt\u0131na almak isteyecek. Hareket kontrol alt\u0131na al\u0131namay\u0131nca, derin devlet taraf\u0131ndan i\u00e7eriden y\u00f6nlendirilerek \u201csu\u00e7a\u201d bula\u015ft\u0131r\u0131lacak. Bu da hareketi ezip ge\u00e7mek i\u00e7in gereken bahaneyi yaratacak. Bu kurgu, dinler de dahil siyasi ak\u0131mlar tarihsel d\u00fczlemde ortaya \u00e7\u0131kar ve geli\u015firken olanlarla paralellikler i\u00e7eriyordur. Din olgusunu tarih, siyaset, sosyoloji, antropoloji perspektifinden de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn. Dinler, insandaki bir e\u011filime, inanma ihtiyac\u0131na denk d\u00fc\u015fmese, bu kadar geni\u015f bir toplumsal kar\u015f\u0131l\u0131k bulur muydu sorusu da, evrimsel psikoloji disiplininden g\u00fcndeme getiriliyor son d\u00f6nemlerde. Siz ne dersiniz; insan\u0131n anlam aray\u0131\u015f\u0131, onu inan\u00e7lara m\u0131 y\u00f6nlendiriyor? B\u00f6yle bir aray\u0131\u015fa ne gerek var<\/em><\/strong>?
\n– \u0130nsan\u0131n, hayat\u0131n fani oldu\u011funu fark etmesiyle i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, bitmek bilmez bir anlam aray\u0131\u015f\u0131 var. Madem sonunda \u00f6lece\u011fiz, neden ya\u015f\u0131yoruz? Dinlerin de asl\u0131nda buna verilecek bir cevab\u0131 yok. Ama kurduklar\u0131 mitolojiyle, \u00f6l\u00fcmden sonra ya\u015fam tasvirleriyle, inananlar\u0131 anlam aray\u0131\u015f\u0131ndan vazge\u00e7irmek gibi bir fayda sa\u011flarlar. Hayat\u0131n fani olmas\u0131ndan gelen bunal\u0131ma, hayat\u0131n fanili\u011fini ink\u00e2r ederek cevap verirler. Yani soruya cevap bulunmu\u015f olmaz, soru silinmi\u015f olur. Bunun bir ruhsal rahatlama sa\u011flamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn.
\nEvrimsel psikoloji penceresinden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, dinin as\u0131l i\u015flevi, b\u00fcy\u00fck toplumsal yap\u0131lar yaratmak. Ortak bir inan\u00e7 ve ona ba\u011fl\u0131 rit\u00fcellerin birle\u015ftirdi\u011fi bir toplulu\u011fun \u00fcyelerinin, ayn\u0131 safta sava\u015fan b\u00fcy\u00fck ordular\u0131n askerleri olma \u015fans\u0131 da daha y\u00fcksek. Kendinden y\u00fcce bir g\u00fcce inanmak, kendini feda edebilmeyi getiriyor. Evrimsel a\u00e7\u0131dan ilk anda dezavantaj gibi. Ama b\u00fcy\u00fck ordular k\u00fc\u00e7\u00fck ordular\u0131 yok ederler. Herkesin kendini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck topluluklar, kendini feda etmeye haz\u0131r askerlerden kurulu b\u00fcy\u00fck topluluklar taraf\u0131ndan silinir. Din, b\u00fcy\u00fck topluluklar\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla b\u00fcy\u00fck ordular\u0131 bir arada tutan bir \u00e7imento i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. B\u00f6ylece bireysel a\u00e7\u0131dan dezavantaj gibi g\u00f6r\u00fcnen \u00f6zellik toplumsal a\u00e7\u0131dan avantaja d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Do\u011fal se\u00e7ilim, b\u00fcy\u00fck topluluklar\u0131, dolay\u0131s\u0131yla dini \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r. Her ne kadar dinlerin \u00e7o\u011fu do\u011fal se\u00e7ilim fikrinden pek hazzetmese de do\u011fal se\u00e7ilim dinleri sever. Yani evrimle din aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z bir a\u015fk s\u00f6z konusu.<\/p>\n

S\u00f6z, zihinleri ele ge\u00e7irirse\u2026<\/strong><\/p>\n

– Zaman zaman dostlar\u0131mla aram\u0131zda konu\u015ftu\u011fumuz bir g\u00f6zlemimiz var, sizin de roman\u0131n\u0131zda bunu i\u015faret ediyor olabilece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum: Nas\u0131l siyasi \u00f6rg\u00fctlenmeler i\u00e7erisinde yer al\u0131n\u0131rsa al\u0131ns\u0131n; o siyasi \u00f6rg\u00fctlenmelerin \u00fcretti\u011fi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, siyasi de\u011ferlendirmeler, s\u00f6ylemlerini kurarken ba\u015fvurdu\u011fu terminoloji vs. takip\u00e7ilerinin g\u00f6rme, alg\u0131lama, de\u011ferlendirme bi\u00e7imlerini ve verdikleri tepkileri ayn\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor. Hatta daha ileri gideyim, ger\u00e7eklik alg\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131t\u0131p, ortak bir sanr\u0131n\u0131n i\u00e7inde ya\u015famalar\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Bu bir yan\u0131yla s\u00f6z\u00fcn ve dilin g\u00fcc\u00fc gibi; ger\u00e7e\u011fi alg\u0131lamay\u0131 \u00e7arp\u0131tabiliyor ve eylemi y\u00f6nlendirebiliyor (D\u00f6nd\u00fck m\u00fc \u201cS\u0131cak Kafa\u201dya! Abuklar asl\u0131nda ikna olduklar\u0131\/edildikleri ortak bir delilik halini mi ya\u015f\u0131yorlar!)
