{"id":60185,"date":"2023-10-05T00:00:34","date_gmt":"2023-10-04T21:00:34","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=60185"},"modified":"2023-10-04T12:55:41","modified_gmt":"2023-10-04T09:55:41","slug":"cumhuriyetin-100-yilinda-cumhuriyet-savaslari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/10\/05\/cumhuriyetin-100-yilinda-cumhuriyet-savaslari","title":{"rendered":"Cumhuriyetin 100. y\u0131l\u0131nda cumhuriyet sava\u015flar\u0131"},"content":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n

100 y\u0131l \u00f6nce, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 ve Cumhuriyet Devrimleri ile birlikte yeni bir devlet<\/strong> kurduk, yeni bir vatan<\/strong> olu\u015fturduk, bir ulus<\/strong> olma ve bir yurtta\u015flar toplulu\u011fu anlam\u0131nda yeni bir halk<\/strong> olma yolunda ad\u0131mlar att\u0131k.<\/p>\n

\u201cDevlet\u201d, \u201cvatan\u201d, \u201culus\u201d, \u201chalk\u201d\u2026 b\u00fct\u00fcn bunlar sosyo-ekonomik kavramlar. Do\u011fu\u015ftan gelmezler, g\u00f6kten inmezler, bah\u015fedilmezler; toplumsal ili\u015fkiler ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi i\u00e7inde insanlar (daha do\u011frusu s\u0131n\u0131flar) taraf\u0131ndan kurulurlar, geli\u015ftirilirler.<\/p>\n

\u00d6te yandan birer toplumsal (ve siyasal) s\u00fcre\u00e7tirler. Do\u011far, serpilir, olgunla\u015f\u0131r, ya\u015flan\u0131r ve \u00f6l\u00fcrler. \u0130lk d\u00f6nemlerinde dinamiktirler, gelece\u011fe d\u00f6n\u00fckt\u00fcrler; giderek dinamizmlerini yitirirler, ya\u015fl\u0131l\u0131k belirtileri ba\u015f g\u00f6sterir.<\/p>\n

Vatan bir kez kurulunca ilelebet s\u00fcrecek diye bir garanti yok. Vatan\u0131n \u00fczerinde titremek, g\u00f6zbebe\u011fi gibi korumak, kollamak gerekir. Korumak derken, dinamizmi s\u00fcrd\u00fcrmekten s\u00f6z ediyoruz, mevcudu korumaktan (muhafazak\u00e2rl\u0131ktan) de\u011fil.<\/p>\n

Bazen \u00f6yle tehlikeler i\u00e7ine girilir, \u00f6yle ihmal edilir, \u00f6yle \u00e7\u00fcr\u00fcr ve yozla\u015f\u0131r ki vatan, yeniden kurulmas\u0131 zorunluluk haline gelir. Bu becerilemez ise vatanlar yok olabilir de\u2026 Vatans\u0131z kal\u0131nabilir.<\/p>\n

\u201cUlus\u201d ve \u201chalk\u201d da b\u00f6yledir. Bir kere olu\u015ftu ve kuruldu diye \u00fczerine yat\u0131lacak, bo\u015f b\u0131rak\u0131lacak olu\u015fumlar de\u011fildir bunlar. Uluslar par\u00e7alanabilir, ufalanabilir. Halk b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybedebilir, halk\u0131n \u00e7e\u015fitli bile\u015fenleri birbirine d\u00fc\u015febilir, birbirini bo\u011fazlayabilir.<\/p>\n

B\u00f6yle durumlarda yeniden bir ulus, yeniden bir halk olu\u015fturmak gerekebilir.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u201d adl\u0131 vatan, emperyalist sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131 verilen kurtulu\u015f sava\u015f\u0131yla ve orta\u00e7a\u011f art\u0131\u011f\u0131 bir imparatorlu\u011fa son veren bir devrimle kuruldu. Par\u00e7alanmaya y\u00fcz tutmu\u015f, topraklar\u0131 payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131n\u0131n nesnesine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, orta mal\u0131 olmu\u015f kocaman bir saltanat arazisinden bir vatan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131: T\u00fcrkiye Cumhuriyeti.<\/p>\n

Kurucular, \u201cMisak-\u0131 Milli\u201dyi, yani vatan\u0131n \u00e7er\u00e7evesini \u015f\u00f6yle \u00e7izdiler: \u201cAvrupa\u2019da \u0130stanbul ve Meri\u00e7\u2019e kadar Trakya; Asya\u2019da Anadolu, Musul arazisi ve Irak\u2019\u0131n yar\u0131s\u0131.\u201d (Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn S\u00f6ylev ve Deme\u00e7leri-III, Derleyen: Nimet Arslan, T\u00fcrk \u0130nk\u0131l\u00e2p Tarihi Enstit\u00fcs\u00fc Yay\u0131nlar\u0131, 2. bas\u0131m, s.46)<\/p>\n

Bu, \u201cger\u00e7ek\u00e7i\u201d bir vatand\u0131. Baz\u0131lar\u0131 gibi (\u00f6rne\u011fin Enver Pa\u015fa) Osmanl\u0131\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcn topraklar\u0131n\u0131 kurtarma \u201cmacerac\u0131l\u0131\u011f\u0131na\u201d sapmad\u0131lar. \u00d6te yandan kurmak istedikleri ger\u00e7ek bir vatand\u0131; \u201cs\u00f6zde vatan\u201d yolunu, \u201cmandac\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d net bir bi\u00e7imde reddettiler.<\/p>\n

Kurucular, \u00e7izdikleri bu vatan\u0131n halk\u0131 ve ulusla\u015fma perspektifi konusunda da ger\u00e7ek\u00e7iydiler. \u00d6zetle \u015fu saptamalarda bulundular:<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u2019nin mill\u00ee s\u0131n\u0131rlar\u0131, T\u00fcrklerin ve K\u00fcrtlerin \u00fczerinde oturdu\u011fu araziyi kapsar. T\u00fcrkler ve K\u00fcrtler ortak vatanlar\u0131 \u00fczerinde birlikte ya\u015famaya karar vermi\u015flerdir. K\u00fcrtler, bir az\u0131nl\u0131k de\u011fil, fakat T\u00fcrklerle birlikte cumhuriyetin ve milletin kurucu unsurudur. T\u00fcrkiye halk\u0131, esas olarak T\u00fcrk ve K\u00fcrt unsurlardan olu\u015fur.\u201d (D. Perin\u00e7ek, Kemalist Devrim-4 Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019nda K\u00fcrt Politikas\u0131<\/em>, Kaynak Yay\u0131nlar\u0131, 2. bas\u0131m, Aral\u0131k 1999, s.162.)<\/p>\n

