Bu herkes i\u00e7in ama \u00f6zellikle \u00e7ocuklar i\u00e7in zararl\u0131 bir durum. Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7ocuklara Yard\u0131m Fonu iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini \u00e7ocuk haklar\u0131 krizi olarak adland\u0131r\u0131yor. \u00d6rg\u00fct, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda 1 milyar \u00e7ocu\u011fun – t\u00fcm \u00e7ocuklar\u0131n neredeyse yar\u0131s\u0131 – iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece y\u00fcksek risk alt\u0131nda oldu\u011funu tahmin ediyor. Bu, bu \u00e7ocuklar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fimdi ve ya\u015famlar\u0131 boyunca tehdit ediyor.
\nColumbia \u00dcniversitesi’nden \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 bilimcisi Frederica Perera, \u00e7ocuklar\u0131n fetal d\u00f6nemden ergenli\u011fe kadar devam eden geli\u015fiminin, \u00e7evre \u00fczerinde iklimle ilgili etkilerden kaynaklanan sa\u011fl\u0131k zararlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00f6zellikle savunmas\u0131z olmalar\u0131n\u0131n bir nedeni oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.
\n1998’de Columbia \u00c7ocuk \u00c7evre Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Merkezi’ni kuran Perera Science News, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve \u00e7ocuklar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve esenli\u011fi, kimin en y\u00fcksek risk alt\u0131nda oldu\u011fu konusundaki e\u015fitsizlikler ve bu erken zararlar\u0131n ya\u015fam boyu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 neden tehlikeye att\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda konu\u015ftu.<\/p>\n
SN: \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin \u0131s\u0131 dalgalar\u0131 ve orman yang\u0131n\u0131 duman\u0131 gibi \u00e7evre \u00fczerindeki etkiler \u00e7ocuklar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiler? SN: \u00c7ocuklar\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerinden yeti\u015fkinlere g\u00f6re daha y\u00fcksek risk alt\u0131nda olmas\u0131n\u0131n baz\u0131 fizyolojik nedenleri nelerdir? SN: \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00e7ocuklar\u0131n ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiler? SN: Hangi \u00e7ocuklar\u0131n \u00e7evre \u00fczerindeki iklimle ilgili etkilerden en fazla risk alt\u0131nda oldu\u011fu konusunda ne t\u00fcr e\u015fitsizlikler var?<\/strong> SN: \u00c7ocuklara verilen bu erken sa\u011fl\u0131k zararlar\u0131, ilerideki ya\u015famlar\u0131 i\u00e7in ne anlama geliyor?<\/strong> Bu herkes i\u00e7in ama \u00f6zellikle \u00e7ocuklar i\u00e7in zararl\u0131 bir durum. Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7ocuklara Yard\u0131m Fonu iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini \u00e7ocuk haklar\u0131 krizi olarak adland\u0131r\u0131yor. \u00d6rg\u00fct, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda 1 milyar \u00e7ocu\u011fun – t\u00fcm \u00e7ocuklar\u0131n neredeyse yar\u0131s\u0131 – iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece y\u00fcksek risk alt\u0131nda oldu\u011funu tahmin ediyor. Bu, bu \u00e7ocuklar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fimdi ve ya\u015famlar\u0131 boyunca tehdit […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":59755,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,217],"tags":[9252,309,2178,8418,2025],"class_list":["post-59754","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-cevre-bilimleri","tag-cocuk-sagligi","tag-iklim-degisikligi","tag-insan-sagligi","tag-kuresel-iklim-krizi","tag-kuresel-isinma"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n<\/strong>Perera:<\/strong> \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin ve hava kirlili\u011finin \u00e7ocuklar \u00fczerindeki etkilerinden bahsederken asl\u0131nda bebeklik, \u00e7ocukluk ve hatta ergenli\u011fin yan\u0131 s\u0131ra cenin d\u00f6nemini de hesaba katmam\u0131z gerekiyor \u00e7\u00fcnk\u00fc beyin ve di\u011fer sistemler t\u00fcm bu d\u00f6nemlerde geli\u015fiyor.
