{"id":60138,"date":"2023-09-22T00:00:34","date_gmt":"2023-09-21T21:00:34","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=60138"},"modified":"2023-09-22T14:16:01","modified_gmt":"2023-09-22T11:16:01","slug":"100-yil-sonra-yeni-bir-strateji-gerekmiyor-mu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/09\/22\/100-yil-sonra-yeni-bir-strateji-gerekmiyor-mu","title":{"rendered":"100 y\u0131l sonra yeni bir strateji gerekmiyor mu?"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck toplumsal hareketler, genellikle kafam\u0131zdaki kal\u0131plara uymazlar. Ama tersi do\u011frudur: B\u00fcy\u00fck toplumsal hareketler kafam\u0131zdaki kal\u0131plar\u0131 de\u011fi\u015ftirirler; ger\u00e7ek\u00e7i bir bi\u00e7imde yol almak istiyorsak de\u011fi\u015ftirmelidirler. Devrimler, \u201colmas\u0131 gerekenlerden\u201d \u00e7\u0131kmaz; \u201colgulardan\u201d \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Bir zamanlar sosyalist hareketin en keskin tart\u0131\u015fmalar\u0131ndan biri olan \u201cMilli Demokratik Devrim (MDD) mi, Sosyalist Devrim (SD) mi?\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131, ate\u015fli bir bi\u00e7imde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde bir anlam ta\u015f\u0131yordu elbette, ama asl\u0131nda bir \u201cacemilik d\u00f6nemi\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc kal\u0131plar d\u00fczleminde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu, dahas\u0131 bu kal\u0131plar T\u00fcrkiye\u2019ye \u00f6zg\u00fc de\u011fildi; daha \u00e7ok Sovyet Devrimi ve \u00c7in Devrimi arg\u00fcmanlar\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu. \u00d6te yandan bu tart\u0131\u015fma, \u00fclkenin yap\u0131s\u0131na ili\u015fkin bir di\u011fer \u201ckal\u0131psal tespitler\u201d e\u015fli\u011finde y\u00fcr\u00fct\u00fclmekteydi: T\u00fcrkiye\u2019nin kapitalist bir \u00fclke oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnenler sosyalist devrimi, yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrge yar\u0131-feodal bir \u00fclke oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnenler ise milli demokratik devrimi (daha do\u011frusu a\u015famal\u0131 devrimi) savunuyorlard\u0131.<\/p>\n

Kim hakl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131? Bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de kapitalist ili\u015fkilerin h\u00e2kim oldu\u011fu yads\u0131namaz. Ama hangi sorunlarla u\u011fra\u015f\u0131yoruz: Laiklik, demokrasi, adalet, insan haklar\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, ba\u015fta K\u00fcrt sorunu olmak \u00fczere ulusal sorunlar vb. B\u00fct\u00fcn bunlar klasik anlamda sosyalist devrimin sorunlar\u0131 de\u011filler; Avrupa\u2019da burjuva demokratik devrim s\u00fcrecinde g\u00fcndeme gelip esas olarak halledilmi\u015f sorunlar.<\/p>\n

Demek ki T\u00fcrkiye toplumunun geli\u015fim s\u00fcreci bizim \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz (ve k\u0131yas\u0131ya tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z) kal\u0131plara tam olarak uymuyor.<\/p>\n

20. y\u00fczy\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck devrimlerine (ba\u015fta Sovyet ve \u00c7in devrimleri) -hele geri \u00e7ekildikleri g\u00fcn\u00fcm\u00fczden- bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da ayn\u0131 \u201ckal\u0131p sorunlar\u0131\u201d ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z. Frans\u0131z Devrimi \u201cburjuva demokratik devrim\u201d, Sovyet Devrimi \u201csosyalist devrim\u201d, \u00c7in Devrimi ise \u201cmilli-demokratik devrim\u201d midir? Bence hi\u00e7biri bu kal\u0131plara tam olarak uymuyor. \u00d6te yandan s\u00fcre\u00e7 devam da ediyor; kesin h\u00fck\u00fcmlere (kal\u0131plara, dogmalara) varmak i\u00e7in hen\u00fcz erken.<\/p>\n

Ama toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri anlayabilmek i\u00e7in -elbette olgulardan yola \u00e7\u0131karak- baz\u0131 kuramsal \u201ckal\u0131plar\u201d olu\u015fturmak, baz\u0131 soyutlamalar yapmak zorunday\u0131z. Yoksa bilinemezcili\u011fe, nihilizme, kendili\u011findencili\u011fe kap\u0131l\u0131r gideriz.<\/p>\n

