Resmi tarih do\u011fumu 2019 y\u0131l\u0131n\u0131n 12. ay\u0131 olarak a\u00e7\u0131kl\u0131yor; bunu kabul ederek devam edelim.
\nTarih devam\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle yazabilir: \u0130nsanlardan, \u201cinsanl\u0131k ad\u0131na insanlardan\u201d ve dolay\u0131s\u0131yla insanl\u0131ktan t\u00fcm\u00fcyle ricat beklenen, beklenti ile kalmayan, emredilen, dayat\u0131lan y\u0131llard\u0131. Zor ve tahakk\u00fcm me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131, insanlar\u0131n kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z boyun e\u011fmesi istendi. Ve bu \u201csald\u0131r\u0131\u201d bilimin otoritesinde sahnelendi, bilim dayanak yap\u0131larak durum me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.
\nSoru: Tarihin \u201ckaranl\u0131k y\u0131llar\u201d olarak damgalamakta sak\u0131nca g\u00f6rmedi\u011fi Orta \u00c7a\u011f\u2019da \u201cAvrupa\u2019y\u0131 d\u00fczleyen\u201d Kara \u00d6l\u00fcm\/Veba zamanlar\u0131 b\u00f6yle miydi? Kilise\/engizisyon otoritesinin \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda neredeyse n\u00fcfusun \u00fc\u00e7te birinin \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7an veba, kilise otoritesinin yeniden tesisini sa\u011flarken, paradoksal olmayan bir bi\u00e7imde R\u00f6nesans\u2019\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yordu. \u0130nsan\u0131n \u201cyeniden\u201d do\u011fu\u015funun tarihinde \u00e7ok \u00f6nemli yeri olan vebaya benzetilen kovid-19, aradan ge\u00e7en y\u00fczlerce y\u0131la ra\u011fmen aksine insana ait bir\u00e7ok de\u011ferin feda edilmesini dayatt\u0131. Kilise yoz ideolojisini veba arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00fc\u00e7lendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken asl\u0131nda yitirdi\u011finin de fark\u0131ndayd\u0131. (\u00c7a\u011flar\u0131n Boccacio\u2019dan Bruegel\u2019e Petrarca\u2019dan VanDyck\u2019 e yaz\u0131l\u0131-\u00e7izili sanat eserlerinde bunun do\u011frudan ya da metaforik kan\u0131t\u0131na ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.) Oysa 21. y\u00fczy\u0131lda b\u00f6yle olmad\u0131!
\nOrta \u00c7a\u011f\u2019da bir \u201chastal\u0131k\u201d vesilesiyle otorite ad\u0131na kaybedilen \u201c\u015fey\u201d, 21. y\u00fczy\u0131lda \u201cbilim\u201d otoritesinin me\u015frulu\u011funa s\u0131\u011f\u0131n\u0131larak yeniden kazan\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. (Neo-klerikalizm!) \u0130nsana ait bir\u00e7ok de\u011fer \u201ckorunma\u201d ve \u201chayatta kalma\u201d i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131larak feda edilebilir k\u0131l\u0131nd\u0131. Her ikisinin de \u201cinsan tan\u0131m\u0131n\u0131\u201d hi\u00e7le\u015ftirebilen kavramlar oldu\u011funu an\u0131msatal\u0131m.
