{"id":58382,"date":"2023-05-18T17:02:59","date_gmt":"2023-05-18T14:02:59","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=58382"},"modified":"2023-05-17T14:18:45","modified_gmt":"2023-05-17T11:18:45","slug":"240-memeli-genomundan-elde-edilen-5-bulgu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/05\/18\/240-memeli-genomundan-elde-edilen-5-bulgu","title":{"rendered":"240 memeli genomundan elde edilen 5 bulgu"},"content":{"rendered":"

100’den fazla ara\u015ft\u0131rmac\u0131dan olu\u015fan uluslararas\u0131 bir ekip, 240 memeli t\u00fcr\u00fcnden genetik bilgileri analiz etti. Biliminsanlar\u0131, bu verileri kullanarak insan hastal\u0131klar\u0131, beyin, D\u00fcnya’daki memelilerin evrim a\u011fac\u0131 ve \u00e7ok daha fazlas\u0131 hakk\u0131nda sorular\u0131 yan\u0131tlamaya ba\u015flad\u0131lar.
\nZoonomia Projesi olarak adland\u0131r\u0131lan ara\u015ft\u0131rma, bir yerdomuzu (aardvark), modern insan, \u015fi\u015fman kuyruklu c\u00fcce lemur (fat-tailed dwarf lemur) ve bir tapir dahil olmak \u00fczere memelilerin aile a\u011fac\u0131ndaki t\u00fcrlerden DNA toplamad\u0131 ve proje ekibi 28 Nisan Science’da dergisinde 11 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n birle\u015fik raporunu yay\u0131mlad\u0131.
\n\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n payda\u015f\u0131 olan t\u00fcm memelilerin genetik kitab\u0131n\u0131n harfleri olan DNA genlerini okumaya y\u00f6nelik bir \u00e7al\u0131\u015fma 2020’de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Daha sonra, ekip her bir memelinin “kitab\u0131na” bak\u0131p farkl\u0131l\u0131klar\u0131 aramaya ba\u015flad\u0131. Bu ara\u015ft\u0131rma sonucu ortaya koydu ki baz\u0131 paragraflar t\u00fcm canl\u0131 t\u00fcrleri aras\u0131nda tamamen ayn\u0131.
\nYakla\u015f\u0131k 100 milyon y\u0131ll\u0131k evrim boyunca \u00e7o\u011funlukla de\u011fi\u015fmeden kalan bu noktalar, genomlar\u0131n “\u00f6nemli bir \u015fey yapan” par\u00e7alar\u0131 olabilir. Pek \u00e7ok de\u011fi\u015fikli\u011fin oldu\u011fu b\u00f6l\u00fcmlerin de oluk\u00e7a ilgin\u00e7 oldu\u011funu ve belirli bir t\u00fcr\u00fcn \u00e7evresine nas\u0131l uyum sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na dair ipu\u00e7lar\u0131 sunabilece\u011fini g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.
\n\u00dczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan 240 canl\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn t\u00fcm\u00fcn\u00fcn plasental\u0131 memelilerden ve D\u00fcnya’da \u015fu an ya\u015fayan memelilerden olu\u015ftu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc t\u00fcm memeli ailesinin yaln\u0131zca %4’\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011fu i\u00e7in veriler tamamen kapsay\u0131c\u0131 de\u011fil. Fakat bu k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131\u011fa ra\u011fmen olduk\u00e7a a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir tablo \u00e7izmekte.
\nBiliminsanlar\u0131n\u0131n art\u0131k memeli genomunun potansiyel olarak temel par\u00e7alar\u0131na odaklanacak ve bizimki de dahil olmak \u00fczere memelilerin evrimi hakk\u0131nda yeni hikayeleri bir araya getirmeye ba\u015flayacak kadar canl\u0131 t\u00fcr\u00fc var. \u0130\u015fte \u00f6zellikle haval\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz be\u015f bulgu.<\/p>\n

1. Efsanevi bir k\u0131zak k\u00f6pe\u011finin genetik de\u011fi\u015fiklikleri, ekstrem bir ortamda hayatta kalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmu\u015f olabilir<\/strong><\/h4>\n

1925’te Balto adl\u0131 bir k\u0131zak k\u00f6pe\u011fi, Alaska’daki \u00e7ocuklara difteri ilac\u0131 da\u011f\u0131tmaya yard\u0131m ederek bas\u0131n\u0131n ilgisini kazand\u0131. Biliminsanlar\u0131n\u0131n \u015fimdi \u00f6nerdi\u011fi gibi, b\u00f6lgenin zorlu ko\u015fullar\u0131na uyum sa\u011flam\u0131\u015f bir k\u00f6pek pop\u00fclasyonunun par\u00e7as\u0131yd\u0131. Balto’nun kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan DNA’s\u0131n\u0131n analizi , bu k\u0131zak k\u00f6peklerini neyin bu kadar dayan\u0131kl\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131na dair ipu\u00e7lar\u0131 veriyor.<\/p>\n

