Bilim insanlar\u0131, 2019 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir DNA analizi sayesinde bu olay\u0131n kesin zamanlamas\u0131n\u0131 bilmektedirler. Bu analiz, daha \u00f6nce ortaya at\u0131lan dinozorlar\u0131n yok olmas\u0131ndan sonra yarasalar\u0131n bask\u0131s\u0131yla kelebeklerin evrimine neden oldu\u011fu hipotezini ge\u00e7ersiz k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u015eimdi, bilim insanlar\u0131 ilk kelebeklerin nereden k\u00f6ken ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve besin i\u00e7in hangi bitkilere ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131n\u0131 ke\u015ffettiler.
\nBu sonu\u00e7lara ula\u015fmadan \u00f6nce, d\u00fczinelerce \u00fclkeden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, t\u00fcm kelebek ailelerini ve t\u00fcrlerin %92’sini temsil eden 2.000’den fazla t\u00fcr\u00fcn DNA’s\u0131ndan olu\u015fan d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck kelebek ya\u015fam a\u011fac\u0131n\u0131 olu\u015fturmak zorunda kald\u0131lar. Bu alt yap\u0131y\u0131 bir rehber olarak kullanarak, kelebeklerin hareketlerini ve beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 zaman i\u00e7inde takip ettiler ve Kuzey ve Orta Amerika’ya geri giden d\u00f6rt boyutlu bir bulmacay\u0131 \u00e7\u00f6zd\u00fcler. Nature Ecology and Evolution dergisinde yay\u0131mlanan sonu\u00e7lara g\u00f6re, ilk kelebeklerin buradan u\u00e7u\u015fa ge\u00e7ti\u011fi belirlendi.
\nFlorida Do\u011fa Tarihi M\u00fczesi’nde kelebeklerin k\u00fcrat\u00f6r\u00fc olan ba\u015f yazar Akito Kawahara i\u00e7in bu proje uzun zamand\u0131r beklenen bir \u00e7al\u0131\u015fmayd\u0131.
\nYazar bunu \u201cBu, \u00e7ocukluk hayalimdi.” \u015feklinde a\u00e7\u0131kl\u0131yor. \u201c\u00c7ocukken Amerikan Do\u011fa Tarihi M\u00fczesi’ni ziyaret etti\u011finde ve bir k\u00fcrat\u00f6r\u00fcn kap\u0131s\u0131na bantlanm\u0131\u015f kelebek filogenisinin resmini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmden beri yapmak istedi\u011fim bir \u015feydi. Ayn\u0131 zamanda par\u00e7as\u0131 oldu\u011fum en zor \u00e7al\u0131\u015fma oldu ve tamamlamas\u0131 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck cabas\u0131n\u0131 gerektirdi.”
\nYakla\u015f\u0131k 19.000 kelebek t\u00fcr\u00fc bulunmaktad\u0131r ve bu gruplar\u0131n 100 milyon y\u0131ll\u0131k tarihini bir araya getirmek, modern da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131 ve konak bitkileri hakk\u0131nda bilgi gerektirmi\u015ftir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmadan \u00f6nce, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bu t\u00fcr verilere eri\u015febilecekleri tek bir merkez yoktu.
\nKawahara, “\u00c7o\u011fu durumda, ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz bilgiler, dijitalle\u015ftirilmemi\u015f ve \u00e7e\u015fitli dillerde yaz\u0131lm\u0131\u015f olan saha rehberlerinde bulunuyordu,” dedi.
\n\u015e\u00fcphesiz, yazarlar kitaplar\u0131n, m\u00fcze koleksiyonlar\u0131n\u0131n ve izole edilmi\u015f web sayfalar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fini tek bir dijital depoya \u00f6zenle \u00e7evirip aktararak kendi kamuya a\u00e7\u0131k veri tabanlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaya karar verdiler.
\nT\u00fcm bu verilerin alt\u0131nda, analizin onlars\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 11 nadir kelebek fosili vard\u0131. K\u00e2\u011f\u0131t gibi ince kanatlar\u0131 ve ipliksi t\u00fcyleri ile kelebekler fosil kay\u0131tlar\u0131nda nadiren korunurlar. Bunlardan birka\u00e7\u0131 genetik a\u011fa\u00e7larda kalibrasyon noktalar\u0131 olarak kullan\u0131labilir ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00f6nemli evrimsel olaylar\u0131n zamanlamas\u0131n\u0131 kaydetmelerine olanak tan\u0131rlar.
\nSonu\u00e7lar dinamik bir hik\u00e2ye anlat\u0131yor- h\u0131zl\u0131 \u00e7e\u015fitlenmelerle dolu, zorlu ilerlemeler ve olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck yay\u0131l\u0131\u015flarla dolu bir hik\u00e2ye. Baz\u0131 gruplar inan\u0131lmaz derecede uzak mesafeler kat ederken, di\u011ferleri k\u0131talar, da\u011flar ve nehirler etraflar\u0131nda hareket ederken sabit kalarak tek bir yerde kalm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar.
\nKelebekler ilk olarak Orta ve Bat\u0131 Kuzey Amerika’da bir yerlerde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. O d\u00f6nemde, Kuzey Amerika geni\u015f bir deniz yolu taraf\u0131ndan ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumdayd\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Meksika’s\u0131 Amerika Birle\u015fik Devletleri, Kanada ve Rusya ile uzun bir yay \u015feklinde birle\u015fikti. Kuzey ve G\u00fcney Amerika hen\u00fcz Panama K\u0131sta\u011f\u0131 \u00fczerinden birle\u015fmemi\u015fti, ancak kelebekler aralar\u0131ndaki bo\u011faz\u0131 ge\u00e7mekte \u00e7ok zorluk ya\u015famam\u0131\u015flard\u0131.