Bu perspektif de ger\u00e7ek\u00e7iydi, \u00e7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrtleri yok sayan bir politika Sevr\u2019e mahk\u00fbm olmak demekti. \u00d6te yandan bu bir \u201csaltanat arazisi\u201d de\u011fil bir \u201cvatan\u201dd\u0131, bir \u201chanedan tebaas\u0131\u201d de\u011fil e\u015fit yurtta\u015flardan olu\u015fan bir halkt\u0131. Bunun olmazsa olmaz\u0131 da \u201claiklik\u201dti.<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye\u201d adl\u0131 vatan ve bu vatan\u0131n halk\u0131 b\u00f6yle olu\u015fturuldu. \u00d6ng\u00f6r\u00fclen paradigma buydu. Bu do\u011frultuda ne kadar ilerlenebildi, ne kadar ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131labildi, hangi kazan\u0131mlar elde edildi, nerelerde t\u0131kan\u0131kl\u0131klar ya\u015fand\u0131\u2026 bunlar\u0131 daha \u00f6nceki yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelemi\u015ftik (En yak\u0131n tarihli olanlar\u0131ndan \u00f6rnek vermek gerekirse: \u201cCumhuriyet ser\u00fcvenimiz: kazan\u0131mlar ve t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u201d, Bilim ve Gelecek<\/em>, Say\u0131: 223, Kas\u0131m 2022 ve \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin temel sorular\u0131\u201d, Bilim ve Gelecek<\/em>, Say\u0131: 228, Nisan 2023).<\/p>\n

Bu yaz\u0131m\u0131zda daha \u00e7ok mevcut duruma ve gelece\u011fe yo\u011funla\u015fmak istiyoruz.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bug\u00fcn, Cumhuriyetin kurulu\u015fundan 100. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde, 100 y\u0131l \u00f6ncesine benzer ko\u015fullar\u0131 ya\u015f\u0131yoruz. Cumhuriyet rejiminin ba\u015fta laiklik olmak \u00fczere temel ilkeleri, \u201cT\u00fcrkiye adl\u0131 vatan\u201d ve bu vatanda ya\u015fayan \u201cT\u00fcrk ulusu\u201d ve \u201cT\u00fcrkiye halk\u0131\u201d kavramlar\u0131 ciddi bir bunal\u0131m i\u00e7ine sokulmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu y\u0131k\u0131c\u0131 s\u00fcre\u00e7 yeni de de\u011fil. \u00c7ok \u00f6nce ba\u015flad\u0131, 12 Eyl\u00fcl fa\u015fist darbesi ile h\u0131z kazand\u0131, Siyasal \u0130slamc\u0131 AKP iktidar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 son noktay\u0131 koymak oldu.<\/p>\n

Ve bug\u00fcn ortada b\u00fct\u00fcn ha\u015fmetiyle bir enkaz durmaktad\u0131r. Eskiye d\u00f6n\u00fc\u015f yakla\u015f\u0131m\u0131yla tamir edilmesi olanaks\u0131z bir enkaz\u2026<\/p>\n

Bug\u00fcn hem vatan\u0131n temeli olan \u201ccumhuriyet\u201d ve \u201claiklik\u201d neredeyse ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir durumdad\u0131r, hem her t\u00fcrl\u00fc emperyalist oda\u011f\u0131n at ko\u015fturdu\u011fu bir alana d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr, hem de s\u00f6z konusu \u00e7er\u00e7eve yani s\u0131n\u0131rlar yolge\u00e7en han\u0131na \u00e7evrilmi\u015ftir. K\u0131sacas\u0131 \u201cT\u00fcrkiye adl\u0131 vatan\u201d bir tart\u0131\u015fma konusudur art\u0131k.<\/p>\n

Peki, bir \u201cT\u00fcrkiye halk\u0131\u201dndan s\u00f6z edebilir miyiz? Ortak duygulara sahip, ac\u0131lar\u0131n\u0131 ve sevin\u00e7lerini payla\u015fan bir T\u00fcrkiye halk\u0131ndan?<\/p>\n

Sadece T\u00fcrk-K\u00fcrt veya S\u00fcnni-Alevi \u00e7eli\u015fkilerinden s\u00f6z etmiyorum. Belki daha da \u00f6nemlisi, halk\u0131n iki b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn tamamen farkl\u0131 iki \u00e7a\u011fda ya\u015f\u0131yor ve bin y\u0131l \u00f6ncesinde ya\u015fayanlar\u0131n bu ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 dayat\u0131yor oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fidir. E\u015fit yurtta\u015flardan olu\u015fan bir halk ile \u00fcmmetle\u015fmi\u015f, dilencile\u015ftirilmi\u015f, kulla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir halk -en \u00f6nemlisi siyasile\u015fmi\u015f bir bi\u00e7imde- yan yana ve i\u00e7 i\u00e7edir bug\u00fcn. Bu tabloya bir de \u00fclkenin demografik yap\u0131s\u0131n\u0131 tehdit edecek boyutlara ula\u015fm\u0131\u015f s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 ak\u0131n\u0131n\u0131 eklemek gerek.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, yeniden bir vatan kurmak, yeniden bir ulus ve halk yaratmak sorunsal\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bu co\u011frafyan\u0131n insanlar\u0131 olarak yeni bir ba\u011f\u0131t yapmak, yeni bir \u201ctoplum s\u00f6zle\u015fmesi\u201d yaratmak zorunday\u0131z.<\/p>\n

Bu konular\u0131 -notlar halinde de olsa- biraz daha a\u00e7al\u0131m.<\/p>\n

***<\/p>\n

Sadece siyasal bir de\u011fi\u015fimden de\u011fil, sosyolojik bir de\u011fi\u015fimden de s\u00f6z etti\u011fimiz anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin sadece rejimi de\u011fi\u015fmemi\u015ftir, toplumsal yap\u0131s\u0131 (sosyolojisi) da de\u011fi\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle durumlarda art\u0131k hi\u00e7bir \u015fey eskisi gibi olamaz. Elbette korunacak, sahip \u00e7\u0131k\u0131lacak kazan\u0131mlar vard\u0131r ve sonuna kadar sahip \u00e7\u0131k\u0131lmal\u0131d\u0131r; ama genel anlamda bir koruma stratejisiyle art\u0131k yol al\u0131namaz. Eskiye \u00f6yk\u00fcnerek ve d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015farak al\u0131nabilecek bir yol yoktur art\u0131k.<\/p>\n

