{"id":5850,"date":"2016-08-15T13:43:13","date_gmt":"2016-08-15T10:43:13","guid":{"rendered":"http:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=5850"},"modified":"2016-08-15T13:43:13","modified_gmt":"2016-08-15T10:43:13","slug":"tekesliligin-evrimi-cinsel-yolla-bulasan-hastaliklarla-mi-ilgili","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/08\/15\/tekesliligin-evrimi-cinsel-yolla-bulasan-hastaliklarla-mi-ilgili","title":{"rendered":"Teke\u015flili\u011fin evrimi cinsel yolla bula\u015fan hastal\u0131klarla m\u0131 ilgili?"},"content":{"rendered":"

G\u00f6rsel a\u00e7\u0131klamas\u0131:<\/strong> Bir\u00e7ok insan\u0131n \u00e7ok sefer e\u015f de\u011fi\u015ftirme yerine kal\u0131c\u0131 olarak monogamiyi neden se\u00e7ti\u011fi, biliminsanlar\u0131 aras\u0131nda h\u00e2l\u00e2 gizemini koruyan bir soru.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Bir\u00e7ok insan\u0131n \u00e7ok sefer e\u015f de\u011fi\u015ftirme yerine, kal\u0131c\u0131 olarak teke\u015flili\u011fi (monogamiyi) neden tercih etti\u011fi, uzun bir s\u00fcre biliminsanlar\u0131 i\u00e7in s\u0131r olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda bir\u00e7ok partnere sahip olmak, evrimin tercihi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir \u00e7\u0131kt\u0131 olarak, daha fazla yavru olu\u015fumuna yol a\u00e7mal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma, monogaminin enfeksiyon tehdidine kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in evrimle\u015fmi\u015f olabilece\u011fi iddias\u0131n\u0131, cinsel yollarla bula\u015fan hastal\u0131klarla ili\u015fkilendirmi\u015ftir.<\/p>\n

Monogami Bat\u0131 toplumlar\u0131nda bir kurald\u0131r. Ancak, bir kocan\u0131n birden fazla kad\u0131nla evli olma hali (polijini) veya daha az yayg\u0131n bir \u015fekilde bir kad\u0131n\u0131n birden fazla erkekle evli olma halinin (poliandri) bulundu\u011fu bir\u00e7ok k\u00fclt\u00fcr mevcuttur. \u0130nsan \u00e7iftle\u015fme sistemlerinin bu \u00e7e\u015fitlili\u011fini a\u00e7\u0131klamak g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Buna kar\u015f\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar halinde ya\u015fayan bir\u00e7ok avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 toplulukta, daha s\u0131k polijini<\/a>ye rastland\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Tar\u0131m\u0131n y\u00fckselmesi ile toplumlar, daha karma\u015f\u0131k olma e\u011filimi sergilemi\u015ftir. Yani daha az polijini olma e\u011filimi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. En keskin teke\u015fli toplumlarda, bir\u00e7ok modern toplumlarda oldu\u011fu gibi, yasal sistem yoluyla polijiniler i\u00e7in sosyal bir ceza s\u0131kl\u0131kla var olmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu evrim i\u00e7in bir\u00e7ok a\u00e7\u0131klama yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu a\u00e7\u0131klamalar, kad\u0131nlar\u0131n kendileri i\u00e7in yiyecek temin etmeye yat\u0131r\u0131m yapan erkeklere kar\u015f\u0131 sadakat g\u00f6sterme gibi \u00f6zellikleri dikkate almalar\u0131 ve bu \u015fekilde e\u015f se\u00e7im yollar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi gibi olgular\u0131 i\u00e7ermektedir. Bir di\u011fer olas\u0131l\u0131k, monogami gruplar\u0131n\u0131n, polijini gruplar\u0131 \u00fczerinde \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurmalar\u0131 sonucunda bu durumun ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olabilmesidir. Ancak yeni ara\u015ft\u0131rma, ilave bir se\u00e7ene\u011fi eklemektedir: Polijini ile ili\u015fkili seksle bula\u015fan enfeksiyonlarda artan risk, \u00e7ok-kar\u0131l\u0131l\u0131ktan (polijini) teke\u015flili\u011fe do\u011fru yayg\u0131n bir \u015fekilde ge\u00e7i\u015fe yard\u0131mc\u0131 olabilmi\u015f midir, hatta do\u011frudan bu duruma yol a\u00e7m\u0131\u015f m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Cinsel yolla bula\u015fan hastal\u0131klar, uzun bir zaman i\u00e7in insanlar\u0131 enfekte edebilmektedir. Modern t\u0131ptan \u00f6nce bu hastal\u0131klar s\u0131k s\u0131k, \u00f6zellikle \u00fcreme sisteminde ciddi zarara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. A\u00e7\u0131k bir \u015fekilde, bu hastal\u0131klar teke\u015flilerden ziyade polijinileri enfekte etmektedir. Bir polijini ve bir seri monogami sonu\u00e7ta ayn\u0131 e\u015f say\u0131s\u0131na sahip olduklar\u0131nda, polijininin monogamilere nazaran daha k\u00f6t\u00fc dozdaki \u015feyleri toplamas\u0131n\u0131n daha olas\u0131 oldu\u011fu tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bilgisayar modellemesine g\u00f6re bunun nedeni, temas a\u011flar\u0131n\u0131n e\u015fzamanl\u0131 \u00e7ok e\u015fe sahip oldu\u011funuzda, art arda e\u015f de\u011fi\u015fimi durumundan daha \u00e7ok ba\u011flant\u0131l\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Her iki \u015fekilde de bu sonu\u00e7lar, genel olarak, polijinilerin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir etki olu\u015fturarak, monogamik bireylerin pop\u00fclasyonda a\u011f\u0131rl\u0131k kazanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"Cinsel<\/a><\/p>\n

