{"id":58355,"date":"2023-05-09T20:02:28","date_gmt":"2023-05-09T17:02:28","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=58355"},"modified":"2023-05-09T20:04:06","modified_gmt":"2023-05-09T17:04:06","slug":"tekrarlayan-kovid-enfeksiyonlari-tehlikeli-midir-bilim-ne-diyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/05\/09\/tekrarlayan-kovid-enfeksiyonlari-tehlikeli-midir-bilim-ne-diyor","title":{"rendered":"Tekrarlayan Kovid enfeksiyonlar\u0131 tehlikeli midir? Bilim ne diyor?"},"content":{"rendered":"

2020’nin ba\u015flar\u0131nda koronavir\u00fcs pandemisi ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, SARS-CoV-2 vir\u00fcs\u00fc d\u00fcnyay\u0131 kaosa s\u00fcr\u00fckleyen garip ve \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir d\u00fc\u015fmand\u0131. \u00dc\u00e7 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre sonra, enfeksiyonun semptomlar\u0131 \u00e7ok tan\u0131d\u0131k olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ard\u0131ndan COVID-19 kal\u0131c\u0131 olarak insanlar\u0131 enfekte eden yayg\u0131n hastal\u0131k listesinin bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Uzmanlar, d\u00fcnya n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011funun \u015fu \u00e2na kadar en az bir kez enfekte oldu\u011funu tahmin ediyor. Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde baz\u0131 tahminler, insanlar\u0131n %65 kadar\u0131n\u0131n birden fazla enfeksiyon ge\u00e7irdi\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Ve muhtemelen \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131llarda hepimiz bir\u00e7ok kez daha COVID-19\u2019a yakalanaca\u011f\u0131z.
\nTekrarlayan enfeksiyonlar\u0131n ne kadar zarara yol a\u00e7aca\u011f\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusu. Imperial College London’da imm\u00fcnolog olan Danny Altmann, “Bu alanda neredeyse patolojik olarak kutupla\u015fm\u0131\u015f baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler var” diyor. Bir taraf, SARS-CoV-2’nin s\u0131radan bir solunum vir\u00fcs\u00fc oldu\u011funu, \u00f6zellikle a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f olanlar i\u00e7in so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan daha k\u00f6t\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Di\u011ferleri, tekrar tekrar COVID-19 alman\u0131n bir kumar oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Her n\u00f6bet, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemine zarar verme veya en az\u0131ndan de\u011fi\u015fiklik yapma ve uzun vadeli sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 riskiyle birlikte gelir. Her iki grupta da bir\u00e7ok kan\u0131t toplanm\u0131\u015ft\u0131r. Peki veriler yeniden bula\u015fma riskleri ve COVID-19’un kal\u0131c\u0131 sonu\u00e7lara neden olma potansiyeli hakk\u0131nda ne s\u00f6yl\u00fcyor?<\/p>\n

Yenileyen enfeksiyonun yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 nedir ve riskleri nelerdir?<\/strong>
\n\u0130lk olarak, insanlar\u0131 zaman i\u00e7inde vir\u00fcs pozitifli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan test eden \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u015fimdiye kadar yeniden enfeksiyon nispeten nadir g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00c7e\u015fitli \u00fclkelerden al\u0131nan son veriler, oranlar\u0131n %52 ile %153 aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6stermektedir. Ancak bu oran\u0131n zaman ge\u00e7tik\u00e7e artmas\u0131 beklenmektedir.
\n\u0130yi haber \u015fu ki, yenileyen enfeksiyon meydana geldi\u011finde, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi yan\u0131t vermeye haz\u0131r g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. 4 Mart’ta yay\u0131nlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ABD Ulusal Basketbol Birli\u011fi oyuncular\u0131, personeli ve ailelerindeki yeniden enfeksiyonlar\u0131 incelediler. Yeniden enfekte olan ki\u015filerin vir\u00fcs\u00fc daha h\u0131zl\u0131 yok edebildiklerini g\u00f6zlemlediler. \u0130lk enfeksiyon i\u00e7in yakla\u015f\u0131k yedi g\u00fcn ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ortalama olarak yakla\u015f\u0131k be\u015f g\u00fcn s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc bu temizleme. Harvard T.H.’de bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Stephen Kissler, birinci ve ikinci enfeksiyon aras\u0131nda a\u015f\u0131 dozu olan ki\u015filerin vir\u00fcs\u00fc en h\u0131zl\u0131 temizledi\u011fini de \u00f6zellikle belirlediklerini s\u00f6yl\u00fcyor.
