{"id":58016,"date":"2023-04-01T00:00:21","date_gmt":"2023-03-31T21:00:21","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=58016"},"modified":"2023-03-31T21:25:05","modified_gmt":"2023-03-31T18:25:05","slug":"turkce-ilk-radyo-yapim-rehberi-radyo-rehberi-kendi-kendine-telsiz-telefon-nasil-yapilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/04\/01\/turkce-ilk-radyo-yapim-rehberi-radyo-rehberi-kendi-kendine-telsiz-telefon-nasil-yapilir","title":{"rendered":"T\u00fcrk\u00e7e \u0130lk Radyo Yap\u0131m Rehberi: Radyo Rehberi – Kendi Kendine Telsiz Telefon Nas\u0131l Yap\u0131l\u0131r?"},"content":{"rendered":"

Radyo, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck icatlardan biriydi. Bu icat sayesinde haberle\u015fme b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kolayla\u015fm\u0131\u015f ve ilerleyen zamanda gerek yurti\u00e7inde gerek yurtd\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fta m\u00fczik olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlerin geni\u015f kitlelere ula\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli bir vas\u0131ta haline gelmi\u015fti. Hatta zaman zaman siyasilerin geni\u015f halk kitlelerine ula\u015farak siyasi propaganda yapmas\u0131n\u0131 da kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Peki, bu cihaz\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma prensibi neydi ve icad\u0131ndaki s\u00fcre\u00e7 nas\u0131l i\u015flemi\u015fti.
\n1880\u2019lerin sonunda Heinrich Hertz, elektromanyetik dalgalarla elektri\u011fin iletilebilece\u011fini ke\u015ffetmi\u015fti. Bu dalgalar\u0131 al\u0131p verebilen sistemler \u00fczerinde deneyler yapt\u0131. Ard\u0131ndan 1891 y\u0131l\u0131nda bu sistem gemi haberle\u015fme a\u011f\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131. 1892 y\u0131l\u0131nda Nikola Tesla, kablosuz olarak elektromanyetik enerjiyi iletmeyi ba\u015fard\u0131. Bu bulu\u015funu 1893 y\u0131l\u0131nda St. Louis\u2019de halka a\u00e7\u0131k bir g\u00f6steriyle duyurdu. 1896 y\u0131l\u0131nda Guglielmo Marconi telsiz cihaz\u0131n\u0131n patentini almak i\u00e7in ba\u015fvurdu. Asl\u0131nda bulu\u015f Tesla\u2019ya aittir; fakat Marconi, onun bulu\u015funu sahiplenerek radyonun mucidi olarak kendi ad\u0131n\u0131 yazd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 1901 y\u0131l\u0131nda Marconi taraf\u0131ndan \u0130rlanda\u2019dan Kanada\u2019ya ilk sinyal g\u00f6nderildi. 1902 y\u0131l\u0131nda Scientific American’da yay\u0131mlanan K\u00fc\u00e7\u00fck Bir Maliyette Verimli bir Telsiz Telgraf Cihaz\u0131n\u0131n Nas\u0131l Yap\u0131l\u0131r<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makale yay\u0131nland\u0131. 1906 y\u0131l\u0131nda Reginald Fessenden, konu\u015fma ve m\u00fczik i\u00e7eren ilk radyo yay\u0131n\u0131 yapt\u0131. 1910 y\u0131l\u0131nda u\u00e7aklarda ilk kez kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. T\u00fcrkiye\u2019ye de 1927 y\u0131l\u0131nda d\u00fczenli radyo yay\u0131n\u0131 ba\u015flar.(1) Bu y\u0131ldan itibaren T\u00fcrkiye\u2019de radyo ile ilgili kitaplar yay\u0131nlanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan biri 1927 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015f olan Radyo Ahizesi Nas\u0131l Ayar Edilir?<\/em> \u0130lk T\u00fcrk\u00e7e radyo ayar rehberidir. Kitap, radyo telsiz telefonlar\u0131n nas\u0131l ayarlanaca\u011f\u0131n\u0131 konu edinmekte olup \u015eehremaneti Buz Fabrikas\u0131 Elektrik M\u00fchendisi S\u00fcleyman Oktay taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yine ayn\u0131 y\u0131l \u015eemsi ad\u0131nda bir \u015fah\u0131s taraf\u0131ndan Lambal\u0131 Telsiz Telefon Nas\u0131l Yap\u0131l\u0131r<\/em> adl\u0131 bir kitab\u0131n yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130stanbul\u2019da Ahmed K\u00e2mil Matbaas\u0131\u2019nda bas\u0131lm\u0131\u015f olup 205 sayfadan olu\u015fan bu eserde lambal\u0131 radyolar\u0131n nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bahsedilmi\u015ftir. Yine 1927 y\u0131l\u0131nda bu makalenin konusu olan Radyo Rehberi –<\/em> Kendi Kendine Telsiz Telefon Nas\u0131l Yap\u0131l\u0131r?<\/em> adl\u0131 kitab\u0131n yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Muhabere M\u00fcfetti\u015fli\u011fi Fen \u015eubesi Telsiz K\u0131sm\u0131 Amiri Y\u00fczba\u015f\u0131 A. Hakk\u0131 Ha\u015fim taraf\u0131ndan Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi ile yaz\u0131lm\u0131\u015f olup T\u00fcrk\u00e7e ilk radyo yap\u0131m rehberidir. Yazar hakk\u0131nda herhangi bir bilgiye ula\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. 1927 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019da Ahmed K\u00e2mil Matbaas\u0131\u2019nda bas\u0131lm\u0131\u015f olup 154 sayfadan olu\u015fmaktad\u0131r. Elimizdeki n\u00fcsha birinci bask\u0131s\u0131d\u0131r. Kitab\u0131n d\u0131\u015f kapa\u011f\u0131nda maddeler halinde \u015fu ibareler yaz\u0131l\u0131d\u0131r:<\/p>\n

