K\u00f6pe\u011fe benzer bir hayvandan elde edilen yeni ve hararetle tart\u0131\u015f\u0131lan genetik kan\u0131t, COVID’e neden olan vir\u00fcs\u00fcn ilk olarak insanlar\u0131 nas\u0131l ve nerede enfekte etti\u011fi bulmacas\u0131na baz\u0131 \u00f6nemli par\u00e7alar ekliyor. Par\u00e7alar bulmacay\u0131 \u00e7\u00f6zm\u00fcyor ve bir “laboratuvar s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131” hakk\u0131ndaki spek\u00fclasyonlar konusundaki tart\u0131\u015fmay\u0131 tamamen ortadan kald\u0131rm\u0131yor ama b\u00fcy\u00fck resmi netle\u015ftirmeye yard\u0131mc\u0131 oluyor.
\nMart ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda uluslararas\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma ekibi, hastal\u0131\u011f\u0131n ilk vakalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun bildirildi\u011fi \u00c7in’in Wuhan kentindeki bir g\u0131da pazar\u0131nda, pozitif COVID \u00f6rneklerinden al\u0131nan genetik materyale dayanan bir rapor yay\u0131nlad\u0131. \u00c7in Hastal\u0131k Kontrol ve \u00d6nleme Merkezi’nden (CCDC) bilim adamlar\u0131 ve meslekta\u015flar\u0131, raporda kullan\u0131lan veri setini Mart ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda GISAID adl\u0131 bilimsel bir veri taban\u0131na y\u00fcklemi\u015flerdi. Daha sonra kald\u0131rd\u0131lar, ancak o zamandan beri tekrar kullan\u0131labilir hale getirdiler. Uluslararas\u0131 ekibin raporundaki veri analizi, pazar tezgahlar\u0131ndan ve di\u011fer y\u00fczeylerden temizlenen ve COVID’e neden olan SARS-CoV-2 vir\u00fcs\u00fc i\u00e7in pozitif test edilen \u00f6rneklerde, rakun k\u00f6pekleri ad\u0131 verilen tilki benzeri yarat\u0131klar da dahil olmak \u00fczere insan olmayan hayvanlardan DNA ve RNA’ya dair kan\u0131tlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Ge\u00e7en hafta, \u00c7inli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Nature’da, verilerle ilgili kendi bulgular\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131lar. Piyasada rakun k\u00f6peklerinden ve di\u011fer hayvan t\u00fcrlerinde genetik materyalin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulad\u0131lar, ancak verilerin hayvanlara vir\u00fcs bula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirttiler.
\nRakun benzeri y\u00fcz i\u015faretlerine sahip k\u00f6pek ailesinin \u00fcyeleri olan rakun k\u00f6pekleri (Nyctereutes procyonoides), bazen k\u00fcrkleri ve etleri i\u00e7in yasad\u0131\u015f\u0131 olarak sat\u0131ld\u0131klar\u0131 Do\u011fu Asya’ya \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Bilim insanlar\u0131, SARS-CoV-2’ye duyarl\u0131 olduklar\u0131 ve yayabilecekleri bilindi\u011fi i\u00e7in hayvanlar\u0131n pazardaki varl\u0131\u011f\u0131na odakland\u0131lar.
\nS\u00fcr\u00fcnt\u00fc verileri, Wuhan’daki Huanan Deniz \u00dcr\u00fcnleri Toptan Sat\u0131\u015f Pazar\u0131nda vah\u015fi hayvanlar\u0131n sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair somut kan\u0131tlar sa\u011fl\u0131yor ve daha \u00f6nceki raporlar\u0131 ve foto\u011fraflar\u0131 do\u011fruluyor. Uluslararas\u0131 raporun yazarlar\u0131 ve di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, SARS-CoV-2’ye bu kadar yak\u0131n hayvan genetik materyali bulman\u0131n, pazarda vir\u00fcs\u00fcn do\u011fal bir hayvandan insana bula\u015fmas\u0131n\u0131 destekleyen daha fazla kan\u0131t sundu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
Saskatchewan’daki A\u015f\u0131 ve Bula\u015f\u0131c\u0131 Hastal\u0131klar \u00d6rg\u00fct\u00fc-Uluslararas\u0131 A\u015f\u0131 Merkezi’nde bir virolog ve uluslararas\u0131 rapordaki kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131ndan biri olan Angela Rasmussen;\u201d Analizlerimiz pazar\u0131n tam olarak ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde hayvanlar\u0131 bulaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6re, onlar\u0131 vir\u00fcsl\u00fc olarak o noktada bulmam\u0131z do\u011fald\u0131 Ancak daha da \u00f6nemlisi \u00e7ok fazla insan DNA\u2019s\u0131 mevcut de\u011fildi” diyor.