Geni\u015f s\u00fcrece bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda T\u00fcrkiye toplumunun yakla\u015f\u0131k 200 y\u0131ll\u0131k bir modernite s\u00fcreci i\u00e7inde bulundu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ama bu geni\u015f s\u00fcrecin, sadece T\u00fcrkiye\u2019deki toplumsal ili\u015fkiler taraf\u0131ndan de\u011fil d\u00fcnyadaki de\u011fi\u015fimlerden taraf\u0131ndan da etkilenip belirlenen alt a\u015famalar\u0131 bulunur: Tanzimat\u2019tan Cumhuriyete kadarki Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son d\u00f6nemi, daha alt a\u015famalardan olu\u015fan Cumhuriyet d\u00f6nemi\u2026<\/p>\n

San\u0131r\u0131m art\u0131k yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131nday\u0131z. D\u00fcnya da yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131nda. Bir Osmanl\u0131 toplumu de\u011filiz, olamay\u0131z, o g\u00fcnler \u00e7ok gerilerde kald\u0131. Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k, 120 y\u0131l \u00f6nce bile Yusuf Ak\u00e7ura\u2019n\u0131n tespit etti\u011fi (\u201c\u00dc\u00e7 Tarz-\u0131 Siyaset\u201d makalesi) gibi \u00e7\u0131kar yol de\u011fildi; bug\u00fcn ise komik olur ancak. Ama klasik anlamda bir cumhuriyet toplumu da de\u011filiz art\u0131k. Bu sadece bize \u00f6zg\u00fc bir durum de\u011fil; modernitenin anavatan\u0131 Avrupa\u2019da ve yavru vatan\u0131 ABD\u2019de bile geli\u015fen bir e\u011filim. Burjuva modernitesinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle ilgili bir konu bu. \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ama yerine hen\u00fcz yeni bir \u015feyin koyulamay\u0131\u015f\u0131yla ilgili bir konu.<\/p>\n

Peki, nas\u0131l bir toplumuz? Nas\u0131l bir toplum oldu\u011funa hen\u00fcz karar verememi\u015f bir toplumuz. Kaotik bir toplumuz. Kaotik bir d\u00fcnyan\u0131n kaotik bir toplumuyuz. Neyin bo\u015fa \u00e7aba oldu\u011funu fark edebiliyoruz; ama ne yapmak gerekti\u011fi konusunda hen\u00fcz bulan\u0131\u011f\u0131z.<\/p>\n

***<\/p>\n

Bu noktada 100 y\u0131l \u00f6ncesine g\u00f6re \u00e7ok farkl\u0131 ko\u015fullarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 vurgulamak gerekiyor. 100 y\u0131l \u00f6ncesine benzer sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z ama 100 y\u0131l \u00f6ncesinden \u00e7ok farkl\u0131 ko\u015fullarda.<\/p>\n

Gen\u00e7 Cumhuriyetin esinlendi\u011fi iki b\u00fcy\u00fck ak\u0131m vard\u0131: Frans\u0131z Devrimi ve Sovyet Devrimi. 20. y\u00fczy\u0131l (\u00f6zellikle ilk yar\u0131s\u0131), Avrupa d\u0131\u015f\u0131ndaki toplumlar\u0131n kendilerine dayat\u0131lan Avrupa-merkezci (s\u00f6m\u00fcrgeci) yolu reddederek kendi i\u00e7 dinamikleriyle modernite yoluna girdikleri, mazlum uluslar\u0131n aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdi ve Gen\u00e7 Cumhuriyet de bu b\u00fcy\u00fck ak\u0131m\u0131n bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Modernite de\u011ferlerini benimsedi ve bunu emperyalist dayatmalara ra\u011fmen ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ezilen halklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan avantajl\u0131 bir politik ortam vard\u0131 ve bunu de\u011ferlendirdi gen\u00e7 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti.<\/p>\n

Bug\u00fcn ise \u00e7ok farkl\u0131 politik ko\u015fullar var. Gen\u00e7 Cumhuriyetin esinlendi\u011fi iki b\u00fcy\u00fck ak\u0131m\u0131n ikisi de geri \u00e7ekilmi\u015f ve politika sahnesini terk etmi\u015f durumda. Sahnede ne sosyalizm var ne de devrimci burjuva modernitesi. O d\u00f6nem -insanl\u0131\u011fa miras b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 kazan\u0131mlarla- geride kald\u0131 ve bir daha da geri gelmeyecek. Bug\u00fcn\u00fcn devrimcileri bug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda devrim yapmak zorundad\u0131rlar; ge\u00e7mi\u015fe \u00f6yk\u00fcnerek devrimcilik yap\u0131lamaz.<\/p>\n

100 y\u0131l \u00f6nce \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f bir Osmanl\u0131 vard\u0131. Bug\u00fcn ise \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f bir cumhuriyet var. \u00c7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f Osmanl\u0131\u2019ya kar\u015f\u0131 olu\u015fturulan devrim stratejisi ile \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f Cumhuriyet\u2019e kar\u015f\u0131 olu\u015fturulacak devrim stratejisi elbette farkl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n

Biz modernite gelene\u011finden geliyoruz. \u00c7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f imparatorluklar\u0131n, hanedanlar\u0131n, feodalitelerin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden devrim \u00e7\u0131karmay\u0131 biliyoruz; ustalar\u0131m\u0131z bu i\u015fin ustas\u0131. Cumhuriyetlerin \u00e7\u00fcr\u00fcmesine ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne ise al\u0131\u015f\u0131k de\u011filiz; \u00e7\u00fcnk\u00fc biraz da biz \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f oluyoruz, b\u00f6yle hissediyoruz. Bu nedenle eskiye d\u00f6n\u00fc\u015f beyhude \u00e7abas\u0131na meyilliyiz; bu da elimizi kolumuzu ba\u011fl\u0131yor, h\u0131zla tepki vermemizi engelliyor. Dolay\u0131s\u0131yla ortal\u0131k otokratik y\u00f6netimlere, her t\u00fcrden pre-modern yakla\u015f\u0131ma kalabiliyor. Egemen sistem, onun hakim s\u0131n\u0131f\u0131 k\u00fcresel burjuvazi ve devletleri de bunu k\u00f6r\u00fckl\u00fcyor zaten.<\/p>\n

Avrupa-merkezli burjuva modernitesinin art\u0131k i\u015f g\u00f6rmedi\u011fi, i\u015flevsel olamad\u0131\u011f\u0131, giderek \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc bir \u00e7a\u011fday\u0131z. Sosyalist modernite giri\u015fimleri de Avrupa-merkezcilikten kopamad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ayn\u0131 kaderi payla\u015ft\u0131, payla\u015f\u0131yor. Modernitenin k\u00fcreselle\u015fti\u011fi, ama bu \u00e7apta bir k\u00fcreselle\u015fmeyi y\u00f6nlendirecek b\u00fcy\u00fck anlat\u0131lar\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir ara d\u00f6nemden ge\u00e7iyor insanl\u0131k: Ba\u015f\u0131bo\u015f modernite \u00e7a\u011f\u0131. T\u00fcrkiye bu ara d\u00f6nemin de \u00f6nde gelen laboratuvarlar\u0131ndan biri.<\/p>\n

