{"id":59739,"date":"2023-08-11T00:00:53","date_gmt":"2023-08-10T21:00:53","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=59739"},"modified":"2023-08-17T21:51:27","modified_gmt":"2023-08-17T18:51:27","slug":"nasil-bilirdik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/08\/11\/nasil-bilirdik","title":{"rendered":"Nas\u0131l bilirdik?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n<p>Ya\u015fam\u0131n pek \u00e7ok boyutu var; insan bu boyutlar\u0131n her birinde ya\u015far. Politik ya\u015fam\u0131 vard\u0131r, meslek ya\u015fam\u0131, aile ya\u015fam\u0131, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnsel ya\u015fam\u0131, varsa sanatsal veya bilimsel ya\u015fam\u0131\u2026<\/p>\n<p>\u0130nsan\u0131n bu ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n herhangi birinde her zaman do\u011fru tutum almas\u0131 olas\u0131 de\u011fildir. \u00c7alkant\u0131lar, bunal\u0131mlar, gidi\u015f-geli\u015fler, belirsizlikler, pi\u015fmanl\u0131klar ya\u015far; irili-ufakl\u0131 bir s\u00fcr\u00fc hata yapar; dersler \u00e7\u0131kar\u0131r veya \u00e7\u0131karamaz\u2026 Ya\u015fam b\u00f6yle bir \u015feydir. Asl\u0131nda deneyim dedi\u011fimiz \u015fey, ba\u015far\u0131lar\u0131n birikiminden \u00e7ok, yap\u0131lan hatalardan \u00e7\u0131kar\u0131lan derslerdir. Belli bir ya\u015fa ula\u015fm\u0131\u015f herkes, kendisiyle bar\u0131\u015f\u0131k olma olgunlu\u011funa eri\u015fmi\u015fse e\u011fer, bu ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n herhangi birindeki ge\u00e7mi\u015fine d\u00fcr\u00fcst\u00e7e yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda bunu g\u00f6recektir. \u00d6rne\u011fin birer sosyalist olarak hangimiz politik ge\u00e7mi\u015flerimizde hep do\u011fru tutum ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 iddia edebiliriz? \u00d6yle olsayd\u0131 durum b\u00f6yle mi olurdu? Ya \u00f6zel hayat\u0131m\u0131zda, d\u00fc\u015f\u00fcnsel ya\u015fam\u0131m\u0131zda? \u0130nsan bu muhasebeleri, \u201chadi bana eyvallah\u201d demeden \u00f6nce, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca yapabilmeli. Yoksa ba\u015fkalar\u0131 yapar ve b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla yanl\u0131\u015f yapar.<\/p>\n<p>Hele insan\u0131n bu ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcnde birden hep do\u011fru tutum alabilmesi, e\u011fer bir Aziz veya Azize de\u011filse, bu da yetmez Tanr\u0131 de\u011filse, olas\u0131l\u0131k d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Hatta \u00e7ok \u00e7eli\u015fik durumlar da ya\u015fanabilir. \u00c7ok sevdi\u011finiz bir sanat\u00e7\u0131 uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131d\u0131r \u00f6rne\u011fin\u2026 B\u00fcy\u00fck bir zevkle okudu\u011funuz, dizelerini ezbere bildi\u011finiz bir \u015fair, e\u015fine d\u00fczenli olarak \u015fiddet uygulamaktad\u0131r \u00f6rne\u011fin\u2026 Bilimsel devrimin simgesi olan bilimcimiz, zora geldi\u011finde bilimsel bulgular\u0131ndan vazge\u00e7ivermi\u015ftir \u00f6rne\u011fin\u2026 B\u00fcy\u00fck ayd\u0131nlanma filozofumuz, siyahilere kar\u015f\u0131 \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k yapmaktad\u0131r \u00f6rne\u011fin\u2026 B\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm\u00fcz \u00f6zel hayat\u0131nda bir s\u00fcr\u00fc haltlar yemi\u015ftir \u00f6rne\u011fin\u2026 