\nSoru: Yeni bir insan tan\u0131m\u0131 m\u0131? Homo superesse\u2026 homo superstes ya da homo surviving mi demek laz\u0131m\u2026 en iyisi i\u015fi antropologlara b\u0131rakal\u0131m. Herkesin birbirine uzaktan, \u00e7ok uzaktan \u201cya\u015f\u0131yorum, ben ya\u015f\u0131yorum\u201d dedi\u011fi g\u00fcnlerden, aylardan, y\u0131llardan ge\u00e7tik; \u201cya\u015f\u0131yorum\u201d diyebilmenin bir ba\u015far\u0131ym\u0131\u015f\u00e7as\u0131na pazarland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnler\u2026 \u00f6d\u00fcl\u00fc buydu! Ya\u015f\u0131yor olman\u0131n tan\u0131m\u0131 epeyce indirgendi: \u201chen\u00fcz \u00f6lmemi\u015f olmak\u201d. \u00d6nce sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n \u201csa\u011fl\u0131k sadece hastal\u0131k ve sakatl\u0131k durumunun olmay\u0131\u015f\u0131 de\u011fil ki\u015finin bedenen, ruhen ve toplumsal y\u00f6nden tam bir iyilik halidir\u201d \u015feklindeki tan\u0131m\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn temel unsurlar hi\u00e7lendi. Sa\u011fl\u0131k tan\u0131m\u0131 \u201ckovid-19\u2019da sa\u011fl\u0131kl\u0131 kalma hali \/ hayatta kalma\u201d olarak de\u011fi\u015ftirildi. T\u00fcm s\u00f6ylemler ve mesajlar a\u00e7\u0131k ya da kapal\u0131 bir bi\u00e7imde buna indirgendi. Yaln\u0131zca bedensel olarak \u201csa\u011fl\u0131kl\u0131 olma hali\u201d -o da yaln\u0131zca kovid-19 \u00f6zelinde- ve\/veya pandemide hayatta kalmaya indirgenmi\u015f bir ya\u015fam ve insanl\u0131k durumu \u00f6nerilmesi, insanla ilgili bir\u00e7ok kavrama ve duruma y\u00f6nelik manip\u00fclasyonu \u00f6nceleyen bir duruma arac\u0131l\u0131k etti.
\n\u0130nsan\u0131n hayatta kalabilme d\u00fcrt\u00fcs\u00fc ile -ne kadar ilkel!- var olabilece\u011fini dayatan, onu hastalanmaktan korunmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir varl\u0131k olarak tan\u0131mlanmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 y\u0131llar. K\u00fcresel\/yerel siyasi otorite ile el ele vermi\u015f k\u00fcresel\/yerel bilimsel otoritenin bu tan\u0131m\u0131n in\u015fas\u0131 i\u00e7in emek harcad\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011flard\u0131. Y\u0131llar sonra bug\u00fcnler tan\u0131mlan\u0131rken b\u00f6yle anlat\u0131lacak kovid-19 y\u0131llar\u0131; en iyisi bunu da antropologlara b\u0131rakal\u0131m\u2026
\nBug\u00fcn itibar\u0131yla, \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131n, \u201chastal\u0131kl\u0131\u201d \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131n ard\u0131ndan insanlar \u201c\u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131 hayatta kalmaya \u015fartlanm\u0131\u015f bir \u015fekilde atlatt\u0131m\u201d derken k\u0131van\u00e7 duyuyor olmal\u0131lar; ve bu \u00f6yle bir d\u00fcrt\u00fc ile ger\u00e7ekle\u015fti ki insan olman\u0131n, insan olabilmenin y\u00fczlerce y\u0131ldan bu yana in\u015fa edilegelen bir\u00e7ok ko\u015fulu \u00e7oktan unutuldu, yok say\u0131ld\u0131 ya da hi\u00e7e indirgendi. Var olan b\u00fct\u00fcn otorite ara\u00e7lar\u0131yla \u00f6yle bir ideolojik m\u00fcdahale yap\u0131ld\u0131 ki insanlar bu ba\u011flamda neyin fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n bile fark\u0131na varamad\u0131; neoliberalizmin kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z bir zaferiydi bu. Pandemi s\u00fcreci boyunca insanlardan beklenen, piyasa fonksiyonlar\u0131n\u0131 yerine getirdikleri zamandan arta kalan ya\u015famlar\u0131n\u0131 \u201ckendilerini dinleyerek\u201d ge\u00e7irmeleriydi. Onlardan istenen d\u00fczenli ya da d\u00fczensiz aral\u0131klarla yay\u0131nlanan ve bilim otoritesine s\u0131n\u0131rs\u0131z hareket olana\u011f\u0131 tan\u0131yan \u201csay\u0131lardan\u201d biri olmamak i\u00e7in ellerinden geleni yapmalar\u0131yd\u0131 ve bunu sa\u011flamalar\u0131n\u0131n biricik ko\u015fulu otoritelere biat etmekti.
