{"id":57601,"date":"2023-03-02T00:00:01","date_gmt":"2023-03-01T21:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=57601"},"modified":"2023-03-01T12:24:31","modified_gmt":"2023-03-01T09:24:31","slug":"yikimin-faturasi-kime-kesilecek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/03\/02\/yikimin-faturasi-kime-kesilecek","title":{"rendered":"Y\u0131k\u0131m\u0131n faturas\u0131 kime kesilecek?"},"content":{"rendered":"

6 \u015eubat g\u00fcn\u00fc ya\u015fanan \u00e7ifte deprem bir anda T\u00fcrkiye\u2019nin sisteminin net bir foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekti. Art\u0131k fay hatlar\u0131n\u0131 ve yap\u0131-in\u015faat prensiplerini tart\u0131\u015fman\u0131n fazla bir anlam\u0131 yok. Elbette bunlar da tart\u0131\u015f\u0131lacak ama as\u0131l tart\u0131\u015fma jeoloji, jeofizik ve in\u015faat m\u00fchendisli\u011fi alan\u0131nda de\u011fildir. T\u00fcrkiye\u2019nin iktidar\u0131, rejimi, devleti ve d\u00fczeni tart\u0131\u015fma konusudur. Hesap vermesi gerekenler de net bir bi\u00e7imde bellidir.<\/em><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck toplumsal hareketler gibi b\u00fcy\u00fck do\u011fal afetler de bir toplumun ve o toplumun y\u00f6netim bi\u00e7iminin \u00e7ok net bir foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7eker. Hatta do\u011fal afetler, insan iradesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z ve \u00f6nlenemez olduklar\u0131 i\u00e7in, daha net g\u00f6stergelerdir. Olu\u015fan tabloya ve verilen tepkilere bakar\u0131z, nas\u0131l y\u00f6netildi\u011fimizi ve ne oldu\u011fumuzu anlar\u0131z, hem de \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde. \u0130\u015fte 6 \u015eubat g\u00fcn\u00fc ya\u015fanan \u00e7ifte deprem bir anda T\u00fcrkiye\u2019nin sisteminin net bir foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekti.<\/p>\n