\u201c1 – T\u00fcrkiye ve Avrupa telsizlerini dinlemek i\u00e7in ahizeler yap\u0131lmas\u0131n\u0131,<\/p>\n

2 – Ameli usullerle ak\u00fcm\u00fclat\u00f6r doldurulmas\u0131n\u0131,<\/p>\n

3 \u2013 Telsiz merakl\u0131lar\u0131na laz\u0131m olan elektri\u011fi \u00f6\u011fretir yeni bir eserdir.\u201d<\/p>\n

\u0130\u00e7 kapakta ise kitab\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f amac\u0131na dair \u015fu sat\u0131rlar yer al\u0131r: \u201cT\u00fcrkiye ve cihan telsizlerini dinlemek i\u00e7in ahizeler yap\u0131lmas\u0131n\u0131, ameli usullerle ak\u00fcm\u00fclat\u00f6r doldurulmas\u0131n\u0131, radyo merakl\u0131lar\u0131na laz\u0131m olan elektri\u011fi \u00f6\u011fretir bir eserdir.\u201d
\nKitap, \u00e7e\u015fitli alt ba\u015fl\u0131klara ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: Birinci Bahis \u2013 Hava Telleri (Anten)<\/em>, \u0130kinci Bahis \u2013 Ahizemizi M\u00fckemmelle\u015ftirelim<\/em>, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Bahis \u2013 Telsiz Merakl\u0131lar\u0131na Her Vakit Laz\u0131m Elektrik<\/em>, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Bahis \u2013 Lambal\u0131 Ahize Yapma\u011fa Haz\u0131rl\u0131k<\/em>, Be\u015finci Bahis \u2013 Lambal\u0131 Ahizeler<\/em>, Alt\u0131nc\u0131 Bahis \u2013 Bozukluklar, Sebepleri ve Giderilmesi \u00c7areleri<\/em>.
\nBa\u015flang\u0131\u00e7<\/em> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan \u00f6n s\u00f6zde fizik kitaplar\u0131ndan en \u00e7ok bahsedilen titre\u015fim konusuna de\u011finilerek s\u00f6ze ba\u015flan\u0131r. Radyo dalgalar\u0131 bire titre\u015fimden ibarettir ve do\u011fada bunun bir\u00e7ok \u00f6rne\u011fi vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir suya at\u0131lan ta\u015ftan dolay\u0131 olu\u015fan dalgalar birer titre\u015fimdir. Konu\u015ftu\u011fumuzda sesimizin hava i\u00e7erisinde ilerlemesi ve kula\u011f\u0131m\u0131za gelmesi de yine titre\u015fimler sayesindedir. Uzun mesafelerde farkl\u0131 s\u00fcrelerde ve bi\u00e7imlerde yak\u0131l\u0131p s\u00f6nd\u00fcr\u00fclen \u0131\u015f\u0131klar da titre\u015fimlerden olu\u015fur ve g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde bir anda belirip yok alan \u015fim\u015fek de bir titre\u015fimler b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc nas\u0131l titre\u015fimlerden olu\u015fuyorsa radyo dalgalar\u0131 da titre\u015fimlerden olu\u015fur. Bu sayede kendisini rahat\u00e7a ileten hava i\u00e7erisinde uzak mesafelere gidebilmektedir.(2)
\nBirinci Bahis \u2013 Hava Telleri (Anten)(3)<\/em> k\u0131sm\u0131nda en basit yollarla antenin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131 ve kullan\u0131laca\u011f\u0131 anlat\u0131l\u0131r. Her tel, anten olarak kullan\u0131lmaya m\u00fcsaittir. Yaln\u0131z burada dikkat edilmesi gereken \u015fey telin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 malzemedir. Zira baz\u0131 maddeler elektri\u011fi iyi iletti\u011fi gibi baz\u0131lar\u0131 ise k\u00f6t\u00fc iletmektedir. Antenin, iyi iletken \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan maddelerden yap\u0131lmas\u0131na dikkat edilmelidir. Bu maddelerden yap\u0131lm\u0131\u015f tellerden baz\u0131lar\u0131 \u00fczeri yal\u0131tkan maddeyle kapl\u0131 olabildi\u011fi gibi baz\u0131lar\u0131 \u00e7\u0131plak haldedir. Anten, bu tellerin burulmas\u0131yla veya \u00f6r\u00fclmesiyle olu\u015fturulur.<\/p>\n