***<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck anlat\u0131lar\u0131n geri \u00e7ekildi\u011fi ve evrensel insanl\u0131k de\u011ferlerinin a\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada otoriter (otokratik) e\u011filimler g\u00fc\u00e7leniyor; Bat\u0131l\u0131 geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeler dahil. Geli\u015fen bu e\u011filimin toplumsal bir zemini var, yak\u0131c\u0131 bir ihtiya\u00e7tan kaynaklan\u0131yor: G\u00fcvenlik ihtiyac\u0131. Tekinsiz ve korunaks\u0131z bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz ve dolay\u0131s\u0131yla insanlar \u00f6ncelikle g\u00fcvenebilecekleri, s\u0131\u011f\u0131nabilecekleri bir \u201cotoriteye\u201d ihtiya\u00e7 duyuyorlar. Evrensel bir otoritenin yoklu\u011funda, bu otoriteler ister istemez \u201c\u00f6tekilere kar\u015f\u0131 otoritelere\u201d, \u201cbirbirlerine kar\u015f\u0131 otoritelere\u201d, hatta \u201chaklara kar\u015f\u0131 otoritelere\u201d d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Otorite (g\u00fcvenlik) olsun da nas\u0131l olursa olsun!<\/p>\n

Uygarl\u0131k dedi\u011fimiz \u015fey \u201c\u00f6rg\u00fctlenmi\u015f barbarl\u0131k\u201dt\u0131r. Uygarl\u0131kla birlikte \u00f6rg\u00fctleyen-\u00f6rg\u00fctlenen \u00e7eli\u015fmesi do\u011fmu\u015ftur ve egemenler bu \u00e7eli\u015fkinin k\u00f6kten \u00e7\u00f6z\u00fclmesini (barbarlar\u0131n da uygarla\u015fmas\u0131n\u0131) istemezler. Barbarlar ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlenmeye (yani egemen s\u0131n\u0131fa) muhta\u00e7 b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Tarih boyunca barbarlar\u0131n uygarla\u015fmas\u0131, mevcut uygarl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 m\u00fccadele i\u00e7inde geli\u015febilmi\u015ftir ancak. Bir paradoks gibi: Uygarl\u0131\u011f\u0131n toplumsalla\u015fmas\u0131, mevcut uygarl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 m\u00fccadele i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015febilir ancak.<\/p>\n

Sosyalizm pratikleri bir zorlama ve sapma de\u011fildi. \u0130nsanl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ihtiyac\u0131n toplumsal yans\u0131mas\u0131yd\u0131. Daha e\u015fitlik\u00e7i, daha \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve geni\u015f ezilen kitleler i\u00e7in daha g\u00fcvenlikli bir modern toplumsal ya\u015fam talebinin somutla\u015fm\u0131\u015f ifadesiydi. Burjuva modernitesi, gerek anavatan\u0131 Avrupa\u2019da gerekse d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer co\u011frafyalar\u0131nda toplumlar\u0131n daha e\u015fit ve g\u00fcvenlikli bir ya\u015fam talebini kar\u015f\u0131layamam\u0131\u015ft\u0131; dolay\u0131s\u0131yla yeni yol aray\u0131\u015flar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Sosyalizm, burjuva modernitesinin yetersizli\u011finden kaynaklanan b\u00fcy\u00fck bir toplumsal ihtiyac\u0131n sonucuydu.<\/p>\n

Bunu, sosyalizmin epeydir geri \u00e7ekildi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok daha net g\u00f6rebiliyoruz. Sosyalizm bir zorlama ve sapma olsayd\u0131, geri \u00e7ekildi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda, \u00e7ok daha e\u015fitlik\u00e7i, refah ve g\u00fcvenlikli bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yor olmam\u0131z gerekirdi. Ama tam tersi bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. Sosyalizmin olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya, burjuva modernitesinin yetersizli\u011finin, hatta \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00e7ok daha net g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu\u011fu bir d\u00fcnyad\u0131r. \u0130lk bak\u0131\u015fta bir paradoks gibi g\u00f6z\u00fckebilir ama sosyalizmin geri \u00e7ekili\u015fi burjuva modernitesinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r; bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc daha da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Sosyalizm, burjuva modernitesinin demeyelim ama, genel anlamda modernitenin bir \u015fans\u0131yd\u0131. Sosyalizmin geri \u00e7ekilmesi, modernitenin de geri \u00e7ekilmesi anlam\u0131na geldi; modernite \u00f6ncesi e\u011filimler yeniden f\u0131\u015fk\u0131rd\u0131. Sosyalizmin olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya, modernitenin de a\u015f\u0131nmaya ve tahrip olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyad\u0131r; bu kan\u0131tlan\u0131yor g\u00fcn\u00fcm\u00fczde.<\/p>\n

Ama insanlar\u0131n e\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, karde\u015flik, refah, g\u00fcvenlik, huzur talepleri orta yerde duruyor. Burjuva modernitesi zaten bu taleplerin yoksunluklar\u0131n\u0131n nedeni. B\u00fct\u00fcn bu yoksunluklar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc hedefli bir sentez (b\u00fcy\u00fck anlat\u0131) olan sosyalizm de g\u00fcndemin d\u0131\u015f\u0131nda. O halde ne olacak\/oluyor?<\/p>\n

Olan, t\u0131pk\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda oldu\u011fu gibi, bu b\u00fcy\u00fck insanl\u0131k taleplerinin yar\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n tekrardan e\u015fitlik-\u00f6zg\u00fcrl\u00fck \/ g\u00fcvenlik-huzur ikilemine girmesidir. E\u015fitlik-\u00f6zg\u00fcrl\u00fck-refah talebi ile g\u00fcvenlik-huzur talebinin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesidir. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n yeniden se\u00e7ime zorlanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