Haritada a\u00e7\u0131k mavi ile g\u00f6sterilen b\u00f6lgeler, poligamiye izin verilen yerleri g\u00f6sterirken, koyu mavi ise tamamen su\u00e7 say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 yerleri g\u00f6stermektedir. Siyah ise, tamamen yasad\u0131\u015f\u0131 kabul edildi\u011fi yerleri g\u00f6stermektedir.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Modellemenin g\u00fc\u00e7l\u00fckleri<\/strong><\/em><\/p>\n

Kesinlikle bu g\u00fc\u00e7l\u00fc bir iddiad\u0131r. Ancak, bu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n do\u011frulu\u011funu de\u011ferlendirmek zordur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar veya tar\u0131ma ge\u00e7en toplumlardaki cinsel yoldan aktar\u0131lan hastal\u0131klar\u0131n riskleri hakk\u0131nda \u00e7ok az \u015fey bilmekteyiz. Bu durum, bilimde yayg\u0131n bir sorundur: Biz yaln\u0131zca bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi test edebildi\u011fimizde ilerleme sa\u011flayabiliriz. Ancak akla uygun d\u00fc\u015f\u00fcnceleri bazen b\u00fcy\u00fck \u00e7aba harcamadan de\u011ferlendirmek \u00e7ok zordur.<\/p>\n

Bu durumda se\u00e7eneklerden biri, bir bilgisayar sim\u00fclasyonu \u015feklinde deneyler yapman\u0131zd\u0131r. Bu programla yeni bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, gonorrhoe<\/em>a veya chlamydia<\/em>\u2019ya benzer cinsel yolla bula\u015fan bakteriyel bir hastal\u0131\u011f\u0131n etkisini modelleyen bir sim\u00fclasyon kulland\u0131. Sonu\u00e7lar, b\u00f6yle hastal\u0131klar\u0131n monogamiyi ba\u015flatm\u0131\u015f olabilece\u011fi hipotezini kuvvetli bir \u015fekilde desteklemektedir.<\/p>\n

Modelde cinsel yolla bula\u015fan hastal\u0131klar, polijini avc\u0131-toplay\u0131c\u0131lar gibi k\u00fc\u00e7\u00fck gruplarda azalma e\u011filimi g\u00f6stermi\u015ftir. Bunun nenedi, iyile\u015fen ya da aniden \u00f6len b\u00fct\u00fcn enfekte olmu\u015f insanlarda oldu\u011fu gibi, k\u00fc\u00e7\u00fck gruplarda olmas\u0131 daha muhtemel rasgele \u015fans olaylar\u0131nd\u0131r. Bununla birlikte, daha fazla insan say\u0131s\u0131na sahip olan tar\u0131msal gruplarda, b\u00f6yle bir azalma \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck olas\u0131l\u0131kt\u0131r. Bu y\u00fczden, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 bozan ve do\u011fum h\u0131z\u0131n\u0131 azaltan cinsel yolla bula\u015fan hastal\u0131klar, monogami durumuna izin verirken, polijini durumuna kar\u015f\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme e\u011filimindedirler. \u00dcstelik, uzun bir zaman aral\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir grubu y\u00f6netmesi en muhtemel olan monogamiler, bizim bug\u00fcn bir\u00e7ok toplumlarda g\u00f6zledi\u011fimiz durum ile uyum g\u00f6steren bir \u201cceza startejisi\u201dni izleyenlerdir.<\/p>\n