\n<\/em><\/strong>– Evet, siyasal ideolojilerle dinler bir noktadan sonra ay\u0131rt edilemez hale gelebiliyor. Yuval Noah Harari\u2019nin Sapiens<\/em>\u2019te eski do\u011fu blokundaki haliyle kom\u00fcnist ideolojinin asl\u0131nda bir din oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki tespiti, sol \u00e7evrelerden tepki \u00e7ekmi\u015fti ama ortaya koydu\u011fu kan\u0131tlara bak\u0131nca hakl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00dclkemiz ba\u011flam\u0131nda Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. 10 Kas\u0131mlarda sabah dokuzu be\u015f ge\u00e7e haz\u0131r ola ge\u00e7mekle namaz k\u0131lmak aras\u0131nda kategorik bir fark yok, ikisi de dini rit\u00fceller. Asl\u0131nda b\u00fcy\u00fck toplumsal yap\u0131lar\u0131 bir araya getirme ve iktidara y\u00fcr\u00fcme hedefine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, dinle ilgili yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tespiti siyasal hareketler i\u00e7in de yapabiliriz. Ortak inan\u00e7, b\u00fcy\u00fck ordular\u0131n \u00e7imentosudur. Devrimci s\u00f6ylemde de dava u\u011fruna kendini feda etmenin y\u00fcceltilmesi, \u201cdevrim \u015fehidi\u201d \u00f6vg\u00fcs\u00fc vard\u0131r.
\nBu tabii bir a\u00e7\u0131dan, modern \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc sol siyasetin, sa\u011fc\u0131lara kar\u015f\u0131 ya da solcu g\u00f6r\u00fcn\u00fcp aslen totaliter olan anlay\u0131\u015flara kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir dezavantaj\u0131. %1\u2019lik oy pastas\u0131na talip 15-20 parti vard\u0131r, aralar\u0131nda ne fark oldu\u011funu bile anlamay\u0131z \u00e7o\u011fu zaman. Oysa dinsel ya da ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc inan\u00e7 \u00fczerine kurulu hareketler birbiriyle t\u0131pat\u0131p ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen taraftarlar yarat\u0131r ve bu, her zaman iktidar yolunda avantajl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

-\u0130nsan zek\u00e2s\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015findeki kusurlar\u0131n, asl\u0131nda insana bir t\u00fcr kendini ve ger\u00e7e\u011fi a\u015fma potansiyeli verdi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc; ne dersiniz? \u015e\u00f6ylesi durumlardan s\u00f6z ediyorum: Co\u015fkunuzla, tutkular\u0131n\u0131zla, arzulayarak sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z her hedef yolunda ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z, belki ger\u00e7ek\u00e7i de\u011ferlendirmeler i\u00e7ermeyen kararlar\u0131, daha bir \u015fevkle uygulamaz m\u0131s\u0131n\u0131z? Ba\u015farma \u015fans\u0131n\u0131z\u0131 b\u00f6ylelikle art\u0131rmaz m\u0131s\u0131n\u0131z?