Uygarl\u0131ktan Kurtulmak<\/em> adl\u0131 kitab\u0131mda (Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, Eyl\u00fcl 2020) kendimce daha kapsay\u0131c\u0131 bir \u201ckal\u0131p\u201d \u00f6nermi\u015ftim. Kabaca \u00f6zetleyeyim: Uygarl\u0131k tarihi boyunca genel anlamda iki t\u00fcr devrim vard\u0131r: Uygarl\u0131\u011fa (s\u0131n\u0131fl\u0131l\u0131\u011fa) ge\u00e7i\u015f devrimleri (K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019n\u0131n \u201ctarihsel devrimler\u201d dedikleri) ve uygarl\u0131ktan (s\u0131n\u0131fl\u0131l\u0131ktan) \u00e7\u0131k\u0131\u015f devrimleri (hara\u00e7l\u0131l\u0131\u011f\u0131\/ feodalizmi\/aristokrat d\u00fczeni ve giderek kapitalizmi a\u015fma hedefli modernite devrimleri). Frans\u0131z Devrimi, Amerikan Devrimi, Alman Devrimi, Meksika Devrimi, Sovyet Devrimi, T\u00fcrk Devrimi, \u00c7in Devrimi, Uzak Do\u011fu (Kore, Vietnam, Kambo\u00e7ya, Laos) devrimleri, K\u00fcba Devrimi vb\u2026 bunlar\u0131n hepsi modernite devrimleridir. Modernite s\u00fcrecinin yaratt\u0131\u011f\u0131 iki temel s\u0131n\u0131f\u0131n (burjuvazi ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131) hangisinin daha etkin oldu\u011funa g\u00f6re devrimlerin nitelikleri ve ald\u0131klar\u0131 yol farkl\u0131la\u015f\u0131r. \u0130ki t\u00fcr modernite yolu vard\u0131r: Burjuva modernitesi (el konulmu\u015f modernite) ve s\u0131n\u0131fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u00fcmden ortadan kald\u0131rma hedefli emek\u00e7i modernitesi. Bu iki yol s\u00fcrekli (ve halen) \u00e7at\u0131\u015fma halindedir.<\/p>\n

Meseleyi bu bi\u00e7imde ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, e\u011fer emek\u00e7i modernitesini, yani s\u0131n\u0131fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u015fmay\u0131 hedefliyorsak, bu hedefin hangi a\u015famas\u0131nda oldu\u011fumuz, \u00fclkelerin somut ko\u015fullar\u0131ndan \u00e7\u0131kacak ayr\u0131nt\u0131 bir tart\u0131\u015fma olmaktad\u0131r. Bu genel perspektif \u00e7er\u00e7evesinde, SD-MDD tart\u0131\u015fmas\u0131 anlams\u0131zla\u015fmakta veya emek\u00e7ilerin hangi oranda a\u011f\u0131rl\u0131k koyabildi\u011fine dair bir analize d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Kritik nokta, hangi modernite s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131k koyabildi\u011fidir.<\/p>\n

Sosyalizm s\u00fcrecini de, modernitenin hangi yolunun \u00fcst\u00fcnl\u00fck kazanaca\u011f\u0131na ili\u015fkin m\u00fccadelenin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc uzun bir s\u00fcre\u00e7 olarak anlamal\u0131y\u0131z. Gerek Sovyet gerek \u00c7in devrim pratikleri bize bunu g\u00f6steriyor.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bug\u00fcn ise farkl\u0131 bir \u00fclkede ve d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin sadece rejimi de\u011fi\u015fmemi\u015ftir, toplumsal yap\u0131s\u0131 (sosyolojisi) da de\u011fi\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle durumlarda art\u0131k hi\u00e7bir \u015fey eskisi gibi olamaz. Elbette korunacak, sahip \u00e7\u0131k\u0131lacak kazan\u0131mlar vard\u0131r ve sonuna kadar sahip \u00e7\u0131k\u0131lmal\u0131d\u0131r; ama genel anlamda bir koruma stratejisiyle art\u0131k yol al\u0131namaz. Eskiye \u00f6yk\u00fcnerek ve d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015farak al\u0131nabilecek bir yol yoktur art\u0131k.<\/p>\n

100 y\u0131l \u00f6ncesine benzer sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z ama 100 y\u0131l \u00f6ncesinden \u00e7ok farkl\u0131 ko\u015fullarda.<\/p>\n