\nBulgular, hayvanlar\u0131n enfekte oldu\u011funu veya vir\u00fcs\u00fc \u00f6nce insanlara bula\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 do\u011frulamam\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca vir\u00fcs\u00fcn Wuhan’da koronavir\u00fcsler \u00fczerinde ara\u015ft\u0131rma yapan birka\u00e7 viroloji laboratuvar\u0131ndan birinden s\u0131zd\u0131\u011f\u0131 gibi alternatif senaryolar\u0131 destekleyecek bilinen bir kan\u0131t olmasa da, yeni veriler bu t\u00fcr senaryolar\u0131 da g\u00f6z ard\u0131 edemezdi.Yeni bir viral hastal\u0131\u011f\u0131n k\u00f6keninin izini s\u00fcrmek on y\u0131llar alabilmektedi. Nitekim orijinal SARS vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn izi, 2002-2003’te \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir salg\u0131na neden olduktan 15 y\u0131l sonra yarasalara kadar s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc ve bir\u00e7ok pandemik vir\u00fcs\u00fcn kayna\u011f\u0131 da hi\u00e7bir zaman bulunamam\u0131\u015ft\u0131.
\nCCDC, ilgili verileri, D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn (WHO) \u00c7inli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki bilim insanlar\u0131n\u0131n analiz edebilmesi i\u00e7in halka a\u00e7\u0131k hale getirmeye \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan yay\u0131nlad\u0131. DS\u00d6 genel direkt\u00f6r\u00fc Tedros Adhanom Ghebreyesus 17 Mart’ta d\u00fczenledi\u011fi bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda, “Bu veriler \u00fc\u00e7 y\u0131l \u00f6nce payla\u015f\u0131labilirdi ve payla\u015f\u0131lmal\u0131yd\u0131” dedi.
\nScientific American, piyasa genetik dizileri hakk\u0131nda ilk raporu yazan uluslararas\u0131 ekibin \u00fcyeleriyle ve i\u015fin i\u00e7inde olmayan baz\u0131 bilim insanlar\u0131yla, bulgular\u0131n bize SARS-CoV-2’nin k\u00f6kenleri hakk\u0131nda konu\u015ftu.<\/p>\n
Piyasadaki hayvan genetik dizileri bize ne anlat\u0131yor?<\/strong> Yeni genetik kan\u0131t\u0131n a\u00e7mazlar\u0131 nelerdir?<\/strong> SARS-CoV-2’nin kayna\u011f\u0131na ili\u015fkin laboratuvar s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 hipotezi i\u00e7in herhangi bir kan\u0131t var m\u0131? K\u00f6pe\u011fe benzer bir hayvandan elde edilen yeni ve hararetle tart\u0131\u015f\u0131lan genetik kan\u0131t, COVID’e neden olan vir\u00fcs\u00fcn ilk olarak insanlar\u0131 nas\u0131l ve nerede enfekte etti\u011fi bulmacas\u0131na baz\u0131 \u00f6nemli par\u00e7alar ekliyor. Par\u00e7alar bulmacay\u0131 \u00e7\u00f6zm\u00fcyor ve bir “laboratuvar s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131” hakk\u0131ndaki spek\u00fclasyonlar konusundaki tart\u0131\u015fmay\u0131 tamamen ortadan kald\u0131rm\u0131yor ama b\u00fcy\u00fck resmi netle\u015ftirmeye yard\u0131mc\u0131 oluyor. Mart ay\u0131n\u0131n ortalar\u0131nda uluslararas\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":58118,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,33],"tags":[609,8568,5891,5827,5762,6013],"class_list":["post-58117","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-saglik-bilimleri","tag-cin","tag-kovid-19","tag-pandemi","tag-sars-cov-2","tag-wuhan","tag-wuhan-balik-pazari"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58117","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/42"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=58117"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58117\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/58118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=58117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=58117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=58117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nMitokondriyal DNA ve RNA \u00f6rnekleri, rakun k\u00f6pekleri de dahil olmak \u00fczere hayvanlar\u0131n ger\u00e7ekten de bir noktada enfekte olmu\u015f insanlar\u0131n yak\u0131n\u0131nda pazarda sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n do\u011frudan kan\u0131t\u0131d\u0131r. Genetik materyalin canl\u0131 hayvanlardan m\u0131 yoksa et gibi hayvan \u00fcr\u00fcnlerinden mi oldu\u011fu net de\u011fildir, ancak di\u011ferleri daha \u00f6nce bu pazarda canl\u0131 hayvan sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 bildirmi\u015f ve uluslararas\u0131 ekibin raporunun ortak yazarlar\u0131ndan evrimci biyolog Edward Holmes, birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce orada canl\u0131 rakun k\u00f6peklerini foto\u011fraflam\u0131\u015ft\u0131.