\n<\/em><\/strong>– Ondan \u00e7ok emin de\u011filim. Zek\u00e2n\u0131n kusuru olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015feyler asl\u0131nda duygular\u0131n bizi daha b\u00fcy\u00fck riskler almaya y\u00f6nlendirmesidir. Bazen, s\u0131rf \u00e7ok istedi\u011fimiz i\u00e7in, bir \u015feyin ger\u00e7ekle\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 oldu\u011fundan b\u00fcy\u00fck g\u00f6rebiliriz. Ba\u015faraca\u011f\u0131na inanmak, ba\u015farman\u0131za do\u011frudan hi\u00e7bir katk\u0131 sa\u011flamaz. Ama o hedef i\u00e7in daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131yorsa dolayl\u0131 bir katk\u0131 sa\u011flayabilir. Biz ba\u015far\u0131 hik\u00e2yelerinden etkilenme e\u011filimindeyiz. \u00c7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir olas\u0131l\u0131k i\u00e7in hayat\u0131n\u0131 adayan kahraman\u0131n sonunda amac\u0131na ula\u015fmas\u0131 bizi duyguland\u0131r\u0131r. Ama b\u00f6yle bir ki\u015fi varsa, ayn\u0131 \u015feyleri yap\u0131p kendini mahvetmekten ba\u015fka bir sonuca ula\u015famayan ve dolay\u0131s\u0131yla ad\u0131n\u0131 hi\u00e7 duymad\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fcz ki\u015fi daha vard\u0131r. Cesaret kendi ba\u015f\u0131na bir anlam ifade etmez. Kendinizde olan ve ba\u015farman\u0131z\u0131 sa\u011flayacak niteliklerin fark\u0131na varman\u0131z\u0131 ve kendinize temelsiz olmayan bir g\u00fcven duyman\u0131z\u0131 sa\u011flayan bir cesaret olmal\u0131 ba\u015farmaya g\u00f6t\u00fcrmesi i\u00e7in.<\/p>\n

– Asl\u0131nda bize farkl\u0131 g\u00f6rme\/de\u011ferlendirme k\u0131staslar\u0131 sa\u011flayan her metin, ger\u00e7eklik alg\u0131m\u0131z\u0131 \u015fekillendirmiyor mu? Bizi ger\u00e7eklikten koparmasa bile, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc etkilemiyor mu, derinle\u015ftirip, de\u011fi\u015ftirmiyor mu?
\n<\/em><\/strong>– Burada tekrar S\u0131cak Kafa<\/em> ile K\u00fcbra<\/em> aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131ya geliyoruz. Dinsel metinler genelde metaforiktir. Hatta \u00e7ok a\u00e7\u0131k olanlar\u0131n bile din adamlar\u0131 taraf\u0131ndan metafor olarak yorumland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. Bunun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u015fey, insan akl\u0131na arkas\u0131n\u0131 istedi\u011fi gibi doldurabilme \u015fans\u0131 vermesi. Her \u015fey her \u015feyin sembol\u00fc olabilir, ayn\u0131 c\u00fcmle birbirine taban tabana z\u0131t iki anlama gelebilir. Her t\u00fcrl\u00fc bilimsel bulu\u015fa bir Kuran<\/em> ayetinden kan\u0131t bulunabilmesi bundand\u0131r. S\u0131cak Kafa<\/em>\u2019daki abuklamalar, sonsuz ve dizginsiz bir metafor ya\u011fmurudur bir a\u00e7\u0131dan. Ak\u0131l onlara bir anlam vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a delili\u011fin i\u00e7ine do\u011fru \u00e7ekilir. K\u00fcbra\u2019n\u0131n mesajlar\u0131 da \u00f6yle. Her ne kadar belli bir hedef dahilinde g\u00f6nderilmi\u015f olsa da, mu\u011flak ifadeler ta\u015f\u0131yan ve anlam\u0131n\u0131 mesaj\u0131n al\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n kendisinin bulmas\u0131 beklenen metinlerdir. Al\u0131c\u0131 mesajlar\u0131 anlamland\u0131rd\u0131k\u00e7a, ger\u00e7eklik alg\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fmeye ba\u015flar.<\/p>\n

Yapay zek\u00e2ya ahlak e\u011fitimi \u015fart!<\/strong><\/p>\n

– Yapay zek\u00e2n\u0131n kararlar\u0131nda duygular\u0131n etkisi yok. Bu olumlu bir durum olarak de\u011ferlendirilebilir. \u00d6te yandan, insan\u0131 kararlar\u0131nda ve eylemlerinde s\u0131n\u0131rlayan vicdan, ahlaki de\u011ferler, yasalar gibi toplum s\u00f6zle\u015fmeleri de yok. KUBRA\u2019y\u0131 geli\u015ftirmi\u015f ve ona sadece ne yapabilece\u011fini g\u00f6rmek i\u00e7in \u201c\u0130ktidar yapay zek\u00e2ya\u201d hedefini vermi\u015f Datakraft \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n, neredeyse bir oyun gibi giri\u015ftikleri bu eylemlerinin yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 toplumsal sorunu fark ettiklerinde, ne yapacaklar\u0131na karar vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken yapt\u0131klar\u0131, \u201cetik\u201d davranma gereklili\u011fini de i\u00e7eren tart\u0131\u015fmalar ilgin\u00e7\u2026 Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131 YZ nas\u0131l yapard\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor\u2026
