Gr\u00f6nland’da bulunan iki milyon y\u0131ll\u0131k mikroskopik buluntular, evrim tarihi i\u00e7in oyun de\u011fi\u015ftirici bir nitelik ta\u015f\u0131yor. Kuzey Gr\u00f6nland’da Buz Devri’nden kalma bir sedimen i\u00e7inde bulunan kal\u0131nt\u0131, son teknoloji y\u00f6ntemler yard\u0131m\u0131yla daha \u00f6nce Sibirya’da bulunan 1 milyon y\u0131ll\u0131k mamut kemi\u011fi buluntusundan 1 milyon y\u0131l daha ya\u015fl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Antik DNA kullan\u0131larak yap\u0131lan analizler iki milyon \u00f6ncesine ait \u00e7evresel durumlar\u0131 ve ekosistemi a\u00e7\u0131klamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 oluyor. \u00d6zellikle iki milyon y\u0131l \u00f6nce gezegenimizde s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 bir iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi g\u00f6zlendi\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu bulgular sayesinde g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki k\u00fcresel iklim krizine dair dersler \u00e7\u0131karmay\u0131 umuyor.<\/p>\n
Ke\u015fif, Cambridge \u00dcniversitesi St John Kolehi’nden Prof. Dr. Eske Willerslev ve Kopenhag \u00dcniversitesi Lundbeck Vakfu JeoGenetik Merkezi’nden Kurt H. Kj\u00e6r taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131. Bulguya ait 41 adet \u00f6rnek kil ve kuartz alt\u0131nda korunmu\u015f bir halde bulundu. Ke\u015fif sayesinde DNA’n\u0131n ge\u00e7mi\u015fini \u015fu ana kadardan bir milyon y\u0131l daha \u00f6ncesine gitmeyi ba\u015fard\u0131k. \u00d6rnekler milimetrenin milyonda biri boyunda ve Gr\u00f6nland’\u0131n en kuzey noktas\u0131nda bulunan Kutup Okyanusu i\u00e7indeki K\u00f8benhavn Olu\u015fumu’ndaki sedimenlerden elde edildi. Ke\u015ffin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdeki Gr\u00f6nland, \u015fu anda oldu\u011funda 10-17 C daha s\u0131cakt\u0131. Sedimen, bir koydaki k\u0131y\u0131da metre metre milim milim katmanla\u015fm\u0131\u015ft\u0131.
\nBiliminsanlar\u0131 bu sedimen olu\u015fumunda hayvanlar, bitkiler ve mikroorganizma kal\u0131nt\u0131lar\u0131na rastlad\u0131lar. Bu kal\u0131nt\u0131lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ren geyi\u011fi, tav\u015fan, fare, hu\u015f ve kavak a\u011fa\u00e7lar\u0131na aitti. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Buz Devri s\u0131ras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f bir memeli olan Mastodon’a dair izlere dahi rastlad\u0131. Bu canl\u0131lar milyonlarca y\u0131l \u00f6nce Gr\u00f6nland’da ya\u015farlarken zaman i\u00e7inde soylar\u0131 t\u00fckendi. File benzeyen hortumlu canl\u0131lar\u0131n k\u00f6keni Kuzey ve Merkez Amerika’ya dayan\u0131yor ancak Gr\u00f6nland kadar do\u011fuda ya\u015fad\u0131klar\u0131 daha \u00f6nce bilinmiyordu.<\/p>\n
Danimarka, Birle\u015fik Krall\u0131k, \u0130sve\u00e7, Norve\u00e7, ABD ve Almanya’dan 40 ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n detektif gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 DNA kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n gizemlerini \u00e7\u00f6zmeye yard\u0131mc\u0131 oldu. Olduk\u00e7a \u00f6zen gerektiren \u00e7al\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda bulunan her bir DNA kal\u0131nt\u0131s\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ait DNA k\u00fct\u00fcphanelerinden birer birer e\u015fle\u015ftirildi. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze hayvanlar\u0131, bitkileri ve mikroorganizmalar\u0131ndan olu\u015fan bir ar\u015fivle yap\u0131lan k\u0131yaslama, eldeki DNA ile birle\u015fti\u011finde a\u011fa\u00e7lar, \u00e7al\u0131lar, ku\u015flar ve mikroorganizmalardan olu\u015fan bir resim ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131.
\nBaz\u0131 DNA kal\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki canl\u0131lardan yola \u00e7\u0131karak mukayese etmesi zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. B\u00f6yle durumlarda e\u015fle\u015fme sadece gen baz\u0131nda yap\u0131l\u0131rken kimi bulgular\u0131n yaln\u0131zca 21. y\u00fczy\u0131l canl\u0131lar\u0131na ait DNA k\u00fct\u00fcphanesi kullan\u0131larak e\u015fle\u015fmenin imkans\u0131z oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Prof Kj\u00e6r, bu t\u00fcr arazi gezilerinin pahal\u0131ya mal oldu\u011funu ve \u00e7al\u0131\u015fmada kullan\u0131lan DNA kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n 2006 y\u0131l\u0131na ait bir araziden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, o g\u00fcnden beri sakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ortaya \u00e7\u0131kan yeni nesil DNA ayr\u0131\u015ft\u0131rma ve dizileme teknikleri sayesinde bu \u00f6rnekleri tam olarak incelemek m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015f. Bu yeni teknikler iki milyon y\u0131ll\u0131k bir ekosistemi bile modellemeye olanak tan\u0131yor.
\nO d\u00f6nemde ya\u015fanan k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ko\u015fullar\u0131na, o d\u00f6nemin canl\u0131lar\u0131n\u0131n gen d\u00fczeyinde nas\u0131l uyum sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek isteyen biliminsanlar\u0131, bu konudaki tecr\u00fcbelerin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki canl\u0131lar\u0131n genlerine aktar\u0131l\u0131p aktar\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 merak ediyor. \u00d6zellikle genetik m\u00fchendisli\u011fin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yeni olanaklar sayesinde Afrika ve Orta Do\u011fu gibi kurakl\u0131ktan \u00e7ok etkilenen co\u011frafyalarda bu ke\u015ffedilmi\u015f canl\u0131lar\u0131n genlerinin, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz canl\u0131lar\u0131na de\u011fi\u015fen iklim ko\u015fullar\u0131na uyum sa\u011flamalar\u0131 konusunda yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131n\u0131n yollar\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.
\nAyn\u0131 zamanda, Gr\u00f6nland’da kullan\u0131lan ve s\u0131radan sedimenlerden ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan bu geni\u015f analiz, Afrika’daki kil altlar\u0131nda bulunan sedimenlere uygulan\u0131rsa insanl\u0131\u011f\u0131n tarihi konusunda \u00e7ok k\u0131ymetli bilgilerin elde edilebilece\u011finin alt\u0131 \u00e7iziliyor.<\/p>\n