{"id":59850,"date":"2023-08-19T16:47:40","date_gmt":"2023-08-19T13:47:40","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=59850"},"modified":"2023-08-19T16:50:49","modified_gmt":"2023-08-19T13:50:49","slug":"cocuklar-hasta-yuzleri-taniyabilir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/08\/19\/cocuklar-hasta-yuzleri-taniyabilir-mi","title":{"rendered":"\u00c7ocuklar hasta y\u00fczleri tan\u0131yabilir mi?"},"content":{"rendered":"

\u00c7eviren: Ebru Oktay<\/strong><\/p>\n

D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne g\u00f6re, k\u00fcresel olarak, bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar \u00e7ocuklar aras\u0131nda \u00f6nde gelen \u00f6l\u00fcm nedenidir. Ayr\u0131ca, \u00e7ocuklar\u0131n bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klara yakalanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 yeti\u015fkinlerden daha fazlad\u0131r. Ancak, \u00e7ocuklar\u0131n hasta y\u00fczlere tepkilerini \u00f6l\u00e7en ara\u015ft\u0131rmalarda pek \u00e7ok eksik var. \u00c7ocuklar\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131 tan\u0131ma ve hastal\u0131ktan ka\u00e7\u0131nma becerilerinin nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ocuk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve daha geni\u015f anlamda halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in geli\u015ftirilmesi gereklili\u011fini anlamak \u00f6nemlidir. \u00d6nceki ara\u015ft\u0131rmalar, sadece yeti\u015fkinlerin, birinin hasta olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak ve onlara yakla\u015f\u0131p yakla\u015fmama veya bunlardan ka\u00e7\u0131nma konusunda karar vermek i\u00e7in y\u00fczleri kullanabilece\u011fini bildirmi\u015fti.
\nMiami \u00dcniversitesi, \u00c7in Hong Kong \u00dcniversitesi Shenzhen, Duke \u00dcniversitesi ve James Madison \u00dcniversitesi’nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, insanlar\u0131n COVID-19 gibi k\u0131sa s\u00fcreli, bula\u015f\u0131c\u0131 bir hastal\u0131\u011fa yakaland\u0131klar\u0131nda kendilerini sa\u011fl\u0131kl\u0131 hissettiklerinde yani tamamen iyile\u015ftiklerinde insanlar\u0131n y\u00fcz foto\u011fraflar\u0131n\u0131 toplayarak bu konuyu ele ald\u0131lar. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, hastal\u0131\u011f\u0131n do\u011fal belirtilerini ya\u015fayan bireylerin hem hastal\u0131k an\u0131nda hem de tamamen iyile\u015ftiklerinde y\u00fcz foto\u011fraflar\u0131n\u0131 kullanan ilk \u00e7al\u0131\u015fmalardan biridir. Child Development dergisinde yay\u0131nlanan bulgular, yeti\u015fkinlerin ve daha b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n (8-9 ya\u015f aras\u0131) hasta y\u00fczlerden ka\u00e7\u0131nabildi\u011fini ve onlar\u0131 tan\u0131yabildi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.
\n“Yeti\u015fkinlerde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalara dayanarak, y\u00fczdeki hastal\u0131k ipu\u00e7lar\u0131na duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00e7ocuklukta (4 ila 9 ya\u015f aras\u0131) ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 varsayd\u0131k. Miami \u00dcniversitesi’nde geli\u015fim psikolojisi doktora \u00f6\u011frencisi olan ve bu projelere \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden Tiffany Leung, “Bu duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ya\u015fla birlikte artaca\u011f\u0131n\u0131 ve deneyimle ince ayarl\u0131 hale gelen davran\u0131\u015fsal bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini yans\u0131taca\u011f\u0131n\u0131 tahmin ettik. \u0130nsanlar\u0131n ba\u015fkalar\u0131nda hastal\u0131ktan do\u011fal olarak nas\u0131l ka\u00e7\u0131nd\u0131klar\u0131n\u0131 daha iyi anlayarak, hangi bilgilerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyebilir ve nihayetinde halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi hale getirebiliriz” dedi.