\"\"
Basit bir \u015fekilde kurulan anten, s. 9.<\/figcaption><\/figure>\n

Anten vazifesi g\u00f6recek olan tel i\u00e7in ideal uzunluk otuz metredir. Tele gelen elektri\u011fin ba\u015fka yerlere akmas\u0131n\u0131 engellemek ve kayb\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in mutlaka dokundu\u011fu yerlere yal\u0131tkan maddeler yerle\u015ftirilmelidir. Nitekim bunun i\u00e7in en iyi malzeme iki direk aras\u0131na gerilmi\u015f anten telini yal\u0131tmak i\u00e7in kullan\u0131lan porselen makaralard\u0131r. Bununla beraber iki tahta aras\u0131na gerilmi\u015f lastik bir \u015feritle de as\u0131larak ayn\u0131 i\u015flev g\u00f6r\u00fclebilir. S\u0131ra yap\u0131lan antenin evin i\u00e7ine al\u0131nmas\u0131na gelir. Bunun i\u00e7in yal\u0131tkanl\u0131 kordon kablolar en elveri\u015fli olan\u0131d\u0131r. Bir ucu antene lehimlenerek sabitlenir. Veya \u00e7ak\u0131 ile \u00fczeri kaz\u0131larak antene sar\u0131lmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kap\u0131 veya pencere kenar\u0131ndan a\u00e7\u0131lan bir delikle antene ba\u011fl\u0131 olan kablo evin i\u00e7erisine al\u0131nm\u0131\u015f olur. Camdan, lastikten veya porselenden yap\u0131lma bir boru i\u00e7erisine al\u0131nmas\u0131 da gerekir. Ev i\u00e7erisine al\u0131nd\u0131ktan sonra da radyoya ba\u011flan\u0131r. E\u011fer \u015fehirde ya\u015fan\u0131l\u0131yorsa ve birden \u00e7ok anten kurmak i\u00e7in yeterli yer bulunam\u0131yorsa bu durum i\u00e7in farkl\u0131 sistemler kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ayn\u0131 yal\u0131tkan platform \u00fczerine birden \u00e7ok anten teli paralel olarak ba\u011flanabilir; v \u015feklinde bir u\u00e7tan birbirine ba\u011flanan ikili bir anten sistemi kurulabilir, \u00e7apraz filika y\u00f6ntemiyle alt\u0131 k\u00f6\u015feli u\u00e7urtma iskeleti olu\u015fturulup bir\u00e7ok anten teli az bir alanda toplanabilir.<\/p>\n

\"\"
U\u00e7urtma iskeletine konumland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f antenler, s. 15.<\/figcaption><\/figure>\n

