T\u00fcrkiye, topraklar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu Kuzey Anadolu Fay\u0131 ve Do\u011fu Anadolu Fay\u0131 aras\u0131nda yer alan Anadolu tektonik plakas\u0131na oturmu\u015f bir \u00fclke oldu\u011fundan uzun bir deprem ge\u00e7mi\u015fine sahip. Kuzey Anadolu Fay\u0131\u2019n\u0131n \u00f6zellikle y\u0131k\u0131c\u0131 oldu\u011fu biliniyor ve ge\u00e7mi\u015fte feci depremlere neden oldu, ancak en son depremin Do\u011fu Anadolu fay ku\u015fa\u011f\u0131 boyunca meydana geldi\u011fine inan\u0131l\u0131yor. AFAD\u2019a g\u00f6re, 1900’den 2019’a kadar T\u00fcrkiye’de b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc en az 5.0 olan 1,700’den fazla deprem kaydedildi; yaln\u0131zca 2019’da 20’si en az 5.0 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde olmak \u00fczere 23,000’den fazla deprem kay\u0131tlara ge\u00e7ti.
\n6 \u015eubat facias\u0131, pek \u00e7ok ki\u015finin akl\u0131na T\u00fcrkiye\u2019ninki gibi depremlere b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde e\u011filimli bir co\u011frafyada, uygun tahliye stratejilerini planlamak ve b\u00f6ylece potansiyel olarak y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lardan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in depremleri \u00f6nceden tahmin etmenin neden bu kadar zor oldu\u011fu sorusunu getirdi. Evet, depremleri \u00f6nceden tahmini herkesin bildi\u011fi gibi zordur. Amerika Birle\u015fik Devletleri Jeoloji Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 Kurumu\u2019nun (USGS) SSS sayfas\u0131nda bile bu zamana kadar ne USGS\u2019nin ne de ba\u015fka bir kurumun b\u00fcy\u00fck bir depremi \u00f6nceden \u2013y\u00fcksek hassasiyetle\u2013 tahmin edememi\u015f oldu\u011fu ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir gelecekte depremleri tahmin etmenin bir yolunu bulmay\u0131 beklemedikleri belirtiliyor.
\nDepremleri tahmin etmenin bu kadar zor olmas\u0131n\u0131n birden fazla nedeni var. Her ne kadar bilim insanlar\u0131 depremlerin nas\u0131l meydana geldi\u011fi konusunda iyi bir anlay\u0131\u015fa sahip olsalar da, olas\u0131 bir depremin zaman\u0131n\u0131n, konumunun ve hangi b\u00fcy\u00fckl\u00fckte ger\u00e7ekle\u015fece\u011finin belirlenmesini sa\u011flayacak erken uyar\u0131 i\u015faretleri bulmak kolay bir i\u015f de\u011fil. Depremlerle ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen baz\u0131 do\u011fal fakt\u00f6rler aras\u0131nda su kaynaklar\u0131nda artan radon gaz\u0131 miktar\u0131 (ana k\u0131r\u0131lmadan \u00f6nce yer alt\u0131 kayalar\u0131nda daha k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131r\u0131lmalar olu\u015fabilir, bu da kayalar\u0131 daha ge\u00e7irgen hale getirir ve potansiyel olarak radon gaz\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7ar) ve garip hayvan davran\u0131\u015flar\u0131 olsa da, bu fakt\u00f6rlerin ger\u00e7ekten de depremlerle direkt ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funa dair \u00e7ok az ampirik kan\u0131t vard\u0131r. Bu olaylar\u0131n baz\u0131lar\u0131 ba\u015fka nedenlerle de meydana gelir ve baz\u0131 depremler bu \u00f6nc\u00fcl fakt\u00f6rlerin hi\u00e7birine sahip olmadan meydana gelmi\u015ftir. K\u00fc\u00e7\u00fck ve b\u00fcy\u00fck depremlerin benzer \u015fekillerde ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, bir depremin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tahmin etmek de olduk\u00e7a zor; ortal\u0131\u011f\u0131 kas\u0131p kavuran depremler yaratan k\u0131r\u0131lmalar genellikle aniden ve \u00e7ok az bir uyart\u0131 vererek meydana gelir.