\nDi\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar, ilk enfeksiyonlar\u0131nda hafif semptomlar ya\u015fayan ki\u015filerin muhtemelen daha sonra hafif bir enfeksiyon ge\u00e7irece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. \u0130ki b\u00fcy\u00fck \u00e7al\u0131\u015fma, yeniden enfeksiyonlar\u0131n ilkinden daha az riskli olma e\u011filiminde oldu\u011funu da g\u00f6steriyor. Bir \u00e7al\u0131\u015fmada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Katar’da a\u015f\u0131lanmam\u0131\u015f iki grup insan\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131 ( bir kez enfekte olan yakla\u015f\u0131k 6.000 ki\u015fi ve yeniden enfekte olan 1.300 ki\u015fi olmak \u00fczere). Yeniden enfeksiyonda ciddi, kritik veya \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastal\u0131k olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, birincil enfeksiyondan neredeyse %90 daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc.
\n\u0130ngiltere’de 3,8 milyon ilk bula\u015fmay\u0131 ve 14.000 yeniden bula\u015fmay\u0131 inceleyen di\u011fer bir \u00e7al\u0131\u015fma, insanlar\u0131n yeniden bula\u015fmay\u0131 takip eden ay i\u00e7inde, ilk enfeksiyondan sonraki ayn\u0131 d\u00f6neme g\u00f6re \u00f6l\u00fcm olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n%61, yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitesi de dahil olmak \u00fczere hastaneye yat\u0131r\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n %76 daha az oldu\u011funu tespit etti.
\nAncak yineleyen enfeksiyon tamamen risksiz de\u011fildir. \u0130lk enfeksiyon s\u0131ras\u0131nda ciddi hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 en savunmas\u0131z olanlar, hastaneye yatma veya \u00f6lme riskleri azalsa bile savunmas\u0131z olmaya devam ediyorlar. Ocak ay\u0131nda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, 16 milyondan fazla insan hakk\u0131nda klinik bilgiler i\u00e7eren Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki Ulusal COVID Cohort Collaborative’den al\u0131nan verileri analiz ettiler. Yeniden enfekte olanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu – d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcnden fazlas\u0131 – her iki seferde de hafif bir hastal\u0131k ge\u00e7irdi. \u0130lk hastal\u0131\u011f\u0131nda hastaneye kald\u0131r\u0131lmayan insanlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 yeniden enfeksiyon nedeniyle hastaneye kald\u0131r\u0131ld\u0131. Ancak ciddi bir ikinci enfeksiyon, ciddi bir ilk enfeksiyon ge\u00e7iren ki\u015filerde \u00e7ok daha yayg\u0131nd\u0131. \u0130lk enfeksiyon s\u0131ras\u0131nda solunum cihaz\u0131na ba\u011flanmak zorunda kalan ki\u015filerin %30’u yeniden enfeksiyon nedeniyle hastaneye geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Georgia, Atlanta’daki Emory \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi’nde biyoistatistik\u00e7i olan Richard Moffitt, “Bir dereceye kadar endi\u015feli olunmal\u0131” diyor.
\nMedyan\u0131n b\u00fcy\u00fck ilgisini \u00e7eken enfeksiyon makalesinde, ABD Gazi \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n elektronik sa\u011fl\u0131k kay\u0131tlar\u0131na bak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Veri taban\u0131nda, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bir kez SARS-CoV-2 ile enfekte olmu\u015f yakla\u015f\u0131k 500.000 ki\u015fi ve 2 veya daha fazla do\u011frulanm\u0131\u015f enfeksiyonu olan yakla\u015f\u0131k 41.000 ki\u015fi buldular. Makale, ilk ve sonraki enfeksiyonlar\u0131n ciddiyetini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmad\u0131. Bunun yerine ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bir kez enfekte olan ki\u015filerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 iki veya daha fazla enfeksiyon ge\u00e7iren ki\u015filerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131lar. O s\u0131rada Missouri, St. Louis’deki Washington \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi’nde epidemiyolog olan Ziyad Al-Aly, hem a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f hem de enfekte olmu\u015f insanlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyordu. “Bas\u0131nda insanlar bu hastalardan ‘s\u00fcper ba\u011f\u0131\u015f\u0131k’ olarak bahsetmeye ba\u015flad\u0131.” Al-Aly, bu ki\u015filer i\u00e7in ikinci bir enfeksiyonun \u00f6nemli olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirlemek istedi.