Faturay\u0131 kime kesece\u011fiz?
\n<\/strong>Olu\u015fan tablonun faturas\u0131n\u0131 neden hi\u00e7 duraksamadan \u00fclkenin y\u00f6netimine, rejimine ve giderek toplumsal sistemine, d\u00fczenine kesiyoruz? Yeminli muhalifler oldu\u011fumuz i\u00e7in mi? \u0130ktidarla politik kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7inde bulundu\u011fumuzdan m\u0131? Biz bir bilim dergisiyiz ve konuya nesnel yakla\u015fmakla, olgulara dayanan bir analiz yapmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcy\u00fcz.
\n\u00d6rne\u011fin Konya\u2019da bir deprem olsa ve binlerce insan \u00f6lse fatura deprembilimcilere, jeologlara, jeofizik\u00e7ilere kesilebilirdi. Bu y\u00f6rede bu denli deprem \u00fcretebilen faylar varm\u0131\u015f, ama sizin haberiniz bile yok, yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z deprem haritalar\u0131 k\u00fclliyen yanl\u0131\u015f diye hesap sorulabilirdi. Fakat 6 \u015eubat depremleri tam da bilim insanlar\u0131n\u0131n dikkat \u00e7ekti\u011fi, deprem bekledi\u011fi ve idarecileri defalarca uyard\u0131klar\u0131 bir yerde ger\u00e7ekle\u015fti. Kendi dergimizden bir \u00f6rnek verelim: \u0130\u015fte Prof. Dr. Haluk Eyido\u011fan\u2019\u0131n web sitemizde 6 Haziran 2020 tarihinde yay\u0131mlanan yaz\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131: \u201cDo\u011fu Anadolu Fay\u0131\u2019n\u0131n Erkenek ve Pazarc\u0131k faylar\u0131na dikkat!\u201d Prof. Dr. Naci G\u00f6r\u00fcr de defalarca medyada neredeyse nokta at\u0131\u015f\u0131 yaparak Kahramanmara\u015f\u2019a dikkat \u00e7ekmi\u015fti. Daha pek \u00e7ok \u00f6rnek verilebilir. Demek ki bilim g\u00f6revini yapm\u0131\u015f ve \u0131srarla uyarm\u0131\u015f.
\nT\u00fcrkiye, depremselli\u011fi \u00e7ok iyi bilinen bir \u00fclke. T\u00fcrkiye\u2019nin bir deprem \u00fclkesi oldu\u011fu, Anadolu levhas\u0131n\u0131n Arabistan ve Afrika levhalar\u0131 taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak buruldu\u011fu, bunun tipik fay hatlar\u0131 olu\u015fturdu\u011fu, bu yer hareketlerinin y\u0131k\u0131c\u0131 depremler olu\u015fturabilece\u011fi ve nerelerde olu\u015fturabilece\u011fi ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na kadar biliniyor. Elbette bu alanda daha \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak \u00e7ok \u015fey var, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma bitmez; ama bu kadar\u0131 siyasi y\u00f6neticiler i\u00e7in yeter de artar bile. \u015e\u00f6yle anlatal\u0131m daha iyi anla\u015f\u0131ls\u0131n: Her 5-10 y\u0131lda bir \u00fclkeye birka\u00e7 n\u00fckleer bomba at\u0131l\u0131yor, nerelere at\u0131labilece\u011fi \u00e7ok iyi biliniyor ve devlet hi\u00e7bir tedbir alm\u0131yor. \u00dcstelik gidip en yo\u011fun kentlerini, sanayi tesislerini buralara kuruyor. Durum tam da b\u00f6yledir.
\n17 A\u011fustos 1999 G\u00f6lc\u00fck depremi s\u0131ras\u0131nda \u00fclkenin depremselli\u011fi bu denli ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilinmiyordu. Deprembilimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan o tarih bir milat oldu. Sadece T\u00fcrkiyeli bilim insanlar\u0131 de\u011fil, T\u00fcrkiye\u2019nin bulunmaz bir laboratuvar oldu\u011funu g\u00f6ren yabanc\u0131 deprembilimciler de T\u00fcrkiye\u2019nin depremselli\u011fini \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar, bir\u00e7ok proje hayata ge\u00e7irildi, \u00fclkenin deprem haritas\u0131 g\u00fcncellendi ve detayland\u0131r\u0131ld\u0131. \u00d6zellikle \u0130stanbul\u2019u etkiyebilecek Marmara Denizi alt\u0131ndaki fay sistemleri kar\u0131\u015f kar\u0131\u015f incelendi. K\u0131sacas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de deprem \u00fcretebilecek fay hatlar\u0131, ne b\u00fcy\u00fckl\u00fckte ve hangi periyotlarda deprem \u00fcretebilecekleri art\u0131k gayet iyi biliniyor. Bundan sonras\u0131 bir deprem \u00fclkesi olan T\u00fcrkiye\u2019yi y\u00f6neten siyasi iradenin almas\u0131 gereken tedbirlere kalmaktad\u0131r. \u0130\u015fte bu nedenle olu\u015fan y\u0131k\u0131m\u0131n faturas\u0131n\u0131 siyasi iradeye ve elbette bu siyasi iradeyi yaratan d\u00fczene kesmek durumunday\u0131z.\u00a0 Nerede, ne b\u00fcy\u00fckl\u00fckte muhtemel depremler olabilece\u011fi bu kadar iyi bilinirken neden b\u00f6ylesi b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mlar ya\u015f\u0131yoruz, neden \u00f6l\u00fcyoruz? Bu sorunun yan\u0131t\u0131 verilmeli ve hesab\u0131 sorulmal\u0131.
\nYap\u0131-in\u015faat m\u00fchendisli\u011fi alan\u0131na ge\u00e7elim. T\u00fcrkiye\u2019nin bu alandaki bilgi ve deneyim birikimi de evrensel d\u00fczeylerde. Herhangi bir zeminde depreme dayan\u0131kl\u0131 bir binan\u0131n nas\u0131l in\u015fa edilebilece\u011fine ili\u015fkin bilgi birikimine ve y\u00f6netmeliklere sahibiz. M\u00fchendis odalar\u0131m\u0131z bu konuda her t\u00fcrl\u00fc uyar\u0131y\u0131 yapabiliyorlar ve istenirse her t\u00fcrl\u00fc deste\u011fi verebilecek donan\u0131ma sahipler. Peki, o halde neden her depremde binalar\u0131m\u0131z \u00e7\u00f6k\u00fcyor ve birer tabutlu\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor? \u00a0Bu alanda fatura kime kesilecek? Bu sorunun da yan\u0131t\u0131n\u0131n verilmesi ve hesab\u0131n\u0131n sorulmas\u0131 gerekmiyor mu?
\nB\u00fct\u00fcn bu nedenlerle, art\u0131k fay hatlar\u0131n\u0131 ve yap\u0131-in\u015faat prensiplerini tart\u0131\u015fman\u0131n fazla bir anlam\u0131 yok. As\u0131l tart\u0131\u015fma jeoloji, jeofizik ve in\u015faat m\u00fchendisli\u011fi alan\u0131nda de\u011fildir. T\u00fcrkiye\u2019nin iktidar\u0131, rejimi, devleti ve d\u00fczeni tart\u0131\u015fma konusudur. Hesap vermesi gerekenler de net bir bi\u00e7imde bellidir.<\/p>\n