\nVir\u00fcs pozitif \u00f6rneklerin \u00e7o\u011fu, pazar\u0131n g\u00fcneybat\u0131 k\u00f6\u015fesinde, daha \u00f6nce canl\u0131 hayvan satan tezg\u00e2hlar\u0131n bildirildi\u011fi yerde toplanm\u0131\u015ft\u0131. Yar\u0131m d\u00fczine vir\u00fcs pozitif \u00f6rneklem ayr\u0131ca rakun k\u00f6pe\u011fi DNA’s\u0131 veya RNA’s\u0131 i\u00e7in de pozitifti ve genellikle insan DNA’s\u0131ndan daha y\u00fcksek miktarlardayd\u0131. Sadece bir \u00f6rneklem hi\u00e7 insan DNA’s\u0131 i\u00e7ermiyordu. Ek olarak, raporun yazarlar\u0131 Amur kirpileri, Malaya kirpileri, maskeli palmiye misk kedileri, Sibirya gelincikleri, a\u011farm\u0131\u015f bambu fareleri ve di\u011fer hayvanlardan da genetik materyal bulmu\u015flard\u0131. Bu hayvanlar, bilim adamlar\u0131n\u0131n muhtemelen vah\u015fi yarasalardan kaynakland\u0131\u011f\u0131na inand\u0131klar\u0131 vir\u00fcs\u00fcn ara konak\u00e7\u0131s\u0131 olarak da hareket etmi\u015f olabilir, ancak hen\u00fcz SARS-CoV-2’ye duyarl\u0131 olduklar\u0131 g\u00f6sterilmemi\u015ftir. Maskeli misk kedilerinin, 2002-2003’te bir salg\u0131na neden olan SARS vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn ara kona\u011f\u0131 oldu\u011fu bulunmu\u015ftu.
\nK\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen bir mikrobiyoloji ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015fu olan Cultivarium’da hesaplamal\u0131 biyoloji alan\u0131nda k\u0131demli bir bilim insan\u0131 olan ba\u015f yazar Alex Crits-Christoph, “Rapor, vah\u015fi ya\u015fam tezg\u00e2hlar\u0131nda bulunan bir dizi hayvan\u0131n genetik kan\u0131t\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir” diyor. Bu, pazarda zoonoz olarak bilinen bir enfeksiyon t\u00fcr\u00fc olan hayvanlardan insanlara yay\u0131lan vir\u00fcs\u00fc destekleyen ikinci dereceden kan\u0131tlar\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Crits-Christoph, “Bu, bir hayvan\u0131n enfekte oldu\u011funa dair kesin bir kan\u0131t de\u011fil, ancak bununla \u00e7ok tutarl\u0131. Bilimde, ger\u00e7ekten kan\u0131t diye bir \u015fey yoktur. Yaln\u0131zca kan\u0131t\u0131n g\u00fcven dereceleri vard\u0131r. O zaman bu bilimi politika de\u011fi\u015fikli\u011fi yapmak ve kararlar almak i\u00e7in kullanmam\u0131z gerekti\u011fine yetecek kadar kesin hale gelir\u201d diyor.