\n\u00c7al\u0131\u015fma ger\u00e7ekten de \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015fti. COV\u0130D-19’u birden fazla ge\u00e7irmek, sadece bir kez ge\u00e7irmekten daha k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Al-Aly, “Ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil” diyor. Neticede kafana iki darbe al\u0131rsan, bir darbeden beter olur. Tekrarlayan enfeksiyonlar\u0131 olan ki\u015filerin \u00f6lme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 iki kat, hastaneye kald\u0131r\u0131lma, kalp sorunlar\u0131 ya\u015fama veya kan p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131 ya\u015fama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, yaln\u0131zca bir kez enfekte olan ki\u015filere g\u00f6re \u00fc\u00e7 kat daha fazlayd\u0131. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde, a\u015f\u0131lama durumunun bu duruma bir etkisi yok gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Ancak di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar a\u015f\u0131lar\u0131n koruyucu oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu sonu\u00e7lar\u0131n genel pop\u00fclasyon i\u00e7in ge\u00e7erli olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r zira Gazi \u0130\u015fleri kohortu, daha geni\u015f n\u00fcfusu temsil etmeyen, \u00e7o\u011funlukla ya\u015fl\u0131 beyaz erkeklerden olu\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n

Tekrarlayan enfeksiyonun riskleri <\/strong>
\n\u0130lk olarak, insanlar\u0131 zaman i\u00e7inde vir\u00fcs pozitifli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan test eden \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u015fimdiye kadar yeniden enfeksiyon nispeten nadir g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00c7e\u015fitli \u00fclkelerden al\u0131nan son veriler, oranlar\u0131n %52 ile %153 aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6stermektedir. Ancak bu oran\u0131n zaman ge\u00e7tik\u00e7e artmas\u0131 beklenmektedir.
\n\u0130yi haber \u015fu ki, yenileyen enfeksiyon meydana geldi\u011finde, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi yan\u0131t vermeye haz\u0131r g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. 4 Mart’ta yay\u0131nlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ABD Ulusal Basketbol Birli\u011fi oyuncular\u0131, personeli ve ailelerindeki yeniden enfeksiyonlar\u0131 incelediler. Yeniden enfekte olan ki\u015filerin vir\u00fcs\u00fc daha h\u0131zl\u0131 yok edebildiklerini g\u00f6zlemlediler. \u0130lk enfeksiyon i\u00e7in yakla\u015f\u0131k yedi g\u00fcn ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ortalama olarak yakla\u015f\u0131k be\u015f g\u00fcn s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc bu temizleme. Harvard T.H.’de bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Stephen Kissler, birinci ve ikinci enfeksiyon aras\u0131nda a\u015f\u0131 dozu olan ki\u015filerin vir\u00fcs\u00fc en h\u0131zl\u0131 temizledi\u011fini de \u00f6zellikle belirlediklerini s\u00f6yl\u00fcyor.
\nDi\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar, ilk enfeksiyonlar\u0131nda hafif semptomlar ya\u015fayan ki\u015filerin muhtemelen daha sonra hafif bir enfeksiyon ge\u00e7irece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. \u0130ki b\u00fcy\u00fck \u00e7al\u0131\u015fma, yeniden enfeksiyonlar\u0131n ilkinden daha az riskli olma e\u011filiminde oldu\u011funu da g\u00f6steriyor. Bir \u00e7al\u0131\u015fmada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Katar’da a\u015f\u0131lanmam\u0131\u015f iki grup insan\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131 ( bir kez enfekte olan yakla\u015f\u0131k 6.000 ki\u015fi ve yeniden enfekte olan 1.300 ki\u015fi olmak \u00fczere). Yeniden enfeksiyonda ciddi, kritik veya \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastal\u0131k olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, birincil enfeksiyondan neredeyse %90 daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc.