Ard\u0131ndan en \u00e7ok dinlenilmek istenilen radyo istasyonlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu y\u00f6ne do\u011fru anten konu\u015fland\u0131r\u0131l\u0131r. Tabi farkl\u0131 zamanlarda dinlenilmek istene radyo istasyonu de\u011fi\u015fece\u011finden bu durumda anteni hareket ettirmek gibi bir durum ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse de buna gerek yoktur. Kondansat\u00f6rler ve detekt\u00f6rler sayesinde yap\u0131lan ayarlarla istenilen radyo istasyonun frekans\u0131 elde edilebilir.
\nAntenlerle ilgili bir di\u011fer husus topraklama konusudur. Bunun i\u00e7in radyonun toprak d\u00fc\u011fmesine en az iki milimetre kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda bak\u0131r bir tel ba\u011flan\u0131r ve en k\u0131sa yoldan evin haricine \u00e7\u0131kar\u0131larak topra\u011f\u0131n i\u00e7ine sabitlenir. \u00d6zellikle bulutlu havalarda antende meydana gelen elektriklenme, bu yolla giderilmi\u015f olur. Ayr\u0131ca antenlerin y\u0131ld\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00e7ekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki s\u00f6ylentiler de as\u0131ls\u0131zd\u0131r. Bir antene y\u0131ld\u0131r\u0131m isabet etmesi \u00e7ok nadir g\u00f6r\u00fclen bir olayd\u0131r.
\nDinlenilmek istenilen istasyonun yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 veya uzakl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re de anten kurulmas\u0131na ihtiya\u00e7 olup olmamas\u0131 durumu da de\u011fi\u015fmektedir. E\u011fer dinlenilecek istasyonlar \u00e7ok yak\u0131nda anten kurmaya gerek yoktur. Evdeki kalorifer borular\u0131, su borular\u0131, ya\u011fmur borular\u0131, sa\u00e7ak \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 anten vazifesi g\u00f6rebilir. Biraz uzakta olan telsiz sinyallerine ula\u015fmak i\u00e7in de evin tavan\u0131n\u0131n k\u00f6\u015felerine yerle\u015ftirilecek s\u0131radan \u00e7\u0131ng\u0131rak telleri de i\u015f g\u00f6rebilir. Bir \u00e7er\u00e7eve veya kasnak \u00fczerine sar\u0131lan tel de anten i\u015flevi g\u00f6rebilmektedir. Hem yap\u0131m\u0131 kolay hem de istenilen y\u00f6ne kolayca \u00e7evrilebildi\u011fi i\u00e7in kullan\u0131m\u0131 pratiktir.<\/p>\n

\"\"
\u00c7er\u00e7eve anten, s. 21.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130kinci Bahis \u2013 Ahizemizi M\u00fckemmelle\u015ftirelim(<\/em>4) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ayar ve dalga boyu bahsi yer almaktad\u0131r. Bir piyanoda diyelim ki istenilen tu\u015f re notas\u0131n\u0131 verecek olan tu\u015ftur ve ona bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sadece re sesini duyar\u0131z. Radyolarda da istenilen dalga boyuna ula\u015fma ve sadece o frekans\u0131 dinleme konusu da buna benzemektedir. Nitekim radyo dalgalar\u0131 da her teli de\u011fil istenilen uzunlukta ve gerginlikte olan teli titretece\u011finden radyonun iyi ayar edilmesi gerekir. Bunda tabi ki radyo dalgas\u0131n\u0131n uzunlu\u011fu da \u00f6nemlidir. K\u0131sa, orta ve uzun dalga boylar\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re istenilen frekans\u0131n elde edilebilmesi i\u00e7in bu dalga boyuna g\u00f6re radyo ayar edilmelidir. Bunun i\u00e7in ba\u015fl\u0131ca k\u0131s\u0131m ayar ve mutabakat makaras\u0131 veya bobinidir. Antenimizin boyunu kolayca k\u0131saltmam\u0131za veya uzatmam\u0131za yarayan bir tel makaras\u0131ndan ibarettir. Anten ile ahize aras\u0131ndaki devreye konumland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir. Kal\u0131n ve kat\u0131 mukavvadan yap\u0131lan bir boru \u00fczerine verniklenmi\u015f telin sar\u0131lmas\u0131yla kolayca elde edilebilir. Uzunlu\u011fu otuz santimetre ve a\u011fz\u0131 ise on santimetre uzunlu\u011funda olmal\u0131d\u0131r. \u0130ki uca da tutkalla iki tahta yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Daha sonra bu iki tahta \u00fczerine pirin\u00e7ten yap\u0131lma bir cetvel ve bu cetvelin \u00fczerinde rahat\u00e7a sa\u011fa sola gidebilecek iki santim uzunlu\u011funda madeni bir s\u00fcrg\u00fc yerle\u015ftirilmelidir. Bu madeni s\u00fcrg\u00fc, bobin \u00fczerinde gelip gittik\u00e7e radyo sinyali ayar\u0131 sa\u011flayan basit bir d\u00fczenek sa\u011flanm\u0131\u015f olur. Uzun radyo dalgalar\u0131n\u0131 elde etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\"\"
D\u00fczene\u011fin \u015fekli, s. 38.<\/figcaption><\/figure>\n

