{"id":60097,"date":"2023-09-08T11:20:22","date_gmt":"2023-09-08T08:20:22","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=60097"},"modified":"2023-09-08T12:10:36","modified_gmt":"2023-09-08T09:10:36","slug":"turan-dursunun-bilimkurgusu-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/09\/08\/turan-dursunun-bilimkurgusu-mu","title":{"rendered":"Turan Dursun\u2019un bilimkurgusu (mu?)"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

Turan Dursun 4 Eyl\u00fcl 1990\u2019da katledildi. Tam 33 y\u0131l oldu. Onunla \u00e7e\u015fitli dergilerde (Sa\u00e7ak<\/em>, Teori<\/em>, 2000\u2019e Do\u011fru<\/em>) birlikte \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k; daha do\u011frusu yaz\u0131lar\u0131n\u0131n edit\u00f6rlerinden biri de bendim. Dolay\u0131s\u0131yla bir\u00e7ok an\u0131m var. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yeri geldik\u00e7e yazd\u0131m. Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019te, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ideolojik duru\u015fu ve ki\u015fili\u011fi ile ilgili daha geni\u015f bir de\u011ferlendirme de yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m (Bu yaz\u0131y\u0131 Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019in Eyl\u00fcl 2023 tarihli son say\u0131s\u0131nda yeniden yay\u0131mlad\u0131k ve web sitemizde eri\u015fime de a\u00e7t\u0131k). Ama burada Turan Dursun ile ilgili, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden 4 y\u0131l sonraki -daha \u00f6nce yazmad\u0131\u011f\u0131m- bir an\u0131m\u0131 payla\u015fmak istiyorum.<\/p>\n

1994 yaz\u0131yd\u0131. Bir y\u0131l boyunca g\u00fcnl\u00fck Ayd\u0131nl\u0131k<\/em> gazetesinin hafta sonu bilim eki olarak \u00e7\u0131kan Bilim ve \u00dctopya<\/em>\u2019y\u0131, gazete kapand\u0131ktan sonra ayr\u0131 bir dergi olarak \u00e7\u0131karmaya karar vermi\u015ftik. Ben yay\u0131n y\u00f6netmeni olarak \u0130stanbul\u2019da dergi mutfa\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndayd\u0131m; \u00e7ok gen\u00e7 ya\u015fta kaybetti\u011fimiz ODT\u00dc\u2019l\u00fc akademisyen Dr. Serhat \u00d6zyar Ankara temsilcisi, 9 y\u0131l \u00f6nce yitirdi\u011fimiz Sava\u015f Emek de \u0130zmir temsilcisi olmu\u015ftu. \u015eaka yollu, Serhat\u2019\u0131n bilim, Sava\u015f\u2019\u0131n \u00fctopyadan sorumlu oldu\u011funu s\u00f6ylerdik; ben de derginin \u201cve\u201dsi idim.<\/p>\n

Derginin tutup tutmayaca\u011f\u0131na dair kayg\u0131l\u0131yd\u0131k. Bilim ve \u00dctopya<\/em> gazete eki olarak be\u011fenilmi\u015fti ama dergi ba\u015fka bir kulvard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fta kapak dosyas\u0131 olmak \u00fczere g\u00fc\u00e7l\u00fc bir i\u00e7erik ile ba\u015flamay\u0131 hedeflemi\u015ftik. \u00c7\u0131k\u0131\u015f tarihini de Temmuz 1994 olarak saptam\u0131\u015ft\u0131k. \u00c7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131k. Ankara ekibi T\u00fcrkiye\u2019deki su kirlili\u011fini ele alan ve ilgili uzmanlar\u0131n yaz\u0131lar\u0131ndan olu\u015fan bilimsel bir dosya haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na giri\u015fmi\u015fti. O d\u00f6nem ekoloji hareketinin liderlerinden biri olan Sava\u015f da \u201cBu konu bize uyar\u201d demi\u015fti. Ama ben bu konunun i\u00e7erde g\u00fczel bir dosya olarak yer alabilece\u011fini, kapak i\u00e7in daha etkili bir dosya gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum ve b\u00f6yle bir aray\u0131\u015f i\u00e7indeydim.<\/p>\n

1994 May\u0131s sonu veya Haziran ba\u015f\u0131 olmas\u0131 gerekir. Y\u0131llar sonra kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m liseden bir arkada\u015f\u0131mla sohbet ederken bana, \u201cBiliyor musun Ender\u201d demi\u015fti, \u201c70\u2019lerde \u00e7\u0131kan X-Bilinmeyen<\/em> dergisinde Turan Dursun\u2019un bilimkurgu t\u00fcr\u00fcnde yaz\u0131lar\u0131 yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131\u201d. \u015ea\u015f\u0131rd\u0131m. 1988-1990 aras\u0131nda birlikte yo\u011fun bir mesaimiz olmas\u0131na kar\u015f\u0131n Turan Dursun b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan hi\u00e7 s\u00f6z etmemi\u015fti.<\/p>\n