\nSalt \u201chayatta kalma d\u00fcrt\u00fcs\u00fc\u201d insanal b\u00fct\u00fcn \u00f6zelliklerin reddi, insan\u0131n \u201cbitkile\u015ftirilmesi\u201d anlam\u0131na gelir, mutluluk-esenlik-iyilik bu ba\u011flamda \u00f6zetlenir. Di\u011fer taraftan \u201chayatta kalma toplumu ya da sadece hayatta kalmaya \u015fartland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f birey ya da biricik varolu\u015f nedeni hayatta kalma olan birey\u201d dayatmas\u0131n\u0131n sosyal Darwinizmi de me\u015fru k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamal\u0131y\u0131z. Salg\u0131n s\u00fcrecinde yoksullar\u0131n ve yoksunlar\u0131n hayatta kalma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ya da s\u00fcreci hastalanmadan ge\u00e7irme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fcst s\u0131n\u0131flara-vars\u0131llara g\u00f6re \u00e7ok \u00e7ok daha az oldu\u011fu ortada iken ve bunun nedenine y\u00f6nelik toplumsal bir sorgulama yap\u0131lmadan sa\u011fl\u0131k yaln\u0131zca bir \u201cbireysel beceri\u201d i\u015fine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olmaktad\u0131r.
\nUnuttuk mu yoksa; salg\u0131n\u0131n yerel ve k\u00fcresel son derece benzer \u201csloganlar\u0131n\u0131\u201d an\u0131msay\u0131n; hepsi ne kadar da insandan uzak. \u201cHi\u00e7bir \u015fey eskisi gibi olmayacak\u201d derken otoritenin edimlerine s\u0131n\u0131rs\u0131z bir me\u015fruiyet sa\u011flanm\u0131\u015f olmuyor muydu? \u201cHer \u015feyin ba\u015f\u0131 sa\u011fl\u0131k\u201d insanal de\u011ferlerin hi\u00e7lenmesi, acze ve g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011fe \u00f6vg\u00fc de\u011fil miydi? \u201cSalg\u0131n e\u015fitleyicidir!\u201d Uzun uzun tart\u0131\u015fmak yerine \u201chadi oradan\u201d demeyi hak etmiyor mu? T\u00fcm sloganlar otoritelerin maniplasyonuna a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde pazarlan\u0131yordu.
\nSoru: Bilim\/bilim insan\u0131, otoritesini \u201cyeniden\u201d in\u015fa ederken bilim ile \u00e7eli\u015fti mi? Yan\u0131t\u0131m\u0131z \u201cevet\u201d ya da \u201chay\u0131r\u201d \u015feklinde olabilir ve ku\u015fkusuz yan\u0131t masan\u0131n hangi taraf\u0131nda oturdu\u011funuzla ya da meseleye nas\u0131l bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z ile ili\u015fkilidir. Ancak g\u00f6r\u00fcnen o ki bilim insanlar\u0131 bilim me\u015fruiyetini dayanak yaparak otoritelerini sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131rken hazc\u0131l\u0131\u011f\u0131n en d\u00fc\u015fk\u00fcn \u00f6rneklerini sergilemekten imtina etmediler. Nas\u0131l m\u0131? Yan\u0131t yerine ge\u00e7meyecek bir soruyla devam edelim: Kan\u0131ta dayal\u0131 t\u0131p ne demektir? T\u0131p fak\u00fcltelerinin \u00e7oklukla ilk y\u0131l\u0131nda okutulan bir iki saatlik dersin ad\u0131 de\u011fildir bu kavram yaln\u0131zca; \u201ctan\u0131 ve tedavi s\u00fcre\u00e7lerinin saptanmas\u0131nda ve uygulanmas\u0131nda biriken bilimsel bilginin yol g\u00f6stericili\u011finin ad\u0131d\u0131r\u201d bu. Soru: O halde de\u011ferli bilim insanlar\u0131m\u0131z ya da unvanlar\u0131 sat\u0131rlara s\u0131\u011fmayan hocalar\u0131m\u0131z kovid-19 y\u0131llar\u0131nda siyasi otoriteye ve topluma sunduklar\u0131 \u00f6nerileri ile verdikleri derslere ters d\u00fc\u015fmediler mi? Yan\u0131t\u0131m\u0131z bu sefer \u201ckay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z evet\u201d \u015feklinde olacakt\u0131r. Onlar\u0131 itiraz\u0131n\u0131 biliyoruz; \u201cyeni bir hastal\u0131kt\u0131, hakk\u0131nda yeterince bilgi sahibi de\u011fildik vs. toplumu hastal\u0131ktan korumak i\u00e7in vs\u2026\u201d Yeni bir hastal\u0131k m\u0131yd\u0131; hem evet hem de hay\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc benzer vir\u00fcsler hakk\u0131nda on y\u0131llardan beri birikmi\u015f bilgiye sahiptiler ve onu kullanma prati\u011fi g\u00f6stermek yerine \u201cyenili\u011fini\u201d otoritenin in\u015fas\u0131nda kullanmak yolunu se\u00e7tiler.