Sonra galeta bobinine ge\u00e7ilir. Bu bobin de b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne yani \u00fczerine sar\u0131lan telin uzunlu\u011funa veya k\u0131sal\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re on ila yirmi santimetre \u00e7ap\u0131ndad\u0131r. Daire \u015feklinde mukavva kartonun be\u015f yerinin k\u0131smen kesilmesi ve buralara vernikle yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f telin sar\u0131lmas\u0131yla elde edilir. K\u0131sa boylu dalgalar\u0131n elde edilmesinde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Galeta bobini, s. 39.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu galetalar\u0131 kolayca de\u011fi\u015ftirebilmek i\u00e7in orta k\u0131sm\u0131na iki tane madeni ayak yerle\u015ftirip pirin\u00e7ten yap\u0131lm\u0131\u015f iki a\u011f\u0131zdan olu\u015fan bir kuru tahta \u00fczerindeki yerle\u015fkeye sabitleyerek kullan\u0131labilir hale getirilir. Dalga boyunu de\u011fi\u015ftirerek istenilen frekanstaki dalgalar\u0131 dinleyebilmek i\u00e7in petek bobini haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in de iki santim \u00e7ap\u0131nda ve d\u00f6rt santim eninde tahta bir makaraya on iki derecelik a\u00e7\u0131larla otuz k\u00fc\u00e7\u00fck demir \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar belirli aral\u0131klarla yerle\u015ftirilir. Bunlar d\u00f6rt ila be\u015f santim olmal\u0131d\u0131r. Birden otuza kadar numaraland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sonra \u00fczerine yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f tel sar\u0131larak dalga boyunu yakalamak i\u00e7in bir ba\u015fka aparat elde edilmi\u015f olur. Bu aparat, d\u00f6rt vidal\u0131 bir ara y\u00fcze kablolarla d\u00f6rt ayr\u0131 noktadan sabitlenip kondansat\u00f6re ba\u011flanmaya haz\u0131r hale getirilmi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"
Petek bobin, s. 42.<\/figcaption><\/figure>\n

Yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en bobinler, daha sonra sabit veya de\u011fi\u015fken kondansat\u00f6rlere paralel ve seri olmak kayd\u0131yla, kondansat\u00f6r\u00fcn t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re, farkl\u0131 \u015fekillerde ba\u011flanabilir hale getirilir.<\/p>\n

\"\"
Kondansat\u00f6re ba\u011flanan bir bobin \u00f6rne\u011fi, s. 53.<\/figcaption><\/figure>\n

Sonra s\u0131ra i\u00e7inde kimyasal \u00e7\u00f6zeltiler olan detekt\u00f6rlerin haz\u0131rlanmas\u0131na ve haz\u0131rlanan bobine paralel olarak devreye eklenmesine gelir. \u0130spirtoyla \u0131s\u0131t\u0131lan bir platin telden \u00e7\u0131kan s\u0131v\u0131n\u0131n bir cam t\u00fcp i\u00e7ine doldurulmas\u0131yla kolayl\u0131kla elde edilebilir. Haz\u0131rlanan bu t\u00fcp\u00fcn i\u00e7ine dald\u0131r\u0131lan \u00e7inko levha d\u00fczene\u011fi i\u00e7inde saf su ve s\u00fclf\u00fcrik asit bulunan cam bir kavanoz i\u00e7ine dald\u0131r\u0131l\u0131r. Bu suyun i\u00e7ine de metal bir levha yerle\u015ftirilir ve kanavozun a\u011fz\u0131 yal\u0131tken bir maddeyle kapat\u0131larak levhalar\u0131n u\u00e7lar\u0131 d\u0131\u015fta b\u0131rak\u0131l\u0131r. B\u00f6ylelikle detekt\u00f6r haz\u0131r hale gelmi\u015f olur. B\u0131rak\u0131lan bu u\u00e7lara ba\u011flanan tellerde devreye ba\u011flan\u0131r. Bu aparat\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve ahizede kullan\u0131labilmesi i\u00e7in \u00fc\u00e7 volt g\u00fcc\u00fcnde bir pile ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Kimyasal \u00e7\u00f6zeltili detekt\u00f6r, s. 59.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Bahis \u2013 Telsiz Merakl\u0131lar\u0131na Her Vakit Laz\u0131m Elektrik(<\/em>5) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde radyo devresine ba\u011flanacak olan pillerin nas\u0131l haz\u0131rlanaca\u011f\u0131ndan bahsedilir. Basit bir pilin nas\u0131l haz\u0131rlanaca\u011f\u0131yla ilgili tarifle ba\u015flar. Yal\u0131tkan bir kab\u0131n i\u00e7ine ek\u015fi su konularak buna bir bak\u0131r veya k\u00f6m\u00fcr, di\u011feri de \u00e7inko olmak \u00fczere iki \u00e7ubuk dald\u0131r\u0131l\u0131r ve pil elde edilmi\u015f olur. Bu suyun i\u00e7ine litre ba\u015f\u0131na seksen gram amonyum klor\u00fcr eklenir. Bunun yerine k\u0131rk gram g\u00f6z ta\u015f\u0131 (konkresyon) da eklenebilir.<\/p>\n