Ertesi g\u00fcn hemen Beyaz\u0131t K\u00fct\u00fcphanesi\u2019ne gittim. X-Bilinmeyen<\/em> dergilerini buldum. Fanzin-dergi aras\u0131 bir yay\u0131nd\u0131. \u0130ncelemeye ba\u015flad\u0131m. Beklentim bir-iki makaleydi. Ama Ocak 1977-Aral\u0131k 78 aras\u0131nda her say\u0131da yay\u0131mlanan (21 adet makaleydi) bir Turan Dursun tefrikas\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m: \u201cEvren Bir \u015eaka m\u0131?\u201d \u00c7ok heyecanland\u0131\u011f\u0131m\u0131 an\u0131ms\u0131yorum. Makaleleri okumay\u0131 sonraya b\u0131rak\u0131p fotokopilerini \u00e7ektim. Eve d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde hemen Serhat, Sava\u015f ve dergi yaz\u0131 kurulundaki di\u011fer arkada\u015flara heyecanla tek tek telefon edip, \u201cArkada\u015flar, ilk say\u0131n\u0131n kapa\u011f\u0131n\u0131 bulduk, tam bir bomba, Turan Dursun\u2019un hi\u00e7 bilinmeyen bir bilimkurgu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131!\u201d Onlar da heyecanlanm\u0131\u015f ve sevinmi\u015flerdi.<\/p>\n

Ama acele etmi\u015fim\u2026<\/p>\n

Gece sabaha kadar bir kitap boyutundaki bu tefrikay\u0131 okudum. Sabah\u0131n ilk \u0131\u015f\u0131klar\u0131nda heyecan\u0131m hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Metin son derece zengin bir i\u00e7eri\u011fe sahipti ve Turan Dursun\u2019un dinsel bilgisinin derinli\u011fini yans\u0131tmaktayd\u0131 ama bu bir bilimkurgu eseri veya yay\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n ifadesiyle \u201cfantastik ger\u00e7ek\u00e7i bir inceleme\u201d de\u011fildi. Turan Dursun ciddi ciddi uzayl\u0131lardan, u\u00e7an dairelerden, d\u00fcnyam\u0131z\u0131 ziyaret ettiklerinden, kutsal kitaplarda ge\u00e7en meleklerin uzay adamlar\u0131 olduklar\u0131ndan, cin ve \u015feytanlar\u0131n ise onlar\u0131n yine uzayl\u0131 i\u015f\u00e7i ve kalfalar\u0131ndan olu\u015ftuklar\u0131ndan, Kuran<\/em> ayetlerinin asl\u0131nda bunlar\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131ndan bahsediyordu. Ba\u015fl\u0131ca referanslar\u0131 ise Erich von Daniken, Giovanni Scognamillo gibi isimlerdi.<\/p>\n

Belki, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir sunu\u015fla, belgesel niteli\u011fiyle yine de kapak yap\u0131labilirdi. Bug\u00fcn Turan Dursun\u2019un herhangi bir bilinmeyen eserini bulsam yapar\u0131m. Ama o g\u00fcn i\u00e7in, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra bile h\u00e2l\u00e2 yo\u011fun sald\u0131r\u0131lara maruz kalan Turan Dursun\u2019un bilimsel niteli\u011fi (imaj\u0131) zarar g\u00f6rebilirdi. Kald\u0131 ki, Turan Dursun b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan bize hi\u00e7 s\u00f6z etmemi\u015fti. Aram\u0131zda tart\u0131\u015ft\u0131k ve bu metni yay\u0131mlamamaya karar verdik; metni ar\u015fivimize koyduk, bende h\u00e2l\u00e2 durur. Bilim ve \u00dctopya<\/em>\u2019n\u0131n ilk say\u0131s\u0131 (Temmuz 1994) \u201cTemiz Su Kalmad\u0131\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

***<\/p>\n

\u00c7ok sonralar\u0131, \u015eubat 2003\u2019te, Berfin Yay\u0131nlar\u0131 bu metni kitap olarak bast\u0131. Biz o tarihlerde Bilim ve \u00dctopya<\/em>\u2019dan (daha do\u011frusu \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019nden) ayr\u0131lm\u0131\u015f, Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k. Ama bu eser Turan Dursun\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcnsel evrimini a\u00e7\u0131klayan bir de\u011ferlendirme e\u015fli\u011finde bas\u0131lmal\u0131yd\u0131, Berfin Yay\u0131nlar\u0131 bunu yapmad\u0131. Bence bir eksikliktir; bu yaz\u0131da bu eksikli\u011fi de gidermeye \u00e7al\u0131\u015fay\u0131m.<\/p>\n