\n[Bilim insan\u0131n\u0131n iktidar\/devletle ili\u015fkileri, ister s\u0131n\u0131fl\u0131 isterse s\u0131n\u0131fs\u0131z olarak kurgulanm\u0131\u015f olsun devletin oldu\u011fu her yerde sofistike bir sorun olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecektir. Bu t\u00fcrden bir var olma zorunlulu\u011funun yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar yan\u0131tlanmas\u0131 zor -ideolojik g\u00f6receli yan\u0131tlara sahip- sorular\u0131 \u201c\u00f6tekilerin\u201d g\u00fcndeminde tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na da neden olacakt\u0131r. Bu ba\u011flamda en basitinden bir soru \u201cbilim insan\u0131 iktidar kurgusunun neresindedir?\u201d \u015feklinde olu\u015fturulabilir ki, bu basitlikte bir soru bile yan\u0131lt\u0131c\u0131 ve sorunun niteli\u011fini gizleyici \u00f6zellikler i\u00e7erebilir. \u00d6ncelikle belirtilmesi gerekir ki, bu soruyla ifadesini bulan yakla\u015f\u0131m, \u201cbilim insan\u0131n\u0131n\u201d -bir kimlik olarak- s\u0131n\u0131fsal niteli\u011fini gizlemeye ve onu toplumsalm\u0131\u015f gibi g\u00f6stermeye yarayan a\u00e7\u0131k u\u00e7lar i\u00e7erir. \u0130ktidar devleti tan\u0131mlar. \u00d6rnek olsun \u201ciktidar\u0131n \u00fcst\u00fcnde\u201d yan\u0131t\u0131 bile bu ba\u011flamda \u201cs\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fc toplum i\u00e7in\u201d \u015feklinde \u00f6zetleyebilece\u011fimiz ideolojik bir sapt\u0131rman\u0131n ilkel bir s\u00f6yleminden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.
\n\u201cBilim s\u0131n\u0131flar\/iktidarlar \u00fcst\u00fcd\u00fcr\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131n\/devletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r. S\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fcym\u00fc\u015f gibi duru\u015fta, asl\u0131nda egemen s\u0131n\u0131f\u0131n yan\u0131nda duru\u015fu g\u00f6sterir. \u0130yi niyetli bir yakla\u015f\u0131mla; bilim insan\u0131, kendisini b\u00f6ylesine \u00e7etrefilli bir yolla tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa en az\u0131ndan durdu\u011fu yer konusundaki utanc\u0131n\u0131 gizlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordur. Ne var ki o, bu haliyle bu konumlan\u0131\u015fa zorunlu, bu konumlan\u0131\u015fa muhta\u00e7t\u0131r. Pandemi s\u00fcrecinde \u201cbilim kurullar\u0131n\u0131n\u201d, \u201cbilim dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131n\u201d hallerini an\u0131msay\u0131n. \u00d6rneklere bu t\u00fcrden sorular\u0131 kolayl\u0131kla yan\u0131tlayacak zenginlik i\u00e7erir!