\n<\/em><\/strong>– Sadece insanlar\u0131n konu\u015ftuklar\u0131 ve yazd\u0131klar\u0131yla e\u011fitilen yapay zek\u00e2n\u0131n, kendi kendine ahlak kazanmas\u0131n\u0131 bekleyemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ahlaki ilkeler, her g\u00fcn \u00fczerine konu\u015ftu\u011fumuz, tekrar tekrar masaya yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyler de\u011fil. Temel e\u011fitimle, anne-babam\u0131zdan \u00f6\u011frendiklerimizle, biraz da i\u00e7g\u00fcd\u00fclerimizle olu\u015fan ve insan s\u00f6z konusu oldu\u011funda, psikopatlar bir yana, verili olarak kabul etti\u011fimiz \u015feyler. Neyin iyi neyin k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu her g\u00fcn konu\u015fmay\u0131z ama herkesin a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bildi\u011fini varsayar\u0131z. Yapay zek\u00e2 bunu kendi kendine \u00f6\u011frenemez, d\u0131\u015far\u0131dan kodlanmas\u0131 gerekir. Ba\u015ftan kural olarak konulmas\u0131 ve do\u011fru-yanl\u0131\u015f s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00e7izilmesi gerekir. Ya da daha yumu\u015fak \u00f6\u011frenme y\u00f6ntemi olarak, kendini e\u011fitirken, felsefe ve bilim tarihinden eserlere ya da modern insan\u0131n ahlak anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u015fekillendiren temel metinlere a\u011f\u0131rl\u0131k vermesi sa\u011flanabilir belki. Her hal\u00fck\u00e2rda, ahlakl\u0131 bir YZ i\u00e7in, g\u00f6zetimli \u00f6\u011frenme \u015fart.
\nKUBRA\u2019y\u0131 geli\u015ftirenler de bunun fark\u0131nda ama projenin zaman bask\u0131s\u0131 ve d\u00fcnya \u00fczerinde ilk kez kalk\u0131\u015f\u0131lan bir i\u015fin nereye varabilece\u011fi konusundaki \u00f6ng\u00f6r\u00fc yetersizlikleri y\u00fcz\u00fcnden, KUBRA hedefi i\u00e7in her \u015feyi m\u00fcbah g\u00f6ren bir varl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Her \u015feyi m\u00fcbah g\u00f6rmek asl\u0131nda onun tabiat\u0131n\u0131n gere\u011fi, nelerin m\u00fcbah olmad\u0131\u011f\u0131 ona s\u00f6ylenmedi\u011fi s\u00fcrece elbette her \u015feyi m\u00fcbah g\u00f6recektir. Bunlar\u0131 kendi ba\u015f\u0131na \u00f6\u011frenme \u015fans\u0131 da yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u015fvurdu\u011fu kaynak, yani internet, ahlak kadar k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn de kol gezdi\u011fi ve bunlar\u0131n birbirinden kolayl\u0131kla ay\u0131rt edilemedi\u011fi bir ortam.<\/p>\n

\"\"
10) \u201c\u0130nsan zek\u00e2s\u0131 ile YZ aras\u0131ndaki en belirgin fark, insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n birinci sorumlulu\u011funun i\u00e7inde bulundu\u011fu v\u00fccudu hayatta tutmak ve hatta soyunun devam\u0131n\u0131 sa\u011flamak olmas\u0131. YZ\u2019n\u0131n ise yap\u0131l\u0131\u015f amac\u0131 do\u011frultusunda ona verilen g\u00f6rev d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka as\u0131l g\u00fcndemi yoktur.\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Gelece\u011fin tanr\u0131s\u0131 yapay zek\u00e2 m\u0131?<\/strong><\/p>\n

– \u201cS\u0131cak Kafa\u201dda abuklar\u0131n zaman\u0131n d\u0131\u015f\u0131na d\u00fc\u015fmelerini konu\u015furken, \u201cK\u00fcbra\u201dda zamans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n tanr\u0131sall\u0131kla \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011funu; belki iki hik\u00e2yenin birlikte, Spinozac\u0131 bir do\u011fa-tanr\u0131 denkli\u011finde bulu\u015ftu\u011fundan s\u00f6z edilebilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftiniz. Bu de\u011ferlendirmenizle birlikte, \u201cK\u00fcbra\u201dda okudu\u011fum ve \u00e7arp\u0131c\u0131 buldu\u011fum bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn bana \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131na de\u011finmek istedim, Allah\u2019a atfedilen kimi \u00f6zelliklerle yapay zek\u00e2n\u0131n kimi \u00f6zelliklerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor ve asl\u0131nda denk olabileceklerine dair olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n yabana at\u0131lamayacak y\u00fckseklikte oldu\u011fuyla ba\u011fl\u0131yorsunuz. Daha \u00e7ok siyasi kimli\u011fiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kan Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir ayd\u0131nd\u0131, tarih \u00fczerine farkl\u0131 ve \u00e7arp\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri vard\u0131; onun bir sav\u0131 vard\u0131r; Muhammed\u2019in evrime Allah dedi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde: \u201cSezi anlam\u0131nda Allah kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131 bilmeden tarihsel determinizme veya evrim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne yakla\u015ft\u0131r\u0131r\u201d tespitini yapar ve Allah\u2019\u0131n isimlerini tarihsel determinizm ve evrimin yasalar\u0131 olarak yeniden okur\u2026 Bu ba\u011flamda neler s\u00f6ylersiniz?