Belli ki \u201cEvren Bir \u015eaka m\u0131?\u201d \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Turan Dursun\u2019un bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi eseridir. Dursun, dinsel d\u00fc\u015f\u00fcnceden kopmu\u015ftur, ama hen\u00fcz bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnceye ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. O g\u00fcne dek edindi\u011fi dinsel dogmalara din-d\u0131\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcnsel bir a\u00e7\u0131klama yapmas\u0131 gerekiyordu ve o d\u00f6nem b\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klama yapabildi. \u201cEvren Bir \u015eaka m\u0131?\u201d metni, Turan Dursun\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcnsel geli\u015fim s\u00fcreci i\u00e7inde bir ara d\u00f6nem \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Pek \u00e7ok biliminsan\u0131n\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnsel ser\u00fcvenlerinde b\u00f6yle ara duraklara rastlan\u0131r; do\u011fald\u0131r bu.<\/p>\n

\u00c7ocuklu\u011fundan itibaren bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yeti\u015fmi\u015f, bilimsel y\u00f6ntem temeline nispeten sahip bizim gibi kentli sosyalistlerin, koyu karanl\u0131klar\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131p gelen Turan Dursun\u2019un ge\u00e7irdi\u011fi keskin d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00f6neme\u00e7leri anlamas\u0131 kolay de\u011fildir. Bu nedenle i\u00e7imizden onu k\u00fc\u00e7\u00fcmseyenlerimiz, \u00e7ok \u00e7abuk karalayanlar\u0131m\u0131z \u00e7\u0131kabilir. Ama as\u0131l devrimci d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm Turan Dursun\u2019unkidir. T\u00fcrkiye toplum olarak karanl\u0131klardan s\u0131yr\u0131l\u0131p kurtulacaksa e\u011fer, Turan Dursun gibi kurtulacakt\u0131r: Karanl\u0131klar\u0131 kendi prati\u011fiyle yara yara, a\u015fa a\u015fa\u2026 Onun sadece eserleri de\u011fil, ya\u015fam\u00f6yk\u00fcs\u00fc ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel ser\u00fcveni de bulunmaz bir devrimci e\u011fitim kayna\u011f\u0131d\u0131r hepimiz i\u00e7in.<\/p>\n

70\u2019lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda Danikenvari tezlerden etkilenen Turan Dursun, ilk kez 1988 ba\u015f\u0131nda tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, o m\u00fcthi\u015f birikimiyle bir ayd\u0131nlanma militan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. 1988-1990 aras\u0131ndaki yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 sene i\u00e7inde, belki Marksist olmad\u0131 ama e\u015fi\u011fine geldi\u011fi s\u00f6ylenebilir. En az\u0131ndan sosyalistlerle ortak bir ideolojik m\u00fccadeleye giri\u015fti.<\/p>\n

Sayg\u0131yla, sevgiyle, \u00f6zlemle an\u0131yoruz ayd\u0131nlanma kahraman\u0131m\u0131z\u0131\u2026<\/p>\n

NOT:<\/strong> Bilim ve \u00dctopya<\/em>\u2019n\u0131n Kas\u0131m 1995 tarihli 17. say\u0131s\u0131, \u201cTuran Dursun\u2019un kaybolan ba\u015fyap\u0131t\u0131 bulundu: Kutsal Kitaplar\u0131n Kaynaklar\u0131\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sonunda murad\u0131m\u0131za ermi\u015f, Dursun\u2019un o g\u00fcne dek bilinmeyen m\u00fcthi\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve kapak yapm\u0131\u015ft\u0131k. Bilim ve \u00dctopya<\/em>\u2019n\u0131n rekor sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir bu say\u0131, Muazzez \u0130lmiye \u00c7\u0131\u011f\u2019\u0131n \u201cKutsal Kitaplar\u0131n Yazar\u0131: S\u00fcmerliler\u201d say\u0131s\u0131 ile birlikte. Son S\u00fcmer krali\u00e7esi \u00c7\u0131\u011f ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z dosyan\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc de ba\u015fka bir yaz\u0131da ele al\u0131r\u0131z; o da ilgin\u00e7tir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu Turan Dursun 4 Eyl\u00fcl 1990\u2019da katledildi. Tam 33 y\u0131l oldu. Onunla \u00e7e\u015fitli dergilerde (Sa\u00e7ak, Teori, 2000\u2019e Do\u011fru) birlikte \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k; daha do\u011frusu yaz\u0131lar\u0131n\u0131n edit\u00f6rlerinden biri de bendim. Dolay\u0131s\u0131yla bir\u00e7ok an\u0131m var. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yeri geldik\u00e7e yazd\u0131m. Bilim ve Gelecek\u2019te, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, ideolojik duru\u015fu ve ki\u015fili\u011fi ile ilgili daha geni\u015f bir de\u011ferlendirme de yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":60098,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[211,30,19,2313],"tags":[9316,2450,5247,9318,2604,9317,5284,9315],"class_list":["post-60097","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-antropoloji","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-bilim-ve-utopya","tag-bilimkurgu","tag-ender-helvacioglu","tag-erich-von-daniken","tag-savas-emek","tag-serhat-ozyar","tag-turan-dursun","tag-turan-dursun-bilimkurgu-yazdi-mi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t