{"id":58849,"date":"2023-07-14T08:59:53","date_gmt":"2023-07-14T05:59:53","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=58849"},"modified":"2023-08-17T21:53:13","modified_gmt":"2023-08-17T18:53:13","slug":"turkiyede-neden-felsefe-ve-toplumbilim-gelenegi-yok","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/07\/14\/turkiyede-neden-felsefe-ve-toplumbilim-gelenegi-yok","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019de neden felsefe ve toplumbilim gelene\u011fi yok?"},"content":{"rendered":"

Bilim ve Gelecek<\/em> b\u00fcrosuna Ahmet Kale u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Onunla Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sohbetten sonra uzun uzun d\u00fc\u015f\u00fcnme ihtiyac\u0131 hissettim.<\/p>\n

Daha \u00f6nce de yazm\u0131\u015ft\u0131m, Dr. K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 gibi bir ismin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini 35\u2019imden sonra ke\u015ffetmi\u015f ve incelemi\u015f olman\u0131n ay\u0131b\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yorum. Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131, \u201cTarih Tezi\u201d ile sosyalist kurama katk\u0131 yapm\u0131\u015f, bu tezi \u00e7e\u015fitli tarihsel s\u00fcre\u00e7lere (uygarla\u015fma, \u0130slam, Osmanl\u0131, Japonya, \u0130ngiltere vb.) uygulam\u0131\u015f, devrimci siyaset\u00e7ili\u011finin yan\u0131 s\u0131ra \u00e7ok \u00f6nemli bir toplumbilimci. D\u00fc\u015f\u00fcncelerine kat\u0131lal\u0131m veya kat\u0131lmayal\u0131m, bu \u00e7apta bir katk\u0131y\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de koyan bir ba\u015fka isim bulmak zor. Peki, neden yeteri kadar tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f, de\u011ferlendirilmemi\u015f ve hakk\u0131 verilmemi\u015f?<\/p>\n

H\u00fcz\u00fcn veren karanl\u0131k bir sorudur bu. Ve sadece T\u00fcrkiye sosyalist hareketini de\u011fil, \u00fclkemizin bilim ve d\u00fc\u015f\u00fcn d\u00fcnyas\u0131n\u0131 da toptan sorgulamay\u0131 gerektirir. \u00d6nce i\u011fneyi kendimize bat\u0131ral\u0131m, sonra \u00e7uvald\u0131za geliriz.<\/p>\n

T\u00fcrkiye sosyalist hareketi neyi hakk\u0131yla tart\u0131\u015fm\u0131\u015f ki K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019n\u0131n tezlerini tart\u0131\u015facak ve de\u011ferlendirecek? \u00d6yle b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ve hem birbirimizden hem de toplumdan \u00f6yle kopmu\u015fuz ki, toplumun tarihi ile fazla ilgisi bulunmayan kendi k\u00fc\u00e7\u00fck tarihlerimize sahibiz. \u0130rili ufakl\u0131 feodal d\u00fckal\u0131klar gibi\u2026<\/p>\n

