Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, beyin etkinli\u011fini kaydedebilen ve de\u011fi\u015ftirebilen ayg\u0131tlar\u0131n, mevcut insan haklar\u0131 kanunlar\u0131n\u0131 zorlayan mahremiyet sorunlar\u0131 yarataca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyorlar.
\nBilimsel ara\u015ft\u0131rmalar, zihin okumak benzeri bilimkurgu fikirlerini h\u0131zla ger\u00e7ek k\u0131l\u0131yor ve beyin okuma tekniklerinin, mahremiyet gibi insan haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in nas\u0131l d\u00fczenlenebilece\u011fi \u00fczerine kafa yoran etik uzmanlar\u0131 i\u00e7in belal\u0131 sorular \u00fcretiyor.
\n13 Temmuz\u2019da UNESCO \u2013 Birle\u015fmi\u015f Milletler E\u011fitim, Bilim ve K\u00fclt\u00fcr Kurumu taraf\u0131ndan organize edilen Paris bulu\u015fmas\u0131nda, n\u00f6robilimciler, etik uzmanlar\u0131 ve h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revlileri bu konuyu tart\u0131\u015ft\u0131lar. Delegeler, etkinli\u011fini izlemek ya da de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in beyinle do\u011frudan etkile\u015fime giren teknikler ve ayg\u0131tlar gibi n\u00f6roteknolojileri y\u00f6netme g\u00fczerg\u00e2h\u0131n\u0131 \u00e7izdiler.
\nTeknolojiler genellikle elektriksel ve g\u00f6rsel teknikleri kullan\u0131rlar ve Parkinson hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 tedavi etmek i\u00e7in kullan\u0131lan beyin eklentileri gibi t\u0131bben onaylanm\u0131\u015f ayg\u0131tlardan sanal ger\u00e7eklikte kullan\u0131lan giyilebilir ticari \u00fcrenlere kadar bir dizi ayg\u0131ta \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131rlar ve beyin verisini toplar veya kullan\u0131c\u0131lara yaz\u0131l\u0131m\u0131 kontrol etme izni verirler.
\nToplant\u0131da konu\u015fan, UNESCO\u2019nun sosyal ve be\u015feri bilimler yard\u0131mc\u0131-y\u00f6netici Gabriela Ramos, n\u00f6roteknolojiyi d\u00fczenlemek, \u201cteknolojik bir tart\u0131\u015fma de\u011fil, yasal ve sosyal bir tart\u0131\u015fma\u201d diyor.
\nN\u00f6roteknolojideki geli\u015fmeler, insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin i\u00e7eri\u011fini \u00e7\u00f6zebilen n\u00f6ro-g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme teknikleri ve beyne yerle\u015ftirilerek insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini metne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilen beyin-bilgisayar aray\u00fczlerini (BCI\u2019s) de i\u00e7eriyor.
\nAlan h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyor. UNESCO\u2019nun toplant\u0131da sunulan en son raporu, n\u00f6roteknolojiyle ilgili patent say\u0131s\u0131n\u0131n 2015-2020 aras\u0131nda her y\u0131l ikiye katland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Rapora g\u00f6re alana yat\u0131r\u0131m 2010-2020 aras\u0131nda 22 kat artt\u0131. N\u00f6roteknoloji art\u0131k 33 milyar dolarl\u0131k bir end\u00fcstri.<\/p>\n
Cihaz bollu\u011fu<\/strong> N\u00f6rohaklar\u0131n gereklili\u011fi<\/strong> Somut de\u011fi\u015fim<\/strong> Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, beyin etkinli\u011fini kaydedebilen ve de\u011fi\u015ftirebilen ayg\u0131tlar\u0131n, mevcut insan haklar\u0131 kanunlar\u0131n\u0131 zorlayan mahremiyet sorunlar\u0131 yarataca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyorlar. Bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar, zihin okumak benzeri bilimkurgu fikirlerini h\u0131zla ger\u00e7ek k\u0131l\u0131yor ve beyin okuma tekniklerinin, mahremiyet gibi insan haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in nas\u0131l d\u00fczenlenebilece\u011fi \u00fczerine kafa yoran etik uzmanlar\u0131 i\u00e7in belal\u0131 sorular \u00fcretiyor. 13 Temmuz\u2019da UNESCO \u2013 Birle\u015fmi\u015f Milletler E\u011fitim, Bilim […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":59465,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,212],"tags":[9146,4695,400,9147],"class_list":["post-59464","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-bilissel-bilimler","tag-noroteknoloji","tag-parkinson","tag-yapay-zeka","tag-zihin-okuma"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\nD\u00fczenlemeye ihtiya\u00e7 duyulan bir alan, n\u00f6roteknolojilerin potansiyel olarak bireylerin profilini \u00e7\u0131karmada kullan\u0131lmas\u0131 ve insanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini Orwellyen manip\u00fcle etme fikri.