\n\u0130ngiltere’de 3,8 milyon ilk bula\u015fmay\u0131 ve 14.000 yeniden bula\u015fmay\u0131 inceleyen di\u011fer bir \u00e7al\u0131\u015fma, insanlar\u0131n yeniden bula\u015fmay\u0131 takip eden ay i\u00e7inde, ilk enfeksiyondan sonraki ayn\u0131 d\u00f6neme g\u00f6re \u00f6l\u00fcm olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n%61, yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitesi de dahil olmak \u00fczere hastaneye yat\u0131r\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n %76 daha az oldu\u011funu tespit etti.
\nAncak yineleyen enfeksiyon tamamen risksiz de\u011fildir. \u0130lk enfeksiyon s\u0131ras\u0131nda ciddi hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 en savunmas\u0131z olanlar, hastaneye yatma veya \u00f6lme riskleri azalsa bile savunmas\u0131z olmaya devam ediyorlar. Ocak ay\u0131nda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, 16 milyondan fazla insan hakk\u0131nda klinik bilgiler i\u00e7eren Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki Ulusal Kovid Cohort Collaborative’den al\u0131nan verileri analiz ettiler. Yeniden enfekte olanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu – d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcnden fazlas\u0131 – her iki seferde de hafif bir hastal\u0131k ge\u00e7irdi. \u0130lk hastal\u0131\u011f\u0131nda hastaneye kald\u0131r\u0131lmayan insanlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 yeniden enfeksiyon nedeniyle hastaneye kald\u0131r\u0131ld\u0131. Ancak ciddi bir ikinci enfeksiyon, ciddi bir ilk enfeksiyon ge\u00e7iren ki\u015filerde \u00e7ok daha yayg\u0131nd\u0131. \u0130lk enfeksiyon s\u0131ras\u0131nda solunum cihaz\u0131na ba\u011flanmak zorunda kalan ki\u015filerin %30’u yeniden enfeksiyon nedeniyle hastaneye geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Georgia, Atlanta’daki Emory \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi’nde biyoistatistik\u00e7i olan Richard Moffitt, “Bir dereceye kadar endi\u015feli olunmal\u0131” diyor.
\nMedyan\u0131n b\u00fcy\u00fck ilgisini \u00e7eken enfeksiyon makalesinde, ABD Gazi \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n elektronik sa\u011fl\u0131k kay\u0131tlar\u0131na bak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Veri taban\u0131nda, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bir kez SARS-CoV-2 ile enfekte olmu\u015f yakla\u015f\u0131k 500.000 ki\u015fi ve 2 veya daha fazla do\u011frulanm\u0131\u015f enfeksiyonu olan yakla\u015f\u0131k 41.000 ki\u015fi buldular. Makale, ilk ve sonraki enfeksiyonlar\u0131n ciddiyetini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmad\u0131. Bunun yerine ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bir kez enfekte olan ki\u015filerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 iki veya daha fazla enfeksiyon ge\u00e7iren ki\u015filerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131lar. O s\u0131rada Missouri, St. Louis’deki Washington \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi’nde epidemiyolog olan Ziyad Al-Aly, hem a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f hem de enfekte olmu\u015f insanlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyordu. “Bas\u0131nda insanlar bu hastalardan ‘s\u00fcper ba\u011f\u0131\u015f\u0131k’ olarak bahsetmeye ba\u015flad\u0131.” Al-Aly, bu ki\u015filer i\u00e7in ikinci bir enfeksiyonun \u00f6nemli olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirlemek istedi.