80 \u00f6ncesinde \u00e7ar\u015faf \u00e7ar\u015faf yaz\u0131lar i\u00e7eren dergiler \u00e7\u0131kar\u0131r, \u00fcniversite kantinlerinde ve dernek b\u00fcrolar\u0131nda sat\u0131rlar\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7ize \u00e7ize tart\u0131\u015f\u0131r birbirimizi mat etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131k. Marx-Engels\u2019in, Lenin\u2019in, Mao\u2019nun, Che\u2019nin kitaplar\u0131n\u0131 getirir, kendimizi destekleyen c\u00fcmleleri bulur, tart\u0131\u015fmay\u0131 kazanmaya u\u011fra\u015f\u0131rd\u0131k. Dogmatik tart\u0131\u015fmalard\u0131 bunlar. Ama yine de \u00f6zl\u00fcyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn hi\u00e7 tart\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla toplumsal bir gelenek yarat\u0131lam\u0131yor. Toplumsal anlamda bir de\u011feri bulunmayan kendi k\u00fc\u00e7\u00fck (ve izole) geleneklerini yarat\u0131yor \u00f6rg\u00fctler. D\u0131\u015fa a\u00e7\u0131k herhangi bir fikir ve tart\u0131\u015fma, sanki bu d\u00fckal\u0131klar\u0131 sarsacakm\u0131\u015f gibi de\u011ferlendiriliyor ve hemen tepki g\u00f6sterilip oklar \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. B\u00f6yle bir ortamda, K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 gibi bir ki\u015fili\u011fi hakk\u0131yla de\u011ferlendirmenin olana\u011f\u0131 yok elbette. Sadece K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 de\u011fil, kimseyi de\u011ferlendirmenin olana\u011f\u0131 yok. Herkes kendi k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fcnyas\u0131nda mutlu-mesut ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Sosyalist kuramsal \u00e7al\u0131\u015fma akademik ve soyut bir u\u011fra\u015f de\u011fildir. Politikayla do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r; \u00f6yle olmal\u0131d\u0131r. Toplumun maddesini -tarihsel ve g\u00fcncel olarak- kavramak, s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerini anlamak, ger\u00e7ek\u00e7i politikalar, stratejiler ve taktikler \u00fcretebilmenin gere\u011fidir. Bunun i\u00e7in hem toplum ile do\u011frudan ili\u015fki i\u00e7inde olmak gerekir (ki bir partinin taban \u00f6rg\u00fctleri bunun arac\u0131 ve kanal\u0131d\u0131r), hem de fikir zenginli\u011fi te\u015fvik edilmeli ve kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015flerin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na olanak verilmelidir. Sadece \u00f6rg\u00fct i\u00e7i geli\u015ftirilen de\u011fil, toplumun farkl\u0131 kesimlerinin \u00fcretti\u011fi fikirler, tezler, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 de\u011ferlendirilmeli, tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131 ve ele\u015ftirilmelidir. \u201cDemokratik\u201d olunmas\u0131 gerekti\u011finden dolay\u0131 de\u011fil, toplumsal bir g\u00fc\u00e7 olman\u0131n ve toplum i\u00e7in anlam\u0131 bulunan bir gelenek yaratabilmenin yollar\u0131ndan biridir bu \u00e7al\u0131\u015fma. Dahas\u0131, toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilmenin ve gelece\u011fe uzanabilmenin ba\u015fka bir yolu da yoktur.<\/p>\n

Fakat biz, b\u0131rak\u0131n farkl\u0131 kesimleri, birbirimizin \u00fcrettiklerini dahi (ki fazla say\u0131da de\u011fil) tart\u0131\u015f\u0131p ele\u015ftirmiyoruz. B\u00f6ylece T\u00fcrkiye \u00e7\u00f6l\u00fcn\u00fcn ne yaz\u0131k ki bir par\u00e7as\u0131 oluyoruz. K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 sadece bir \u00f6rnektir.<\/p>\n

Gelelim \u00e7uvald\u0131za\u2026
\n<\/strong>\u201cT\u00fcrkiye \u00e7\u00f6l\u00fc\u201d dedik. D\u00fc\u015f\u00fcnce, kuram \u00fcretimi ve ekol olu\u015fturma alan\u0131nda T\u00fcrkiye bir \u00e7\u00f6ld\u00fcr; tarihte ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ufak tefek baz\u0131 vahalar bulunsa bile bu b\u00fcy\u00fck ger\u00e7e\u011fi de\u011fi\u015ftirecek boyutta de\u011filler.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019de bir felsefe veya toplumbilim gelene\u011fi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir mi? Yak\u0131n tarihimizde ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok de\u011ferli felsefecilerimizin ve toplumbilimcilerimizin oldu\u011funu reddetmek haks\u0131zl\u0131k olur. Fakat bu de\u011ferli ki\u015filerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa ge\u00e7en bir s\u00fcreklilik kazanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir okul-ekol ve gelenek yaratamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla evrensel nitelik d\u00fczeyine ula\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6nemli \u00fcretimler yapm\u0131\u015flar ama unutulup gitmi\u015flerdir. Bir \u201cT\u00fcrk felsefesi\u201dnden, \u201cT\u00fcrk sosyolojisi\u201dnden s\u00f6z edemiyoruz (Burada \u201cT\u00fcrk\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc etnik k\u00f6ken olarak kullanm\u0131yorum elbette. Felsefenin, bilimin milliyeti olmaz. Bu co\u011frafyada, T\u00fcrk dilinde \u00fcretilmi\u015f anlam\u0131nda kullan\u0131yorum. Alman felsefesi, \u0130ngiliz ekonomi-politi\u011fi, Frans\u0131z sosyolojisi gibi\u2026)<\/p>\n

Bilim ve Gelecek<\/em> dergisinde zaman zaman on y\u0131llar \u00f6nce \u00fcretilmi\u015f baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 tozlu raflarda ke\u015ffedip -biraz da \u00fcz\u00fclerek ve utanarak- yay\u0131ml\u0131yoruz. 60-70 y\u0131l \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f bir eseri, makaleyi ke\u015ffedip \u201cvay can\u0131na!\u201d deyip yay\u0131mlamak asl\u0131nda utan\u0131lacak bir \u015feydir. \u015eimdiye dek o \u00e7al\u0131\u015fmalar hakk\u0131nda y\u00fczlerce makale, tez vb. \u00fcretilmi\u015f, oradaki fikirlerin \u00e7ok ilerletilmi\u015f olmas\u0131 gerekmez mi?<\/p>\n