E\u015fitlik-\u00f6zg\u00fcrl\u00fck ile g\u00fcvenlik-huzur kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi\u011fi zaman, insanlar (geni\u015f kitleler) her zaman g\u00fcvenlikten yana olurlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok daha hayati bir taleptir g\u00fcvenlik. Sentezin, b\u00fcy\u00fck anlat\u0131n\u0131n se\u00e7enek olamad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada, g\u00fcvenli\u011fi, otoriteyi, g\u00fcc\u00fc vurgulayan e\u011filimlerin \u00f6n almas\u0131, kitleselle\u015fmesi do\u011fald\u0131r. Ve b\u00f6yle de olmaktad\u0131r. Kaotik ve tekinsiz bir d\u00fcnyada (ve \u00fclkede) ya\u015f\u0131yoruz. Can g\u00fcvenli\u011fimizi, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fcvenli\u011fini nas\u0131l sa\u011flayaca\u011f\u0131z? Geleceklerini nas\u0131l garanti alt\u0131na alaca\u011f\u0131z? Bize bir \u201cotorite\u201d, bir \u201cd\u00fczen kurucu\u201d, bir \u201cdemir yumruk\u201d laz\u0131m, de\u011fil mi? G\u00fcvenlik yitimi ve gelecek kayg\u0131s\u0131, hele bir de yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 ile birle\u015fince, \u201ckorumac\u0131, tutucu\u201d ve otoriter (giderek fa\u015fizan) e\u011filimlerin ye\u015fermesi i\u00e7in uygun zemini olu\u015fturur.<\/p>\n

Peki, kitlelerin g\u00fcvenlik ihtiyac\u0131, her zaman tutucu, gerici, otoriter ve fa\u015fizan rejimlerin kitle taban\u0131n\u0131 m\u0131 olu\u015fturur? G\u00fcvenlik-huzur e\u011filimi ile e\u015fitlik-\u00f6zg\u00fcrl\u00fck e\u011filimi hep \u00e7eli\u015fmek zorunda m\u0131d\u0131r? \u201cEvdeki bulgur\u201d ile \u201cDimyat\u2019taki pirin\u00e7\u201din sentezi yap\u0131lamaz m\u0131? \u201cG\u00fcvenlik\u201d sadece egemen s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131flara (hatta onlar\u0131n en fa\u015fizan kesimlerine) ait bir kavram m\u0131d\u0131r? Devrimci, halk\u00e7\u0131, sosyalizan bir \u201cg\u00fcvenlik kuram\u0131\/politikas\u0131\u201d geli\u015ftirilemez mi? Kitlelerin g\u00fcvenlik ihtiyac\u0131na, devrimci bir yan\u0131t olu\u015fturulamaz m\u0131?<\/p>\n

Elbette olu\u015fturulabilir, olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Zaten modern d\u00f6nemdeki b\u00fct\u00fcn devrimler bu sentezi ger\u00e7ekle\u015ftirerek, sadece e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talebine de\u011fil g\u00fcvenlik talebine de yan\u0131t \u00fcreterek g\u00fcndeme gelebilmi\u015flerdir. Yoksa ba\u015far\u0131l\u0131 olmalar\u0131na olanak yoktu. E\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, g\u00fcvenli olabildi\u011fi zaman ba\u015far\u0131l\u0131 olabilir ancak. \u201cE\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, karde\u015flik\u201d taleplerine yan\u0131t vererek, ta\u015f \u00e7atlasa mevcut iktidar y\u0131k\u0131labilir ve devrim yap\u0131labilir; ama bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u201cg\u00fcvenlik\u201d talebine de yan\u0131t \u00fcretilemezse iktidar olunamaz; y\u0131k\u0131c\u0131 olmakla kal\u0131n\u0131r, kurucu olunamaz. Daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc, siz y\u0131kars\u0131n\u0131z ama ba\u015fkalar\u0131 kurar. Asl\u0131nda g\u00fcvenlik (kuruculuk) perspektifi olmayan bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcl\u00fck, kendisi i\u00e7in bir y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131k da geli\u015ftiremez; ba\u015fkalar\u0131 ad\u0131na y\u0131kar ancak.<\/p>\n

Burjuva modernitesinin aristokrasiye kar\u015f\u0131 m\u00fccadele i\u00e7inde geli\u015ftirdi\u011fi temalar ve olu\u015fturdu\u011fu kurumlar (do\u011faya egemenlik, bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi ve y\u00f6ntemi, demokrasi, parlamento, se\u00e7imler, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131, insan haklar\u0131, vb.) insanl\u0131\u011fa \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011flad\u0131. Ama art\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sorunlar\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmek i\u00e7in yeterli de\u011filler. Burjuva devletleri dahi \u201cbekalar\u0131n\u0131\u201d (kal\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131, g\u00fcvenliklerini) art\u0131k bu temalarla sa\u011flayam\u0131yorlar. Otoriter ve g\u00fcvenlik\u00e7i e\u011filimlerin g\u00fc\u00e7lenmesinin nedeni budur.<\/p>\n

Her s\u0131n\u0131f\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc bir g\u00fcvenlik anlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131r ve \u201ckimin g\u00fcvenli\u011fi?\u201d sorusuyla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. K\u00fcresel burjuvazi ve devletleri -gerek halklara gerekse rakip devletlere kar\u015f\u0131- g\u00fcvenliklerini art\u0131k \u201cburjuva demokratik\u201d tema ve kurumlarla kar\u015f\u0131layam\u0131yorlar.<\/p>\n

Peki halklar ve emek\u00e7iler kendi g\u00fcvenliklerini nas\u0131l sa\u011flayacaklar? \u201cOtoriter devletlerine\u201d s\u0131\u011f\u0131narak m\u0131, ondan g\u00fcvenlik dilenerek mi? Otoriter devletlerimizden e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck bekleyemeyece\u011fimizi biliyoruz; bu konuda engin bir deneyimimiz var. Peki, g\u00fcvenlik bekleyebilir miyiz? \u00a0G\u00fcvenlik de \u201cverilen\u201d de\u011fil, \u201cal\u0131nmas\u0131\u201d gereken bir \u015fey de\u011fil midir? Hak, hukuk, adalet, e\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck vb. kavramlar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131fsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 nispeten biliyor ve \u201chak verilmez, al\u0131n\u0131r\u201d diyebiliyoruz. Peki g\u00fcvenlik? G\u00fcvenlik de \u201cverilmez, al\u0131n\u0131r\u201d bir \u015fey de\u011fil mi? G\u00fcvenlik de halka ve emek\u00e7iye ait bir kavram olarak kurgulanmamal\u0131 m\u0131? Asl\u0131nda g\u00fcvenlik ihtiyac\u0131 da verilen de\u011fil al\u0131nan bir \u015fey olarak kavranamazsa, hak, adalet, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik de al\u0131nan bir \u015fey olarak kavranamaz; tarih bunu g\u00f6stermi\u015ftir. G\u00fcvenlik talebini es ge\u00e7en bir sol iktidar perspektifini yitirir ve m\u00fczmin muhalefet olmaktan \u00f6teye ge\u00e7emez.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devrimci ve halk\u00e7\u0131 g\u00fcvenlik politikas\u0131 (perspektifi) geli\u015ftirilmeli ve giderek bunun kurumlar\u0131 olu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

