\u0130nsanlarda oldu\u011fu gibi insan olmayan primatlardaki ayn\u0131 miktarda benzer dolgular ve n\u00f6ronlar, karma\u015f\u0131k planlama, karar verme ve soyut d\u00fc\u015f\u00fcnme gibi yetileri ayn\u0131 oranda d\u00fczenlemek i\u00e7in beynin prefrontal b\u00f6lgesini belirleyici yapmaktad\u0131r.<\/p>\n
Vanderbilt \u00dcniversitesi\u2019nde sinirbilimci olan Suzana Herculano-Houzel \u201c\u0130nsanlar\u0131n, insan beyninin ola\u011fan\u00fcst\u00fc oldu\u011fu fikrini bir kenara b\u0131rakmas\u0131 gerekir\u201d diyor. \u201cBeynimiz temelde bir primat beynidir. En b\u00fcy\u00fck primat beyni oldu\u011fundan ay\u0131rt edici bir \u00f6zelli\u011fe sahiptir: Herhangi bir primat\u0131n sahip olabilece\u011fi en y\u00fcksek miktarda kortikal n\u00f6rona sahiptir. K\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda goriller ve orangutanlar 9 milyar, \u015fempanzeler 6-7 milyar kortikal n\u00f6rona sahipken insanlar 16 milyar kortikal n\u00f6rona sahiptir. Olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekici bir durum, fakat ola\u011fan\u00fcst\u00fc de\u011fil.\u201d<\/p>\n
Herculano-Houzel \u00a0The Human Advantage: A New Understanding of How Our Brain Became Remarkable<\/em> (MIT Press: Mart 2016) isimli bilimsel kitab\u0131nda, insan beyninin nas\u0131l b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, daha sonra bizimkilerden daha b\u00fcy\u00fck bedenlere sahip olan goril ve orangutan beyinlerden nas\u0131l daha b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Cevab\u0131 olduk\u00e7a basit: Yemek pi\u015firmeyi ke\u015ffetmeleri.<\/p>\n Herculano-Houzel, yemek pi\u015firmenin di\u011fer primatlar\u0131n beyin hacmini s\u0131n\u0131rlayan enerji engelini a\u015fmada insana olanak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Son \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, her nas\u0131l olduysa insan beyni daha \u00e7ok b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcnde bile primat beyinlerinin, prefrontal korteksin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc de dahil olmak \u00fczere, temel yap\u0131lar\u0131n\u0131 koruduklar\u0131n\u0131 ke\u015ffetti. Primat beyinlerindeki prefrontal b\u00f6lgenin g\u00f6receli b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131, Herculano-Houzel ve doktora sonras\u0131 \u00f6\u011frencisi Mariana Gabi taraf\u0131ndan ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Proceedings of the National Academy of Sciences<\/em>\u2019ta \u00e7evrimi\u00e7i olarak yay\u0131mlanan \u201cPrimat ve \u0130nsan Evriminde Prefrontal N\u00f6ronlar\u0131n Say\u0131s\u0131n\u0131n Ba\u011f\u0131l Art\u0131\u015f\u0131\u201d isimli makalesinde a\u00e7\u0131klan\u0131yor.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, farkl\u0131 boyutlardaki insan olmayan yedi primat t\u00fcr\u00fcne -domuz kuyruklu ve yenge\u00e7 yiyen makaklar, babun, marmoset, galago, bayku\u015f maymunu ve kapu\u00e7inler- ait beyinlerle insan beynini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131. Hem insan olan hem de insan olmayan primatlar\u0131n korteks prefrontal b\u00f6lgeye ait n\u00f6ronlar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 8\u2019ini kullanmakta olduklar\u0131n\u0131 ke\u015ffettiler. Buna ek olarak, insana ait prefrontal gri ve beyaz madde hacimlerinin, di\u011fer primatlarla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda beyaz maddedeki di\u011fer h\u00fccrelerin ve n\u00f6ronlar\u0131n say\u0131 hacimleriyle beklendi\u011fi gibi benzer oldu\u011funu da buldular.