Faturay\u0131 Allah\u2019a havale etmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar
\n<\/strong>Dindarlarla bir derdimiz yok, de\u011ferli halk\u0131m\u0131z\u0131n par\u00e7as\u0131. Ama dincilerle, din al\u0131p satanlarla, dini paravan olarak kullananlarla, siyasete alet edenlerle, siyasal \u0130slamc\u0131larla kavgal\u0131y\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesinde kalm\u0131\u015f kader-f\u0131trat palavralar\u0131yla faturay\u0131 Allah\u2019a havale edip kendi su\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6rtmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Din \u00e7akallar\u0131d\u0131r (\u00e7akallardan \u00f6z\u00fcr dileyerek, bir deyim anlam\u0131nda) bunlar!
\nDeprem gibi b\u00fcy\u00fck do\u011fal afetler \u201cd\u00fcnya i\u015fleri\u201d ile ilgilidir. \u201cDin i\u015fleri\u201d ile \u201cd\u00fcnya i\u015fleri\u201dnin neden birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finin en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerindendir. Do\u011fan\u0131n dini-iman\u0131 yoktur, kendi yasalar\u0131 do\u011frultusunda i\u015fler. Do\u011fal olgular din ile de\u011fil; bilim ve teknolojiyle (do\u011fa yasalar\u0131n\u0131 ke\u015ffedip ona uygun davran\u0131\u015f geli\u015ftirerek) anla\u015f\u0131labilir. Dolay\u0131s\u0131yla do\u011fal bir olgu kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cdo\u011fa i\u015fleri\u201d ile \u201cdin i\u015fleri\u201dni kar\u0131\u015ft\u0131rmamak gerekir.
\nArama-kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cNerede bu devlet?\u201d diye isyan eden ki\u015fi sek\u00fcler (laik) bir talepte bulunmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kurtar\u0131c\u0131 olmas\u0131 gereken Tanr\u0131 de\u011fil, devlettir.
\nYak\u0131n\u0131 enkaz alt\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, onu kurtaran profesyonel ekibe minnetle sar\u0131lan ki\u015fi de do\u011fal olarak sek\u00fcler (laik) bir tutum almaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yak\u0131n\u0131n\u0131 kurtaran Tanr\u0131 de\u011fil, o profesyonellerin bilimsel \u00e7abas\u0131d\u0131r.
\nYak\u0131n\u0131 enkaz alt\u0131nda kalan ki\u015fiye \u201cAllah kurtars\u0131n\u201d diyebilir misiniz? Hele bir deyin! Onu ancak profesyonel bilimsel \u00e7aba kurtarabilir. O halde, Allah-\u00fc ekber de\u011fil ilim-\u00fc ekber!
\n\u00d6te yandan bir \u00e7uval parayla yurtd\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7arken enselenen m\u00fcteahhit de son derece sek\u00fcler bir tutum almaktad\u0131r. Binan\u0131n \u00e7\u00f6kmesinin sorumlusunun kim oldu\u011funu o da \u00e7ok iyi bilmektedir.
\nDo\u011fal afetler insan\u0131 do\u011fal olarak sek\u00fcler yapar. Bunu bilince \u00e7\u0131kar\u0131r veya \u00e7\u0131karamaz, o \u00e7ok \u201ctoplumsal\u201d bir konu\u2026 Tam da bu noktada egemenler araya girip su\u00e7u Tanr\u0131\u2019ya havale etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Tanr\u0131, egemenlerin g\u00fcnah ke\u00e7isidir.
\nBunca y\u0131k\u0131m\u0131n ve can kayb\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funu Tanr\u0131\u2019ya havale edip aradan s\u0131yr\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fanlara art\u0131k izin vermemeliyiz. Can\u0131m\u0131z\u0131 ve canlar\u0131m\u0131z\u0131 kurtarmak i\u00e7in.<\/p>\n