\"\"
\u00dcnl\u00fc k\u0131zak k\u00f6pe\u011fi Balto, 1920’lerde Alaska’da hayatta kalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilecek genetik varyantlara sahipti.<\/figcaption><\/figure>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Balto’nun b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla ni\u015fastay\u0131 sindirme konusunda geli\u015fmi\u015f bir yetene\u011fe sahip oldu\u011funu ve nispeten az say\u0131da potansiyel olarak zarar verici mutasyon ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Ayr\u0131ca, modern k\u00f6peklerden daha az do\u011fu\u015ftand\u0131 – pop\u00fclasyonunun genetik olarak sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011funun bir i\u015fareti.
\nBiliminsanlar\u0131 ayr\u0131ca kemik ve deri geli\u015fimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 gen varyantlar\u0131n\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar. Cornell \u00dcniversitesi’nden bir hayvan genetik\u00e7isi olan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ortak yazar\u0131 Heather Jay Huson, bu varyantlar\u0131n sundu\u011fu avantajlar\u0131 kesin olarak s\u00f6yleyemiyor ancak geneti\u011fin Balto’ya so\u011fu\u011fa ve buza dayanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan sert patiler bah\u015fetmi\u015f olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

2. Memelilerin evrimi, dinozorlar\u0131n nesli t\u00fckenmeden \u00e7ok \u00f6nce artt\u0131.<\/h3>\n

Bir Zooonomia analizine g\u00f6re, plasental\u0131 memelilerin k\u00f6keni 102 milyon y\u0131l \u00f6ncesine kadar uzanabilir. Biliminsanlar\u0131, memeli evriminin ne zaman ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 uzun s\u00fcredir tart\u0131\u015f\u0131yorlar. Geleneksel bir g\u00f6r\u00fc\u015f, yeni memeli t\u00fcrlerinin say\u0131s\u0131n\u0131n, yakla\u015f\u0131k 66 milyon y\u0131l \u00f6nce bir (veya iki) asteroidin D\u00fcnya’ya \u00e7arp\u0131p dinozorlar\u0131 yok etmesinden sonra artmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir. Ancak yeni \u00e7al\u0131\u015fma, farkl\u0131 memeli gruplar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok daha uzun bir zaman \u00e7izelgesinin olmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6steriyor. Bunun yerine, memelilerin evrimi, k\u0131talar\u0131n par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131 zamanlarda ba\u015flam\u0131\u015f ve Spinosaurus ile Oviraptor hala D\u00fcnya’da dola\u015f\u0131rken zamanla devam etmi\u015f olabilir. Daha sonra, Kretase D\u00f6nemi’nin sonunu getiren kitlesel yok olu\u015f olay\u0131ndan sonra, daha da fazla yeni memeli t\u00fcr\u00fc evrimle\u015fti.
\n\u0130sve\u00e7’teki Broad Enstit\u00fcs\u00fc ve Uppsala \u00dcniversitesi’nden genetik\u00e7i Kerstin Lindblad-Toh, yapt\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda insanlar memelilerin dinozorlar\u0131n nesli t\u00fckenene kadar dallara ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnse de, “veriler ger\u00e7ekten dinozorlar\u0131n daha \u00f6nce ayr\u0131lmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor” dedi.<\/p>\n

3. Memeli genomlar\u0131, insan kanserine neden olan genlerin belirlenmesine yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/h3>\n

Biliminsanlar\u0131, kanserli ki\u015filerde genom boyunca \u00e7e\u015fitli mutasyonlar bulabilirler. Kanserli h\u00fccreler b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, bu genetik de\u011fi\u015fiklikler birikme e\u011filimindedir. Ancak hangi mutasyonlar\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu, hangilerinin hastal\u0131\u011f\u0131 tetikledi\u011fini veya d\u00fcrtt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmek zor olabilir. Zooonomia Projesi’nden elde edilen veriler, hangilerinin \u00f6nemli oldu\u011funu belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olabilir.
\nYeni \u00e7al\u0131\u015fmalardan biri, esas olarak \u00e7ocuklar\u0131 etkileyen k\u00f6t\u00fc huylu bir beyin t\u00fcm\u00f6r\u00fc olan medulloblastomda meydana gelen mutasyonlar\u0131 inceledi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, memeli genomunda tipik olarak de\u011fi\u015fmeyen noktalarda mutasyonlar arad\u0131lar. Gallego Romero, bu DNA’n\u0131n y\u00fczlerce memeli t\u00fcr\u00fc aras\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sa\u011fl\u0131k i\u00e7in b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla gerekli oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Herhangi bir DNA’n\u0131n kopyalanmas\u0131ndaki hatalar kanser gibi b\u00fcy\u00fck sonu\u00e7lar yaratabilir.<\/p>\n

