{"id":58862,"date":"2023-07-18T04:28:38","date_gmt":"2023-07-18T01:28:38","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=58862"},"modified":"2023-07-18T18:11:07","modified_gmt":"2023-07-18T15:11:07","slug":"el-nino-geri-dondu-ne-kadar-kotu-olacak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/07\/18\/el-nino-geri-dondu-ne-kadar-kotu-olacak","title":{"rendered":"El Nino geri d\u00f6nd\u00fc! Ne kadar k\u00f6t\u00fc olacak?"},"content":{"rendered":"

\u00c7eviren: Ebru Oktay<\/strong><\/p>\n

D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc, yeni El Ni\u00f1o’nun Zika ve chikungunya gibi sivrisinek kaynakl\u0131 hastal\u0131klar\u0131 yeniden canland\u0131rabilece\u011fi konusunda uyar\u0131lar yap\u0131yor. Daha \u00f6nceden s\u0131cak okyanus sular\u0131nda olu\u015fan bir El Ni\u00f1o ata\u011f\u0131, Peru’da \u015fiddetli viral hastal\u0131k dang hummas\u0131 salg\u0131n\u0131na neden olmu\u015ftu.<\/p>\n

\u00dcrpertici s\u0131cakl\u0131klar
\n<\/strong>Yakla\u015f\u0131k iki il\u00e2 yedi y\u0131lda bir tekrarlanan bir El Ni\u00f1o olay\u0131 s\u0131ras\u0131nda, tropik Pasifik Okyanusu \u00fczerinde alize r\u00fczg\u00e2rlar\u0131 (okyanus \u00fczerinde 30 derece kuzey ve 30 derece g\u00fcney enlemleri aras\u0131nda s\u00fcrekli esen r\u00fczg\u00e2rlar) gev\u015fer ve daha s\u0131cak sular\u0131n ekvator Pasifik boyunca do\u011fuya do\u011fru hareket etmesine izin verir.
\nABD Ulusal O\u015finografi ve Atmosfer \u0130daresi (NOAA) 8 Haziran’da bir El Ni\u00f1o’nun geldi\u011fini ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki aylarda kademeli olarak g\u00fc\u00e7lenmesinin beklendi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Di\u011fer meteoroloji kurumlar\u0131, El Ni\u00f1o’nun ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in farkl\u0131 endekslere g\u00fcvendikleri i\u00e7in hen\u00fcz resmi olarak bir El Ni\u00f1o ilan etmediler ancak bir\u00e7o\u011fu yak\u0131nda ba\u015flamas\u0131n\u0131n olas\u0131 oldu\u011funu belirttiler. \u00d6rne\u011fin Avustralya Meteoroloji B\u00fcrosu, 6 Haziran’da El Ni\u00f1o’nun geli\u015febilece\u011fine dair bir uyar\u0131 yay\u0131nlad\u0131.
\nEl Ni\u00f1o olu\u015fumunun ko\u015fullar\u0131, z\u0131t modeli olan La Ni\u00f1a’n\u0131n 2023’\u00fcn ilk aylar\u0131nda azalmas\u0131ndan sadece birka\u00e7 ay sonra ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Florida’daki Miami \u00dcniversitesi’nde iklim bilimci olan Emily Becker, “H\u0131zl\u0131 bir ge\u00e7i\u015f oldu. Ama La Ni\u00f1a’n\u0131n ard\u0131ndan El Ni\u00f1o\u2019nun gelmesi al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bir durum de\u011fil. Son La Ni\u00f1a \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc\u201d diyor.
\n\u015eimdiye kadar, do\u011fu-orta tropikal Pasifik sular\u0131nda ne kadar \u0131s\u0131nma g\u00f6zlemlendi\u011fine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yeni ortaya \u00e7\u0131kan El Ni\u00f1o, orta il\u00e2 g\u00fc\u00e7l\u00fc seviyede olma yolunda ilerliyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Colorado Boulder \u00dcniversitesi’nde El Ni\u00f1o’nun etkilerini inceleyen bir sosyal bilimci olan Mickey Glantz ise bu seferkinin olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck olaca\u011f\u0131nda \u0131srarl\u0131.
\nEl Ni\u00f1o, gezegenin baz\u0131 b\u00f6lgelerini normalden daha fazla \u0131s\u0131t\u0131yor. Bu, b\u00fcy\u00fcyen El Ni\u00f1o’nun, yeterince \u015fiddetli hale gelmesi durumunda, k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131klar\u0131n 2024’te rekor seviyelere \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olabilece\u011fi anlam\u0131na geliyor. K\u0131smen g\u00fc\u00e7l\u00fc bir El Ni\u00f1o nedeniyle kaydedilen en s\u0131cak y\u0131l 2016 idi.<\/p>\n

