{"id":6023,"date":"2016-09-27T10:00:52","date_gmt":"2016-09-27T07:00:52","guid":{"rendered":"http:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=6023"},"modified":"2016-09-27T10:00:52","modified_gmt":"2016-09-27T07:00:52","slug":"stratosferdeki-tuhaf-olay","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2016\/09\/27\/stratosferdeki-tuhaf-olay","title":{"rendered":"Stratosferdeki tuhaf olay"},"content":{"rendered":"<p>Stratosferdeki 60 y\u0131ll\u0131k d\u00fczen de\u011fi\u015fti. R\u00fczg\u00e2r davran\u0131\u015f\u0131ndaki, yakla\u015f\u0131k iki y\u0131ll\u0131k (28-29 ay) d\u00f6ng\u00fcde g\u00f6zlemlenen bu de\u011fi\u015fikli\u011fin, hava durumunda ya da iklimde herhangi bir ani etkisi yok. Fakat g\u00f6zlem yapan NASA ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n ilgin\u00e7 sorular\u0131 var: 60 y\u0131ll\u0131k d\u00fczen aniden de\u011fi\u015ftiyse, buna ne sebep olmu\u015f olabilir? Tekrar olacak m\u0131? Olay\u0131n hangi etkileri olabilir?<\/p>\n<p>NASA Goddard Space Flight Center\u2019dan, <em>Geophysical Research Letters<\/em>\u2019ta yay\u0131mlanan makalenin ba\u015fyazar\u0131 Paul Newman, iki y\u0131ll\u0131k d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn stratosferin uzun y\u0131llard\u0131r s\u00fcren bir davran\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi. E\u011fer bir g\u00fcn bu genel davran\u0131\u015f durursa, alt\u0131nda yatan nedeni merak etmeye ba\u015flars\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p>D\u00fcnya y\u00fczeyinden 10-30 mil kadar yukar\u0131 uzanan tropikal stratosferdeki r\u00fczg\u00e2rlar, yakla\u015f\u0131k iki y\u0131ll\u0131k periyotlarla do\u011fuya veya bat\u0131ya do\u011fru eserler. Bat\u0131dan esen r\u00fczg\u00e2rlar stratosferin \u00fcst katlar\u0131nda olu\u015fur ve a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru yerin 10 mil yukar\u0131s\u0131na kadar \u00fcstlerindeki do\u011fu r\u00fczg\u00e2rlar\u0131yla yer de\u011fi\u015ftirerek al\u00e7al\u0131rlar. Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da do\u011fudan esenler al\u00e7al\u0131rken bat\u0131dan esenlerle yer de\u011fi\u015ftirir.<\/p>\n<p>Bu d\u00fczen 28 ay boyunca tekrarlan\u0131r. 1960\u2019larda biliminsanlar\u0131 bu iki y\u0131ll\u0131k d\u00f6ng\u00fcy\u00fc tan\u0131mlad\u0131. Hava balonlar\u0131yla 1953\u2019te yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmler tropik ku\u015fa\u011f\u0131n farkl\u0131 noktalar\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. 2015\u2019e kadar bu d\u00fczen hi\u00e7 de\u011fi\u015fmemi\u015fti. Y\u0131l\u0131n sonlar\u0131na gelirken bat\u0131 r\u00fczg\u00e2rlar\u0131 tropikal al\u00e7almaya yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Her zamanki d\u00fczene g\u00f6re do\u011fudan esen zay\u0131f r\u00fczg\u00e2rlara yerini b\u0131rakacakt\u0131. Fakat bat\u0131 r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n\u0131n yukar\u0131 y\u00f6neldikleri ve do\u011fudan gelenleri engelledikleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu yeni d\u00fczen yakla\u015f\u0131k y\u0131l\u0131n yar\u0131s\u0131 boyunca s\u00fcrd\u00fc ve 2016 Temmuz\u2019unda olay\u0131n eski haline d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p>Newman\u2019a g\u00f6re do\u011fan\u0131n bizleri ters k\u00f6\u015feye yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek ger\u00e7ekten ilgin\u00e7ti. \u0130ki y\u0131ll\u0131k d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn stratosferin durumlar\u0131 \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck etkileri var. Ekvator \u00fczerindeki ozon tabakas\u0131n\u0131n miktar\u0131, do\u011fu veya bat\u0131 r\u00fczg\u00e2r\u0131n\u0131n en etkili oldu\u011fu zamanlara g\u00f6re y\u00fczde 10 de\u011fi\u015fiyor ve d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn kutuplardaki ozon incelmesi \u00fczerinde de etkisi var.<\/p>\n<p>D\u00f6ng\u00fcdeki de\u011fi\u015fim kaydedildikten sonra Newman ve ekibi bunun sebepleri ve muhtemel etkileri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Olay\u0131 tetiklemi\u015f olabilecek durumlara dair iki farkl\u0131 tahminleri var: 2015-2016 d\u00f6nemindeki g\u00fc\u00e7l\u00fc El Ni\u00f1o veya uzun vadedeki k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131. Newman, biliminsanlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi ara\u015ft\u0131rarak olay\u0131n bir \u015feyin karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc m\u00fc, tek seferlik olay m\u0131 ya da k\u00f6t\u00fc bir olay\u0131n habercisi mi oldu\u011funu anlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00c7eviren: Nazl\u0131 Turan<\/strong><\/p>\n<p><em>Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniv. Makine M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l. YL<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Kaynak<\/strong>: https:\/\/www.sciencedaily.com\/releases\/2016\/09\/160902142132.htm<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stratosferdeki 60 y\u0131ll\u0131k d\u00fczen de\u011fi\u015fti. R\u00fczg\u00e2r davran\u0131\u015f\u0131ndaki, yakla\u015f\u0131k iki y\u0131ll\u0131k (28-29 ay) d\u00f6ng\u00fcde g\u00f6zlemlenen bu de\u011fi\u015fikli\u011fin, hava durumunda ya da iklimde herhangi bir ani etkisi yok. Fakat g\u00f6zlem yapan NASA ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n ilgin\u00e7 sorular\u0131 var: 60 y\u0131ll\u0131k d\u00fczen aniden de\u011fi\u015ftiyse, buna ne sebep olmu\u015f olabilir? Tekrar olacak m\u0131? Olay\u0131n hangi etkileri olabilir? NASA Goddard Space Flight [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6020,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,232],"tags":[],"class_list":["post-6023","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-yerbilimleri"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6023"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6023\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}