\n\u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in \u00e7ocuklar, \u00e7evrimi\u00e7i reklamlar (sosyal medya gibi) ve yerel kurulu\u015flarla (do\u011fum merkezleri ve m\u00fczeler gibi) ortakl\u0131klar yoluyla g\u00f6n\u00fcll\u00fc oldular. Yeti\u015fkinler ise, Miami \u00dcniversitesi’ndeki lisans ara\u015ft\u0131rma kat\u0131l\u0131mc\u0131 havuzu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131ld\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00f6rneklemini 4-5 ya\u015f, 8-9 ya\u015f ve yeti\u015fkinlerden olu\u015fan 160 kat\u0131l\u0131mc\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar \u00f6ncelikle beyazlard\u0131 (4-5 ya\u015f\u0131ndakilerin %70’i, 8-9 ya\u015f\u0131ndakilerin %62’si ve yeti\u015fkinlerin %61’i) ve Hispanik de\u011fillerdi (4-5 ya\u015f\u0131ndakilerin %63’\u00fc) , 8-9 ya\u015f\u0131ndakilerin %71’i ve yeti\u015fkinlerin %80’i). \u00c7o\u011fu kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n 4 y\u0131ll\u0131k \u00fcniversite mezunu (4-5 ya\u015f\u0131ndakilerin %33’\u00fc, 8-9 ya\u015f\u0131ndakilerin %33’\u00fc ve yeti\u015fkinlerin %42’si) veya ileri\/profesyonel derecesi olan bir birincil bak\u0131c\u0131s\u0131 vard\u0131. (4-5 ya\u015f\u0131ndakilerin %51’inde, 8-9 ya\u015f\u0131ndakilerin %60’\u0131nda ve yeti\u015fkinlerin %39’unda).
\n\u00c7al\u0131\u015fma, \u00f6ncelikle Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin yan\u0131 s\u0131ra Kanada ve Birle\u015fik Krall\u0131k’ta bulunan \u00e7ocuk kat\u0131l\u0131mc\u0131larla \u00e7evrimi\u00e7i olarak ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Ebeveynlerin, \u00e7ocuklar\u0131n ve yeti\u015fkin kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u0130ngilizce ileti\u015fim kurmalar\u0131 ve normal veya d\u00fczeltilmi\u015f-normal g\u00f6rme ve i\u015fitme duyular\u0131na sahip olmalar\u0131 \u00f6nemliydi. \u00c7ocuklara 10 ABD Dolar\u0131 tutar\u0131nda bir hediye kart\u0131 ve yeti\u015fkinlere kat\u0131l\u0131mlar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kurs kredisi verildi. Miami \u00dcniversitesi’ndeki Kurumsal \u0130nceleme Kurulu bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 onaylad\u0131. Bak\u0131c\u0131lardan ve \u00e7ocuklardan bilgilendirilmi\u015f onam ve onay al\u0131nd\u0131.
\n\u00c7al\u0131\u015fma A\u011fustos 2021-Mart 2022 tarihleri \u200b\u200baras\u0131nda Zoom \u00fczerinde \u00e7ocuk dostu \u00e7evrimi\u00e7i oyunlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tamamland\u0131. \u00c7ocuklara ayn\u0131 ki\u015fiye ait iki y\u00fcz (bir hasta ve bir sa\u011fl\u0131kl\u0131) yan yana g\u00f6sterildi. \u0130lk oyunda \u00e7ocuklar, daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 insanlara yakla\u015fma tercihlerini de\u011ferlendirmek i\u00e7in y\u00fczler aras\u0131ndan \u201cAk\u015fam yeme\u011finde hangisinin yan\u0131na oturmay\u0131 tercih edersin?\u201d gibi se\u00e7imler yapacaklard\u0131. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lara daha sonra k\u0131sa bir mola verildi ve bu s\u0131rada yorgunlu\u011fu \u00f6nlemek ve motivasyonu art\u0131rmak i\u00e7in ilgisiz bir top bulma oyunu oynamaya davet edildiler. \u0130kinci oyunda, kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan hangi ki\u015finin kendini hasta hissetti\u011fini belirlemeleri istendi. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lara \u201cDoktor oldu\u011funuzu ve bu hastanede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 hayal edin. Bu oyunda kimin hasta oldu\u011funu bulmak senin g\u00f6revin, b\u00f6ylece onlar\u0131n daha iyi hissetmelerine yard\u0131mc\u0131 olabilirsin. Sence kendini hasta hisseden hangisi?\u201d sorusu soruldu. Bu soru, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a yakalayabildiklerini ortaya koydu.