\nToplant\u0131ya kat\u0131lan, Kuzey Carolina Durham\u2019daki Duke \u00dcniversitesi\u2019nden etik uzman\u0131 Nita Farahany, siyasi ve ticari kazan\u00e7 elde etmek i\u00e7in ki\u015fisel verilerin kurumsal ve politik akt\u00f6rler taraf\u0131ndan zaten kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir dijital d\u00fcnyaya, beyin izleme ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n kitlesel pazar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ilave olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.
\nPolitika \u00fcretenler, n\u00f6roteknolojilerin yararlar\u0131yla ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 k\u0131s\u0131tlamaks\u0131z\u0131n onlar\u0131n potansiyel zararlar\u0131na kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flayan d\u00fczenlemeler olu\u015fturma zorlu\u011fuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yalar. Farahany, medikal ve t\u00fcketici \u00fcr\u00fcnlerinin ayr\u0131 zorluklar\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.
\nKlinik kullan\u0131ma y\u00f6nelik \u00fcr\u00fcnler, b\u00fcy\u00fck oranda ila\u00e7lar ve t\u0131bbi cihazlarla ilgili mevcut d\u00fczenlemelere tabi. \u00d6rne\u011fin, epilepsisi olan insanlar\u0131n beyin etkinliklerini izleyen ve potansiyel n\u00f6betleri bast\u0131rmak i\u00e7in beyinlerini uyaran bir sistem klinikte kullan\u0131l\u0131yor. Fel\u00e7li insanlar\u0131n sadece d\u00fc\u015f\u00fcncelerini kullanarak, harici cihazlar\u0131 y\u00f6netmelerine izin veren, beyne eklenmi\u015f BCI vb. daha geli\u015fmi\u015f ayg\u0131tlar ise deneme a\u015famas\u0131nda.
\nAma ticari cihazlar, etik uzmanlar\u0131nca daha acil kayg\u0131 verici olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorlar. Start-uplardan teknoloji devlerine kadar \u015firketler, n\u00f6ral etkinli\u011fin farkl\u0131 bi\u00e7imlerini kaydedecek ve \u00fcreticilerine bu bilgilere eri\u015fme izin verecek kulakl\u0131klar, bileklikler ve kulak i\u00e7i kulakl\u0131klar geli\u015ftiriyor.
\nBu verilerin mahremiyeti anahtar bir konu. New York City\u2019deki Columbia \u00dcniversitesi\u2019nden n\u00f6robilimci Rafael Yuste, toplant\u0131da bir konu\u015fma yaparak, kurucular\u0131ndan oldu\u011fu Neurorights Vakf\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan yay\u0131nlanmam\u0131\u015f bir analizde, 18 \u015firketin t\u00fcketicilere sundu\u011fu n\u00f6roteknolojilerde, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u015firkete beyin verilerinin sahipli\u011fini vermesini gerektiren \u015fart ve ko\u015fullar bulduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Bu firmalar\u0131n biri hari\u00e7 hepsi, bu verileri \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflarla payla\u015fma hakk\u0131n\u0131 sakl\u0131 tutuyor. Yuste, \u201cBen bunu y\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131k olarak tan\u0131mlar\u0131m\u201d diyor, \u201cd\u00fczenleme eksikli\u011fini yans\u0131t\u0131yor.\u201d
\nFarahany, bu \u00fcr\u00fcnler i\u00e7in potansiyel pazar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve \u015firketlerin yak\u0131nda insanlar\u0131n n\u00f6ral verilerinden yararlanma pe\u015finde ko\u015facaklar\u0131 verili kabul edilirse, bu ticari cihazlar\u0131n d\u00fczenlenmesi gere\u011finin aciliyetinin anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
\nToplant\u0131da ele al\u0131nan bir di\u011fer ba\u015fl\u0131k da, n\u00f6ral etkinli\u011fi manip\u00fcle etme ve kaydetme becerisinin, mevcut insan haklar\u0131na meydan okudu\u011fuydu. Baz\u0131 konu\u015fmac\u0131lar, mahremiyet hakk\u0131 gibi mevcut insan haklar\u0131n\u0131n bu inovasyonu kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunurken, di\u011ferleri de\u011fi\u015fimin gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.