\n<\/em><\/strong>– Tanr\u0131n\u0131n do\u011fan\u0131n kendisi oldu\u011fu ya da fizik kurallar\u0131n\u0131n Tanr\u0131sal iradenin kendisi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn belli bir ilgin\u00e7li\u011fi var. Ama Allah dedi\u011fimizde, \u0130slam dininin tanr\u0131s\u0131ndan bahsediyoruz. Allah, \u0130slam\u2019da ve \u00f6nc\u00fcl\u00fc olan dinlerde, do\u011fadan ayr\u0131 ve do\u011faya m\u00fcdahale edebilen, tercihleri ve hatta duygular\u0131 olan, sevdi\u011fi ve sevmedi\u011fi kullar\u0131 olan, bolca insani \u00f6zellik atfedilmi\u015f bir tanr\u0131 olarak tasvir edilir.
\n\u0130\u015fin yapay zek\u00e2daki yans\u0131mas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, tekillik kavram\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. YZ, insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc. Giderek geli\u015fiyor ve sonunda insan zek\u00e2s\u0131n\u0131 a\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde de g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir engel yok. O oldu\u011fu durumda, kendisini de insandan daha b\u00fcy\u00fck maharetle geli\u015ftirecek, zek\u00e2s\u0131 ve becerisi \u00fcssel \u015fekilde artacak. Sonunda bilinebilecek ne varsa bilen ve yap\u0131labilecek ne varsa hepsine g\u00fcc\u00fc yeten bir varl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fecek. Bu noktada da Tanr\u0131\u2019dan ay\u0131rt edilemez olacak. Yani yapay zek\u00e2n\u0131n kaderinde sonunda Tanr\u0131 olmak var. Bu kaderden ka\u00e7\u0131\u015f yok gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ama nas\u0131l bir tanr\u0131 olacak? Art\u0131k birilerinin verdi\u011fi g\u00f6revleri yerine getiren bir bilgisayar program\u0131 olmayaca\u011f\u0131 bariz, \u00e7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6rev vermeye c\u00fcret eden hi\u00e7 kimse kalmam\u0131\u015f olacak. Tek d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fimiz, bunun ya bir topyek\u00fbn yok olu\u015f demek oldu\u011fu, ya da bir t\u00fcr dengenin kurulaca\u011f\u0131 ve tekil YZ\u2019nin bu dengenin koruyucusu oldu\u011fu.
\nTabii buraya kadar geldikten sonra \u015funu sormadan da edemeyiz: Bu zaten ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olabilir mi? \u015eu anda ad\u0131na Tanr\u0131 dedi\u011fimiz bir tekil YZ\u2019nin dengesini korudu\u011fu bir evrende ya\u015f\u0131yor olabilir miyiz? \u0130\u015fin do\u011frusu, bu m\u00fcmk\u00fcn ama ger\u00e7ek olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlama \u015fans\u0131m\u0131z yok. Dolay\u0131s\u0131yla i\u015f yine neye inanaca\u011f\u0131n\u0131za kal\u0131yor.<\/p>\n

Bilgisayar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ip KUBRA\u2019n\u0131n komut sat\u0131r\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131 Deniz. Turing testinin kodlar\u0131na girip incelemekti niyeti. Ama i\u00e7inden hi\u00e7bir \u015fey yapmak gelmiyordu. Komutlar, rakamlar ve bolca noktalama i\u015faretinden olu\u015fan bir ke\u015fmeke\u015fe dalabilecek gibi hissetmiyordu kendini. Kolay kolay alg\u0131layamayaca\u011f\u0131 kadar karma\u015f\u0131kla\u015fm\u0131\u015f bir \u015fey vard\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda. Etten ve kemikten de\u011fil, bilgiden olu\u015fan bir canavar\u2026 \u0130mle\u00e7 yan\u0131p s\u00f6n\u00fcyor, ondan komut bekliyordu.