G\u00fcvenlik, direkt olarak g\u00fc\u00e7 ve otorite ile ili\u015fkili bir kavram. Devlete ve egemen sisteme b\u0131rak\u0131lma ve ondan bekleme yan\u0131lsamas\u0131n\u0131n nedeni de bu. Devletten ve sistemden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir g\u00fc\u00e7 ve otorite oda\u011f\u0131 kurulamaz m\u0131? Mevcut topluma yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya de\u011fil, a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya bakarak geli\u015ftirilebilir bu perspektif. Sosyalistler toplumlar\u0131n\u0131n ve d\u00fcnya toplumlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne \u201cg\u00fcvenlik\u201d meselesine ili\u015fkin de bir kapsaml\u0131 yakla\u015f\u0131m (ve onun politikalar\u0131n\u0131) koymal\u0131d\u0131rlar. Bu sadece kuramsal de\u011fil acil politik bir sorun da\u2026<\/p>\n

Bu noktada, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnya ve \u00fclke ko\u015fullar\u0131nda, iki ara\u00e7 (kavram) \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor: Halk \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/strong> ve kitlesellik<\/strong>. 100 y\u0131l \u00f6nce veya 50 y\u0131l \u00f6nce ba\u015fka ara\u00e7lar \u00f6nerilebilirdi ve \u00f6nerilmi\u015ftir, uygulamaya da ge\u00e7mi\u015ftir; ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde san\u0131r\u0131m bu iki ara\u00e7 olabilirlik s\u0131n\u0131r\u0131 i\u00e7indedir, en az\u0131ndan \u015fimdilik.<\/p>\n

***<\/p>\n

Cumhuriyetimizin 100. y\u0131l\u0131nda art\u0131k bamba\u015fka bir toplumuz ve yeni bir \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 s\u00fcre\u00e7 i\u00e7ine girmekteyiz. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131na en fazla benzeyen \u00fclkeler s\u0131ralamas\u0131 yap\u0131lsa san\u0131r\u0131m en ba\u015fta geliriz. T\u00fcrkiye, minyat\u00fcr bir d\u00fcnya gibi. Bir yan\u0131yla Bat\u0131 Avrupa, di\u011fer yan\u0131yla Afganistan ve Pakistan, yani Asya\u2026 Bir yan\u0131yla ABD, di\u011fer yan\u0131yla Rusya\u2026 Bir yan\u0131yla Do\u011fu Avrupa, di\u011fer yan\u0131yla Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika\u2026 Hepsi yan yana ve i\u00e7 i\u00e7e. \u00dcstelik hepsi siyasalla\u015fm\u0131\u015f durumda. D\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00e7eli\u015fkileri, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekte T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fan\u0131yor; hatta \u00f6l\u00e7e\u011fi daha da k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcp \u0130stanbul da diyebiliriz.<\/p>\n

B\u00f6yle bir \u00fclkede cumhuriyet ve demokrasi nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir; nas\u0131l devrim yap\u0131l\u0131r? Bir d\u00fcnya devrimi perspektifi gereklidir herhalde. Asl\u0131nda 100 y\u0131l \u00f6nce de, ger\u00e7ekle\u015fen T\u00fcrk cumhuriyet devrimi, o d\u00f6nemin d\u00fcnya devrimi modeline uygundu; tipik bir uygulamas\u0131yd\u0131. Mazlum halklar\u0131n emperyalizme ve s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe ba\u015fkald\u0131r\u0131 s\u00fcrecinin (yani o g\u00fcnk\u00fc devrim modelinin) \u00f6nde gelen bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Bug\u00fcn de T\u00fcrkiye, d\u00fcnya politik geli\u015fmelerinin odak noktalar\u0131ndan biri. Ama bug\u00fcn bir d\u00fcnya devrimi modelinden yoksunuz. Daha do\u011frusu biraz daha belirginle\u015fmesi gerek d\u00fcnyan\u0131n. Ne yaz\u0131k ki bu belirginle\u015fme, \u00f6ncelikle devrimlerle de\u011fil sava\u015flarla oluyor; devrim daha sonra gelebiliyor. 100 y\u0131l \u00f6nce de b\u00f6yle olmu\u015ftu.<\/p>\n

100 y\u0131l \u00f6nce \u201cezilenlerin Bat\u0131s\u0131\u201d, \u201cezenlerin Bat\u0131s\u0131\u201dna ba\u015fkald\u0131rarak Do\u011fu\u2019yu pe\u015finden s\u00fcr\u00fcklemi\u015fti. D\u00f6nemin modernite devrimlerinin modeline uygundu bu; Sovyet devrimi, hatta \u00c7in devrimi bile bu model i\u00e7inde de\u011ferlendirilebilir. Ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu model ge\u00e7erli de\u011fil; \u201cezilenlerin devrimci bir Bat\u0131s\u0131\u201d mevcut de\u011fil \u00e7\u00fcnk\u00fc. \u201cBat\u0131\u201d (burjuva modernitesi), ezenler d\u00fcnyas\u0131nda da ezilenler d\u00fcnyas\u0131nda da devrimci potansiyelini yitirmi\u015ftir art\u0131k.<\/p>\n

***<\/p>\n

G\u00fcvenlik talebinin bu kadar \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada cumhuriyet, demokrasi, laiklik (hatta sosyalizm) gibi modernite kavramlar\u0131 l\u00fcks m\u00fcd\u00fcr? Bu kavramlar\u0131 burjuvazinin yakla\u015f\u0131m\u0131yla yorumlarsak, evet l\u00fckst\u00fcr. Burjuva modernitesi art\u0131k l\u00fckst\u00fcr ve bunu en iyi kavrayan (ve terk eden) bizzat g\u00fcn\u00fcm\u00fcz k\u00fcresel burjuvazisidir. Onlar egemenliklerini art\u0131k \u201cburjuva demokratik\u201d yollarla s\u00fcrd\u00fcremeyeceklerinin fark\u0131ndalar.<\/p>\n