\nSwab verilerini orijinal olarak toplayan ve payla\u015fan eski CCDC ba\u015fkan\u0131 George Gao ve meslekta\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir sonraki Nature \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, uluslararas\u0131 ekibin baz\u0131 bulgular\u0131n\u0131 do\u011fruluyor ancak ayn\u0131 sonu\u00e7lara varm\u0131yor. Yazarlar, “\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z, pazar kapanmadan \u00f6nce rakun k\u00f6peklerinin ve di\u011fer varsay\u0131lan\/potansiyel SARS-CoV-2’ye duyarl\u0131 hayvanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulad\u0131” diye yaz\u0131yor. \u201cAncak bu \u00e7evresel \u00f6rnekler, hayvanlar\u0131n enfekte oldu\u011funu kan\u0131tlayam\u0131yor. Ayr\u0131ca, geriye d\u00f6n\u00fck olarak bildirildi\u011fi \u00fczere, \u00f6rneklem alma zaman\u0131n\u0131n piyasada insan enfeksiyonundan sonra oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, hayvanlar enfekte olsa bile, \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z insandan hayvana bula\u015fman\u0131n meydana geldi\u011fini ekarte ettirmez. Bu nedenle, vir\u00fcs\u00fcn enfekte insanlar veya dondurulmu\u015f \u00fcr\u00fcnler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla pazara girme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 hen\u00fcz g\u00f6z ard\u0131 edilememi\u015ftir.\u201d
\nYeni bulgular, pazar\u0131 SARS-CoV-2’nin erken bir merkez \u00fcss\u00fc olarak destekleyen ve pazarla ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00e7ok say\u0131da zoonotik k\u00f6ken \u00f6neren \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalara dayanmaktad\u0131r.
\nPazar, SARS-CoV-2 salg\u0131n\u0131n\u0131n orijinal kayna\u011f\u0131 de\u011fil de, h\u00e2lihaz\u0131rda enfekte olmu\u015f ki\u015filerin neden oldu\u011fu bir s\u00fcper yay\u0131c\u0131 olay\u0131n\u0131n yeri olsayd\u0131, “Neden orada?” diye sorman\u0131z gerekirdi. Crits-Christoph; “E\u011fer onu oraya insanlar getirdiyse, neden onu Wuhan’da en \u00e7ok vah\u015fi hayvan satan tezg\u00e2h\u0131n oldu\u011fu yere getirdiler?” diye soruyor.
\nSan Diego’daki California \u00dcniversitesi’nde biyomedikal bili\u015fim alan\u0131nda doktora \u00f6\u011frencisi ve uluslararas\u0131 ekibin raporunun ortak yazarlar\u0131ndan biri olan Jonathan Pekar taraf\u0131ndan y\u00f6netilen \u00f6nceki bir \u00e7al\u0131\u015fma da, vir\u00fcs\u00fcn iki alt soyunun (A ve B) dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Salg\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnlerinde her iki tip de pazarla ba\u011flant\u0131l\u0131yd\u0131. B soyu, insanlar\u0131 enfekte etti\u011fine inan\u0131lan ilk soydur. Rasmussen, bunun vir\u00fcs\u00fcn oraya iki kez bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. “Wuhan Viroloji Enstit\u00fcs\u00fc’nde \u00e7al\u0131\u015fan birinin B tipiyle- ki bu insanlar\u0131 enfekte etti\u011fine inan\u0131lan ilk tiptir- ile enfekte olmas\u0131, pazara gelmesi ve oraya giderken ba\u015fka kimseye bula\u015ft\u0131rmam\u0131\u015f olmas\u0131 ve sonraki hafta ayn\u0131 \u015feyin A tipiyle olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?\u201d Rasmussen Ave B soyunun hayvanlardan geldi\u011fi ve sonra iki ayr\u0131 yay\u0131lma oldu\u011fu \u00f6nermesinin makul olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.
\nAncak iki soylu yorumun ele\u015ftirmenleri, bu soylar\u0131n yaln\u0131zca iki genetik mutasyonla farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdi\u011fine dikkat \u00e7ekiyorlar. SARS-CoV-2’nin ne kadar h\u0131zl\u0131 geli\u015fti\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bir soyun pazara geldikten sonra di\u011ferine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fred Hutchinson Kanser Merkezi’nde biyolog olan Jesse Bloom, “\u0130lk vir\u00fcsler aras\u0131nda sadece iki mutasyonla farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren bu iki gruba ayr\u0131labilmelerinin ger\u00e7ekten iki giri\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. \u0130nsanlarda birinin di\u011ferine evrimle\u015fmi\u015f olmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn\u201d diyor.