Ayn\u0131 \u015feyi tarih, do\u011fa bilimleri, siyaset bilimi, ekonomi, matematik, hatta sanat, edebiyat vb. alanlarda da s\u00f6yleyebiliriz. Her alanda, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u00fcr\u00fcnler vermi\u015f \u00e7ok \u00f6nemli isimler say\u0131labilir; ama bir gelenekten, bu co\u011frafyaya \u00f6zg\u00fc bir ekolden, \u00e7e\u015fitli okullardan s\u00f6z edebiliyor muyuz? \u00c7\u00f6lde rastlanan vahalar gibi kalm\u0131\u015flard\u0131r bu isimler.<\/p>\n

Neden b\u00f6yle?<\/p>\n

Bu konuda Hasan Ayd\u0131n ile yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fmede Ayd\u0131n, bir \u201cpazarlama\u201d sorunu da bulundu\u011funu, bu alanlar\u0131n Bat\u0131-merkezcili\u011fin egemenli\u011fi alt\u0131nda oldu\u011funu ve bizim gibi \u00fclkelerde \u00fcretilmi\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nyarg\u0131yla k\u00fc\u00e7\u00fcmsendi\u011fini vurgulad\u0131. Do\u011fru saptamalar; ama sorunun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klam\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc san\u0131r\u0131m bu sorun bir \u201cd\u0131\u015f mesele\u201d olmaktan \u00e7ok bir \u201ci\u00e7 mesele\u201d.<\/p>\n

Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z co\u011frafya \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen \u00e7ok keskin toplumsal sorunlar\u0131 bulunan, \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131, \u00e7ok fazla toplumsal olas\u0131l\u0131k bar\u0131nd\u0131ran, de\u011fi\u015fime d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme a\u00e7\u0131k kaotik bir b\u00f6lge. Tarih, felsefe, sosyoloji alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak isteyenler i\u00e7in bulunmaz bir laboratuvar. Alan\u0131nda yeni bir katk\u0131 \u00fcretmek isteyen toplumbilimci, bunu Norve\u00e7, Yeni Zelanda veya Kanada\u2019da m\u0131 yapabilir, yoksa T\u00fcrkiye gibi bir \u00fclkede mi?<\/p>\n

Ortada farkl\u0131 bir sorun var. De\u011ferli isimler \u00e7\u0131karm\u0131\u015f olmakla birlikte bir ekol ve gelenek yaratamam\u0131\u015f olmak \u201cyap\u0131sal\u201d bir soruna i\u015faret ediyor. Bu yap\u0131sal sorun sadece T\u00fcrkiye Cumhuriyeti i\u00e7in de\u011fil Osmanl\u0131 d\u00f6nemi i\u00e7in de ge\u00e7erli. Modernite birikiminin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 m\u0131, \u0130slam\u2019\u0131n hegemonik etkisi mi, yoksa tarihsel olarak yerle\u015fik bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn olu\u015famamas\u0131 m\u0131?<\/p>\n

Bunlar\u0131 tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z\u2026<\/p>\n

NOT:<\/strong> Peki, bug\u00fcn d\u00fcnyada durum nedir? \u00c7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc felsefe, toplumbilim, sanat, edebiyat gelenekleri olan \u00fclkelerde bile? Ayr\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir konu. Ama san\u0131r\u0131m o \u00fclkeler de bizimle e\u015fitleniyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz k\u00fcreselle\u015fmesi b\u00f6yle bir \u015fey mi acaba?<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilim ve Gelecek b\u00fcrosuna Ahmet Kale u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Onunla Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sohbetten sonra uzun uzun d\u00fc\u015f\u00fcnme ihtiyac\u0131 hissettim. Daha \u00f6nce de yazm\u0131\u015ft\u0131m, Dr. K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 gibi bir ismin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini 35\u2019imden sonra ke\u015ffetmi\u015f ve incelemi\u015f olman\u0131n ay\u0131b\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yorum. Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131, \u201cTarih Tezi\u201d ile sosyalist kurama katk\u0131 yapm\u0131\u015f, bu tezi \u00e7e\u015fitli tarihsel s\u00fcre\u00e7lere (uygarla\u015fma, \u0130slam, Osmanl\u0131, Japonya, […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":58850,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313,221,218,222],"tags":[],"class_list":["post-58849","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","category-felsefe","category-sosyoloji","category-tarih"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58849","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=58849"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58849\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/58850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=58849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=58849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=58849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}