\n\u00c7al\u0131\u015fma ger\u00e7ekten de \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015fti. Kovid-19’u birden fazla ge\u00e7irmek, sadece bir kez ge\u00e7irmekten daha k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Al-Aly, “Ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil” diyor. Neticede kafana iki darbe al\u0131rsan, bir darbeden beter olur. Tekrarlayan enfeksiyonlar\u0131 olan ki\u015filerin \u00f6lme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 iki kat, hastaneye kald\u0131r\u0131lma, kalp sorunlar\u0131 ya\u015fama veya kan p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131 ya\u015fama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, yaln\u0131zca bir kez enfekte olan ki\u015filere g\u00f6re \u00fc\u00e7 kat daha fazlayd\u0131. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde, a\u015f\u0131lama durumunun bu duruma bir etkisi yok gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Ancak di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar a\u015f\u0131lar\u0131n koruyucu oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu sonu\u00e7lar\u0131n genel pop\u00fclasyon i\u00e7in ge\u00e7erli olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r zira Gazi \u0130\u015fleri kohortu, daha geni\u015f n\u00fcfusu temsil etmeyen, \u00e7o\u011funlukla ya\u015fl\u0131 beyaz erkeklerden olu\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n

Tekrarlayan enfeksiyon riskleri<\/strong>
\nKovid-19\u2019a birden fazla kere yakalanmak genel sa\u011fl\u0131k problemlerinizi ya da hastaneye yatma olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 artt\u0131r\u0131yor mu? En az bir Kovid-19 n\u00f6beti ge\u00e7iren ve bir y\u0131ldan uzun s\u00fcredir takip edilen yakla\u015f\u0131k 265.000 ki\u015fiyle yap\u0131lan bir analizde, enfeksiyon zarars\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Birisinde Kovid-19 daha s\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fck\u00e7e k\u00fcm\u00fclatif riskler artm\u0131\u015ft\u0131. A\u015f\u0131r\u0131 y\u00fck, enfeksiyondan sonra her 1000 ki\u015fide, hi\u00e7 enfeksiyona yakalanmamaya k\u0131yasla ka\u00e7 ki\u015finin daha fazla sa\u011fl\u0131k sorunu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.
\nAnn Arbor’daki Michigan \u00dcniversitesi’nde bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar uzman\u0131 olan Preeti Malani, enfeksiyondan tamamen ka\u00e7\u0131nmak imkans\u0131z olabilir, diyor. Ancak, “\u0130kinci veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez Kovid kapmak hi\u00e7 kimse i\u00e7in iyi de\u011fil” diye ekliyor.<\/p>\n

Tekrarlayan enfeksiyon uzam\u0131\u015f
\nKovid riskini artt\u0131rabilir mi? <\/strong>
\nHer yeni Kovid-19 n\u00f6betinin bir miktar risk ta\u015f\u0131mas\u0131, Al-Aly i\u00e7in \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmad\u0131. \u0130lgin\u00e7 olan \u015fey, yenileyen enfeksiyonla ili\u015fkili risklerin akut faz\u0131n \u00f6tesine uzamas\u0131d\u0131r. Yeniden enfeksiyondan alt\u0131 ay sonra bile, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar kalp hastal\u0131\u011f\u0131, akci\u011fer sorunlar\u0131, diyabet, yorgunluk, n\u00f6rolojik bozukluklar gibi sonu\u00e7lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131 riskler buldular. Al-Aly, “\u0130lk seferde mermiden ka\u00e7t\u0131ysan\u0131z ve uzun s\u00fcre Kovid’e yakalanmad\u0131ysan\u0131z, yeniden enfeksiyon kapt\u0131ktan sonra yine de uzam\u0131\u015f Kovid olabilirsiniz” diyor.
\nBununla birlikte, Birle\u015fik Krall\u0131k Ulusal \u0130statistik Ofisi’nden al\u0131nan en son veriler, sonraki enfeksiyonlarda uzam\u0131\u015f Kovid riskinin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Yeti\u015fkinlerin ilk enfeksiyondan sonra %4 uzam\u0131\u015f Kovid geli\u015ftirme riski vard\u0131 ve bu, yenileyen enfeksiyondan sonra %2,4’e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7ocuklar ve gen\u00e7ler i\u00e7in, ilk enfeksiyondan sonra uzun s\u00fcreli Kovid-19 riski %1’di ve fazla azalmam\u0131\u015ft\u0131.