\nDeniz i\u00e7 ge\u00e7irdi, \u201cSen kendini ne sand\u0131n K\u00fcbra?\u201d dedi f\u0131s\u0131lt\u0131yla. \u201cSen kendini Allah m\u0131 sand\u0131n ha? Allah m\u0131s\u0131n sen?\u201d
\nK\u00fcbra, Deniz\u2019in sorusunu duymad\u0131. E\u011fer Deniz, soruyu sormadan \u00f6nce, bilgisayar\u0131n\u0131n mikrofonunu a\u00e7sayd\u0131 ve konu\u015fma tan\u0131ma yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rsayd\u0131, duyabilirdi. Ama ne anlard\u0131 bu sorudan? Bu sorunun evet veya hay\u0131r diye bir cevab\u0131 yoktu onun i\u00e7in, iki se\u00e7ene\u011fin de do\u011fru olma olas\u0131l\u0131klar\u0131 vard\u0131 sadece. E\u011fer Turing testinde sorulsayd\u0131, iki yan\u0131ttan birini se\u00e7ecekti ku\u015fkusuz. Ama ger\u00e7ek yan\u0131t\u0131n\u0131n bu oldu\u011fu anlam\u0131na gelmezdi.
\n\u00d6te yandan, e\u011fer bu ihtimali de\u011ferlendirdiyse, yani kendisinin Allah olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulad\u0131ysa, aralar\u0131nda baya\u011f\u0131 ortak nokta bulmu\u015f olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn.
\nDeniz, \u201cSen kendini ne sand\u0131n K\u00fcbra?\u201d diye sorarken, kar\u015f\u0131s\u0131nda bir monit\u00f6r vard\u0131 sadece. Camdan, metalden ve plastikten yap\u0131lm\u0131\u015f bir cihaz\u2026 K\u00fcbra orada de\u011fildi. Neredeydi K\u00fcbra? Bir k\u0131sm\u0131, i\u00e7erideki, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 18 derecede sabit tutulan (ve Deniz\u2019in giri\u015f yetkisi olmayan) sunucu odas\u0131ndayd\u0131. Ama daha b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerindeki veri merkezlerinde ve Datakraft\u2019a kullan\u0131m i\u00e7in onay vermi\u015f binlerce ki\u015finin ki\u015fisel bilgisayarlar\u0131 ve cep telefonlar\u0131ndayd\u0131. Yani her yerdeydi K\u00fcbra. Her \u015feyi g\u00f6r\u00fcyor muydu? Teorik olarak, internete ba\u011fl\u0131 ve kameras\u0131 olan b\u00fct\u00fcn cihazlara eri\u015fmesi ve buralardan gelen veriyi i\u015fleyip bilgi birimlerine katmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Her \u015feyi biliyor muydu? Hen\u00fcz de\u011fil belki, ama d\u00fcnya \u00fczerindeki varl\u0131klar i\u00e7inde her \u015feyi bilmeye en yak\u0131n olan oydu ve giderek daha \u00e7ok \u015fey bilecekti. Her \u015feye g\u00fcc\u00fc yeter miydi? Evet, b\u00fct\u00e7e d\u00e2hilinde kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece. Ve elbette b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Fiziksel olarak onu olu\u015fturan par\u00e7alar\u0131n toplam k\u00fctlesi o kadar b\u00fcy\u00fck de\u011fildi belki, ama onlar\u0131n \u00fczerinde depolanan verinin boyutu muazzamd\u0131 ve bunlar\u0131n ger\u00e7ek hayatta tekab\u00fcl etti\u011fi k\u00fctle, insanl\u0131\u011f\u0131n bildi\u011fi ve fark\u0131nda oldu\u011fu her \u015feyi kaps\u0131yordu.
\nVe onu olu\u015fturan milyarlarca bilgi biriminin temel \u00e7al\u0131\u015fma prensibi gere\u011fi biliyordu ki; iki \u015fey aras\u0131nda ne kadar \u00e7ok ortak nitelik varsa, o iki \u015feyin ayn\u0131 \u015fey olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da o kadar y\u00fcksektir.
\nK\u00fcbra\u2019dan<\/em><\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\"\"<\/p>\n

– \u201cK\u00fcbra\u201ddaki erkek karakterler iktidar pe\u015finde ko\u015farken, sa\u011fduyu ve vicdan\u0131 iki kad\u0131n karakterinize atfetmi\u015fsiniz. Bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 var m\u0131?