Size b\u00fcy\u00fck heyecanlar ya\u015fatm\u0131\u015f bir sporcu, bir tacizci \u00e7\u0131kabilir \u00f6rne\u011fin\u2026 \u00d6rnek ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z, yolunu izledi\u011finiz politikac\u0131, bir bakm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z narsist \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r \u00f6rne\u011fin\u2026 Emin olun, herkesin ama herkesin, ya\u015fam\u0131n b\u00fct\u00fcn bu boyutlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, mutlaka defolu taraflar\u0131 bulunacakt\u0131r. B\u0131rak\u0131n b\u00f6yle \u00fcnl\u00fc ki\u015fileri, kendinize bak\u0131n d\u00fcr\u00fcst\u00e7e; nedir vaziyet?<\/p>\n<p>Peki, totalde nas\u0131l de\u011ferlendirece\u011fiz bu insanlar\u0131? Bu soru zaten temel sorumuz; \u015fimdilik bir kenarda kals\u0131n.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>\u0130nsan ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli boyutlar\u0131 oldu\u011fu gibi, bir de d\u00f6nemleri var. Bir insan\u0131n 20\u2019li ya\u015flarda yapt\u0131klar\u0131yla 40\u2019l\u0131-50\u2019li ya\u015flarda yapt\u0131klar\u0131 ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctle de\u011ferlendirilebilir mi? Okumalar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7o\u011fu zaman dincilerin <em>Kuran<\/em>\u2019\u0131 okudu\u011fu gibi yap\u0131yoruz. Zamandan azade mutlak do\u011frular i\u00e7eren metinlermi\u015f gibi\u2026 Gen\u00e7 Marx\u2019\u0131n yazd\u0131klar\u0131yla olgun Marx\u2019\u0131n yazd\u0131klar\u0131n\u0131 ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctle de\u011ferlendirebilir miyiz \u00f6rne\u011fin? Bu, Marx\u2019a haks\u0131zl\u0131k olmaz m\u0131? 1848 devrimlerini veya 1871 Paris Kom\u00fcn\u00fcn\u00fc ya\u015fam\u0131\u015f Marx\u2019la ya\u015famam\u0131\u015f Marx ayn\u0131 olabilir mi?<\/p>\n<p>B\u0131rak\u0131n Marx\u2019\u0131, kendinize bak\u0131n. 18-20 ya\u015flarda yapt\u0131klar\u0131n\u0131zla\/d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinizle olgun ya\u015flarda yapt\u0131klar\u0131n\u0131z\/d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleriniz ne kadar farkl\u0131d\u0131r de\u011fil mi? Farkl\u0131 de\u011filse, profesyonel bir deste\u011fe ihtiyac\u0131n\u0131z var demektir zaten.<\/p>\n<p>Demek ki bir insan\u0131 de\u011ferlendirirken onun ya\u015fam d\u00f6nemlerini, ya\u015fam\u0131 i\u00e7inde edindi\u011fi birikimleri dikkate almak gerekir. Koca adam\u0131 gen\u00e7lik d\u00f6neminde yapt\u0131klar\u0131yla de\u011ferlendirmek b\u00fcy\u00fck haks\u0131zl\u0131k. Bunu da bir kenara not edelim.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>\u0130\u015fin bir de tarihsel boyutu var; \u00f6zellikle tarihsel ki\u015filikleri ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda. Ki\u015fiyi, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak de\u011ferlendirebilir miyiz? Tarihselcili\u011fi (daha do\u011frusu tarihsel materyalizmi) g\u00f6z ard\u0131 etmek bir ayd\u0131n metafizi\u011fidir.