Piyasa m\u0131 do\u011fal, dayan\u0131\u015fma ve payla\u015fma m\u0131?
\n<\/strong>Konuyu \u201cd\u00fcnya i\u015fleri\u201d d\u00fczleminde ele al\u0131p tart\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, kar\u015f\u0131m\u0131zda t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 ve vah\u015fili\u011fiyle piyasa ili\u015fkilerini, kapitalizmi buluruz. T\u00fcrkiye\u2019nin depremselli\u011finin \u00e7ok iyi bilinmesine ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde yap\u0131-denetim y\u00f6netmeliklerine sahip olmam\u0131za kar\u015f\u0131n, bu denli y\u0131k\u0131m\u0131n ve can kayb\u0131n\u0131n nedeni nedir, neden bilimin \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131na uygun uygulamalar yap\u0131lam\u0131yor diye sordu\u011fumuzda i\u015fte bu noktaya geliyoruz. Bilim ile toplum aras\u0131na -Tanr\u0131\u2019dan sonra- bir di\u011fer kama girmi\u015ftir. Olduk\u00e7a sek\u00fcler (d\u00fcnyevi) \u00a0bir kama: Piyasa ili\u015fkileri ve k\u00e2r h\u0131rs\u0131, k\u0131saca kapitalizm.
\nKapitalist ideologlar bize piyasa ili\u015fkilerinin insan do\u011fas\u0131na en uygun sistem oldu\u011funu vazeder. Onlara g\u00f6re kapitalist ili\u015fkiler \u201cdo\u011fal\u201dd\u0131r. \u00d6yle mi? \u0130\u015fte en ger\u00e7e\u011finden do\u011fall\u0131\u011f\u0131 ya\u015f\u0131yoruz. B\u00fcy\u00fck do\u011fal afetler s\u0131ras\u0131nda ve sonras\u0131nda ya\u015fananlar, insanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan neyin do\u011fal olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 net olarak ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00e7orbay\u0131 depremzedelere parayla satabilir misiniz? G\u00f6nderdi\u011finiz g\u0131da ve giyecek malzemeleri i\u00e7in, \u00e7ad\u0131r i\u00e7in para talep edebilir misiniz? Enkaz alt\u0131ndakileri kurtarmak i\u00e7in araziye ko\u015fan maden i\u015f\u00e7ileri ek mesai \u00fccreti mi talep ediyorlar? Can kurtarman\u0131n bir fiyat\u0131 var m\u0131d\u0131r?
\nDo\u011fal afetler, insan\u0131 insan yapar. Piyasa ili\u015fkilerinin nas\u0131l bir yabanc\u0131la\u015fma oldu\u011funu, do\u011fal insan ili\u015fkilerine nas\u0131l ayk\u0131r\u0131\/yabanc\u0131 oldu\u011funu t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla ortaya koyar. \u0130nsan, insan\u0131n kurdu mudur (\u00e7akallardan sonra kurtlardan da \u00f6z\u00fcr diliyoruz, bir deyim olarak yaz\u0131yoruz)? Yoksa insan insan\u0131n kurtar\u0131c\u0131s\u0131 m\u0131d\u0131r? Piyasa m\u0131 do\u011fald\u0131r, dayan\u0131\u015fma ve payla\u015fma m\u0131? \u0130nsan hangisiyle ayakta kalabilir, t\u00fcr\u00fcn\u00fc devam ettirebilir? Piyasayla m\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z emekle mi? En do\u011fal ili\u015fkiye bakal\u0131m; anne ile \u00e7ocu\u011fu aras\u0131ndaki ili\u015fkiye\u2026 Anne, s\u00fct\u00fcn\u00fc bebe\u011fine sat\u0131yor mu?
\nEvet, do\u011fal afetlerin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde \u201ckom\u00fcnist\u201d oluyoruz. Peki, \u00f6ncesinde ve sonras\u0131nda? De\u011filiz; ama bunun bedelini on binlerce can ile \u00f6d\u00fcyoruz!
\nT\u00fcrkiye\u2019nin egemen sisteminin ad\u0131 kapitalizmdir. Kapitalizm, s\u0131n\u0131rs\u0131z s\u00f6m\u00fcr\u00fc demektir. S\u00f6m\u00fcr\u00fc, ancak emek\u00e7ilerin \u00f6rg\u00fctl\u00fc m\u00fccadelesiyle s\u0131n\u0131rlanabilir ve \u201ctoplum s\u00f6zle\u015fmesi\u201d dedi\u011fimiz baz\u0131 kurallara kavu\u015fabilir. E\u011fer emek\u00e7iler \u00f6rg\u00fcts\u00fczse, haklar\u0131n\u0131 koruma ve geni\u015fletme, toplum s\u00f6zle\u015fmesine etki etme g\u00fcc\u00fcnden yoksunlarsa, kapitalizmin saf haliyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z, yani vah\u015fi kapitalizmle.
\nVah\u015fi kapitalizmde \u00e7ok daha \u00e7apra\u015f\u0131k bir s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi ya\u015fan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc vah\u015filik tepedeki burjuvalardan alttaki emek\u00e7i kesimlere ve l\u00fcmpen proletarya denilen emek\u00e7ile\u015femeyen kesimlere de yay\u0131l\u0131r; herkes vah\u015file\u015fir. Vah\u015fi kapitalizm, deyim yerindeyse bir can pazar\u0131d\u0131r. Hi\u00e7bir \u015fey kurall\u0131 de\u011fildir; her \u015fey serbesttir, toplumun t\u00fcm kesimleri i\u00e7in\u2026 Vah\u015fi kapitalizm kapitalizmin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr; \u00f6zg\u00fcr kapitalizmdir. Siyasal \u0130slam iktidar\u0131 alt\u0131nda bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan budur.