\nUzam\u0131\u015f Kovid’i olan ki\u015filer i\u00e7in, yenileyen enfeksiyon, semptomlar\u0131 \u015fiddetlendiriyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Merkezi Salisbury, Birle\u015fik Krall\u0131k’ta bulunan Long Covid Kids & Friends adl\u0131 hay\u0131r kurumu taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen ve uzam\u0131\u015f Kovid’li yakla\u015f\u0131k 600 ki\u015fiyle yap\u0131lan bir ankette, %80’inin yenileyen enfeksiyon semptomlar\u0131n\u0131n en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcle\u015fti\u011fi belirtildi. Sadece %15’i yenileyen enfeksiyonun semptomlar \u00fczerinde hi\u00e7bir etkisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fti.<\/p>\n

Kovid-19 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini de\u011fi\u015ftirir mi? <\/strong>
\nBaz\u0131 bilim insanlar\u0131n\u0131n, birinci veya d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir SARS-CoV-2 enfeksiyonundan ka\u00e7\u0131nmaya gerek oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmelerinin ba\u015fka bir nedeni daha var. Baz\u0131lar\u0131, hafif Kovid-19 vakalar\u0131n\u0131n bile ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde kal\u0131c\u0131 hasara neden olabilece\u011fini ve bunun da insanlar\u0131 di\u011fer enfeksiyon t\u00fcrlerine kar\u015f\u0131 daha duyarl\u0131 hale getirebilece\u011fini iddia ediyor. Bu, ge\u00e7en y\u0131l Ekim ay\u0131ndan itibaren Kuzey Yar\u0131mk\u00fcre’de grip ve di\u011fer solunum yolu hastal\u0131klar\u0131 vakalar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Mississippi, Hattiesburg’daki Forrest Genel Hastanesi’nde \u00e7al\u0131\u015fan Dr. Rambod Rouhbakhsh bir bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, bu t\u00fcr kan\u0131tlar\u0131n “vir\u00fcsle tekrar tekrar kar\u015f\u0131la\u015fman\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131 hafifletti\u011fi ve endi\u015felenmenize gerek olmad\u0131\u011f\u0131 efsanesini ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131” s\u00f6yl\u00fcyor.” Bu Rus ruleti oynamaya benzer” diyor.
\nBununla birlikte, bir\u00e7ok imm\u00fcnolog, bu hipotez i\u00e7in kan\u0131t\u0131n eksik oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k anormallikleri, uzam\u0131\u015f Kovid’e ve ciddi Kovid-19 vakalar\u0131na e\u015flik ediyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ancak iyile\u015fen \u00e7o\u011fu insan i\u00e7in vir\u00fcs\u00fcn uzun s\u00fcreli bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yetmezli\u011fine neden oldu\u011funa dair bir i\u015faret yok. \u0130ngiltere’deki Manchester \u00dcniversitesi’nden imm\u00fcnolog Sheena Cruickshank, “Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yetmezli\u011finin ger\u00e7ekte nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyoruz” diyor. Sadece birka\u00e7 yayg\u0131n vir\u00fcs ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini bask\u0131lama yetene\u011fine sahiptir: \u00d6rne\u011fin HIV, T h\u00fccreleri gibi ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k h\u00fccrelerini enfekte eder ve yok eder, insanlar\u0131 di\u011fer enfeksiyon t\u00fcrlerine kar\u015f\u0131 daha savunmas\u0131z b\u0131rak\u0131r; K\u0131zam\u0131k, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k haf\u0131za h\u00fccrelerini enfekte ederek onlar\u0131 yok edilecek hedefler haline getirir ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin daha \u00f6nce kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 patojenleri unutmas\u0131na neden olur.<\/p>\n

\"\"
\u0130nsanlar, Haziran 2022’de New York’ta bir Kovid-19 test sahas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7iyor. Tahminler, Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki \u00e7o\u011fu insan\u0131n birden \u00e7ok kez Kovid-19 ge\u00e7irdi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/figcaption><\/figure>\n

Bununla birlikte, bir avu\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fma, hafif bir hastal\u0131\u011f\u0131 olan ve tamamen iyile\u015fmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen ki\u015filerde bile, ilk SARS-CoV-2 enfeksiyonundan haftalar hatta aylar sonra ge\u00e7en imm\u00fcnolojik de\u011fi\u015fiklikler bulmu\u015ftur. Birka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fma, inflamatuar proteinler ve \u00e7e\u015fitli ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k h\u00fccreleri gibi farkl\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k belirte\u00e7lerine bakm\u0131\u015f ve uzayan de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6zlemlemi\u015ftir.
\nBu y\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda yay\u0131nlanan ve endi\u015felere yol a\u00e7an bir makale, insanlar\u0131n T h\u00fccrelerini \u00fc\u00e7 grup halinde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131: SARS-CoV-2 ile enfekte olan ancak hi\u00e7 a\u015f\u0131lanmayanlar; a\u015f\u0131lan\u0131p hi\u00e7 enfekte olmayanlar ve enfekte olup sonra a\u015f\u0131lananlar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, enfekte olmu\u015f h\u00fccreleri bulup yok eden \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc T h\u00fccrelerinin say\u0131s\u0131nda ve aktivitesinde belirgin farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6zlemlediler. Enfekte olan ve ard\u0131ndan a\u015f\u0131lanan grupta a\u015f\u0131, a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ancak hi\u00e7 enfekte olmayan grupta oldu\u011fundan daha zay\u0131f bir \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc T-h\u00fccresi tepkisine yol a\u00e7t\u0131. Yazarlar, bu daha zay\u0131f yan\u0131t\u0131n “endi\u015fe nedeni” oldu\u011funu yaz\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, insanlar\u0131n a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f olsalar bile tekrarlayan enfeksiyonlara veya di\u011fer sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z olduklar\u0131 anlam\u0131na gelebilir.
