2023 y\u0131l\u0131nda Galler Ulusal Astronomi Kongresi’nde sunulan ve yak\u0131n zamanda Physical Review Dergisi’nde yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fma, bilgisayar sim\u00fclasyonlar\u0131n\u0131 kullanarak farkl\u0131 karanl\u0131k madde t\u00fcrlerinin bulundu\u011fu konumlarda k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgan\u0131n nas\u0131l yay\u0131l\u0131m g\u00f6sterece\u011fini inceledi.
\nBulgular\u0131 karadelik birle\u015fim olaylar\u0131n\u0131n gelecek nesil k\u00fctle\u00e7ekimsel dalga g\u00f6zlemevlerinden al\u0131nacak veriler elde edilene kadar karanl\u0131k maddenin k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalarla nas\u0131l etkile\u015fimlerde bulundu\u011funu daha yak\u0131ndan anlamay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor.
\nKozmologlar karanl\u0131k maddenin kozmosu alg\u0131lamakla aram\u0131zdaki yolun en b\u00fcy\u00fck kay\u0131p par\u00e7as\u0131 oldu\u011funa inan\u0131yorlar. Evrendeki maddenin %85 civar\u0131n\u0131n karanl\u0131k madde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrken, bu gizemli nesnenin do\u011fas\u0131 ise halen bir muamma. Bu muamman\u0131n i\u00e7inde cevaps\u0131z pek \u00e7ok soru var. Mesela karanl\u0131k madde par\u00e7ac\u0131klar\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fabilir mi, leptonlardan m\u0131 kuartklardan m\u0131 yoksa bir t\u00fcr n\u00f6trinodan m\u0131 olu\u015fuyor, ba\u015fka maddelerin direkt i\u00e7inden mi ge\u00e7iyorlar gibi.
\nBu sorular\u0131 anlayabilmek i\u00e7in biliminsanlar\u0131 g\u00f6kadalar\u0131 olu\u015fturan yo\u011fun madde bulutlar\u0131n\u0131n etraf\u0131nda karanl\u0131k madde ile dolu oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen halo olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lgelere bakmak oluyor. E\u011fer ki karanl\u0131k madde n\u00f6trinolar gibi ba\u015fka maddelerle \u00e7arp\u0131\u015f\u0131yorsa o halde halo civar\u0131nda sa\u00e7\u0131lan maddenin g\u00f6r\u00fclmesi gerekir. Bu durum da sa\u00e7\u0131lan maddeler y\u00fcz\u00fcnden daha az g\u00f6k ada olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Fakat bu y\u00f6ntemle ilgili sorun bu t\u00fcr yap\u0131lar o kadar k\u00fc\u00e7\u00fck ve bizden o kadar uzak ki, elimizdeki en iyi teleskoplarla bile yakalamak \u00e7ok zor.
\n\u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 yapan ekip, k\u00fctle\u00e7ekimse dalga verilerinde g\u00f6r\u00fclen k\u00fc\u00e7\u00fck dalgalanmalara bakarak geni\u015f-\u00f6l\u00e7ekli evren yap\u0131s\u0131nda karanl\u0131k madde bulunan b\u00f6lgelerden ge\u00e7en k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgan\u0131n bu t\u00fcr bir etkiye sebep olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131yorlar.
\n\u015eimdilik bu t\u00fcr k\u00fc\u00e7\u00fck dalgalanmalar\u0131 yakalamak m\u00fcmk\u00fcn olmasa da gelecekte yeni nesil k\u00fctle\u00e7ekimsel dalga g\u00f6zlemevleri in\u015fa edilmesiyle bu t\u00fcr etkiler g\u00f6zlemlenebilir ve eldeki sim\u00fclasyon verileriyle uyumlar\u0131 izlenebilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
2023 y\u0131l\u0131nda Galler Ulusal Astronomi Kongresi’nde sunulan ve yak\u0131n zamanda Physical Review Dergisi’nde yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fma, bilgisayar sim\u00fclasyonlar\u0131n\u0131 kullanarak farkl\u0131 karanl\u0131k madde t\u00fcrlerinin bulundu\u011fu konumlarda k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgan\u0131n nas\u0131l yay\u0131l\u0131m g\u00f6sterece\u011fini inceledi. Bulgular\u0131 karadelik birle\u015fim olaylar\u0131n\u0131n gelecek nesil k\u00fctle\u00e7ekimsel dalga g\u00f6zlemevlerinden al\u0131nacak veriler elde edilene kadar karanl\u0131k maddenin k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalarla nas\u0131l etkile\u015fimlerde bulundu\u011funu daha yak\u0131ndan anlamay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. […]<\/p>\n","protected":false},"author":512,"featured_media":59694,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,19,26],"tags":[9225,1084,8329],"class_list":["post-59684","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-guc-spektrumu","tag-karanlik-madde","tag-kutlecekimsel-dalga"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59684","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/512"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=59684"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59684\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/59694"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=59684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=59684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=59684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}