\n\u00d6rne\u011fin \u201cimar aff\u0131\u201d veya \u201cimar bar\u0131\u015f\u0131\u201d deniler \u015fey tam da vah\u015fi kapitalizmin uygulamalar\u0131d\u0131r. Bilindi\u011fi gibi iktidar taraf\u0131ndan marifetmi\u015f gibi propaganda edilmi\u015f ve y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokulmu\u015ftur. Yani \u201c\u0130stedi\u011fin gibi \u00e7al\u0131p \u00e7\u0131rpabilirsin, bilimsel kurallara uymayabilirsin, seni affedece\u011fim, seninle bar\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u201d demektir. Ya\u015fan\u0131lan y\u0131k\u0131m, \u201cimar aff\u0131\u201dn\u0131n sonucudur. \u0130mar aff\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131ktan sonra hi\u00e7bir m\u00fcteahhidi su\u00e7layamazs\u0131n\u0131z; \u00e7\u00fcnk\u00fc daha ba\u015ftan genel af ilan etmi\u015fsinizdir.
\nB\u00fcy\u00fck do\u011fal afet s\u00fcre\u00e7lerinde iki kar\u015f\u0131t sistem u\u00e7 noktalar\u0131yla, somut sonu\u00e7lar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelir: En vah\u015fisinden kapitalizm ile en \u00e7\u0131plak haliyle kom\u00fcnizm (kamuculuk, dayan\u0131\u015fma, payla\u015fma, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z emek). \u0130kisinden birini se\u00e7ece\u011fiz ey halk\u0131m\u2026 Sistemi de\u011fi\u015ftiremesek dahi, en az\u0131ndan sistemin vah\u015fili\u011fini engellemek ve baz\u0131 kurallar getirebilmek i\u00e7in\u2026 Oturdu\u011fumuz evler tepemize \u00e7\u00f6kt\u00fckten ve canlar\u0131m\u0131z\u0131 yitirdikten sonra hangisini se\u00e7ti\u011fimiz belli. Feryatlar\u0131m\u0131zdan anla\u015f\u0131l\u0131yor. Peki, \u00f6ncesinde ve sonras\u0131nda?
\nHen\u00fcz y\u0131k\u0131lmam\u0131\u015f ama her an y\u0131k\u0131labilecek olan \u0130stanbullular, Marmaral\u0131lar, hangisini se\u00e7eceksiniz? \u201cDo\u011fan\u0131za\u201d hangisi uygun? Se\u00e7in \u201cdo\u011fall\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131\u201d. \u00c7ocuklar\u0131n\u0131z\u0131 (yani kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z emek verdi\u011finiz ki\u015fileri, gelece\u011finizi) d\u00fc\u015f\u00fcnerek bir se\u00e7im yapman\u0131z\u0131 \u00f6neririm.
\nVah\u015fi kapitalizm, sadece modernitenin de\u011fil, insan\u0131n k\u00fclt\u00fcrel evriminin de reddidir. \u0130nsan d\u0131\u015f\u0131ndaki hayvanlar\u0131n vah\u015fili\u011fi do\u011fald\u0131r. Ama k\u00fclt\u00fcrel evrim ya\u015fayarak kendini di\u011fer hayvanlardan ay\u0131ran insan\u0131n vah\u015fili\u011fi do\u011fal de\u011fil, yan\u0131lsamad\u0131r, geri d\u00fc\u015f\u00fc\u015ft\u00fcr; hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fczde egemenlerin dayatmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Nerede bu devlet? Orada o devlet!
\n<\/strong>B\u00fcy\u00fck bir do\u011fal afet ya\u015fayan herkesin temel \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 ve talebi budur: Nerede bu devlet? Kimse \u201cnerede bu kapitalistler?\u201d diye ba\u011f\u0131rmaz. Devleti \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc devlet toplum s\u00f6zle\u015fmesinin v\u00fccut bulmu\u015f halidir, \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r. M\u00fcteahhit veya burjuva \u201ckerim\u201d olmayabilir; ama devlet \u201ckerim\u201d olmal\u0131d\u0131r. \u00d6yle mi? Peki, nerede bu \u201ckerim devlet\u201d?
\n\u201cNerede bu devlet?\u201d talebinin yan\u0131lg\u0131s\u0131 \u015furada: Devlet yok de\u011fildi; tam da oradayd\u0131. Devletin gecikti\u011fi s\u00f6yleniyor, yanl\u0131\u015f; devlet -b\u0131rak\u0131n gecikmeyi- aylar ve y\u0131llar \u00f6ncesinde oradayd\u0131. Siyaset-m\u00fcteahhit saltanat\u0131yla oradayd\u0131, imar bar\u0131\u015f\u0131yla oradayd\u0131, ka\u00e7ak yap\u0131lara verdi\u011fi izinlerle oradayd\u0131, bilimd\u0131\u015f\u0131 \u015fehircili\u011fi ile oradayd\u0131\u2026 Devleti ar\u0131yorsan\u0131z, o d\u00fcmd\u00fcz olmu\u015f binalara ve enkaza bakacaks\u0131n\u0131z. O binalar\u0131 devlet kar\u015f\u0131tlar\u0131 m\u0131 yapt\u0131? O binay\u0131 yapan m\u00fcteahhit iznini hangi devletten ald\u0131? Katliama davet anlam\u0131na gelen imar aflar\u0131n\u0131 hangi devlet \u00e7\u0131kard\u0131? Dere yataklar\u0131na, dolgu alanlar\u0131na kat kat bina yapma izinleri hangi devlet taraf\u0131ndan verildi? Hangi devlet, \u00e7ok iyi bilinen ve her an deprem \u00fcretebilecek olan fay hatlar\u0131n\u0131n \u00fczerine en b\u00fcy\u00fck kentlerini ve sanayi tesislerini kurdu? T\u00fcrkiye\u2019nin bir do\u011fal afet ve deprem \u00fclkesi oldu\u011fu bu kadar iyi bilinirken, gerekli tedbirleri almay\u0131 devlet kar\u015f\u0131tlar\u0131 m\u0131 engelledi?