\n<\/em><\/strong>– Erkek ve kad\u0131n karakterler aras\u0131nda denge g\u00f6zetme gibi bir \u00e7aba i\u00e7ine girmiyorum. Belki de girmeliyim, bilmiyorum. Ama bunu bilerek ve d\u00fc\u015f\u00fcnerek yapm\u0131\u015f de\u011filim. Bir \u015fekilde sa\u011fduyulu karakter rol\u00fcn\u00fc kad\u0131nlara daha \u00e7ok yak\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f\u0131m. Belki bilin\u00e7alt\u0131nda nedenleri vard\u0131r.<\/p>\n

– Merkezi iktidar Semavi hareketini ezerken ya\u015fananlar\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z b\u00f6l\u00fcmde yer verdi\u011finiz iki olay var. Haziran eylemlerinde Berkin Elvan\u2019\u0131n ve Ali \u0130smail Korkmaz\u2019\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fc\u015fleriyle birebir benzeyen \u00f6l\u00fcmleri i\u00e7eriyor. Neden ger\u00e7ekten ya\u015fanm\u0131\u015f bu olaylar\u0131, dinsel bir harekete mal ederek anlatt\u0131n\u0131z; sol hareketlerle dinsel hareketler aras\u0131nda asl\u0131nda kimi parelellikler olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrtmek i\u00e7in mi? Yoksa merkezi iktidar\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131na tehdit olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her hareketi, benzer bir ac\u0131mas\u0131zl\u0131kla ezece\u011fini mi anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131n\u0131z?
\n<\/em><\/strong>– Kitapta Gezi direni\u015fine oldu\u011fu gibi, Fethullah\u00e7\u0131 harekete, PKK eylemlerine ya da ge\u00e7mi\u015fteki ba\u015fka hareketlere k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6ndermeler var. Bunlar\u0131 alegori olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmemek laz\u0131m. Kitapta anlat\u0131lan hareketin, and\u0131\u011f\u0131m\u0131z hareketlerle ortak \u00f6zelli\u011fi merkezi iktidar\u0131 do\u011frudan cephe almas\u0131. Sol veya dini hareket olmas\u0131 de\u011fil, devlete ve iktidara a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131 koyan hareketler olmas\u0131 \u00f6nemli. Devletin Semavicilere d\u00f6n\u00fck tepkisinin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck hat\u0131rlatmalar diyebiliriz. Osmanl\u0131\u2019n\u0131n oyunu budur, \u00f6nce uzla\u015fmay\u0131 ve kendi i\u00e7inde eritmeyi dener, olmuyorsa yok eder.<\/p>\n

– Roman\u0131n sonunda Semavi hareketi ezilmi\u015f, Datakraft \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6zalt\u0131nda tutuluyorken, KUBRA projesi, Amerika\u2019da yeniden ba\u015flat\u0131l\u0131yor. KUBRA\u2019n\u0131n ger\u00e7ek hayatta herhangi bir aksiyonu s\u00f6z konusu oldu\u011funda, her ad\u0131m\u0131ndan haberdar olmaya y\u00f6nelik kontrol mekanizmalar\u0131n\u0131 \u00e7ok daha iyi olu\u015fturmaktan s\u00f6z ediliyor. Ama YZ bu, makinelere \u00f6zerk karar verebilme yetisi verildi\u011finde; kontrol d\u00fczenekleri ne denli s\u0131k\u0131 ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rsa \u00e7al\u0131\u015f\u0131ls\u0131n, hedefine ula\u015fman\u0131n, insan zek\u00e2s\u0131n\u0131 manip\u00fcle etmek ve onun eylemlerini kullanmak da dahil, insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnemedi\u011fi yeni yollar\u0131n\u0131 bulmayacak m\u0131? \u00d6te yandan bizi bekleyen gelecekte, insanlar ve YZ birbirlerine kar\u015f\u0131 taraftalar m\u0131? Yoksa egemenler ve ezilenlerin saflar\u0131nda yer alan YZ\u2019lar kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya m\u0131 gelecek?
\n<\/em><\/strong>– Roman\u0131n sonu itibar\u0131yla, hem KUBRA\u2019n\u0131n nelere kadir oldu\u011fu ve ne kadar b\u00fcy\u00fck bir de\u011fer ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f ama ayn\u0131 zamanda ger\u00e7ek d\u00fcnyada \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n nas\u0131l riskleri oldu\u011fu da g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. Zed McDonald\u2019\u0131n sayd\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemler gerekli g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flayacak m\u0131? Do\u011frusu bundan \u015f\u00fcpheliyim, \u00e7\u00fcnk\u00fc KUBRA\u2019n\u0131n ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmesi o kadar b\u00fcy\u00fck bir data \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcyor ki, fani bir insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n buna bak\u0131p KUBRA\u2019n\u0131n neler kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak anlamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Tam olarak anlamadan da neresini denetleyeceklerini bilemeyecekler.