<\/p>\n Yemek pi\u015firmek, di\u011fer primatlar\u0131n beyin hacmini s\u0131n\u0131rlayan bir enerji bariyerini a\u015fmada bizlere olanak sa\u011flamaktad\u0131r. Herculano-Houzel \u201cB\u00fcy\u00fck beyinlerimiz \u00e7ok pahal\u0131ya mal olmaktad\u0131r. V\u00fccudumuzun her g\u00fcn ihtiya\u00e7 duydu\u011fu enerjinin y\u00fczde 25\u2019ini kullan\u0131rlar\u201d diyor. \u201cYemek pi\u015firmek, di\u011fer primatlar\u0131n beyin hacmini s\u0131n\u0131rlayan bir enerji bariyerini a\u015fmada bizlere olanak sa\u011flamaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n Gorillerin durumunu ele alal\u0131m. Bedenlerini ve beyinlerini beslemek i\u00e7in her g\u00fcn en az sekiz saatlerini yemek yemek ve toplay\u0131c\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fmak i\u00e7in harcamak zorundalar. \u0130nsan beyni, goril beyninden \u00fc\u00e7 kat daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bir goril, \u00a0insan beyni hacmindeki bir beyne sahip olsa bir g\u00fcne bir bu\u00e7uk saat ilave edilerek elde edilen bir zaman\u0131 yiyecek bulmaya harcamak zorunda olacakt\u0131r. Bu sebeple, bir goril i\u00e7in daha b\u00fcy\u00fck bir beyni beslemeye bir g\u00fcn dahi yeterli olmayacakt\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde, biz insanlar di\u011fer primatlar gibi yemek yemi\u015f olsayd\u0131k, her g\u00fcn g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn dokuz bu\u00e7uk saatini yemek yemek i\u00e7in harc\u0131yor olacakt\u0131k.<\/p>\n Yemek pi\u015firmek burada devreye giriyor. Herculano-Houzel \u201cYemek pi\u015firmekle, yemek haz\u0131rlaman\u0131n kesme, par\u00e7alama, k\u00fcp k\u00fcp do\u011frama olmak \u00fczere her t\u00fcr\u00fcn\u00fc kastediyorum\u201d diyor. \u201cBir havucu ele alal\u0131m. E\u011fer bunu \u00e7i\u011f yerseniz, 10 ila 15 dakika i\u00e7erisinde \u00e7i\u011fneyerek yersiniz ve sindirim sisteminiz kalorinin sadece yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te birini elde edecektir. Fakat, bu havucu do\u011frar ve birka\u00e7 dakika pi\u015firseniz, sadece birka\u00e7 dakika i\u00e7inde onu t\u00fcketirsiniz ve bedeniniz kalorinin y\u00fczde y\u00fcz\u00fcn\u00fc elde eder.\u201d<\/p>\n Herculano-Houzel\u2019in berlitti\u011fi gibi yemek pi\u015firmenin k\u00f6keni, ilk ta\u015f aletlerin geli\u015fmesiyle birlikte yakla\u015f\u0131k 2,5 milyon y\u0131l \u00f6ncesine uzanmaktad\u0131r. Di\u011fer hususlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bu ta\u015f aletler, atalar\u0131m\u0131za yemeklerini dilimlemeye, do\u011framaya ve p\u00fcre yapmaya olanak sa\u011flayan ilk insan yap\u0131m\u0131 yemek aletleriydi. Ate\u015fin kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131na dair kan\u0131t yakla\u015f\u0131k 400.000 y\u0131l \u00f6ncesine dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n Herculano-Houzel \u201cBu ilk ta\u015f aletleri yapanlar, gorillerle ayn\u0131 hacimde beyinlere sahipti. Fakat yakla\u015f\u0131k 1,8 milyon \u00f6ncesinden ba\u015flayarak atalar\u0131m\u0131z\u0131n beyinleri sonraki 1,5 milyon y\u0131lda giderek b\u00fcy\u00fcmeye ba\u015flad\u0131 ve yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 kat\u0131na ula\u015ft\u0131\u201d diyor.<\/p>\n \u201c\u015eimdilerde yemek pi\u015firmek i\u00e7in bir \u015feyler alman\u0131n, g\u00f6zlemlenen ilk elden bilgileri a\u015farak yeni bilgiler \u00fcretmek ve kendimizi incelemek i\u00e7in sadece bizim t\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn meydana getirmi\u015f oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck beyinleri bize ba\u011f\u0131\u015flayan bir t\u00fcr d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm teknolojisi olmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r; g\u00f6zl\u00fck, implant ve cerrahi yoluyla do\u011fal seleksiyon oran\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek, \u00e7evrenin yo\u011fun \u015fartlar\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek (daha iyi veya daha k\u00f6t\u00fc) ve ya\u015fanmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z olan yerlerde ya\u015fam kurmak i\u00e7in de bu durum ge\u00e7erlidir.\u201d<\/p>\n Gertrude Conaway Vanderbilt\u2019den psikoloji profes\u00f6r\u00fc Jon Kaas ile Rio De Janeiro Federal \u00dcniversitesi\u2019nden Kleber Neves, Carolinne Masseron, Pedro Ribeiro, Lissa Ventura-Antunes, Laila Torres ve Bruno Mota makalenin ortak yazarlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n