\n\u00c7ok say\u0131da sa\u011fl\u0131k riski vard\u0131r. \u015eiddetli s\u0131caklar erken do\u011fumlara sebep oluyor ve bebeklerle \u00e7ocuklarda \u0131s\u0131ya ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcmlere, hastal\u0131klara neden oluyor. \u00c7ocuklar ayn\u0131 zamanda \u015fiddetli hava olaylar\u0131ndan da mustarip. Fiziksel yaralanma ve ayr\u0131ca psikolojik travma ya\u015f\u0131yorlar. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi nedeniyle daha uzun polen mevsimleri daha fazla alerjiye ve ast\u0131ma neden oluyor. Orman yang\u0131n\u0131 duman\u0131n\u0131 solumak ast\u0131m ataklar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n belirli b\u00f6lgelerinde kurakl\u0131k nedeniyle g\u0131da g\u00fcvensizli\u011fi ve b\u00fcy\u00fcme gerili\u011fi sorunu var. B\u00f6cekler ve di\u011fer vekt\u00f6rler taraf\u0131ndan yay\u0131lan bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar, keneler ve sivrisinekler menzillerini geni\u015flettik\u00e7e artmaktad\u0131r.<\/p>\n
\n<\/strong>Perera:<\/strong> \u0130lk olarak, toksik kirleticiler, iklimle ilgili \u015foklar ve stres etkenleri taraf\u0131ndan bozulmaya kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z olan cenin d\u00f6nemi, bebeklik ve \u00e7ocukluk d\u00f6neminde \u00e7ok h\u0131zl\u0131 ve karma\u015f\u0131k geli\u015fimsel programlama var. \u0130kinci bir nokta, bebeklerin ve \u00e7ocuklar\u0131n, yeti\u015fkinlerde onlar\u0131 toksik maruziyetlere kar\u015f\u0131 korumak i\u00e7in i\u015fleyen ayn\u0131 tam i\u015flevli biyolojik savunma mekanizmalar\u0131na sahip olmamas\u0131d\u0131r.
\nIs\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u015fiddetli \u0131s\u0131 dalgalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n \u00e7ekirdek v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol etme becerileri daha azd\u0131r. Gen\u00e7ler, s\u0131ca\u011fa ba\u011fl\u0131 hastal\u0131klar\u0131n erken belirtileri oldu\u011funda, s\u0131v\u0131 al\u0131m\u0131 ve bak\u0131m i\u00e7in biz yeti\u015fkinlere ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131rlar.
\nHava kirlili\u011fi ve orman yang\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan duman ile ilgili olarak, \u00e7ocuklar artan maruz kalma nedeniyle \u00f6zellikle savunmas\u0131zd\u0131r. Genellikle d\u0131\u015far\u0131da daha fazla zaman ge\u00e7irirler. \u00c7ocuklar\u0131n akci\u011fer y\u00fczey alan\u0131 daha geni\u015ftir ve bu nedenle yeti\u015fkinlere g\u00f6re v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kilogram\u0131 ba\u015f\u0131na daha fazla hava solurlar. \u00c7ocuklar\u0131n burunlar\u0131 solunan partik\u00fclleri filtrelemede daha yetersizdir. Bu y\u00fczden bu partik\u00fcllerin daha b\u00fcy\u00fck bir oran\u0131 akci\u011ferlerin derinliklerine n\u00fcfuz eder. Dar hava yollar\u0131 iltihaplanma etkilerine daha yatk\u0131nd\u0131r ve bu da daralma ve nefes almada zorluk ile sonu\u00e7lan\u0131r.<\/p>\n
\n<\/strong>Perera:<\/strong> \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hem do\u011frudan hem de dolayl\u0131 olarak etkiliyor. \u015eiddetli f\u0131rt\u0131nalar, seller ve orman yang\u0131nlar\u0131 ya\u015fayan \u00e7ocuklarda y\u00fcksek oranda depresyon ve ayr\u0131ca travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu belirtileri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\nAncak \u00e7ocuklar do\u011frudan b\u00f6yle bir felaket ya\u015famam\u0131\u015f olsalar bile iklim kayg\u0131s\u0131ndan etkileniyorlar. 10 \u00fclkeyi kapsayan bir ankette \u00e7ocuklar\u0131n ve gen\u00e7lerin y\u00fczde 50’den fazlas\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusunda \u00e7ok endi\u015feli veya a\u015f\u0131r\u0131 endi\u015feli hissettiklerini ve bu kayg\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131n\u0131 olumsuz etkiledi\u011fini s\u00f6ylediler.<\/p>\n