<\/p>\n<p>Her d\u00fc\u015f\u00fcnce, her eylem ve her ki\u015fi i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 maddi ko\u015fullarla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Kimse, en \u00fctopiklerimiz bile, \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 a\u015famaz; o \u00e7a\u011f\u0131n elverdi\u011fi ko\u015fullarla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Olumlulu\u011fu\/olumsuzlu\u011fu, ilericili\u011fi\/gericili\u011fi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirilmelidir. Ge\u00e7mi\u015f, bug\u00fcn\u00fcn ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 birikimin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendirilemez. Spartak\u00fcs\u2019\u00fc sosyalist devrim hedefleyememekle, Marx\u2019\u0131 emperyalizmi g\u00f6rememekle, Newton\u2019u g\u00f6relili\u011fi ve kuantumu ke\u015ffedememekle vb. ele\u015ftirmek sa\u00e7ma olur.<\/p>\n<p>K\u0131sacas\u0131, de\u011ferlendirmelerimizi yaparken tarihsellik ilkesini g\u00f6z ard\u0131 etmek, bizi sa\u00e7malamaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Peki, bir ki\u015fiyi de\u011ferlendirirken \u00f6l\u00e7\u00fctlerimiz neler olacakt\u0131r? Yukar\u0131da yazd\u0131klar\u0131m\u0131zdan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi \u00f6znellik tuzaklar\u0131na \u00e7ok a\u00e7\u0131k, zor bir sorudur bu. Nispeten nesnel bir \u00f6l\u00e7\u00fct, ki\u015fiyi esas olarak iddia sahibi oldu\u011fu alanda yap\u0131p ettikleri ile de\u011ferlendirmek; di\u011fer alanlarda ise ya\u015fam\u0131n\u0131 belirleyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00fcy\u00fck hatalar yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131na bakmakt\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00fcncel bir \u00f6rnek oldu\u011fu i\u00e7in Erkin Koray\u2019\u0131 ele alal\u0131m. \u201cErkin Koray kimdir?\u201d diye soruldu\u011funda hangi yan\u0131t daha nesnel ve hakkaniyetlidir: \u201cAnadolu rock ak\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen temsilcilerinden pop\u00fcler bir sanat\u00e7\u0131d\u0131r\u201d yan\u0131t\u0131 m\u0131, \u201cMHP\u2019li bir fa\u015fisttir\u201d yan\u0131t\u0131 m\u0131? Evet, Erkin Koray bir zamanlar MHP\u2019nin gecelerine kat\u0131lm\u0131\u015f, MHP\u2019ye oy verme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapm\u0131\u015f bir ki\u015fidir. Ama onun ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kan y\u00f6n\u00fc MHP\u2019lili\u011fi midir? S\u00f6yledi\u011fi \u015fark\u0131larda, yapt\u0131\u011f\u0131 bestelerde, etnik T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin, fa\u015fizmin, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n temalar\u0131n\u0131 m\u0131 i\u015flemi\u015ftir? Bize g\u00f6re MHP sempatizanl\u0131\u011f\u0131 Erkin Koray\u2019\u0131n bir defosudur. Ama onun ya\u015fam\u0131n\u0131, ki\u015fili\u011fini belirleyen bir defo de\u011fil. Erkin Koray siyasi tutumuyla \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir ki\u015filik de de\u011fildir; bu alanda hi\u00e7bir iddias\u0131 yoktur. Onun iddias\u0131 sanat ve m\u00fczik alan\u0131d\u0131r. Ve o alanda da hepimizin ya\u015fam\u0131na bir bi\u00e7imde dokunmu\u015f, herkesin haz duyarak dinledi\u011fi \u015fark\u0131lar bestelemi\u015f, s\u00f6ylemi\u015f pop\u00fcler bir sanat\u00e7\u0131d\u0131r. Politik tercihlerini be\u011fenmeyebiliriz, ki\u015fili\u011fini dengesiz bulabiliriz, bu y\u00f6nleri nedeniyle ondan pek hazzetmeyebiliriz, bunlar anla\u015f\u0131labilir, ama \u201cErkin Koray fa\u015fistti\u201d demek ne hakkaniyetli ne de nesnel bir tutum olur.