Gen\u00e7 Cumhuriyetin esinlendi\u011fi iki b\u00fcy\u00fck ak\u0131m vard\u0131: Frans\u0131z Devrimi ve Sovyet Devrimi. 20. y\u00fczy\u0131l (\u00f6zellikle ilk yar\u0131s\u0131), Avrupa d\u0131\u015f\u0131ndaki toplumlar\u0131n kendilerine dayat\u0131lan Avrupa-merkezci (s\u00f6m\u00fcrgeci) yolu reddederek kendi i\u00e7 dinamikleriyle modernite yoluna girdikleri, mazlum uluslar\u0131n aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdi ve Gen\u00e7 Cumhuriyet de bu b\u00fcy\u00fck ak\u0131m\u0131n bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Modernite de\u011ferlerini benimsedi ve bunu emperyalist dayatmalara ra\u011fmen ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ezilen halklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan avantajl\u0131 bir politik ortam vard\u0131 ve bunu de\u011ferlendirdi gen\u00e7 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti.<\/p>\n

Bug\u00fcn ise \u00e7ok farkl\u0131 politik ko\u015fullar var. Gen\u00e7 Cumhuriyetin esinlendi\u011fi iki b\u00fcy\u00fck ak\u0131m\u0131n ikisi de geri \u00e7ekilmi\u015f ve politika sahnesini terk etmi\u015f durumda. O d\u00f6nem -insanl\u0131\u011fa miras b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 kazan\u0131mlarla- geride kald\u0131 ve bir daha da geri gelmeyecek. Bug\u00fcn\u00fcn devrimcileri bug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda devrim yapmak zorundad\u0131rlar; ge\u00e7mi\u015fe \u00f6yk\u00fcnerek devrimcilik yap\u0131lamaz.<\/p>\n

100 y\u0131l \u00f6nce \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f bir Osmanl\u0131 vard\u0131. Bug\u00fcn ise \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f bir cumhuriyet var. \u00c7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f Osmanl\u0131\u2019ya kar\u015f\u0131 olu\u015fturulan devrim stratejisi ile \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f Cumhuriyet\u2019e kar\u015f\u0131 olu\u015fturulacak devrim stratejisi elbette farkl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n

Biz modernite gelene\u011finden geliyoruz. \u00c7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f imparatorluklar\u0131n, hanedanlar\u0131n, feodalitelerin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden devrim \u00e7\u0131karmay\u0131 biliyoruz; ustalar\u0131m\u0131z bu i\u015fin ustas\u0131. Cumhuriyetlerin \u00e7\u00fcr\u00fcmesine ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne ise al\u0131\u015f\u0131k de\u011filiz; \u00e7\u00fcnk\u00fc biraz da biz \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f oluyoruz, b\u00f6yle hissediyoruz. Bu nedenle eskiye d\u00f6n\u00fc\u015f beyhude \u00e7abas\u0131na meyilliyiz; bu da elimizi kolumuzu ba\u011fl\u0131yor, h\u0131zla tepki vermemizi engelliyor. Dolay\u0131s\u0131yla ortal\u0131k otokratik y\u00f6netimlere, her t\u00fcrden pre-modern y\u0131lan-\u00e7\u0131yana kalabiliyor. Egemen sistem, onun h\u00e2kim s\u0131n\u0131f\u0131 k\u00fcresel burjuvazi ve devletleri de bunu k\u00f6r\u00fckl\u00fcyor zaten.<\/p>\n

Avrupa-merkezli burjuva modernitesinin art\u0131k i\u015f g\u00f6rmedi\u011fi, i\u015flevsel olamad\u0131\u011f\u0131, giderek \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc bir \u00e7a\u011fday\u0131z. Sosyalist modernite giri\u015fimleri de Avrupa-merkezcilikten kopamad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ayn\u0131 kaderi payla\u015ft\u0131, payla\u015f\u0131yor. Modernitenin k\u00fcreselle\u015fti\u011fi, ama bu \u00e7apta bir k\u00fcreselle\u015fmeyi y\u00f6nlendirecek b\u00fcy\u00fck anlat\u0131lar\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir ara d\u00f6nemden ge\u00e7iyor insanl\u0131k: Ba\u015f\u0131bo\u015f modernite \u00e7a\u011f\u0131. T\u00fcrkiye bu ara d\u00f6nemin de \u00f6nde gelen laboratuvarlar\u0131ndan biri.<\/p>\n