\nBiliminsanlar\u0131, ayr\u0131ca, bilinen tektonik plakalar\u0131n\u0131n hareketinin karma\u015f\u0131k matematiksel modellerini olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Ancak depremleri hassas bir \u015fekilde tahmin edebilmek D\u00fcnya kabu\u011funun kapsaml\u0131 bir \u015fekilde haritaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve analiz edilmesini gerektiriyor. Nispeten g\u00fcncel bir ara\u015ft\u0131rma kolu da sismolojik kay\u0131tlar ve D\u00fcnya’n\u0131n y\u00fczey deformasyonu \u00f6l\u00e7\u00fcmlerini de i\u00e7eren b\u00fcy\u00fck miktardaki veriden yararlanarak gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck tahmin modelleri geli\u015ftirmek i\u00e7in makine \u00f6\u011frenmesi tekniklerine y\u00f6nelmi\u015f durumda. Bu modeller umut verici olmakla birlikte, gerekli tahmin hassasiyetinin hen\u00fcz uza\u011f\u0131ndalar. \u00dcstelik hem yukar\u0131da de\u011finildi\u011fi gibi depremlerin erken uyar\u0131 i\u015faret\u00e7ilerinin hen\u00fcz tam olarak anla\u015f\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131, hem olas\u0131 i\u015faret\u00e7ilere dair verilerin makine \u00f6\u011frenimi algoritmalar\u0131n\u0131 beslemek i\u00e7in yetersiz kalmas\u0131 (makine \u00f6\u011frenmesi modellerinin tutarl\u0131 sonu\u00e7 verebilmesi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck miktarda veriye ihtiya\u00e7 vard\u0131r) hem de 25-30 y\u0131ldan daha eski depremlerin otomatik ve dijital veri toplama teknolojisinden yoksun olmas\u0131 durumu zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.
\nDepremleri \u00f6nceden \u00f6ng\u00f6rmenin b\u00fcy\u00fck de\u011fer ta\u015f\u0131yan bir i\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemeye bile gerek yok. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne g\u00f6re, son y\u0131llarda do\u011fal afetler kaynakl\u0131 \u00f6l\u00fcmlerin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131n\u0131 depremler olu\u015fturmaktad\u0131r. Birincil ama\u00e7 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7ok hayat kurtarmak oldu\u011fundan, g\u00fc\u00e7l\u00fc depremlere dair bir \u00f6n uyar\u0131 sistemine sahip olmak hayati de\u011ferdedir. Bununla birlikte bu tarz sistemlerin tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 da bir o kadar kritik bir meseledir. Yanl\u0131\u015f alarmlar, her \u015feyden \u00f6nce bu sistemlerin g\u00fcvenilirli\u011fini h\u0131zla baltalayabilir; nihayetinde insanlar\u0131n gelecekte alarmlara nas\u0131l tepki verecekleri bu sistemlere duyduklar\u0131 g\u00fcvene ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yanl\u0131\u015f alarmlarda olu\u015facak gereksiz acil durum maliyetleri de i\u015fin bir di\u011fer boyutu. Dolay\u0131s\u0131yla, bu riskleri en aza indirirken tahminlerin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca tutarl\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak g\u00f6revin zorlu\u011funu bir kat daha artt\u0131ran bir etmen.
\nBaz\u0131 biliminsanlar\u0131 yak\u0131n gelecekte deprem tahmininin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnseler de, hepimizin iyili\u011fi ad\u0131na yan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ve deprem erken uyar\u0131 sistemlerimizi geli\u015ftirmeye devam edip say\u0131s\u0131z insan hayat\u0131n\u0131 kurtarabilece\u011fimizi umuyoruz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00fcrkiye, topraklar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu Kuzey Anadolu Fay\u0131 ve Do\u011fu Anadolu Fay\u0131 aras\u0131nda yer alan Anadolu tektonik plakas\u0131na oturmu\u015f bir \u00fclke oldu\u011fundan uzun bir deprem ge\u00e7mi\u015fine sahip. Kuzey Anadolu Fay\u0131\u2019n\u0131n \u00f6zellikle y\u0131k\u0131c\u0131 oldu\u011fu biliniyor ve ge\u00e7mi\u015fte feci depremlere neden oldu, ancak en son depremin Do\u011fu Anadolu fay ku\u015fa\u011f\u0131 boyunca meydana geldi\u011fine inan\u0131l\u0131yor. AFAD\u2019a g\u00f6re, 1900’den 2019’a kadar […]<\/p>\n","protected":false},"author":677,"featured_media":57828,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,232],"tags":[8837,691],"class_list":["post-57827","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-yerbilimleri","tag-6-subat-2023-depremi","tag-deprem"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t