\"\"
Basit enerji kayna\u011f\u0131 haz\u0131rlama, s. 64.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu kaynaktan \u00e7\u0131kan enerjiyi ileten kablolara ba\u011flanan bir voltmetre ile de ak\u0131m\u0131n g\u00fcc\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fclebilmektedir. Bu \u015fekilde elde edilen birden fazla pil olabilir ve bu pillerin kablolar\u0131 devreye seri \u015fekilde ba\u011flanarak radyoya g\u00fc\u00e7 sa\u011flanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n

\"\"
Haz\u0131rlanan bir pile ba\u011flanm\u0131\u015f voltmetre, s. 68.<\/figcaption><\/figure>\n

Daha sonra devreye bir galvanometre ba\u011flanarak sa\u011flanan ak\u0131m\u0131n volt cinsinden de\u011feri ile amper cinsinden de\u011feri \u00f6l\u00e7\u00fclebilir. Bu aletin \u00e7al\u0131\u015fma esas\u0131, manyetik alan olu\u015fturma prensibine dayanmakta olup sar\u0131lm\u0131\u015f bir telden ge\u00e7en elektrik ak\u0131m\u0131 de\u011fi\u015fti\u011fi takdirde ibresinde oynamalar g\u00f6r\u00fclerek de\u011fi\u015fkenli\u011fi haber verir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Bahis \u2013 Lambal\u0131 Ahize Yapma\u011fa Haz\u0131rl\u0131k(<\/em>6) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise lambal\u0131 bir radyo ahizesinin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131l\u0131r. Bu ahizenin lambas\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte s\u0131radan bir lambaya benzer. Fakat i\u00e7indeki tertibat farkl\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7inde bir ince tel, bu teli i\u00e7ine alan madeni bir boru vard\u0131r. Bu boruya ba\u011fl\u0131 olan iki ayr\u0131 tel daha bulunmakta olup i\u00e7teki telin iki ucu ile boruya ba\u011fl\u0131 tellerin ucunun dipte ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu d\u00f6rt metalik \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 vard\u0131r. Bu \u015fekilde haz\u0131rlanan lamban\u0131n bu d\u00f6rt metal ucunun girdi\u011fi d\u00f6rtl\u00fc deli\u011fe sahip bir duya yerle\u015ftirilecektir. Bu lamba detekt\u00f6r, odyon olarak kullan\u0131l\u0131r ve alg\u0131lanan sesin y\u00fckseltilmesini sa\u011flar. Haz\u0131rlana k\u0131rk voltluk ve d\u00f6rt voltluk pillere ba\u011flanarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Dereye bir de ak\u00fcm\u00fclat\u00f6r eklenerek ahize tertibat\u0131 da haz\u0131rlanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n

\"\"
Lambal\u0131 ahize, s. 99.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu k\u0131s\u0131mdan sonra yazar son sistem telsiz lambalar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131ndan, kondansat\u00f6r haz\u0131rlanmas\u0131ndan, sesi duymak i\u00e7in laz\u0131m olan hoparl\u00f6r\u00fcn veya kulakl\u0131\u011f\u0131n devreye nas\u0131l ba\u011flanaca\u011f\u0131ndan bahseder.
\nBe\u015finci Bahis \u2013 Lambal\u0131 Ahizeler(<\/em>7) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde anlat\u0131lan ilk konu elektrik dalgalar\u0131n\u0131n t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Daha sonra tek lambal\u0131 bir ahizenin (al\u0131c\u0131n\u0131n) nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131d\u0131r. G\u00f6rsel bir \u015femayla bu kurulum anlat\u0131l\u0131r:<\/p>\n