B\u00f6ylece, yapboz \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyor mu? Hen\u00fcz de\u011fil. Bilgisayar sim\u00fclasyonlar\u0131 yararl\u0131d\u0131r ve bize \u00f6nemli \u015feyler s\u00f6yleyebilir. Ancak, bu sim\u00fclasyonlar her zaman s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r ve ger\u00e7ek d\u00fcnyay\u0131 basitle\u015ftirebilmektedirler. Bu durumda \u00f6rne\u011fin ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, modellenen hastal\u0131\u011f\u0131n erkek ve kad\u0131nlar \u00fczerinde benzer patolojik etkilere sahip olduklar\u0131n\u0131, ger\u00e7ekte ise cinsel yolla bula\u015fan hastal\u0131klar\u0131n erkeklerden ziyade kad\u0131nlar\u0131 \u00e7ok daha \u015fiddetli \u015fekilde etkiledi\u011fini varsaym\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Daha ileri sorunlar, rasgele cinsel ili\u015fkide bulunma ile hastal\u0131k aras\u0131nda ger\u00e7ek anlamda a\u00e7\u0131k bir ili\u015fki bulunmayan hayvanlarda, cinsel olarak bula\u015fan hastal\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rma ile ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Asl\u0131nda hayvanlara odaklanan bilgisayar modellemesi, rasgele cinsel ili\u015fki ve monogaminin, tehlikeli bir hastal\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131nda bile birlikte var olabildi\u011fini bulmu\u015ftur. \u00dcstelik, cinsel yolla bula\u015fan hastal\u0131klarla a\u011f\u0131r bir bi\u00e7imde enfekte oldu\u011fu halde y\u00fcksek d\u00fczeyde rasgele cinsel ili\u015fkide bulunmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcren hayvan \u00f6rnekleri vard\u0131r. (K\u0131ta Avrupas\u0131\u2019nda iki benekli u\u011furb\u00f6cekleri buna bir \u00f6rnektir).<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kendilerinin de dikkat \u00e7ektikleri gibi, bu fikirle ilgili ger\u00e7ekten baz\u0131 zorluklar vard\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck gruplu toplumlarda cinsel yolla bula\u015fan enfeksiyonlar \u00fczerinde daha detayl\u0131 sim\u00fclasyonlar veya daha kaliteli veriler, resmi daha a\u00e7\u0131k hale getirebilir. \u00a0Daha fazlas\u0131n\u0131n ke\u015ffedilmesi gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, cinsel yolla bula\u015fan hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 tehkilerin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, monogaminin \u00e7ok pratik bir amaca hizmet etmi\u015f olabildi\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7eviren: Yusuf S\u00fcrmeli<\/strong><\/p>\n

\u0130T\u00dc Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik B\u00f6l. Doktora \u00d6\u011fr.<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Kaynak:<\/strong> http:\/\/www.heritagedaily.com\/2016\/04\/how-sexually-transmitted-diseases-might-have-driven-the-evolution-of-monogamy\/110616<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00f6rsel a\u00e7\u0131klamas\u0131: Bir\u00e7ok insan\u0131n \u00e7ok sefer e\u015f de\u011fi\u015ftirme yerine kal\u0131c\u0131 olarak monogamiyi neden se\u00e7ti\u011fi, biliminsanlar\u0131 aras\u0131nda h\u00e2l\u00e2 gizemini koruyan bir soru. \u00a0 Bir\u00e7ok insan\u0131n \u00e7ok sefer e\u015f de\u011fi\u015ftirme yerine, kal\u0131c\u0131 olarak teke\u015flili\u011fi (monogamiyi) neden tercih etti\u011fi, uzun bir s\u00fcre biliminsanlar\u0131 i\u00e7in s\u0131r olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda bir\u00e7ok partnere sahip olmak, evrimin tercihi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5851,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[211,19,33],"tags":[],"class_list":["post-5850","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-antropoloji","category-bilim-gundemi","category-saglik-bilimleri"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t