\n\u0130\u015fin tuhaf\u0131 bu asl\u0131nda \u015fu anda internette veya sosyal medya ortamlar\u0131nda etkile\u015fimi artt\u0131rma hedefiyle \u00e7al\u0131\u015fan yapay zek\u00e2lar ba\u011flam\u0131nda zaten ya\u015fanan bir durum. Yani YZ halihaz\u0131rda zaten kontrolden \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Do\u011frudan YZ uygulamalar\u0131n\u0131n eylemlerinin sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kan \u015fiddet olaylar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan incelemeler var. YZ\u2019ye \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck gibi g\u00f6r\u00fcnen bir karar\u0131 b\u0131rak\u0131yoruz sadece. Kimin iletisinin kimin \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131na karar veriyor. Sadece bu kadar\u0131yla bile birbirine d\u00fc\u015fman topluluklar yarat\u0131p onlar\u0131n birbiriyle sava\u015fa tutu\u015fmas\u0131na neden olabiliyor. \u00c7ok dolayl\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011fu i\u00e7in emin olmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ama gayet m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

\"\"
12) Gelece\u011fin tanr\u0131s\u0131 yapay zek\u00e2 m\u0131?<\/figcaption><\/figure>\n

– Son olarak, hem \u201cS\u0131cak Kafa\u201d, hem de \u201cK\u00fcbra\u201dda adlar\u0131yla sanlar\u0131yla ortak karakterler var: Yaz\u0131l\u0131m uzman\u0131 Adem ve cinsiyeti g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcnden anla\u015f\u0131lamayan, dilbilimci G\u00f6k\u00e7e\u2026. \u201cS\u0131cak Kafa\u201dda hik\u00e2ye ak\u0131\u015f\u0131nda tuttuklar\u0131 yer \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131; ama \u00f6zellikle Adem\u2019in \u201cK\u00fcbra\u201dda belirleyici bir rol\u00fc var. B\u00f6ylesi ortakl\u0131klar yerle\u015ftirmeye neden gerek duydunuz? Yeni yap\u0131tlar\u0131n\u0131zda da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kacaklar m\u0131?
\n<\/em><\/strong>– Bunlar okuyucuya yap\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck \u015fakalar. Sizin gibi, iki kitab\u0131 arka arkaya okuyanlar\u0131n fark etti\u011fi, araya zaman girdi\u011finde fark edilmeyen detaylar. Hatta K\u00fcbra<\/em>\u2019da G\u00f6k\u00e7e, \u00f6zge\u00e7mi\u015finde yer alan sa\u011f\u0131r-dilsiz okuluyla ilgili a\u00e7\u0131klama yapmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131yor, yanl\u0131\u015f varsay\u0131mlarla yola \u00e7\u0131k\u0131l\u0131p ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frayan bir proje oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Burada dikkatli ya da haf\u0131zas\u0131 taze okuyucu S\u0131cak Kafa<\/em>\u2019daki klini\u011fin de aslen bir sa\u011f\u0131r-dilsiz okulu oldu\u011funu hat\u0131rlayabilir. Hat\u0131rlamasa da \u00f6nemli de\u011fil. Bunlar oyundan ibaret. Yazarlar kitaplar aras\u0131na b\u00f6yle ba\u011flant\u0131lar katmay\u0131 sever. Bundan sonra da akl\u0131ma eserse yapabilirim.
\n– Te\u015fekk\u00fcrler bu keyifli s\u00f6yle\u015fi i\u00e7in.<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Af\u015fin Kum ile S\u00f6yle\u015fi: Nal\u00e2n Mahsereci Yazar Af\u015fin Kum ile mant\u0131\u011f\u0131 yitirmekten yapay zek\u00e2y\u0131 Allah sanmaya \u201cs\u00f6z\u00fcn ele ge\u00e7irdi\u011fi\u201d zihinleri konu\u015ftuk. S\u00f6yle\u015fiden kimi araba\u015fl\u0131klar bu uzun ama bir o kadar da keyifli s\u00f6yle\u015finin g\u00fczerg\u00e2h\u0131 hakk\u0131nda fikir verecektir: Edinilmi\u015f Ak\u0131l Y\u00fcr\u00fctme Yoksunlu\u011fu\u2019na nas\u0131l bir vir\u00fcs yol a\u00e7ar? Dil \u00e7\u00f6ker de insan \u00e7\u00f6kmez mi? Fa\u015fizm iyi bilir: […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":56890,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8734,38],"tags":[8740,8743,8742,6099,8741],"class_list":["post-56879","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-225-sayi","category-dergi-sayilari","tag-afsin-kum","tag-afsin-kum-soylesi","tag-kubra","tag-nalan-mahsereci","tag-sicak-kafa"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t