\"\"
Tek lambal\u0131 ahizenin kurulumu, s. 115.<\/figcaption><\/figure>\n

Tek lambal\u0131 ahizenin yap\u0131m\u0131yla ilgili olduk\u00e7a teferruatl\u0131 bilgi verilir. Telsiz lambas\u0131, galen, detekt\u00f6r kullan\u0131larak olu\u015fturulan devreler, bu devrelerin ayarlar\u0131n\u0131n nas\u0131l d\u00fczeltilece\u011fi, \u00e7ok lambal\u0131 ahizelerin nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131, \u00fc\u00e7 lambal\u0131 \u015fiddetlendirici detekt\u00f6r tertibi ahizenin kurulmas\u0131, iki lambal\u0131 \u015fiddetlendirici detekt\u00f6r tertibi ahizenin kurulmas\u0131, \u015fiddetlendirici lambal\u0131 tertibi ahizenin kurulmas\u0131, reostan\u0131n nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131, al\u00e7ak ve y\u00fcksek tekerr\u00fcr tertibat\u0131 i\u00e7eren ahizelerin kurulmas\u0131, ahize planlar\u0131, s\u00fczge\u00e7 devresinin haz\u0131rlan\u0131\u015f\u0131, k\u0131sa dalga ahizesinin mahiyeti, hangi telsiz dalgalar\u0131n\u0131n daha \u00e7ok kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bir\u00e7ok konu detayl\u0131 olarak anlat\u0131l\u0131r ve her biri bir \u015femayla da g\u00f6sterilir.<\/p>\n

\"\"
Bir ahize (al\u0131c\u0131) plan\u0131, s. 140.<\/figcaption><\/figure>\n

Alt\u0131nc\u0131 Bahis \u2013 Bozukluklar, Sebepleri ve Giderilmesi \u00c7areleri(<\/em>8) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde galen detekt\u00f6rl\u00fc ahizelerde sesin az i\u015fitilmesinin anten veya detekt\u00f6rden kaynakl\u0131 oldu\u011fu ve bu iki k\u0131s\u0131mda yap\u0131lacak bir yenileme veya tamirin sorunu halledebilece\u011finden bahsedilir. Ses bir zay\u0131f bir kuvvetli geliyorsa sebebi devrede herhangi bir yerde k\u0131smi temass\u0131zl\u0131k var demektir. Hi\u00e7 ses gelmiyorsa yine detekt\u00f6r ar\u0131zal\u0131d\u0131r veya sivri u\u00e7 galenden ayr\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Bobin s\u00fcrg\u00fcs\u00fcnde de sorun olabilir. Ses hafif i\u015fitiliyorsa ak\u00fcm\u00fclat\u00f6r bo\u015falm\u0131\u015f ve piller bitmi\u015f olabilir. Ahizede c\u0131z\u0131rt\u0131 veya h\u0131\u015f\u0131rt\u0131 varsa g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki elektriklenmelerden kaynakl\u0131d\u0131r. Hi\u00e7 ses yoksa ahize lambas\u0131 ar\u0131zalanm\u0131\u015f demektir. Ahize sesi al\u0131yor fakat \u015fiddetlendirmiyorsa yine lambada sorun olabilir. Bu benzeri ar\u0131zalar\u0131n ve radyo kullan\u0131m\u0131yla ilgili birka\u00e7 \u00f6\u011f\u00fcd\u00fcn yer ald\u0131\u011f\u0131 son bir k\u0131s\u0131mla da kitap sona erer.
\n1927 y\u0131l\u0131ndan sonra T\u00fcrkiye\u2019de bir\u00e7ok radyo ve telsiz kullan\u0131m\u0131 merakl\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla insanlara bu teknolojiyi tan\u0131tmak ve k\u0131s\u0131tl\u0131 b\u00fct\u00e7elerle evde nas\u0131l kendi radyolar\u0131n\u0131 haz\u0131rlayabileceklerini anlatan eserler kaleme almak \u00f6nemli bir hizmettir. Nitekim ileti\u015fim \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir s\u0131\u00e7rama yapmas\u0131na vesile olan bu icad\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki yans\u0131malar\u0131 ve \u00f6zellikle ink\u0131laplar d\u00f6neminde gen\u00e7 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti\u2019ne g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hizmetler yap\u0131lan pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmayla ortaya konmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla halk\u0131 ayd\u0131nlatmak ve bilgiyle donatmak gibi bir felsefeyle yola \u00e7\u0131kan kurucular\u0131n \u00fclkemize getirdikleri bu yenilikle ilgili insanlar\u0131 bilgilendirici b\u00f6yle bilimsel bir fizik kitab\u0131n\u0131n haz\u0131rlanm\u0131\u015f olmas\u0131 olduk\u00e7a m\u00fchimdir.<\/p>\n