\nPerera:<\/strong> T\u00fcm \u00e7ocuklar savunmas\u0131zd\u0131r, ancak dedi\u011fimiz gibi, baz\u0131 \u00e7ocuklar ilk \u00f6nce ve en k\u00f6t\u00fc \u015fekilde incinir. Bu, k\u00fcresel olarak y\u00fcksek gelirli \u00fclkelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve ayr\u0131ca beyaz olmayan topluluklar\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fck gelirli topluluklar\u0131n orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde hava kirlili\u011fine ve \u015fiddetli \u0131s\u0131ya daha fazla maruz kald\u0131\u011f\u0131 Amerika Birle\u015fik Devletleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. \u00d6rne\u011fin buray\u0131 ele al\u0131rsan\u0131z, ana otoyollar, otob\u00fcs ve kamyon depolar\u0131, end\u00fcstriyel tesisler ve enerji santralleri gibi kirletici kaynaklar orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde renkli topluluklar\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fck gelirli topluluklar\u0131n i\u00e7inde ve yak\u0131n\u0131nda bulunuyor. Redlining( haritada sigorta teminat\u0131 verilmeyecek b\u00f6lgenin i\u015faretlenmesi) gibi ayr\u0131mc\u0131 politikalar kentsel \u0131s\u0131 adalar\u0131 yaratt\u0131.
\nFakirlik ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131kla birle\u015fen orant\u0131s\u0131z maruz kalman\u0131n hastal\u0131k oranlar\u0131ndaki e\u015fitsizliklere katk\u0131da bulundu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. ABD’de, Siyah \u00e7ocuklarda ast\u0131m yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve bebek \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131, beyaz \u00e7ocuklarda g\u00f6r\u00fclen oranlar\u0131n iki kat\u0131d\u0131r. Beyaz kad\u0131nlara k\u0131yasla Siyah kad\u0131nlar aras\u0131nda da erken do\u011fum oran\u0131 y\u00fczde 50 daha y\u00fcksek.<\/p>\n
\nPerera:<\/strong> Bu erken zararlar\u0131n ve hasarlar\u0131n uzun vadeli etkileri oldu\u011funu biliyoruz. Solunum ko\u015fullar\u0131 ayn\u0131 bi\u00e7imde devam edecektir. \u015eiddetli veya inat\u00e7\u0131 ast\u0131m\u0131 olan \u00e7ocuklar, kal\u0131c\u0131 hava ak\u0131m\u0131 obstr\u00fcksiyonu ve kronik obstr\u00fcktif akci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131 riski alt\u0131ndad\u0131rlar. Hava kirlili\u011fi ve ayr\u0131ca do\u011fum \u00f6ncesi veya ya\u015fam\u0131n erken d\u00f6neminde yetersiz beslenme ile ili\u015fkili azalan entelekt\u00fcel i\u015flevsellik, \u00f6\u011frenme yetene\u011fini etkiler ve bu da ba\u015far\u0131l\u0131 olma ve topluma katk\u0131da bulunma becerisini etkiler. Gen\u00e7 ya\u015fta ya\u015fanan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u015foklar\u0131ndan ve di\u011fer olumsuz olaylardan kaynaklanan stres ve travma, ya\u015fam boyu ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyebilir.
\n\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve hava kirlili\u011finden kaynaklanan bu erken sa\u011fl\u0131k zararlar\u0131n\u0131n uzun vadeli sonu\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. Fosil yak\u0131t emisyonlar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6nelik politikalara ve di\u011fer m\u00fcdahalelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, muazzam sa\u011fl\u0131k ve buna ba\u011fl\u0131 ekonomik faydalar g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00c7ocuklar bundan en kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131kacak gurup olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"