\nAra\u015ft\u0131rma, \u00e7ocuklar\u0131n (8 ila 9 ya\u015f aras\u0131) hasta y\u00fczlerden ka\u00e7\u0131nabildi\u011fini ve tan\u0131yabildi\u011fini bulmu\u015ftu. Ek olarak, yeti\u015fkinler, 4-5 ya\u015f\u0131ndakilerden daha do\u011fru olan 8-9 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuklara g\u00f6re hasta y\u00fczlerden ka\u00e7\u0131nma ve tan\u0131ma konusunda daha isabetliydi, bu da bu becerilerin ya\u015fla birlikte geli\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyordu. Hasta y\u00fczleri tan\u0131mada daha isabetli olan \u00e7ocuklar, onlardan ka\u00e7\u0131nmakta da daha isabetlilerdi.
\nMiami \u00dcniversitesi’nde psikoloji do\u00e7enti ve Geli\u015fim Psikolojisi Program\u0131 Direkt\u00f6r\u00fc Elizabeth Simpson, \u201c\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za kat\u0131lan herkese ve \u00f6zellikle hasta olduklar\u0131nda y\u00fczlerinin foto\u011fraflar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flayanlara \u00e7ok minnettar\u0131z. Hasta y\u00fcz alg\u0131lama becerilerini geli\u015ftirip geli\u015ftiremeyece\u011fimizi ve halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyiye evriltip evriltemeyece\u011fimizi ke\u015ffetmek i\u00e7in hasta y\u00fcz foto\u011fraflar\u0131 toplamaya devam ediyoruz\u201d dedi.
\nAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u00e7e\u015fitli s\u0131n\u0131rlamalar oldu\u011funu da kabul ediyorlar. \u0130lk olarak, \u00f6rneklem \u00e7o\u011funlukla, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerindeki beyaz, Hispanik olmayan kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan olu\u015fuyordu. Ek olarak, \u00e7al\u0131\u015fmada yaln\u0131zca y\u00fczlerin dura\u011fan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri kullan\u0131l\u0131rken, ger\u00e7ek d\u00fcnyada \u00e7ocuklar\u0131n seslere ve v\u00fccut hareketlerine de duyarl\u0131 olduklar\u0131 bilinmektedir. Bu nedenle bu s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 a\u015fabilmek i\u00e7in yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar gerekecektir.
\nSon olarak da, \u00e7al\u0131\u015fmada sadece yeti\u015fkin y\u00fczleri kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan yeti\u015fkin kat\u0131l\u0131mc\u0131lar \u00e7ocuklara k\u0131yasla bir avantaja sahip olabilirler. Bu nedenle \u00e7ocuk y\u00fczleri de dahil olmak \u00fczere daha geni\u015f \u00e7e\u015fitlilikte y\u00fcz \u00f6rneklerinin kullan\u0131lmas\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7eviren: Ebru Oktay D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne g\u00f6re, k\u00fcresel olarak, bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar \u00e7ocuklar aras\u0131nda \u00f6nde gelen \u00f6l\u00fcm nedenidir. Ayr\u0131ca, \u00e7ocuklar\u0131n bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klara yakalanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 yeti\u015fkinlerden daha fazlad\u0131r. Ancak, \u00e7ocuklar\u0131n hasta y\u00fczlere tepkilerini \u00f6l\u00e7en ara\u015ft\u0131rmalarda pek \u00e7ok eksik var. \u00c7ocuklar\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131 tan\u0131ma ve hastal\u0131ktan ka\u00e7\u0131nma becerilerinin nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ocuk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve daha geni\u015f anlamda halk […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":59852,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,33],"tags":[9252,1977,9256],"class_list":["post-59850","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-saglik-bilimleri","tag-cocuk-sagligi","tag-cocuklar","tag-hastalik-teshisi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t