\nBilgiyi bir m\u00fclkiyete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren \u201cbilim insan\u0131\u201d sadece kendisini topluma \u201cbilimsel m\u00fcdahalede bulunmakla zorunlu-sorumlu saymaz bunu bir zor arac\u0131 haline de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Pandemi s\u00fcrecinde g\u00f6r\u00fclen budur; bilim insanlar\u0131n\u0131n sosyolojik birer vak\u0131a halini alan, evlere ekranlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olu\u015fan davetsiz konukluk hali, \u00fcrpertici ancak dayanaks\u0131z \u00f6yk\u00fcleri \u00e7ok de\u011fil birka\u00e7 y\u0131l sonra sosyal psikiyatrinin konusunu olu\u015fturacakt\u0131r. 2020 y\u0131l\u0131n\u0131n feti\u015f -nesnesi de\u011fil- \u00f6zneleri bilim insanlar\u0131 olmu\u015ftur. Feti\u015fe edilen kendisini \u00f6nemser. Ve kendisini \u00f6nemseyen, se\u00e7kincilik psikozunun da eklenmesiyle, s\u00f6z etti\u011fimiz ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fma d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc alabildi\u011fine daralt\u0131r. Art\u0131k o tek ba\u015f\u0131na toplumun yol g\u00f6stericisidir. her \u015feyi bilen, her \u015feyi \u00f6nceden g\u00f6ren, giderek, toplumun kaderini elinde tuttu\u011funa inanan bir ermi\u015ftir o!]
\nEn az\u0131ndan olmak kayd\u0131yla -benzer- vir\u00fcs hakk\u0131nda bu kadar bilgi birikimi varken \u00f6rne\u011fin \u201cellerinizi yirmi saniye normal su ile y\u0131kay\u0131n ancak \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131 doksan derecede bir bu\u00e7uk saat y\u0131kay\u0131n\u201d \u015feklindeki komik bile olamayan \u00f6nerilerini hangi bilimsel kan\u0131ta dayand\u0131r\u0131yorlard\u0131 acaba? Su\u00e7u hemen siyaset insanlar\u0131na y\u00fcklemeyelim \u00f6rnekleri an\u0131msarsak -ya da sa\u00e7mal\u0131klar\u0131- hastal\u0131\u011f\u0131 gece 12\u2019den sonra m\u00fczik arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 da pekala bilim insanlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015f ya da desteklemi\u015f olabilir. \u00dclkemiz ko\u015fullar\u0131nda yad\u0131rgat\u0131c\u0131 bir tutum de\u011fildir bu\u2026 (Bir yaz\u0131mda bunu \u201cPol-Pot Varyant\u0131 olarak adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m\u2026) Bunlar piyasa biliminin iflas\u0131n\u0131n mizahi \u00f6rne\u011fidir, ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir!
\nAc\u0131 bir \u00f6rnek ise \u201ckapanma\u201d mevzuudur. \u201cZor\u201d unsurunun net bir \u00f6rne\u011fi olan 14, 24 ya da 42 g\u00fcnl\u00fck -bilim insanlar\u0131 hangisini be\u011fenirse!- b\u00f6ylesine bir \u201ckapanma\u201d ya da t\u00fcm \u00fclkeyi-\u00fclkeleri bir\u00e7ok sosyal bilimcinin de dedi\u011fi gibi Auswitch\u2019e \u00e7eviren bir anlay\u0131\u015f hangi bilimsel kan\u0131ta dayanarak bu \u00f6neriyi sunmu\u015f ve zorla dayat\u0131lmas\u0131na arac\u0131l\u0131k etmi\u015ftir. Bug\u00fcn kovid-19 sonu\u00e7lar\u0131na dair bilgiler yava\u015f yava\u015f birikmeye ba\u015flam\u0131\u015fken \u201ckapanman\u0131n-karantinan\u0131n\u201d \u201csonu\u00e7lara\u201d ne kadar etkili oldu\u011funun bilim insanlar\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015f ya da \u201cara\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f\u201d olmas\u0131 en az\u0131ndan ilgin\u00e7. Ama kapanman\u0131n bug\u00fcnk\u00fc sonucu hakk\u0131nda net bir bilgimiz-g\u00f6zlemimiz var; kapanma kal\u0131c\u0131 bir sosyal zafiyet halinin olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lgili sloganlar nas\u0131ld\u0131: \u201cSa\u011fl\u0131k i\u00e7in evde kal\u201d, \u201cKendini izole et\u201d\u2026 Korku yaratmaya insanlar aras\u0131 ileti\u015fimi, g\u00fcncel s\u00f6ylemle \u201csosyalle\u015fmeyi\u201d engellemeyi dayatan ifadeler\u2026 \u201cSokak\u201d d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken kapanman\u0131n kaybedeni ya\u015famlar\u0131nda \u201csokaktan\u201d ba\u015fka \u00e7\u0131k\u0131\u015f olmayan yoksullar ve \u00e7al\u0131\u015fanlar olmu\u015ftur.