\nDevlet, ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan beri egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n aparat\u0131d\u0131r. O halde analiz edilmesi gereken, devletin hangi s\u0131n\u0131flar\u0131n devleti oldu\u011fudur. Soyut bir devlet yok; devleti \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rken kimi \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bilmemiz gerekir. Katillerimizi de \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor olabiliriz.
\nElbette \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z devlet sosyal devlettir; bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ilke edinmi\u015f devlettir; toplumun \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 \u00f6ne alan, ac\u0131s\u0131n\u0131 payla\u015fan ve hafifletmeye \u00e7al\u0131\u015fan devlettir. Peki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde b\u00f6yle bir devlet var m\u0131d\u0131r, kalm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? \u0130nan\u0131lmaz ac\u0131lar ya\u015fayan bir halk\u0131n \u00e7ad\u0131r talebine dahi \u201cbe ahlaks\u0131zlar, be namussuzlar, be adiler\u201d diye sald\u0131ran bir devlet ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Depremzedeye \u00e7ad\u0131r satan bir devletle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.
\nNeo-liberal d\u00f6nemin devleti, \u00f6zellikle bizim gibi modernite birikiminin zay\u0131f oldu\u011fu, toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmenin dibe vurdu\u011fu \u00fclkelerde saf haline kavu\u015fur. Devlet kendili\u011finden \u201ckerim\u201d olmaz; onu kerimle\u015ftiren halk\u0131n \u00f6rg\u00fctl\u00fc m\u00fccadelesidir. Bu m\u00fccadele elde etti\u011fi kazan\u0131mlarla devleti kerimle\u015ftirebilir, sosyalle\u015ftirebilir. Bu m\u00fccadele zay\u0131fsa, bug\u00fcn net olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz devletin ger\u00e7ek kimli\u011fi ortaya \u00e7\u0131kar.
\nDevletin beceriksizli\u011finden, yetersizli\u011finden, \u00f6rg\u00fcts\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnden, basiretsizli\u011finden, gecikmesinden dem vuruluyor. \u00d6yle mi? Hele bir soka\u011fa \u00e7\u0131k\u0131p y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yapmaya kalk\u0131n, devleti an\u0131nda (hatta sizden \u00f6nce ve sizden kalabal\u0131k) t\u00fcm zor ayg\u0131tlar\u0131yla kar\u015f\u0131n\u0131zda g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Hi\u00e7bir beceriksizlik, yetersizlik g\u00f6stermeyecek, hi\u00e7 gecikmeyecektir. Deprem b\u00f6lgesine ancak iki g\u00fcn sonra gelebilen devlet, e\u011fer Hatay\u2019da veya Mara\u015f\u2019ta bir toplumsal hareketlilik olsayd\u0131 an\u0131nda orada olurdu. \u00c7\u00fcnk\u00fc neo-liberal devlet, vah\u015fi kapitalizmin mekanizmalar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131zca ve f\u00fctursuzca i\u015fletmek i\u00e7in \u00f6rg\u00fctlenmi\u015ftir; halka kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmi\u015ftir. Tepkilerini bu konuma ve g\u00fcd\u00fcye g\u00f6re verir. Halka sald\u0131rmakta son derece becerikli olan devlet ile halk\u0131 savunmakta son derece \u201cbeceriksiz\u201d olan devlet ayn\u0131 devlettir.
\nO halde \u201cNerede bu devlet?\u201d diye sitem edebilece\u011fimiz ve talepte bulunabilece\u011fimiz, talepte bulundu\u011fumuzda k\u00fcfretmeyen ve utanabilen bir devlet olu\u015fturmak zorunday\u0131z. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sine \u00f6zg\u00fc neo-liberal devlet b\u00f6yle bir devlet de\u011fildir; halk diye bir sorunu yoktur. Ve art\u0131k \u00f6yle bir noktaya gelinmi\u015ftir ki, ufak tefek tedbirlerle, h\u00fck\u00fcmet de\u011fi\u015fiklikleriyle, restorasyonlarla d\u00fczeltilemeyecek bir devlet vard\u0131r. T\u0131pk\u0131 1923\u2019te oldu\u011fu gibi devleti yeni ba\u015ftan kurmak durumunday\u0131z. Bu da \u00fcretim ili\u015fkilerine, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerine k\u00f6kl\u00fc bir m\u00fcdahaleyle olanakl\u0131d\u0131r ancak. K\u0131sacas\u0131, sorun sistem sorunudur.<\/p>\n