\nAncak \u015fu ana kadar g\u00f6r\u00fclen de\u011fi\u015fikliklerin herhangi birinin \u00f6nemi tam olarak net de\u011fil. Altmann, “\u0130nsanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc \u00fczerinde nas\u0131l bir etki olu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyoruz” diyor.
\nLizbon \u00dcniversitesi’nde bir imm\u00fcnolog olan Marc Veldhoen, bu de\u011fi\u015fikliklerin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k disfonksiyonu veya d\u00fczensizli\u011fi olarak tan\u0131mlanmas\u0131na sinirleniyor. \u201cBu makalelerin tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u015feylerin \u00e7o\u011fu, yeni bir enfeksiyona verilen normal bir fizyolojik tepkinin en u\u00e7 noktas\u0131d\u0131r\u201d. Kabaca s\u00f6ylemek gerekirse, SARS-CoV-2 a\u015fina oldu\u011fumuz di\u011fer t\u00fcm vir\u00fcsler gibi davran\u0131r. Bu vir\u00fcs hakk\u0131nda b\u00fcy\u00fcl\u00fc bir \u015fey ke\u015ffetmedik” diyor.
\nBa\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k disfonksiyonu bulamayan baz\u0131 makaleler, asl\u0131nda var oldu\u011funun kan\u0131t\u0131 olarak al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Imperial College London’da bir imm\u00fcnolog olan Margarita Dominguez-Villar ve meslekta\u015flar\u0131, patojenlere kar\u015f\u0131 ilk savunma hatt\u0131 g\u00f6revi g\u00f6ren bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k h\u00fccresi t\u00fcr\u00fc olan monositlerin SARS-CoV-‘den sonra p\u0131ht\u0131 olu\u015fumuyla ba\u011flant\u0131l\u0131 genleri ifade etti\u011fini g\u00f6steren bir \u00e7al\u0131\u015fma yay\u0131nlad\u0131lar. \u00c7al\u0131\u015fma yaln\u0131zca akut enfeksiyonlar\u0131 inceledi ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k hasar\u0131na dair kan\u0131t g\u00f6stermedi. Ancak Twitter’da ara\u015ft\u0131rma kendi ba\u015f\u0131na yay\u0131larak h\u0131z ald\u0131. Baz\u0131 tweet’ler, do\u011fu\u015ftan gelen ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n, enfeksiyonla yeniden d\u00fczenlendi\u011finin g\u00f6sterildi\u011fini iddia etti. Villar, “Birden makalemin 1000 kez retweetlendi\u011fini g\u00f6rd\u00fcm. Bence hi\u00e7 olmamas\u0131 gerekirken \u00e7ok fazla panik yaratt\u0131” diyor.<\/p>\n

Bu ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k de\u011fi\u015fiklikleri Kovid-19’a m\u0131 \u00f6zg\u00fc? <\/strong>
\nBunu s\u00f6ylemek zor. Ba\u015fka hi\u00e7bir vir\u00fcs, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kullan\u0131m\u0131na sunulan t\u00fcm modern ara\u00e7 cephaneli\u011fini kullanarak bu kadar yo\u011fun bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n odak noktas\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Dominguez-Villar, g\u00f6zlemlenen imm\u00fcnolojik de\u011fi\u015fikliklerin bir\u00e7o\u011funun di\u011fer viral enfeksiyonlardan sonra mevcut olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. “\u00d6rne\u011fin influenzaya, Kovid’e bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar derinlemesine bakacak olursak, muhtemelen baz\u0131 benzerlikler bulaca\u011f\u0131z\u201d diyor.