\nHastalanan ve hayat\u0131n\u0131 kaybedenlerin oranlar\u0131n\u0131n hangi sosyal s\u0131n\u0131flarda, sosyo-ekonomik s\u0131n\u0131fland\u0131rmalarda nas\u0131l da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ile ilgili bilimsel bir \u00e7al\u0131\u015fmaya da hen\u00fcz a\u00e7\u0131kl\u0131kla ula\u015fabilmi\u015f de\u011filiz. Ya sonradan hi\u00e7bir bilim insan\u0131n\u0131n her nedense sahiplenmedi\u011fi -ama birisi\/birileri s\u00f6ylemi\u015f olmal\u0131 de\u011fil mi?- \u015fu 65 ya\u015f meselesine ne demeli? Sak\u0131n 65 ya\u015f ve \u00fcst\u00fcndekilerin \u00f6l\u00fcm oran\u0131 \u201ckapat\u0131ld\u0131klar\u0131\u201d i\u00e7in ya da tedavileri ertelenen kronik hastal\u0131klar\u0131 nedeniyle -piyasa refah\u0131 u\u011fruna- Kovid\u2019den daha y\u00fcksek olmas\u0131n. Bu ba\u011flamda hi\u00e7bir komplocu s\u00f6ze-d\u00fc\u015f\u00fcnceye prim vermeden kovid-19\u2019un \u201cya\u015fl\u0131lar\u201d i\u00e7in bir deneyim olarak planlanmam\u0131\u015f olmakla birlikte, sonu\u00e7lar\u0131 itibar\u0131yla bir g\u00f6zlem f\u0131rsat\u0131 (!) yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek olanakl\u0131d\u0131r. Onlarca yan\u0131ts\u0131z soru bu ba\u011flamda bir anda zihnimize \u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcveriyor, t\u0131pk\u0131 hi\u00e7bir kan\u0131t olmadan uygulanan tedavi protokollerinde oldu\u011fu gibi; mucizevi form\u00fcl gibi sunulan, alt\u0131nda hangi bilim insanlar\u0131n\u0131n imzas\u0131 oldu\u011funu bilmedi\u011fimiz-\u00f6\u011frenemeyece\u011fimiz ancak bir\u00e7o\u011fu taraf\u0131ndan dile getirildi\u011fini an\u0131msad\u0131\u011f\u0131m\u0131z aylarca uygulanan azitromisin+hidroksiklorokin \u201ctedavisinin\u201d iyile\u015ftirme -ya da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirme- niteli\u011fi hakk\u0131nda 3. y\u0131l\u0131n sonunda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgi bizlerle payla\u015f\u0131labilir mi, b\u00f6yle bir cesaret ve \u00f6zele\u015ftiri halinden yoksunuz ne yaz\u0131k ki\u2026 Ayn\u0131 soruyla devam edelim, bilim insanlar\u0131n\u0131n \u00f6nerdi\u011fi bu tedavi ile \u201cdi\u011fer\u201d bilim insanlar\u0131n\u0131n \u00f6nerdi\u011fi \u201ckelle-pa\u00e7a \u00e7orbas\u0131\u201d aras\u0131nda sonu\u00e7 itibariyle -ya da kan\u0131ta dayal\u0131 t\u0131p yakla\u015f\u0131m\u0131yla- bir fark g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f m\u00fcd\u00fcr? Soruyu biraz daha \u201ci\u00e7 karart\u0131c\u0131\u201d bi\u00e7imde soral\u0131m: acaba yanl\u0131\u015f, eksik ve daha \u00f6nemlisi endikasyonu olmayan\/gereksiz tedavi uygulamalar\u0131 ve deneyimsizli\u011fe ba\u011fl\u0131 m\u00fcdahale zafiyetleri nedeniyle kaybedilen hastalar\u0131n say\u0131s\u0131 hakk\u0131nda bir bilgi var m\u0131?