Peki, bu kavramlar, d\u00fcnyan\u0131n (ve T\u00fcrkiye\u2019nin) emek\u00e7ileri, ezilenleri, yoksullar\u0131 i\u00e7in de l\u00fcks m\u00fcd\u00fcr? Bu kavramlar\u0131n i\u00e7i emek\u00e7i perspektifiyle doldurulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, l\u00fcks oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar ve vazge\u00e7meye e\u011filimliler. Ama asl\u0131nda, i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel olarak bu \u201cl\u00fcks\u201d\u00fcn pe\u015findeler. Afganistan\u2019dan, Pakistan\u2019dan, Suriye\u2019den, Afrika\u2019dan ka\u00e7\u0131p kendilerini T\u00fcrkiye\u2019ye ve asl\u0131nda Avrupa\u2019ya atmaya \u00e7al\u0131\u015fan kitleler neyin pe\u015findeler? Totalitarizmin ve dincili\u011fin mi? \u00d6yle olsayd\u0131, bulunduklar\u0131 yerde kal\u0131rlard\u0131. Elbette bin y\u0131ll\u0131k y\u00fckleriyle geliyorlar. Ama onlar da g\u00fcvenli\u011fin, refah\u0131n ve modernitenin pe\u015findeler.<\/p>\n

\u00dclkemizin e\u011fitim alm\u0131\u015f gen\u00e7lerinin ve iyi yeti\u015fmi\u015f meslek sahibi insanlar\u0131n\u0131n yurtd\u0131\u015f\u0131na (esas olarak Bat\u0131 \u00fclkelerine) g\u00f6\u00e7\u00fc giderek y\u00fckselen bir e\u011filim. Hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar yo\u011fun bir beyin g\u00f6\u00e7\u00fc ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Peki, bu insanlar neden g\u00f6\u00e7\u00fcyorlar? Onlar da t\u0131pk\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye ve Avrupa\u2019ya kapa\u011f\u0131 atmaya \u00e7al\u0131\u015fan d\u00fcnya yoksullar\u0131 gibi g\u00fcvenli\u011fin, refah\u0131n ve modernitenin pe\u015findeler. Afganistan\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7en vas\u0131fs\u0131z yoksulun da, T\u00fcrkiye\u2019den Bat\u0131\u2019ya g\u00f6\u00e7en doktorun da ula\u015fmak istedi\u011fi hedef temelde ayn\u0131d\u0131r: Modernitenin kazan\u0131mlar\u0131na m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca sahip olmak. Ufuklar\u0131 farkl\u0131 ama g\u00fcd\u00fcleri ayn\u0131.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck anlat\u0131s\u0131n\u0131 ve \u00f6nc\u00fcs\u00fcn\u00fc yitirmi\u015f, ba\u015f\u0131bo\u015f kalm\u0131\u015f modernitenin (ama yine de modernitenin) kendince buldu\u011fu yollard\u0131r bunlar.<\/p>\n

***<\/p>\n

Cumhuriyet, demokrasi, laiklik, insan haklar\u0131 gibi kavramlar\u0131n toplumsal k\u00f6kenlerine indi\u011fimizde burjuvazinin aristokrasiye kar\u015f\u0131 taleplerini mi g\u00f6r\u00fcr\u00fcz, yoksa ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n (k\u00f6lelerin, serflerin, marabalar\u0131n, k\u00f6yl\u00fclerin, kentlere dolu\u015fmu\u015f i\u015fsiz yoksullar\u0131n vb.) egemen hara\u00e7l\u0131 sisteme kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 m\u0131? Hangisi esast\u0131r, belirleyicidir? Modernitenin ve ayd\u0131nlanman\u0131n motoru hangi \u00e7eli\u015fkidir: Aristokrasi-burjuvazi \u00e7eli\u015fkisi mi, ezen-ezilen (s\u00f6m\u00fcren-s\u00f6m\u00fcr\u00fclen) \u00e7eli\u015fkisi mi? Tarih (modernite tarihi de) egemenler aras\u0131ndaki m\u00fccadelelerin tarihi midir, ezen ve ezilen s\u0131n\u0131flar aras\u0131 m\u00fccadelenin tarihi mi? Tarihi hep -eski, yeni- egemenler yazd\u0131; dolay\u0131s\u0131yla onu kendi aralar\u0131ndaki m\u00fccadelenin tarihi olarak yazd\u0131lar. Ba\u015frolde her zaman onlar vard\u0131, ezilenlere ise fig\u00fcran rol\u00fc (\u015fu veya bu egemenin askeri rol\u00fc) verildi her zaman. Ger\u00e7ek bir yan\u0131yla b\u00f6yle; ama bu, ger\u00e7e\u011fin tamam\u0131 de\u011fil.<\/p>\n

Her s\u0131n\u0131f\u0131n -bilincinde olsun olmas\u0131n- kendi ger\u00e7e\u011fi var. Uygarl\u0131k tarihinden barbar ak\u0131nlar\u0131n\u0131 ve halk isyanlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131n, geriye sadece \u00e7\u00fcr\u00fcyen uygarl\u0131klar kal\u0131r; bu \u00e7\u00fcr\u00fcmenin nedenleri de anla\u015f\u0131lamaz.<\/p>\n

Modernite tarihini ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, cumhuriyet, demokrasi, laiklik, insan haklar\u0131, parlamento vb. kavramlar, ezilenlerin talebi oldu\u011fu s\u00fcrece devrimci, k\u00f6ktenci ve radikal, yeni egemenlerin (burjuvazinin) talebi oldu\u011fu s\u00fcrece uzla\u015fmac\u0131l\u0131k ve ate\u015fkes bi\u00e7iminde g\u00fcndeme gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Burada kritik bir soru var: Ayd\u0131nlanmam\u0131\u015f kitleler devrim yapamaz m\u0131? Meseleye kitleler a\u00e7\u0131s\u0131ndan yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda devrim (veya devrimci hareket) mi \u00f6nce gelir, ayd\u0131nlanma m\u0131? Emek\u00e7i (ezilen) kitleler ayd\u0131nlanarak m\u0131 devrim yaparlar, devrim yaparak m\u0131 ayd\u0131nlan\u0131rlar? Bu bir yumurta-tavuk sorusu de\u011fildir; s\u00f6z\u00fcn m\u00fc eylemin mi \u00f6nce geldi\u011fiyle ilgili felsefi bir soruya dayan\u0131r; \u00f6nemlidir, \u00f6nc\u00fclerin \u00f6rg\u00fctlenme ve \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131n\u0131 belirler.<\/p>\n

Marx konuya \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131k getirir. \u201cDevrim, yaln\u0131zca y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131 devirmenin ba\u015fka yolu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil, fakat ayn\u0131 zamanda onu deviren s\u0131n\u0131f ancak ve ancak bir devrim i\u00e7inde kendisini ge\u00e7mi\u015fin birikmi\u015f pisliklerinden temizleyebilece\u011fi ve b\u00f6ylece toplumu yeniden kurabilece\u011fi i\u00e7in zorunludur.\u201d (K. Marx, Alman \u0130deolojisi, \u00e7ev. Selahattin Hilav, Sol Yay\u0131nlar\u0131, s.121-122)<\/p>\n