AKP\u2019nin paralel toplumu ve toplumsal yar\u0131lma
\n<\/strong>T\u00fcrkiye\u2019nin toplumsal s\u00f6zle\u015fmesini yitirdi\u011fini yaz\u0131yorduk bir s\u00fcredir. Bunun ne anlama geldi\u011fini, ne gibi sonu\u00e7lar\u0131 olabilece\u011fini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z deprem \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde g\u00f6sterdi.
\nSorun sadece AKP iktidar\u0131n\u0131n cumhuriyetin on y\u0131llar boyu olu\u015fturdu\u011fu kurumlar\u0131n i\u00e7ini bo\u015faltmas\u0131, la\u011fvetmesi olsayd\u0131 nispeten kolay \u00e7\u00f6z\u00fclebilirdi. Sorun sadece \u201cyanl\u0131\u015f politikalar\u201d sorunu olsayd\u0131 nispeten kolay \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrd\u00fc.
\n20 y\u0131ll\u0131k AKP iktidar\u0131 sadece ekonomik, politik sorunlar yaratmad\u0131; bir toplumsal (yap\u0131sal) sorun yaratt\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de bir \u201cparalel toplum\u201d olu\u015ftu. Bu, paralel devlet giri\u015fimlerinden \u00e7ok daha ciddi bir sorundur.
\n40 y\u0131ld\u0131r s\u00fcren bir sava\u015f\u0131n nedeni olan K\u00fcrt sorunu bile bu \u00e7apta bir \u201cparalel toplum\u201d olu\u015fturamad\u0131. Silahl\u0131 g\u00fc\u00e7ler sava\u015f\u0131yor belki ama T\u00fcrkler ve K\u00fcrtler bir arada ya\u015famaya devam ediyorlar ve bu y\u00f6nde bir irade g\u00f6steriyorlar.
\nAma farkl\u0131 y\u00fczy\u0131llar bir arada ya\u015fayamaz. Bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce ve sek\u00fcler ya\u015fam tarz\u0131 ile dinsel d\u00fc\u015f\u00fcnce ve dini referanslara g\u00f6re d\u00fczenlenmi\u015f bir ya\u015fam tarz\u0131 bir arada ya\u015fayamaz. Kullardan olu\u015fan \u00fcmmet toplulu\u011fu ile \u00f6zg\u00fcr bireylerden olu\u015fan yurtta\u015flar toplumu bar\u0131\u015f i\u00e7inde bir arada ya\u015fayamaz. T\u00fcrkiye \u0130slam ile halk\u0131n dinsel inan\u00e7lar\u0131 ile bar\u0131\u015f\u0131k ya\u015fayabilir, bu \u00e7eli\u015fkiyi k\u00fclt\u00fcrel bir sorun olarak zamana yayabilir ama siyasal \u0130slam ile bar\u0131\u015f\u0131k ya\u015fayamaz. Bu t\u00fcr giri\u015fimler \u00f6nce bir \u201ctoplumsal dayatma\u201d ve giderek bir \u201ctoplumsal yar\u0131lma\u201d yarat\u0131r, toplumsal s\u00f6zle\u015fmeyi par\u00e7alar ve bug\u00fcn bu yar\u0131lmay\u0131\/par\u00e7alanmay\u0131 ya\u015f\u0131yoruz.
\nAKP iktidar\u0131 -\u00f6zellikle ba\u015fkanl\u0131k sisteminin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden sonra- art\u0131k bir T\u00fcrkiye iktidar\u0131 de\u011fildir; kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 paralel toplumun iktidar\u0131d\u0131r. Mevcut iktidar toplumun \u00e7o\u011funlu\u011funa d\u00fc\u015fman hukuku uygulamaktad\u0131r ve sanki bir i\u015fgal kuvveti gibi davranmaktad\u0131r. Toplumun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u201ck\u00e2fir\u201d olarak g\u00f6rmekte, onlara kar\u015f\u0131 \u201ccihat\u201d a\u00e7makta ve toplumun zenginliklerine ya\u011fmalanabilecek bir \u201cganimet\u201d g\u00f6z\u00fcyle bakmaktad\u0131r (Bu noktada siyasal \u0130slam ile vah\u015fi-mafyatik kapitalizmin nas\u0131l uyum sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz). Bu anlamda me\u015fruiyeti de tart\u0131\u015fma konusudur.
\nAKP iktidar\u0131, ya\u015fam\u0131n\u0131 devam ettirebilmek i\u00e7in ulufelere muhta\u00e7 bir dilenciler toplulu\u011fu yaratt\u0131. Haklar\u0131 ve sorumluluklar\u0131 olan bir yurtta\u015flar toplulu\u011fu de\u011fil, ya\u015fam\u0131n\u0131 ancak ulufelerle s\u00fcrd\u00fcrebilecek kullar toplulu\u011fu\u2026
\nBu iktidar y\u0131k\u0131lmal\u0131d\u0131r ve kullar yeniden yurtta\u015f haline getirilmelidir. Bu da bir demokratik devrim meselesidir. T\u00fcrkiye bunu daha \u00f6nce yapt\u0131, ciddi bir birikimi var ve yeniden yapabilir. Dahas\u0131 bu kez -ge\u00e7mi\u015ften ders al\u0131p ve g\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirerek- emek unsurunu \u00f6n plana \u00e7\u0131kararak\u2026
\nYeni bir toplumsal s\u00f6zle\u015fme olu\u015fturman\u0131n ba\u015fka bir \u00e7aresi yok. Yoksa ciddi bir par\u00e7alanma ve da\u011f\u0131lma tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r T\u00fcrkiye toplumu. Depremin g\u00f6sterdi\u011fi \u00e7\u0131plak ger\u00e7ek budur.<\/p>\n