\nYine de bulgular, COVID’e duyarl\u0131 hayvanlar\u0131n, COVID’in insanlara bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yer ve zamanda kabaca ayn\u0131 zamanda piyasada oldu\u011funa dair bug\u00fcne kadarki en ikna edici kan\u0131tlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 sunuyor. Bilim insanlar\u0131na, vir\u00fcs\u00fcn kayna\u011f\u0131na daha yak\u0131n olan hayvanlar\u0131 bir sonraki ad\u0131mda nerede arayacaklar\u0131 konusunda daha iyi bir fikir veriyor. Art\u0131k \u00e7abalar\u0131n\u0131 pazar\u0131n yukar\u0131s\u0131na, vah\u015fi ya\u015fam ticaretine veya bu hayvanlar\u0131n yeti\u015ftirilmi\u015f olabilece\u011fi \u00e7iftliklere odaklayabilirler. Rakun k\u00f6pe\u011fi DNA’s\u0131, \u015fu anda bilinen \u00e7iftlik hayvanlar\u0131n\u0131n hi\u00e7biriyle uyu\u015fmuyor, bu da pazarda sat\u0131lanlar\u0131n vah\u015fi olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor.
\nCrits-Christoph ve meslekta\u015flar\u0131 bir sonraki ad\u0131m\u0131n vir\u00fcs\u00fc vah\u015fi rakun k\u00f6peklerinde ve pandemi ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131lan di\u011fer baz\u0131 hayvanlarda ve ayr\u0131ca ilgili koronavir\u00fcsleri bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bilinen vah\u015fi yarasa pop\u00fclasyonlar\u0131nda aramak olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar.
\nAncak enfekte bir hayvan\u0131 bulmak zor bir i\u015f olmaya devam ediyor. Bulunsa bile, hayvan\u0131n bir insandan enfekte olup olmad\u0131\u011f\u0131 da anla\u015f\u0131lamaz. Yine de Crits-Christoph, \u201cVir\u00fcs\u00fcn genetik sekans\u0131na bakarak, pandemik vir\u00fcs\u00fcn bir atas\u0131n\u0131n bir hayvan konak\u00e7\u0131da evrimle\u015fip geli\u015fmedi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olabilir\u201d diyor.<\/p>\n
\nBu bulgular\u0131n ana s\u0131n\u0131rlamalar\u0131ndan biri, bu \u00f6rneklerin, bildirilen ilk COVID vakas\u0131n\u0131n 17 Kas\u0131m 2019’da veya buna yak\u0131n bir tarihte ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan bir aydan uzun bir s\u00fcre sonra al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r (bir \u00c7in gazetesi taraf\u0131ndan bildirildi\u011fi ve evrimsel genetik analizlerle desteklendi\u011fi \u00fczere). Ayn\u0131 hayvanlar\u0131n o zamanlar pazarda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya ilk insan vakalar\u0131ndan \u00f6nce enfekte olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Bloom;”Bence en b\u00fcy\u00fck s\u0131n\u0131rlama, maalesef \u00f6rneklemenin Aral\u0131k 2019’un ba\u015f\u0131nda de\u011fil, Ocak 2020’de yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131. Bu numunelerin hayvan ve insan i\u00e7eri\u011fi ile SARS-CoV-2 i\u00e7eri\u011fi aras\u0131ndaki yaz\u0131\u015fman\u0131n ne anlama geldi\u011fini yorumlamak zor. CCDC, 2020 Ocak ay\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u00f6rnek ald\u0131\u011f\u0131 canl\u0131 Wuhan pazar hayvanlar\u0131ndan hi\u00e7birinin vir\u00fcs bula\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi – ancak bu, onlar\u0131n birka\u00e7 hafta \u00f6nce olmu\u015f olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz\u201d diyor.
\nEle\u015ftirmenlerin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir ba\u015fka olas\u0131 s\u0131n\u0131rlama da, pozitif \u00f6rneklerin pazar\u0131n g\u00fcneybat\u0131 k\u00f6\u015fesinde k\u00fcmelenmesinin, yaln\u0131zca ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n hayvan tezg\u00e2hlar\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131nda daha yo\u011fun \u00f6rnekleme yapmas\u0131n\u0131n sonucu olabilece\u011fidir. Crits-Christoph’a g\u00f6re, tam veri seti, bu k\u00fcmenin yaln\u0131zca bir \u00f6rnekleme yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.
\nMassachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc ve Harvard \u00dcniversitesi Broad Enstit\u00fcs\u00fc’nde bilimsel dan\u0131\u015fman olan ve laboratuvar s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 hipotezinin a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fc bir savunucusu olan Alina Chan, hayvan genetik verilerinin h\u00e2lihaz\u0131rda bilinmeyen veya \u015f\u00fcphelenilen pek bir \u015fey katmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine Wuhan pazar\u0131nda hayvanlar\u0131n oldu\u011funu do\u011frulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyor. Chan; “Bana g\u00f6re, bu y\u00fczeylerde rakun k\u00f6pe\u011fi malzemesi bulman\u0131z \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil” diyor. SARS-CoV-2’nin sadece hayvan tezg\u00e2hlar\u0131nda de\u011fil, pazar\u0131n her yerinde bulundu\u011funu da ekliyor.<\/p>\n
\n<\/strong>Salg\u0131n\u0131n bir laboratuvarda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na dair bilinen bir kan\u0131t yok. Bloom, “Ara\u015ft\u0131rmayla ilgili senaryolar i\u00e7in ileri s\u00fcr\u00fclen ana arg\u00fcman,salg\u0131n\u0131n, SARS benzeri koronavir\u00fcsleri inceleyen laboratuvarlar\u0131n bulundu\u011fu Wuhan’da ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131” diyor. Bunun bir tesad\u00fcf olabilece\u011fini de s\u00f6zlerine ekliyor. “Laboratuvarlardan herhangi birinin SARS-CoV-2 ile \u00f6zde\u015f bir vir\u00fcs \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair kesinlikle do\u011frudan bir kan\u0131t yoktu”.
\nBloom, salg\u0131n\u0131n nas\u0131l ba\u015flam\u0131\u015f olabilece\u011fine dair d\u00f6rt makul senaryo oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bunlardan ikisi bir laboratuvar veya ara\u015ft\u0131rmac\u0131yla ilgilidir: Bir rakun k\u00f6pe\u011fi veya ba\u015fka bir ara konak\u00e7\u0131, Wuhan’da veya ba\u015fka bir yerde bir insan\u0131 do\u011frudan enfekte etti; bir yarasa Wuhan d\u0131\u015f\u0131ndaki bir ki\u015fiye do\u011frudan bula\u015ft\u0131 ve vir\u00fcs\u00fc \u015fehre geri getirdi (benzer vir\u00fcsleri ta\u015f\u0131yan yarasalar Wuhan’da bulunmuyor); Wuhan viroloji laboratuvarlar\u0131ndan birinden bir bilim insan\u0131 saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yaparken bir yarasa taraf\u0131ndan enfekte edildi veya laboratuvarlardan birindeki bir bilim insan\u0131, bir yarasadan veya ba\u015fka bir hayvandan vir\u00fcs \u00f6rne\u011fi ald\u0131, \u00f6rne\u011fi Wuhan’a getirdi ve laboratuvarda vir\u00fcsle \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken enfekte oldu.Bloom,” D\u00fcr\u00fcst olmak gerekirse akl\u0131mda, t\u00fcm se\u00e7eneklerin bir \u015fekilde m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi d\u00f6n\u00fcp duruyor” diyor. “Wuhan’daki ilk enfeksiyonlarda neler oldu\u011fu da dahil olmak \u00fczere \u00e7ok daha fazla ayr\u0131nt\u0131 bilmeden, bu olas\u0131l\u0131klardan herhangi birini b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcvenle ele alman\u0131n ya da elemenin ger\u00e7ekten zor oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum” diye de ekliyor.