\n\u015eimdiye kadar hep say\u0131lar \u00fczerinden konu\u015fuldu\u011fu i\u00e7in insan\u0131n oldu\u011fu yerde soruyu say\u0131 \u00fczerinden kurgulamak ne kadar ac\u0131. Peki, ya\u015fam\u0131 3 y\u0131l boyunca say\u0131 \u00fczerinden niteleyen otoritenin hastal\u0131k \u00fczerinden restorat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcstlenen, b\u00fcy\u00fck bir \u015fevk ve heyecan -ve hatta bilimsel ve insani sorumluluk duygular\u0131- ile g\u00f6revlerini ifa eden bilim insanlar\u0131 \u015fimdi neredeler; \u201cyanda\u015flardan\u201d de\u011fil muhalif olanlardan s\u00f6z ediyorum. Tarihin zaman zaman, kovid s\u00fcrecinin ise g\u00f6z\u00fcm\u00fcze sokarak \u00f6\u011fretti\u011fi bilim insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yanda\u015f\/muhalif olma halinin pek de iyi an\u0131msanmayacak halinden. O halde bir soru daha: hastal\u0131k s\u00fcrecinde ya\u015fananlar \u201cbilimin zaferini\u201d \u00f6rnekler mi? Ki\u015fisel son derece ki\u015fisel yan\u0131t\u0131m \u201chay\u0131r\u201d \u015feklindedir; \u201ctam tersi\u201d. (Daniel Defoe\u2019nun \u201cveba y\u0131llar\u0131n\u0131\u201d anlatt\u0131\u011f\u0131 kitap okunursa y\u00fczlerce y\u0131l \u00f6nce daha rasyonel uygulamalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir!)
\n[Gerek iktidar\/devlet yan\u0131nda gerekse kar\u015f\u0131s\u0131nda konumlans\u0131n -bunun \u00e7o\u011fu zaman \u00f6yle imi\u015f gibi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm; ku\u015fkusuz her zaman de\u011fil- se\u00e7kinlik ve feti\u015fe edilme hali onun ili\u015fkilerini belirleyen unsurlar olagelecektir. S\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlarda ve bir devletin oldu\u011fu yerde bilim insan\u0131n\u0131n devlete kar\u015f\u0131 konumlan\u0131\u015f\u0131 ya da bu ili\u015fkinin niteli\u011fi niceli\u011fi bir toplama \u00e7\u0131karma hesab\u0131ndan \u00f6tede de\u011fildir. Bilim insan\u0131 dayatmas\u0131n\u0131n ve bilgi birikiminin bir egemenlik ili\u015fkisine d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin engellenebilmesi ve bilim insan\u0131n\u0131n toplumdaki \u00fcretim ili\u015fkilerindeki yerinin do\u011fru tan\u0131mlanmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu ko\u015fullarda \u201cmuhaliflik\u201d yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilebilir. Pandemi s\u00fcrecinde bu ba\u011flamda g\u00f6rd\u00fcklerimiz, ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131z ya da do\u011frudan \u015fahit olduklar\u0131m\u0131z bizleri bu t\u00fcrden yarg\u0131lara g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Sahip olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bilginin dayatmalar\u0131 zor kullan\u0131mlar\u0131, sahip olmad\u0131klar\u0131, ger\u00e7ek ya da do\u011fru olmayan, bilmedikleri bilgilerin dayat\u0131lmas\u0131na arac\u0131l\u0131k etmi\u015ftir. Bilim insanlar\u0131na kar\u015f\u0131 olu\u015fan g\u00fcvensizli\u011fin temelinde yatan \u201cmaddi\u201d ger\u00e7ekler bunlar iken bu g\u00fcvensizli\u011fin ana nedeni onlar\u0131n devlet ile olan soyut ve somut ili\u015fkileri iktidar kurumu ile olan gerek maddi \u201cmanevi\u201d gerekse ideolojik do\u011frudan ya da dolayl\u0131 ba\u011fda\u015f\u0131kl\u0131k durumu olmal\u0131d\u0131r. Pandemi s\u00fcrecinin bug\u00fcn geldi\u011fi yer itibariyle bilim insanlar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131 her t\u00fcrl\u00fc dayanaks\u0131z bilgi dayatmalar\u0131yla, s\u00f6yledikleri, s\u00f6ylemedikleri ya da s\u00f6yleyemedikleriyle, s\u00f6ylediklerini bir s\u00fcre sonra olumsuzlamalar\u0131 ya da s\u00f6ylemediklerini iddia etmeleriyle, s\u00f6ylemediklerini ya da s\u00f6yleyemediklerini itiraf edemeyi\u015fleriyle ya da ediyormu\u015f gibi yapmalar\u0131yla, mi\u015f m\u0131\u015f gibi halleriyle, do\u011frudan veya dolayl\u0131 politik destekleri ya da muhalifmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmeleriyle neyin ve kimin yan\u0131nda olduklar\u0131 ve neden orada olduklar\u0131 bir kez daha net bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.]