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin Francis Bacon kimdir? Bilimsel devrimin felsefi temellerini ortaya koymu\u015f, bilimsel y\u00f6ntemin ilk kez sistematik ilkelerini olu\u015fturmu\u015f b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr m\u00fc; yoksa g\u00f6revini s\u00fcrekli k\u00f6t\u00fcye kullanm\u0131\u015f, dostlar\u0131n\u0131 kay\u0131rm\u0131\u015f, r\u00fc\u015fvet\u00e7i bir adalet bakan\u0131 m\u0131? \u0130kisi de do\u011fru. Peki, tarih h\u00fckm\u00fcn\u00fc hangi noktada vermi\u015f; biz bug\u00fcn hangi y\u00f6n\u00fcyle an\u0131yoruz Bacon\u2019\u0131? \u00dcstelik Bacon\u2019\u0131n defosu da hayli belirleyici, ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir y\u00f6n\u00fc. Erkin Koray bari ne MHP y\u00f6neticili\u011fi yapt\u0131 ne MHP\u2019nin bakan\u0131 oldu ne de fa\u015fist katliamlara kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u201cTanr\u0131\u2019n\u0131n iyi bir ruhu simsiyah bir bedene yerle\u015ftirebilece\u011fini sanm\u0131yorum\u201d diyen Montesquieu\u2026 \u201cZenci m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7ok yiyen, buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00e7ok az \u00e7al\u0131\u015fan bir hayvand\u0131r\u201d diyen Benjamin Franklin\u2026 Zencileri do\u011fu\u015ftan \u201ceksik ak\u0131ll\u0131\u201d bulan Kant\u2026 Beyaz d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u0131rktan \u00f6nemli bir eylem, d\u00fc\u015f\u00fcnce, sanat, bilim insan\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen David Hume\u2026 Yass\u0131 burunlar\u0131, d\u00fc\u015f\u00fck zek\u00e2lar\u0131yla zencileri \u00f6teki insanlardan apayr\u0131 bir t\u00fcr olarak g\u00f6ren Voltaire\u2026 \u00dcstelik sosyalist parti kongresinde \u201cben \u00f6nce bir Beyaz\u0131m, sonra sosyalistim\u201d diye konu\u015fan Jack London\u2026 Bunlar\u0131n hepsini \u201ckafatas\u00e7\u0131, \u0131rk\u00e7\u0131, fa\u015fist\u201d olarak m\u0131 tan\u0131yoruz?<\/p>\n<p>Galilei\u2019yi \u201ckorkak bir oport\u00fcnist\u201d, Newton\u2019u \u201c\u015farlatan bir simyac\u0131\u201d, Lavoisier\u2019i \u201ckralc\u0131 bir devrim d\u00fc\u015fman\u0131\u201d (Kafas\u0131n\u0131 giyotine kapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r) olarak m\u0131 tan\u0131yoruz? Ki\u015filerin, esas katk\u0131 yapt\u0131klar\u0131 alanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki alanlar\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kararak de\u011ferlendirirsek, emin olun kimse kalmaz. Buna sosyalist liderler, politikac\u0131lar, sanat\u00e7\u0131lar, edebiyat\u00e7\u0131lar, bilimciler de dahil. Hele bir de \u00f6zel hayatlara girersek, hi\u00e7 \u00e7\u0131kamay\u0131z i\u015fin i\u00e7inden\u2026<\/p>\n<p>Demek ki daha sakin, daha nesnel, daha tarihsel de\u011ferlendirmelere ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Tarih h\u00fckm\u00fcn\u00fc verirken hem \u00e7ok ac\u0131mas\u0131zd\u0131r hem de \u00e7ok ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc, vefal\u0131 ve vicdanl\u0131. Burada tam tarif edemedi\u011fimiz -belki toplumun ortalamas\u0131 taraf\u0131ndan belirlenen- bir e\u015fik var. O e\u015fik ge\u00e7ildi mi \u00e7\u00f6pl\u00fcklerden \u00e7\u00f6pl\u00fck be\u011fen. Ama ge\u00e7mediysen o e\u015fi\u011fi, tarih \u00e7ok affedicidir, seni m\u00fczesinin nadide bir k\u00f6\u015fesine koyar. \u201cAkrebin g\u00f6zleri\u201dni dinlerken co\u015fuyorsak, \u201cFesuphanallah\u201d\u0131 dinlerken g\u00fcl\u00fcms\u00fcyorsak, \u201c\u00d6yle bir ge\u00e7er zaman ki\u201dyi dinlerken an\u0131lara dal\u0131yorsak, Erkin Koray o e\u015fi\u011fi ge\u00e7memi\u015ftir; hatas\u0131yla sevab\u0131yla \u201ciyi bilirdik\u201d onu.