\nBelki de bilim insanlar\u0131, herhangi bir vir\u00fcsle olu\u015fan enfeksiyonun ard\u0131ndan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n en temel ba\u015flang\u0131\u00e7taki haline d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc varsaymakla yan\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. 11 Ocak’ta yay\u0131nlanan k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7al\u0131\u015fmada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bunu Kovid-19’un ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini de\u011fi\u015ftirip de\u011fi\u015ftirmedi\u011fine bakarak de\u011ferlendirdi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, pandeminin ba\u015flar\u0131nda SARS-CoV-2 ile enfekte olan 33 ki\u015fiyi incelemeye al\u0131p grip a\u015f\u0131s\u0131 olmadan \u00f6nce ve sonra birka\u00e7 ay boyunca kan \u00f6rneklerini ald\u0131. Bu bireyleri, Kovid-19 ge\u00e7irmeden grip a\u015f\u0131s\u0131 olan ki\u015filerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131nda, erkek ve kad\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda beklenmedik farkl\u0131l\u0131klar buldular. Tipik olarak, grip a\u015f\u0131s\u0131na kad\u0131nlar\u0131n tepkisi daha g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Maryland, Bethesda’daki Ulusal Sa\u011fl\u0131k Enstit\u00fcleri’ndeki g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fclerinden biri olan New Haven, Connecticut’taki Yale T\u0131p Okulu’nda sistem imm\u00fcnologu olan John Tsang, “Bu durumda tamamen tersini g\u00f6rd\u00fck” diyor.
\nPhiladelphia’daki Pennsylvania \u00dcniversitesi’nde imm\u00fcnolog olan John Wherry, “\u0130\u015fleri daha iyi veya daha k\u00f6t\u00fc hale getirmedik, sadece biraz farkl\u0131 hale getirdik” diyor. SARS-CoV-2’nin imm\u00fcnolojik sonu\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin kendi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, herhangi bir \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklik ortaya \u00e7\u0131karmam\u0131\u015ft\u0131. \u015eubat \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ekibi, daha sonra enfekte olan a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ki\u015filerde ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k tepkisini inceledi. “Y\u00fcksek T h\u00fccresi aktivasyonunun, y\u00fcksek B h\u00fccresi aktivasyonunun i\u015faretlerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bunlar\u0131n hepsi 45-60 g\u00fcn i\u00e7inde temel seviyelerine d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc\u201d diyor.
\nBu sorular\u0131n \u00e7o\u011fu hi\u00e7bir zaman tam olarak yan\u0131tlanamayabilir. Yeniden enfeksiyonlar daha yayg\u0131n hale gelse bile, yap\u0131lan Kovid-19 testleri azald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in takip edilmesi daha da zorla\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca, Kovid-19 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n manzaras\u0131 giderek daha karma\u015f\u0131k hale geliyor. \u0130nsanlar\u0131n olduklar\u0131 a\u015f\u0131 dozlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131na ve t\u00fcr\u00fcne, enfekte olup olmad\u0131klar\u0131na ve her maruziyetin hangi varyant\u0131na ve zamanlamas\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Tsang, “Bu \u015feylere bakmak net bir sonuca ula\u015ft\u0131rmaz” diyor.
\nRiskleri ne olursa olsun, Kovid-19 burada kalmaya devam ediyor. H\u00e2l\u00e2 geli\u015fiyor, h\u00e2l\u00e2 insanlar\u0131 enfekte ediyor ve yeniden enfeksiyona neden oluyor. Muhtemelen ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin s\u0131rlar\u0131n\u0131 if\u015fa etmeye de devam edecek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

2020’nin ba\u015flar\u0131nda koronavir\u00fcs pandemisi ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, SARS-CoV-2 vir\u00fcs\u00fc d\u00fcnyay\u0131 kaosa s\u00fcr\u00fckleyen garip ve \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir d\u00fc\u015fmand\u0131. \u00dc\u00e7 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre sonra, enfeksiyonun semptomlar\u0131 \u00e7ok tan\u0131d\u0131k olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ard\u0131ndan COVID-19 kal\u0131c\u0131 olarak insanlar\u0131 enfekte eden yayg\u0131n hastal\u0131k listesinin bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Uzmanlar, d\u00fcnya n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011funun \u015fu \u00e2na kadar en az bir kez enfekte oldu\u011funu tahmin […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":58356,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,4696],"tags":[5848,8568,8571],"class_list":["post-58355","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-tip","tag-covid-19","tag-kovid-19","tag-tekrarlanan-kovid"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t