Bir yerde kurakl\u0131k, bir yerde sel
\n<\/strong>Bu arada yetkililer, Avustralya ve G\u00fcneydo\u011fu Asya’n\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerindeki kurakl\u0131\u011f\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Afrika Boynuzu ve Orta Asya gibi b\u00f6lgelerde artan ya\u011f\u0131\u015flar da dahil olmak \u00fczere bir dizi sorunlu sonuca da haz\u0131rlan\u0131yorlar. \u015eiddetli ya\u011fmurlar tar\u0131m arazilerini sular alt\u0131nda b\u0131rakarak \u00fcretimi azaltabilirken, kurakl\u0131k mahsullerin zarar g\u00f6rmesine neden oluyor. Normalden daha kurak ko\u015fullar ya\u015famas\u0131 muhtemel olan Endonezya’da h\u00fck\u00fcmet, acil bir durumda pirin\u00e7 ithal edebilmek i\u00e7in yak\u0131n zamanda Hindistan ile bir anla\u015fma imzalad\u0131.
\nBu El Ni\u00f1o ba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00f6neminde bile insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkiliyor. Peru ve Ekvador k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki El Ni\u00f1o benzeri ko\u015fullar, bu y\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda b\u00f6lgeye \u015fiddetli ya\u011fmurlar getirdi. Ortaya \u00e7\u0131kan seller, Mart ay\u0131nda tropikal bir kiklondan (nispeten sakin bir merkez etraf\u0131nda d\u00f6nen dairesel f\u0131rt\u0131na) gelen ya\u011fmurlarla birle\u015fti\u011finde, daha fazla sivrisine\u011fin \u00fcremesine ve dang hummas\u0131 da dahil olmak \u00fczere viral hastal\u0131klar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na neden oldu. Peru’da bu y\u0131lki dang hummas\u0131 salg\u0131n\u0131nda 150’den fazla ki\u015fi \u00f6ld\u00fc.
\nAncak bu sonu\u00e7lar\u0131n hepsi elbette El Ni\u00f1o y\u00fcz\u00fcnden olmuyor. Sivrisinek kontrol\u00fcn\u00fcn olmamas\u0131 da dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok fakt\u00f6r bir salg\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc etkileyebilir. Colorado Denver \u00dcniversitesi’nden co\u011frafyac\u0131 Ivan Ram\u00edrez, “Mesele sadece bir sa\u011fl\u0131k sorunu de\u011fil. Birden fazla bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k salg\u0131n\u0131, halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 uzmanlar\u0131n\u0131n y\u00f6netmesi gereken karma\u015f\u0131k bir durumdur ve El Ni\u00f1o’nun tekrarlayan tehlikeleriyle birle\u015febilir\u201d diyor.
\nTennessee’deki Oak Ridge Ulusal Laboratuvar\u0131’nda co\u011frafyac\u0131 olan Assaf Anyamba, bu y\u0131l g\u00f6z\u00fcn\u00fc El Ni\u00f1o’nun etkilerinin \u00f6zellikle g\u00fc\u00e7l\u00fc olabilece\u011fi G\u00fcneydo\u011fu Asya’daki dang hummas\u0131 ve chikungunya gibi hastal\u0131k olgular\u0131na dikti. Ayr\u0131ca El Ni\u00f1o’nun Rift Valley hummas\u0131 ve di\u011fer hastal\u0131k salg\u0131nlar\u0131yla ili\u015fkilendirildi\u011fi do\u011fu Afrika’y\u0131 da izliyor. 2015-16’daki son b\u00fcy\u00fck El Ni\u00f1o s\u0131ras\u0131nda Anyamba ve meslekta\u015flar\u0131, d\u00fcnya genelinde bundan en \u00e7ok etkilenen b\u00f6lgelerde kronik hastal\u0131k salg\u0131nlar\u0131 kaydettiler. “B\u00fct\u00fcn fikir, El Ni\u00f1o’nun farkl\u0131 b\u00f6lgelerde nas\u0131l sonu\u00e7lar do\u011furabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rebilmek \u00fczerine kurulmal\u0131d\u0131r” diyor.
\nAsl\u0131nda t\u00fcm bu etkiler, \u0131s\u0131nan bir gezegen zemininde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Sidney’deki Avustralya ulusal ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015fu CSIRO’da iklim bilimci olan Nandini Ramesh, “Bu El Ni\u00f1o g\u00fc\u00e7l\u00fc olsun ya da olmas\u0131n, daha s\u0131cak bir atmosfer bir\u00e7ok etkiyi \u015fiddetlendirebilir” diyor. “\u00d6rne\u011fin, s\u0131cak hava dalgalar\u0131, orman yang\u0131nlar\u0131 veya tropikal kas\u0131rgalar, \u0131s\u0131nan bir d\u00fcnyada daha yo\u011fun ve zarar verici olmaktad\u0131r.”<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7eviren: Ebru Oktay D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc, yeni El Ni\u00f1o’nun Zika ve chikungunya gibi sivrisinek kaynakl\u0131 hastal\u0131klar\u0131 yeniden canland\u0131rabilece\u011fi konusunda uyar\u0131lar yap\u0131yor. Daha \u00f6nceden s\u0131cak okyanus sular\u0131nda olu\u015fan bir El Ni\u00f1o ata\u011f\u0131, Peru’da \u015fiddetli viral hastal\u0131k dang hummas\u0131 salg\u0131n\u0131na neden olmu\u015ftu. \u00dcrpertici s\u0131cakl\u0131klar Yakla\u015f\u0131k iki il\u00e2 yedi y\u0131lda bir tekrarlanan bir El Ni\u00f1o olay\u0131 s\u0131ras\u0131nda, tropik […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":58863,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,217,23],"tags":[8491,9042,8489],"class_list":["post-58862","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-cevre-bilimleri","category-iklim","tag-asiri-sicaklar","tag-el-nino","tag-sicak-hava-dalgasi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t