Kendini Atat\u00fcrk\u00e7\u00fc olarak niteleyen geni\u015f kesimlerin neden \u00f6rg\u00fcts\u00fcz ve \u00f6nc\u00fcs\u00fcz kald\u0131klar\u0131n\u0131n; h\u00e2l\u00e2 So\u011fuk Sava\u015f arg\u00fcmanlar\u0131yla idare etmeye \u00e7al\u0131\u015fan sosyalistlerin neden politika sahnesinin d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131klar\u0131n\u0131n ve bir t\u00fcrl\u00fc giremediklerinin nedenleri \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekiyor.<\/p>\n

\u201cSosyalist-Kemalist ittifak\u0131\u201d \u00fclkemizde en son Cumhuriyet mitingleri d\u00f6neminde g\u00fcndeme gelmeliydi ve ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131 vard\u0131. O d\u00f6nem iki kesim de bu stratejinin uza\u011f\u0131nda kald\u0131. Haziran Direni\u015fi ise bir a\u00e7\u0131dan eski stratejinin son kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu, ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan ise yeni bir stratejinin ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktayd\u0131. An\u0131lan iki kesim yine (siyasal \u00f6nc\u00fcl\u00fck anlam\u0131nda) bu hareketin d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131lar. Bunun nedenleri \u00fczerinde de d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerek. Bu tart\u0131\u015fmalar ciddiyetle yap\u0131lmadan ve ger\u00e7ek\u00e7i sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kar\u0131lmadan ad\u0131m at\u0131lamaz.<\/p>\n

T\u00fcrkiye modernitesinin bu iki ak\u0131m\u0131 elbette bir araya gelmenin yollar\u0131n\u0131 aramal\u0131 ve ortak bir strateji geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131lar. Ama onlar\u0131n matematiksel toplam\u0131ndan bir devrim stratejisi \u00e7\u0131kmaz art\u0131k. Olsa olsa giderek daralan konfor alanlar\u0131na \u00e7ekilen ve gelece\u011fe uzanma potansiyelini yitirmi\u015f korumac\u0131 bir strateji \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

En son \u201c6\u2019l\u0131 Masa\u201d ile denenen (ve yenilen) gericilikle ve \u0130slamc\u0131l\u0131kla uzla\u015fma stratejisinin alternatifi de bu \u00f6nerilen strateji de\u011fildir.<\/p>\n

\u00dclkemizin bu modern kesimleri, kendi i\u00e7lerine \u00e7ekilerek de\u011fil, toplumda yeni yeni olu\u015fan dip dalgalar\u0131yla devrimci bir tarzla birle\u015fmeyi hedefleyen daha kapsay\u0131c\u0131 ve sentezci bir strateji geli\u015ftirerek bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f bulabileceklerdir. Bu \u00e7\u0131k\u0131\u015fta emek\u00e7i kesimlerin ve onlar\u0131n \u00f6nc\u00fclerinin \u00f6n almas\u0131 daha olas\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu perspektifle yola \u00e7\u0131k\u0131l\u0131rsa daha ger\u00e7ek\u00e7i ve verimli bir tart\u0131\u015fma yap\u0131labilece\u011fi kan\u0131s\u0131nday\u0131m.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu B\u00fcy\u00fck toplumsal hareketler, genellikle kafam\u0131zdaki kal\u0131plara uymazlar. Ama tersi do\u011frudur: B\u00fcy\u00fck toplumsal hareketler kafam\u0131zdaki kal\u0131plar\u0131 de\u011fi\u015ftirirler; ger\u00e7ek\u00e7i bir bi\u00e7imde yol almak istiyorsak de\u011fi\u015ftirmelidirler. Devrimler, \u201colmas\u0131 gerekenlerden\u201d \u00e7\u0131kmaz; \u201colgulardan\u201d \u00e7\u0131kar. Bir zamanlar sosyalist hareketin en keskin tart\u0131\u015fmalar\u0131ndan biri olan \u201cMilli Demokratik Devrim (MDD) mi, Sosyalist Devrim (SD) mi?\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131, ate\u015fli bir bi\u00e7imde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":60139,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313,8998,218,222],"tags":[4573,1195,9322,604,9323,6896,433,1178,378],"class_list":["post-60138","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","category-siyasetbilimi","category-sosyoloji","category-tarih","tag-avrupa-merkezcilik","tag-avrupamerkezcilik","tag-burjuva-modernitesi","tag-cumhuriyet","tag-emekci-modernitesi","tag-genc-cumhuriyet","tag-kapitalizm","tag-modernite","tag-sosyalizm"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60138","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=60138"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60138\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/60139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=60138"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=60138"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=60138"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}