Yani devrim, ayd\u0131nlanm\u0131\u015flar\u0131n ayd\u0131nlanmam\u0131\u015flara dayatt\u0131\u011f\u0131 bir eylem de\u011fildir; ayd\u0131nlanmam\u0131\u015flar\u0131n kendi devrimci pratikleri i\u00e7inde ayd\u0131nlanmalar\u0131 eylemidir. Ayd\u0131nlanm\u0131\u015f \u00f6nc\u00fc bu prati\u011fin kanallar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde devrimcidir; yoksa devrimci de\u011fil despot olur.<\/p>\n

Modernite devrimleri tarihine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da ayn\u0131 olguyu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Frans\u0131z Devrimini kim yapm\u0131\u015ft\u0131r? Voltaire\u2019ler, Diderot\u2019lar, Rousseau\u2019lar, Robespierre\u2019ler, Danton\u2019lar m\u0131, yoksa kentlere dolu\u015fmu\u015f bald\u0131r\u0131\u00e7\u0131plaklar m\u0131? Temeldeki maddi g\u00fc\u00e7 hangisidir? Sovyet, \u00c7in, T\u00fcrk devrimlerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da ayn\u0131 s\u00fcreci g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n

Laiklik, b\u00fct\u00fcn modernite devrimlerinin temel \u015fiarlar\u0131ndan biridir; ama bu devrim laiklerin laik olmayanlara kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 bir devrim de\u011fildir; kitlelerin \u00f6nc\u00fcleri e\u015fli\u011finde devrim yaparak laikle\u015fti\u011fi hareketlerdir. Bu perspektif kayboldu\u011funda laiklik maddi g\u00fcc\u00fcn\u00fc, devindiricisini yitirir, giderek t\u00f6rp\u00fclenir.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, cumhuriyet ve laiklik bir ezilen talebidir; esas olarak e\u011fitim sorunu de\u011fil devrim sorunudur. Ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sinde korunacak bir \u015feyden \u00e7ok ula\u015f\u0131lacak bir \u015feydir. Korumas\u0131 beklenenler, koruyamad\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu potansiyellerini yitirmi\u015flerdi. \u015eimdi art\u0131k yeniden bald\u0131r\u0131\u00e7\u0131plaklara (emek\u00e7ilere) muhta\u00e7t\u0131r cumhuriyetimiz.<\/p>\n

\u00dclkemizin modern kesimleri, kendi i\u00e7lerine \u00e7ekilerek de\u011fil, toplumda yeni yeni olu\u015fan dip dalgalar\u0131yla devrimci bir tarzla birle\u015fmeyi hedefleyen daha kapsay\u0131c\u0131 ve sentezci bir strateji geli\u015ftirerek bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f bulabileceklerdir. Bu \u00e7\u0131k\u0131\u015fta emek\u00e7i kesimlerin ve onlar\u0131n \u00f6nc\u00fclerinin \u00f6n almas\u0131 daha olas\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

***<\/p>\n

Toparlarsak: Kar\u015f\u0131m\u0131zda, kendisini modernitenin herhangi bir kural\u0131yla, de\u011feriyle ve kurumuyla (uluslararas\u0131 olanlar da dahil) s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6rmeyen iktidarlar var; \u00fclkemizde de d\u00fcnyada da… Bu iktidarlar de\u011fi\u015fen d\u00fcnya ko\u015fullar\u0131ndan da (se\u00e7eneksizlikten de yararlanarak) me\u015fruiyet dev\u015firip taban bulabiliyorlar. B\u00f6yle iktidarlara kar\u015f\u0131 sadece burjuva modernitesinin savunusuyla yetinilirse ancak m\u00fczmin muhalefet olunabilir. Ge\u00e7mi\u015f kazan\u0131mlar\u0131n savunusuna dayal\u0131 strateji art\u0131k bir iktidar stratejisi de\u011fildir.<\/p>\n

Hak, hukuk ve adalete; cumhuriyete, laikli\u011fe ve demokrasiye; bu kavramlar\u0131 habire tekrar edip talep ederek ula\u015f\u0131lamaz art\u0131k. Amerikan kongresinin ilkel g\u00fcruhlarca bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00f6zel ordular\u0131n Moskova\u2019ya y\u00fcr\u00fcmeye c\u00fcret etti\u011fi, Kanada parlamentosunda eski Nazilerin alk\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131, otoritesiz alanlar\u0131n (buna \u00fclkemizin b\u00fcy\u00fck kentlerinin sokaklar\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z da dahil) \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. B\u00f6yle bir d\u00fcnyada sadece talep mi edece\u011fiz, sadece nostalji mi yapaca\u011f\u0131z?<\/p>\n

Emek\u00e7iler ve \u00f6nc\u00fcleri de, \u00f6n\u00fcnde sonunda, oyunu kurallar\u0131na g\u00f6re oynamay\u0131 \u00f6\u011frenecekler, bunun kendilerine \u00f6zg\u00fc ve g\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131na uygun y\u00f6ntemlerini ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131 bulacaklard\u0131r. Muhalefet stratejilerini a\u015f\u0131p iktidar stratejileri ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131 geli\u015ftireceklerdir. Modernite (cumhuriyet, laiklik, demokrasi, sosyalizm) hep b\u00f6yle kazan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r zaten; sadece talep ederek de\u011fil\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ender Helvac\u0131o\u011flu 100 y\u0131l \u00f6nce, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 ve Cumhuriyet Devrimleri ile birlikte yeni bir devlet kurduk, yeni bir vatan olu\u015fturduk, bir ulus olma ve bir yurtta\u015flar toplulu\u011fu anlam\u0131nda yeni bir halk olma yolunda ad\u0131mlar att\u0131k. \u201cDevlet\u201d, \u201cvatan\u201d, \u201culus\u201d, \u201chalk\u201d\u2026 b\u00fct\u00fcn bunlar sosyo-ekonomik kavramlar. Do\u011fu\u015ftan gelmezler, g\u00f6kten inmezler, bah\u015fedilmezler; toplumsal ili\u015fkiler ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi i\u00e7inde insanlar […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":60186,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9326,38,512,510],"tags":[9330,5247,1179,6708],"class_list":["post-60185","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-234-sayi","category-dergi-sayilari","category-parantez","category-surekli-bolumler","tag-cumhuriyetin-100-yili","tag-ender-helvacioglu","tag-laiklik","tag-parantez"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60185","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=60185"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60185\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/60186"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=60185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=60185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=60185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}