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Bir noktaya daha de\u011finmeden ge\u00e7emeyece\u011fim: Baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n kom\u00fcnistli\u011fi, ancak, kendilerinden ba\u015fka herkes ya kapitalist ya da kapitalizm uzla\u015fmac\u0131s\u0131 oldu\u011fu zaman kan\u0131tlanabiliyor. Kom\u00fcnistli\u011fi, sadece kendilerinin ula\u015fabilece\u011fi ulvi bir p\u00fcr-i pakl\u0131k, ahlaki bir kimlik olarak anl\u0131yorlar. \u0130deolojiler d\u00fcnyas\u0131nda, idealar d\u00fcnyas\u0131nda, mutlak do\u011frular d\u00fcnyas\u0131nda, olgular d\u00fcnyas\u0131nda de\u011fil \u201colmas\u0131 gerekenler\u201d d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015f\u0131yorlar. Oysa \u00f6yle bir d\u00fcnyada ne bir grev olabilir ne de Haziran Direni\u015fi gibi bir eylemlilik; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn bunlar bin bir defoyla dolu. Ne kadar birle\u015fmezlerse, benzemezlerse, kendilerini ne kadar ay\u0131r\u0131rlarsa o kadar kom\u00fcnist olduklar\u0131n\u0131 san\u0131yorlar. Neredeyse, sosyalist bir \u00fclkede ya\u015fasalar, \u201csosyalizm kapitalizmle uzla\u015fmakt\u0131r, biz kom\u00fcnistiz\u201d diyecekler.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Belki de en iyi \u00f6l\u00e7\u00fct insan\u0131n kendisine bakmas\u0131d\u0131r. Ya\u015fam\u0131n pek \u00e7ok alan\u0131nda hi\u00e7 mi defolu bir yan\u0131n\u0131z yok? E\u011fer yoksa, bu en b\u00fcy\u00fck defo demektir. Hi\u00e7 hata yapmam\u0131\u015f bir insan, ne ac\u0131!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ender Helvac\u0131o\u011flu Ya\u015fam\u0131n pek \u00e7ok boyutu var; insan bu boyutlar\u0131n her birinde ya\u015far. Politik ya\u015fam\u0131 vard\u0131r, meslek ya\u015fam\u0131, aile ya\u015fam\u0131, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnsel ya\u015fam\u0131, varsa sanatsal veya bilimsel ya\u015fam\u0131\u2026 \u0130nsan\u0131n bu ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n herhangi birinde her zaman do\u011fru tutum almas\u0131 olas\u0131 de\u011fildir. \u00c7alkant\u0131lar, bunal\u0131mlar, gidi\u015f-geli\u015fler, belirsizlikler, pi\u015fmanl\u0131klar ya\u015far; irili-ufakl\u0131 bir s\u00fcr\u00fc hata yapar; dersler \u00e7\u0131kar\u0131r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":59740,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[5247,9251],"class_list":["post-59739","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-nasil-bilirdil"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59739","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=59739"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59739\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/59740"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=59739"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=59739"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=59739"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}