\nAsl\u0131nda yukar\u0131da tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m sorunun\/yan\u0131t\u0131n olumsuzlu\u011fu piyasala\u015fm\u0131\u015f bilim kadar ondan daha da piyasala\u015fm\u0131\u015f bilim insanlar\u0131 ile ilgilidir. Piyasac\u0131l\u0131k muhaliflik kisvesi alt\u0131nda \u00f6yle haller alabilmi\u015ftir ki, ila\u00e7 ve a\u015f\u0131 hakk\u0131nda \u00f6rnekle devam edelim; \u00f6rne\u011fimiz \u00f6zel muayenehane ve sermaye \u00fcniversitelerinde bilim yapmay\u0131 tercih eden bilim insanlar\u0131ndan olsun; en bi muhalif bir bilim insan\u0131m\u0131z Hindistan\u2019\u0131n \u00fcretece\u011fi bir ilaca \u201c\u00e7akma\u201d diyebilmi\u015f, bir di\u011feri o da muhalif g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, t\u00fcm ekran g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u201c\u00c7in A\u015f\u0131s\u0131\u201d yaftalamas\u0131-olumsuzlamas\u0131 i\u00e7in kullanarak \u201coyunu\u201d Bat\u0131n\u0131n tekellerinden yana kullanmakta -\u00fcstelik firma ismi vererek\/reklam ederek- sak\u0131nca g\u00f6rmemi\u015ftir. \u00c7in a\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ilk olanlardan biri olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda daha ilgin\u00e7 olan -bu \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131n kazananlar\u0131ndan kendisi- evvel zamanlarda \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7meye korktu\u011fu meslek \u00f6rg\u00fct\u00fcnde m\u00fcstahkem bir mevki kapm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Neyse bunlar konu d\u0131\u015f\u0131! Yan\u0131ts\u0131z kalabilecek bir soru sorma hakk\u0131m\u0131z var ama; acaba a\u015f\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131nda bilim insanlar\u0131n\u0131n da pay\u0131 var m\u0131?
\nPS: D\u00fcnya genelinde bir y\u0131lda 35 milyon ki\u015finin a\u00e7l\u0131ktan ve a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n sebep oldu\u011fu durumlardan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bilgisini metin alt\u0131 payla\u015fal\u0131m\u2026<\/p>\n
* Covid-19\u2019un 3.ya\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fc kutlamak amac\u0131yla daha \u00f6nce yay\u0131nlanan iki kitab\u0131mdan (Dr. Ali Tepe \u2013mahlas-, Pandemi Polemikleri, T\u00f6z Yy., Mart 2021 ve Tolga Ersoy, Fa\u015fizm Pandemi Vesaire\u2026, S\u0131n\u0131rs\u0131z Yy., Mart 2022) derlenen bir metindir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Resmi tarih do\u011fumu 2019 y\u0131l\u0131n\u0131n 12. ay\u0131 olarak a\u00e7\u0131kl\u0131yor; bunu kabul ederek devam edelim. Tarih devam\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle yazabilir: \u0130nsanlardan, \u201cinsanl\u0131k ad\u0131na insanlardan\u201d ve dolay\u0131s\u0131yla insanl\u0131ktan t\u00fcm\u00fcyle ricat beklenen, beklenti ile kalmayan, emredilen, dayat\u0131lan y\u0131llard\u0131. Zor ve tahakk\u00fcm me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131, insanlar\u0131n kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z boyun e\u011fmesi istendi. Ve bu \u201csald\u0131r\u0131\u201d bilimin otoritesinde sahnelendi, bilim dayanak yap\u0131larak durum me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. […]<\/p>\n","protected":false},"author":3173,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8788,38,535,510],"tags":[8493],"class_list":["post-57468","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-226-sayi","category-dergi-sayilari","category-forum","category-surekli-bolumler","tag-kovid"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t