\nG\u00fcney Amerika’n\u0131n Afrika’ya g\u00f6re nispeten yak\u0131n konumuna ra\u011fmen, kelebekler uzun bir yol tercih ederek Bering Kara K\u00f6pr\u00fcs\u00fc \u00fczerinden Asya’ya ge\u00e7ti. Oradan h\u0131zla ilerleyerek G\u00fcneydo\u011fu Asya, Orta Do\u011fu ve Afrika Boynuzu’na yay\u0131lan alan\u0131 kaplad\u0131lar. Hatta o zamanlar izole bir ada olan ve her taraf\u0131 kilometrelerce a\u00e7\u0131k denizle ayr\u0131lm\u0131\u015f Hindistan’a bile ula\u015ft\u0131lar.
\nDaha da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olan\u0131, s\u00fcper k\u0131ta Pangaea’n\u0131n son birle\u015fik kal\u0131nt\u0131s\u0131 olan Antarktika’ya ba\u011fl\u0131 halde kalan Avustralya’ya geli\u015fleriydi. Kelebeklerin bir zamanlar Antarktika’da k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131klar\u0131n daha s\u0131cak oldu\u011fu zamanlarda ya\u015fam\u0131\u015f ve iki kara k\u00fctlesi ayr\u0131lmadan \u00f6nce k\u0131tan\u0131n kuzey kenar\u0131ndan Avustralya’ya do\u011fru yol alm\u0131\u015f olmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\nKelebeklerin bir zamanlar k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131klar daha y\u00fcksekken Antarktika’da ya\u015famas\u0131 ve iki kara par\u00e7as\u0131 ayr\u0131lmadan \u00f6nce k\u0131tan\u0131n kuzey ucundan Avustralya’ya ge\u00e7mesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Daha kuzeyde, kelebekler Bat\u0131 Asya’n\u0131n kenar\u0131nda potansiyel olarak 45 milyon y\u0131l kadar bekledikten sonra Avrupa’ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir. Kawahara, bu uzun duraklaman\u0131n nedeninin belirsiz oldu\u011funu, ancak etkilerinin bug\u00fcn hala belirgin oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131.
\n“Avrupa, d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerine k\u0131yasla \u00e7ok fazla kelebek t\u00fcr\u00fcne sahip de\u011fildir ve sahip oldu\u011fu t\u00fcrler genellikle ba\u015fka yerlerde de bulunabilir. \u00d6rne\u011fin, bir\u00e7ok kelebek Avrupa’da oldu\u011fu gibi Sibirya ve Asya’da da bulunmaktad\u0131r.”
\nKelebekler yerle\u015fik hale geldikten sonra, bitki konak\u00e7\u0131lar\u0131yla birlikte h\u0131zla \u00e7e\u015fitlendiler. Dinozorlar\u0131n 66 milyon y\u0131l \u00f6nce yok olmas\u0131yla neredeyse t\u00fcm modern kelebek aileleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 ve her biri belirli bir bitki grubuna \u00f6zel bir ba\u011fl\u0131l\u0131k g\u00f6stermi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.
\nKahawara \u201cBu birlikteli\u011fe evrimsel bir zaman \u00f6l\u00e7e\u011finde bakt\u0131k ve hemen hemen her kelebek ailesinde fasulye bitkilerinin atasal konak\u00e7\u0131lar oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck\u201d dedi. “Bu, t\u00fcm kelebeklerin atas\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erliydi.\u201d
\nFasulye bitkileri o zamandan beri tozlay\u0131c\u0131 listelerini \u00e7e\u015fitli ar\u0131lar\u0131, sinekleri, sinek ku\u015flar\u0131n\u0131 ve memelileri i\u00e7erecek \u015fekilde art\u0131r\u0131rken, kelebekler de benzer \u015fekilde damak tatlar\u0131n\u0131 geni\u015fletti. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ortak yazar\u0131, Florida M\u00fczesi k\u00fcrat\u00f6r\u00fc ve se\u00e7kin Profes\u00f6r Pamela Soltis’e g\u00f6re, kelebeklerin olu\u015fturdu\u011fu botanik ortakl\u0131klar, onlar\u0131 g\u00fcvelerin k\u00fc\u00e7\u00fck bir dal\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck b\u00f6cek gruplar\u0131ndan biri haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye yard\u0131mc\u0131 oldu.
\nKahawara “Kelebeklerin ve \u00e7i\u00e7ekli bitkilerin evrimi, kelebeklerin k\u00f6keninden bu yana ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015ftir ve aralar\u0131ndaki yak\u0131n ili\u015fki, her iki soyda da dikkate de\u011fer \u00e7e\u015fitlenme olaylar\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r\u201d \u015feklinde belirtti.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bilim insanlar\u0131, 2019 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir DNA analizi sayesinde bu olay\u0131n kesin zamanlamas\u0131n\u0131 bilmektedirler. Bu analiz, daha \u00f6nce ortaya at\u0131lan dinozorlar\u0131n yok olmas\u0131ndan sonra yarasalar\u0131n bask\u0131s\u0131yla kelebeklerin evrimine neden oldu\u011fu hipotezini ge\u00e7ersiz k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi, bilim insanlar\u0131 ilk kelebeklerin nereden k\u00f6ken ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve besin i\u00e7in hangi bitkilere ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131n\u0131 ke\u015ffettiler. Bu sonu\u00e7lara ula\u015fmadan \u00f6nce, […]<\/p>\n","protected":false},"author":3944,"featured_media":58641,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21],"tags":[9000,6791,1911],"class_list":["post-58640","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-evrim-agaci","tag-kelebekler","tag-yasam-agaci"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58640","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3944"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=58640"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58640\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/58641"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=58640"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=58640"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=58640"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}