4. Baz\u0131 “z\u0131playan genler” et yiyenlerde daha olas\u0131 olabilir<\/h3>\n

Biliminsanlar\u0131 onlarca y\u0131ld\u0131r organizmalar\u0131n genomlar\u0131n\u0131n baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinin bir konumdan di\u011ferine s\u0131\u00e7rayabilece\u011fini biliyorlar. \u015eimdi, bir Zooonomia \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, memeliler aras\u0131nda genomun ne kadar\u0131n\u0131n hareketli oldu\u011funu ve bir hayvan\u0131n diyetinin nas\u0131l devreye girebilece\u011fini tahmin edebiliyor.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar, analiz edilen y\u00fczlerce memeli aras\u0131nda, yerdomuzu genomlar\u0131n\u0131n “z\u0131playan genler” ile en \u00e7ok dolduruldu\u011funu buldu. Bu hareketli genler, hayvan\u0131n genomunun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 75’ini olu\u015fturur.
\nEt\u00e7il olmayan muadilleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, et yiyen memeliler bir s\u0131\u00e7rayan gen tipinden daha fazlas\u0131n\u0131 biriktirme e\u011filimindeler. Y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvanlar\u0131n bir \u015fekilde yedikleri avdan DNA almalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Upham, bunun, bir hayvan\u0131n ekolojisinin – \u00f6zellikle ne yedi\u011finin – genomunun evrimini \u015fekillendirdi\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

5. \u0130nsanlar\u0131n ve di\u011fer memelilerin genomlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 beyinle ilgili s\u0131rlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilir<\/h3>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar uzun s\u00fcredir DNA’m\u0131zda bizi di\u011fer hayvanlardan ay\u0131ran \u015feyin ne oldu\u011funu ara\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Memelilerin genomlar\u0131n\u0131 s\u0131ralamak ve insan DNA’s\u0131nda \u00e7ok fazla de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015f b\u00f6lgeleri aramak, baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bildirdi\u011fine g\u00f6re , bu b\u00f6lgeler insanlarda di\u011fer memelilere g\u00f6re daha h\u0131zl\u0131 geli\u015fen alanlar\u0131 temsil ediyor ve bizi farkl\u0131 k\u0131lan etkenlerin neler oldu\u011funa dair ipu\u00e7lar\u0131 verebilir.
\nBiliminsanlar\u0131, insan genomunun h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fen b\u00f6lgelerini, fiziksel olarak beyin geli\u015fiminde yer alan genlere yakla\u015ft\u0131racak \u015fekilde katlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. T\u0131pk\u0131 bir d\u00fc\u011f\u00fcm atarken birbirine yakla\u015fan iki ayakkab\u0131 ba\u011f\u0131 gibi. Bu yak\u0131nl\u0131k nihayetinde gen aktivitesini \u00e7evirebilir – belki de insan beyninin \u00e7al\u0131\u015fma \u015feklini de\u011fi\u015ftirebilir.
\n\u015eimdilik, biliminsanlar\u0131 bu t\u00fcr genomsal de\u011fi\u015fikliklerin neler yapabilece\u011fini tam olarak bilmiyorlar ancak \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n payda\u015flar\u0131ndan Lindblad-Toh, “Bizi insan yapan \u015feyin tek bir de\u011fi\u015fiklik de\u011fil, pek \u00e7ok de\u011fi\u015fiklik oldu\u011funu hat\u0131rlamak \u00f6nemlidir” diyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

100’den fazla ara\u015ft\u0131rmac\u0131dan olu\u015fan uluslararas\u0131 bir ekip, 240 memeli t\u00fcr\u00fcnden genetik bilgileri analiz etti. Biliminsanlar\u0131, bu verileri kullanarak insan hastal\u0131klar\u0131, beyin, D\u00fcnya’daki memelilerin evrim a\u011fac\u0131 ve \u00e7ok daha fazlas\u0131 hakk\u0131nda sorular\u0131 yan\u0131tlamaya ba\u015flad\u0131lar. Zoonomia Projesi olarak adland\u0131r\u0131lan ara\u015ft\u0131rma, bir yerdomuzu (aardvark), modern insan, \u015fi\u015fman kuyruklu c\u00fcce lemur (fat-tailed dwarf lemur) ve bir tapir dahil olmak […]<\/p>\n","protected":false},"author":512,"featured_media":58383,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21],"tags":[1493,773,5344,3076],"class_list":["post-58382","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-crispr","tag-genom","tag-memeli","tag-memeli-evrimi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t