\n\u0130ki ara\u015ft\u0131rmac\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflara ki\u015finin n\u00f6ral etkinli\u011fine eri\u015filebilmesine ve onu etkileyebilmesine kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flayan \u201cn\u00f6rohaklar\u201d fikrini tart\u0131\u015ft\u0131lar.
\nToplant\u0131da, Almanya M\u00fcnih Teknik \u00dcniversitesi\u2019nden felsefeci Marcello Lenca, \u201cN\u00f6rohaklar hem negatif hem pozitif \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler olabilir\u201d diye konu\u015ftu. \u00d6rne\u011fin negatif \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, sahip oldu\u011funuz beyin verilerinize izinsiz girilmesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmak olabilir. Pozitif \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ise, de\u011ferli bir t\u0131bbi teknolojiye e\u015fit olarak eri\u015fme becerisi olabilir.
\nYuste ve meslekta\u015flar\u0131 be\u015f ana n\u00f6rohak \u00f6neriyor: Zihinsel mahremiyet hakk\u0131, ki\u015fili\u011fi de\u011fi\u015ftiren manip\u00fclasyonlara kar\u015f\u0131 korunma, \u00f6zg\u00fcr irade ve \u00f6zg\u00fcr karar vermenin korunmas\u0131, zihinsel g\u00fc\u00e7lendirmeye adil eri\u015fim ve n\u00f6roteknolojinin merkezde oldu\u011fu algoritmalardaki \u00f6nyarg\u0131lardan korunma. Yuste ve Lenca, \u00f6nerilerinin beyin okuma d\u00fczenlemelerine ve insan haklar\u0131 anla\u015fmalar\u0131na y\u00f6nelik zorluklar hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmaya ili\u015fkin bilgi vermi\u015f olmas\u0131n\u0131 umuyor.<\/p>\n
\nAralar\u0131nda \u015eili, \u0130spanya, Slovenya ve Suudi Arabistan\u2019\u0131n oldu\u011fu \u00fclkeler, d\u00fczenlemelerle ilgili geli\u015ftirmelere ba\u015flad\u0131lar ve bu \u00fclkelerin toplant\u0131daki temsilcileri, \u00fclkeleriinn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131lar. \u015eili \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor; \u00e7\u00fcnk\u00fc 2021\u2019de n\u00f6roteknolojinin yasal g\u00f6zetime ihtiyac\u0131 oldu\u011funu kabul etmek i\u00e7in anayasas\u0131n\u0131 g\u00fcncelleyen ilk \u00fclke oldu.
\n\u015eili\u2019nin bilim ve teknolojiden sorumlu h\u00fck\u00fcmet yetkilisi Carolina Gainza Cort\u00e9s, yeni yasalar geli\u015ftirdiklerini ve kanun koyucular\u0131n teknolojinin yararlar\u0131 i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmalara izin verilirken insan haklar\u0131n\u0131 nas\u0131l koruyacaklar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131.
\nUNESCO\u2019ya \u00fcye devletler i\u00e7in bir sonraki ad\u0131m, Kas\u0131m ay\u0131nda, UNESCO\u2019nun yapay zek\u00e2 i\u00e7in nihaile\u015ftirmek \u00fczere oldu\u011fu, \u00fcye \u00fclkelerin mevzuat uygulamalar\u0131na yard\u0131m eden k\u0131lavuza benzer bi\u00e7imde, n\u00f6roteknolojide de k\u00fcresel k\u0131lavuzlar \u00fcretilmesi organizasyonunun yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 oylamak olacak.
\nFarahany, \u201cUmudum etik ilkelerden somut, yasal \u00e7er\u00e7evelere ge\u00e7memizdir\u201d diyor ve ekliyor, \u201cN\u00f6roteknoloji konusunda ge\u00e7 kalm\u0131\u015f say\u0131lmay\u0131z; hen\u00fcz toplum \u00f6l\u00e7e\u011fine ula\u015fmad\u0131.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"