\u00d6rg\u00fctl\u00fc toplum, ama nas\u0131l?
\n<\/strong>Deprem sadece nas\u0131l bir devlet sorununu ortaya \u00e7\u0131karmad\u0131, \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir toplum sorununu da g\u00fcndeme soktu. \u00d6rg\u00fctl\u00fc bir toplum olmal\u0131y\u0131z; ama nas\u0131l?<\/p>\n

\u0130ki t\u00fcr \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fck var.<\/p>\n

Biri, \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f insanlar\u0131n inisiyatiflerini t\u00f6rp\u00fcleyen, hareketsiz b\u0131rakan, akl\u0131n\u0131 ve bilincini k\u00f6relten, en tepeye ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lan, sorgulamay\u0131 reddeden, ki\u015fiyi depolitize eden s\u00fcr\u00fc \u00f6rg\u00fctlenmesi. Evet, s\u00fcr\u00fc de bir \u00f6rg\u00fctt\u00fcr. S\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131 b\u00f6yledir; onlar\u0131n i\u015fine b\u00f6ylesi gelir
\nDi\u011feri ise, \u00f6rg\u00fctlenen bireylerin sonsuz \u00e7e\u015fitlilikteki birikimlerinin ve yeteneklerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7an, onlar\u0131n inisiyatiflerinden beslenen, sorgulama kanallar\u0131n\u0131 giderek geni\u015fleten, ki\u015fiyi politize eden demokratik ve modern \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imi. Demokrasi ba\u015f\u0131bozukluk de\u011fildir; tam tersine ki\u015finin kendi \u00f6zg\u00fcn prati\u011fine, g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011fe, dayan\u0131\u015fmaya ve payla\u015fmaya dayand\u0131\u011f\u0131 ve bunlardan beslendi\u011fi i\u00e7in \u00e7ok daha sa\u011flam bir organizasyona ve hedefe kilitlenmeye yol a\u00e7ar.
\nSan\u0131l\u0131r ki, sava\u015f gibi, do\u011fal afetler gibi kritik olaylarda s\u00fcr\u00fc tipi \u00f6rg\u00fctlenme, kat\u0131 bir emir-komuta zinciri gereklidir. Tam tersi! B\u00f6yle davranan ordular, i\u015fler iyi giderken, zaferler kazan\u0131l\u0131rken g\u00fctt\u00fckleri s\u00fcr\u00fclerle ba\u015far\u0131 kazan\u0131rm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler. Ama en ufak bir t\u00f6kezlemede, esneklik ve inisiyatif gerektiren durumlarda hareketsiz, ak\u0131ls\u0131z kal\u0131rlar ve yenilirler.
\nS\u00fcr\u00fc \u00f6rg\u00fctlenmesi her d\u00fczeyde yalakalar yarat\u0131r. Demokratik \u00f6rg\u00fctlenme ise \u00f6zg\u00fcr ve bilin\u00e7li bireyler.
\nYa\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z deprem s\u00fcreci, bu iki t\u00fcr \u00f6rg\u00fctlenmeden hangisinin daha ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu \u00e7\u0131plak bir bi\u00e7imde g\u00f6sterdi. En kritik iki g\u00fcn\u00fc (dolay\u0131s\u0131yla binlerce can\u0131) neden kaybettik? Toplum bir tepki vermeseydi ve dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde yard\u0131ma ko\u015fmasayd\u0131 halimiz nice olurdu, daha ka\u00e7 can yitirirdik? Tek adama ba\u011f\u0131ml\u0131 s\u00fcr\u00fc \u00f6rg\u00fctlenmesinin ne kadar ilkel bir \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imi oldu\u011fu net olarak ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131 m\u0131?
\nBu t\u00fcr b\u00fcy\u00fck afetlerde toplum, b\u00fct\u00fcn kesim ve kurumlar\u0131yla s\u0131navdan ge\u00e7er. Kocaman bir turnusol k\u00e2\u011f\u0131d\u0131d\u0131r b\u00f6yle olaylar. \u0130lgin\u00e7tir ama b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fler ve geri d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler de, b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131k\u0131\u015flar ve ileri at\u0131l\u0131mlar da b\u00f6yle s\u00fcre\u00e7lerle olu\u015fur. Bu t\u00fcr olaylara verilen toplumsal tepkinin niteli\u011fi, toplumun gelecekteki niteli\u011fini de belirler.
\n\u0130nsano\u011flunun en b\u00fcy\u00fck bulu\u015flar\u0131ndan biridir \u00f6rg\u00fct. Ama \u00f6rg\u00fct\u00fcn de bir evrimi var. S\u00fcr\u00fcden, kulluktan demokratik \u00f6rg\u00fctlenmeye; \u00fcmmetten, yurtta\u015flar toplumuna\u2026
\nBir s\u00fcr\u00fc ve \u00fcmmet toplulu\u011fu olmaktan kurtulup, \u00f6rg\u00fctl\u00fc, politik ve demokratik bir toplum olmaya, bir \u00f6zg\u00fcr bireyler toplumu olmaya mecburuz. Can\u0131m\u0131z\u0131 ve canlar\u0131m\u0131z\u0131 kurtarabilmek i\u00e7in bile\u2026<\/p>\n

Temel perspektifler: Bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce, kamuculuk, toplumculuk
\n<\/strong>Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z deprem ba\u011flam\u0131nda ne gibi gelecek perspektifleri geli\u015ftirebiliriz? Uzun uzun tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z ama \u015fimdilik baz\u0131 form\u00fcller olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m:<\/p>\n

– Deprem bir do\u011fa olay\u0131d\u0131r. Takdir-i ilahi de\u011fildir.<\/p>\n

– Depremlerin y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 kader de\u011fildir. Bilimsel y\u00f6ntemlerle azalt\u0131labilir.<\/p>\n

– T\u00fcrkiye bir deprem \u00fclkesidir. Toplumsal sistem her boyutuyla bu \u00e7\u0131plak ger\u00e7e\u011fe uygun olarak olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

– T\u00fcrkiye\u2019nin deprem tehdidi alt\u0131ndaki b\u00f6lgeleri bellidir. D\u00fczenleme ve haz\u0131rl\u0131k buna g\u00f6re yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

– Depreme dayan\u0131kl\u0131 (en az\u0131ndan can kayb\u0131 yaratmayacak) binalar yap\u0131labilir.<\/p>\n

– Depreme haz\u0131rl\u0131k kamusal bir meseledir; piyasa ko\u015fullar\u0131na terkedilemez.<\/p>\n

– Devlet, depreme haz\u0131rl\u0131k ve halk\u0131 savunma perspektifiyle \u00f6rg\u00fctlenmelidir.<\/p>\n

– Devletin \u00f6rg\u00fctlenmesi yetmez; toplum da deprem tehlikesine g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlenmeli ve toplumsal bir deprem bilinci edinilmelidir.<\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc iktidar b\u00fct\u00fcn bu temel perspektiflere kar\u015f\u0131. Umar\u0131z bu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z son AKP katliam\u0131 olur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

6 \u015eubat g\u00fcn\u00fc ya\u015fanan \u00e7ifte deprem bir anda T\u00fcrkiye\u2019nin sisteminin net bir foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekti. Art\u0131k fay hatlar\u0131n\u0131 ve yap\u0131-in\u015faat prensiplerini tart\u0131\u015fman\u0131n fazla bir anlam\u0131 yok. Elbette bunlar da tart\u0131\u015f\u0131lacak ama as\u0131l tart\u0131\u015fma jeoloji, jeofizik ve in\u015faat m\u00fchendisli\u011fi alan\u0131nda de\u011fildir. T\u00fcrkiye\u2019nin iktidar\u0131, rejimi, devleti ve d\u00fczeni tart\u0131\u015fma konusudur. Hesap vermesi gerekenler de net bir bi\u00e7imde bellidir. […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":57602,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8838,38,512,510],"tags":[691,8843,5247,8842],"class_list":["post-57601","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-227-sayi","category-dergi-sayilari","category-parantez","category-surekli-bolumler","tag-deprem","tag-deprem-felaketi","tag-ender-helvacioglu","tag-yikimin-faturasi-kime-kesilecek"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t