\nChan da \u00e7o\u011funlukla ayn\u0131 fikirde oldu\u011funu, ayr\u0131ca laboratuvar \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 olmayla ilgili ba\u015fka bir olas\u0131 senaryosu oldu\u011funu da belirtiyor: Vir\u00fcs\u00fcn bir laboratuvara getirildi ve nas\u0131l mutasyona u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in insan h\u00fccrelerini daha iyi enfekte edecek \u015fekilde tasarlan\u0131p sonra bir \u015fekilde d\u00fcnyaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu en tart\u0131\u015fmal\u0131 fikirlerden biri ve bilim insanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu buna dair kesinlikle hi\u00e7bir kan\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyorlar. Chan ve arkada\u015flar\u0131, vir\u00fcs\u00fcn bir furin b\u00f6l\u00fcnme b\u00f6lgesi olarak adland\u0131r\u0131lan ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 bir \u00f6zelli\u011fi olmas\u0131n\u0131n, tasarlanm\u0131\u015f oldu\u011funun kan\u0131t\u0131 olarak i\u015faret etseler de bu t\u00fcr b\u00f6l\u00fcmler do\u011fadaki vir\u00fcslerde de bulunmu\u015ftur. (Koronavir\u00fcslerin y\u00fczeyinde sivri bir \u015fekle sahip olan proteinler bulunur. Bu \u201csivri\u201d proteinler sayesinde vir\u00fcs h\u00fccre zar\u0131na kolayca ba\u011flan\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar di\u011fer koronavir\u00fcs t\u00fcrlerindeki proteinlerden farkl\u0131 olarak bu proteinde SARS-CoV-2\u2019nin aktif olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan furin enziminin ba\u011flanabilece\u011fi bir k\u0131s\u0131m bulundu\u011funu ke\u015ffetti.
\nFurin enzimi insanda akci\u011fer, karaci\u011fer ve ince ba\u011f\u0131rsak gibi organlarda bulunabiliyor. Bu nedenle vir\u00fcs\u00fcn farkl\u0131 organlara yay\u0131labilece\u011fi tahmin ediliyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar SARS-CoV-2\u2019nin bu \u00f6zel protein yap\u0131s\u0131n\u0131n, vir\u00fcs\u00fcn h\u00fccreye giri\u015fini ve bula\u015f\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor).
\nEn az sekiz ABD istihbarat te\u015fkilat\u0131, vir\u00fcs\u00fcn k\u00f6kenlerine ili\u015fkin kendi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fcler. D\u00f6rt ajans, hayvanlardan kaynaklanan do\u011fal bir yay\u0131lman\u0131n b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131k oldu\u011fu sonucuna vard\u0131. \u0130kisi laboratuvar s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 desteklerken di\u011fer ikisi ise karars\u0131z kald\u0131. ABD ba\u015fkan\u0131 Joe Biden k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce ABD h\u00fck\u00fcmetinin COVID’in k\u00f6kenleriyle ilgili bilgilerinin gizlili\u011finin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiren bir yasa tasar\u0131s\u0131n\u0131 imzalad\u0131.
\nBu arada bilim insanlar\u0131, vir\u00fcse duyarl\u0131 hayvanlar\u0131n, en eski insan COVID hastalar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 veya ziyaret etti\u011fi bir pazarda sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair ispat\u0131 zor ama d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc kan\u0131tlarla ba\u015f ba\u015fa kald\u0131lar. \u00d6te yandan, vir\u00fcs\u00fcn, koronavir\u00fcsleri inceleyen bir Wuhan viroloji laboratuvar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan insanlara s\u0131\u00e7ram\u0131\u015f olabilece\u011fine dair de bir olas\u0131l\u0131k var ancak s\u0131f\u0131r kan\u0131t s\u00f6z konusu. \u00c7in’deki yetkililerden daha fazla kan\u0131t ve \u015feffafl\u0131k olmadan ger\u00e7e\u011fi bulmak zor olacak. Ama imk\u00e2ns\u0131z olmayabilir.
\nCrits-Christoph, “\u0130nsanlar yeni bilgilerin ortaya \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131na dair bahse giriyor ve yeni bilgiler gelmeye devam ediyor” diyor. “Bunu her zaman g\u00f6r\u00fcyorsun. \u0130nsanlar, ‘San\u0131r\u0131m hi\u00e7bir zaman \u015fu anda bildi\u011fimizden fazlas\u0131n\u0131 bilemeyece\u011fiz’ diyorlar. Bunu asla s\u00f6ylemeyece\u011fim. B\u00f6yle bir iddiaya asla girmezdim. Daha fazlas\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenece\u011fiz\u201d diyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"