D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n

1) \u0130brahim Sena Arvas, \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Radyo ile Tan\u0131\u015fmas\u0131 ve T\u00fcrk Telsiz Telefon Anonim \u015eirketi\u201d, International Journal of Cultural and Social Studies<\/em>, Volume 4, Issue 2, 2018, pp. 408-409; Nejdet Ko\u00e7a\u015f, \u201cNikola Tesla ve Guglielmo Marconi: Radyoyu Kim \u0130cat Etti?\u201d, Evrim A\u011fac\u0131<\/em>, https:\/\/evrimagaci.org\/nikola-tesla-ve-guglielmo-marconi-radyoyu-kim-icat-etti-547, [eri\u015fim tarihi: 16.04.2020]; Mihalis Kuyucu, \u201cRadyonun M\u00fczik Kutusuna D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc: Radyo Program T\u00fcrleri ve Tercih Edilirlik Oranlar\u0131\u201d, E-Journal of New World Sciences Academy<\/em>, Volume 8, Issue 4, 2013, p. 373;\u00a0 M. \u00d6zg\u00fcr Se\u00e7im, \u201cRadyonun Bir Haber Alma Arac\u0131 Olarak Kullan\u0131lmas\u0131: Adnan Menderes \u00dcniversitesi \u00d6\u011frencilerine Y\u00f6nelik Bir Ara\u015ft\u0131rma\u201d, Karab\u00fck \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Dergisi<\/em>, Cilt 7, Say\u0131 1, 2017, s. 303.<\/p>\n

2) s. 2-5.<\/p>\n

3) s. 6-33.<\/p>\n

4) s. 33-62.<\/p>\n

5) s. 62-85.<\/p>\n

6) s. 86-110.<\/p>\n

7) s. 111-145.<\/p>\n

8) s. 145-154.<\/p>\n

KAYNAKLAR<\/strong><\/p>\n

-ARVAS, \u0130brahim Sena, \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin Radyo ile Tan\u0131\u015fmas\u0131 ve T\u00fcrk Telsiz Telefon Anonim \u015eirketi\u201d, International Journal of Cultural and Social Studies<\/em>, Volume 4, Issue 2, 2018, pp. 406-428.<\/p>\n

-KO\u00c7A\u015e, Nejdet, \u00a0\u201cNikola Tesla ve Guglielmo Marconi: Radyoyu Kim \u0130cat Etti?\u201d, Evrim A\u011fac\u0131<\/em>, https:\/\/evrimagaci.org\/nikola-tesla-ve-guglielmo-marconi-radyoyu-kim-icat-etti-547, [eri\u015fim tarihi: 16.04.2020].<\/p>\n

-KUYUCU, Mihalis, \u201cRadyonun M\u00fczik Kutusuna D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc: Radyo Program T\u00fcrleri ve Tercih Edilirlik Oranlar\u0131\u201d, E-Journal of New World Sciences Academy<\/em>, Volume 8, Issue 4, 2013, pp. 372-400.<\/p>\n

-SE\u00c7\u0130M, M. \u00d6zg\u00fcr, \u00a0\u201cRadyonun Bir Haber Alma Arac\u0131 Olarak Kullan\u0131lmas\u0131: Adnan Menderes \u00dcniversitesi \u00d6\u011frencilerine Y\u00f6nelik Bir Ara\u015ft\u0131rma\u201d, Karab\u00fck \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Dergisi<\/em>, Cilt 7, Say\u0131 1, 2017, s. 302-317<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Radyo, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck icatlardan biriydi. Bu icat sayesinde haberle\u015fme b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kolayla\u015fm\u0131\u015f ve ilerleyen zamanda gerek yurti\u00e7inde gerek yurtd\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fta m\u00fczik olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlerin geni\u015f kitlelere ula\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli bir vas\u0131ta haline gelmi\u015fti. Hatta zaman zaman siyasilerin geni\u015f halk kitlelerine ula\u015farak siyasi propaganda yapmas\u0131n\u0131 da kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Peki, bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":383,"featured_media":58018,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[8876,38,1,510,511],"tags":[8718,8902],"class_list":["post-58016","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-228-sayi","category-dergi-sayilari","category-genel","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-bunyamin-tan","tag-ilk-radyo-telsizi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t