{"id":60633,"date":"2023-11-24T13:11:29","date_gmt":"2023-11-24T10:11:29","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=60633"},"modified":"2023-11-24T13:12:07","modified_gmt":"2023-11-24T10:12:07","slug":"irrasyonelligin-sosyolojisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/11\/24\/irrasyonelligin-sosyolojisi","title":{"rendered":"\u0130rrasyonelli\u011fin sosyolojisi"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n<p>Arjantin\u2019in yeni devlet ba\u015fkan\u0131 y\u00fczde 56 oy oran\u0131yla se\u00e7ilen Javier Milei oldu. Kendisini \u201canarko kapitalist\u201d olarak niteleyen Milei\u2019nin savundu\u011fu politikalar\u0131 ve ki\u015filik yap\u0131s\u0131n\u0131 herkes \u00f6\u011frendi, burada yeniden \u00f6zetlemenin gere\u011fi yok.<\/p>\n<p>Soru \u015fudur: Nas\u0131l oluyor da b\u00f6yle tipler ciddi \u00fclkelerin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ebiliyorlar, hem de halk\u0131n deste\u011fini alarak ve se\u00e7im kazanarak?<\/p>\n<p>Asl\u0131nda bu ne sadece Arjantin\u2019e \u00f6zg\u00fc istisnai bir durum ne de yeni bir olgu. Son d\u00f6nemde ba\u015fta ABD\u2019nin ve pek \u00e7ok Avrupa \u00fclkesinin, Brezilya\u2019n\u0131n, Ukrayna\u2019n\u0131n, \u0130srail\u2019in ve elbette T\u00fcrkiye\u2019nin -se\u00e7imle olu\u015fan- iktidar fig\u00fcrlerine bak\u0131n. \u00d6te yandan 100 y\u0131l kadar \u00f6nce Almanya\u2019da Hitler\u2019in, \u0130talya\u2019da Mussolini\u2019nin halk deste\u011fiyle ve se\u00e7im kazanarak iktidara geldi\u011fini de unutmayal\u0131m. Yani bu \u201cdelirmenin\u201d ve \u201csa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u201d bir \u201cekonomi-politi\u011fi\u201d ve \u201csosyolojisi\u201d var.<\/p>\n<p>Su\u00e7u, bu t\u00fcr irrasyonel partileri ve liderleri se\u00e7en halklara y\u00fcklemek \u00e7ok kolayc\u0131 ve elitist bir tav\u0131r olacakt\u0131r; ayr\u0131ca ger\u00e7e\u011fi de yans\u0131tmaz. Halklar m\u0131 irrasyoneldir yoksa mevcut sistem mi?<\/p>\n<p>Kriz d\u00f6nemlerinde sistem kendini \u201csistem kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131\u201d ambalaj\u0131yla korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Yani sistem kar\u015f\u0131t\u0131ym\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen ama ger\u00e7ekte sistem i\u00e7i olan odaklar \u00f6ne \u00e7\u0131kar. \u00c7\u00fcnk\u00fc geni\u015f kitleler i\u00e7inde yo\u011funla\u015fan sistem-d\u0131\u015f\u0131 e\u011filimlerin bir \u015fekilde havuzlanmas\u0131\/so\u011furulmas\u0131 gerekir. Kitlelerdeki sistem d\u0131\u015f\u0131l\u0131k bu yolla sistem i\u00e7inde tutulur. \u00d6rne\u011fin sosyal demokrasinin i\u015flevi budur.<\/p>\n<p>Asl\u0131nda mevcut sistemin ne kadar \u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve rasyonellikten uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, sistem kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 havuzlamak i\u00e7in bulabildi\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden anlayabiliriz. Sistemin -sosyal demokrasi gibi- rasyonel \u00e7\u00f6z\u00fcmleri\/se\u00e7enekleri denenir ve giderek kendini t\u00fcketir; bu rasyonel se\u00e7eneklerin sistem-d\u0131\u015f\u0131 ambalaj potansiyeli de t\u00fckenir ve sistemin has sahipleri haline gelirler. Rasyonel se\u00e7enekler t\u00fckendik\u00e7e sistem daha da irrasyonelle\u015fir ve zorunlu olarak daha irrasyonel se\u00e7enekler g\u00fcndeme gelir. \u00c7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f burjuva modernitesinin son s\u00fcr\u00fcm \u00fcr\u00fcnleri ancak bunlar olabilir. Bat\u0131 kapitalizminin lideri konumundaki ABD\u2019nin ba\u015fkan adaylar\u0131 (Biden ve Trump) \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fck-irrasyonellik ili\u015fkisini \u00e7ok net g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. K\u0131sacas\u0131 irrasyonel iktidarlar, halk irrasyonelle\u015fti\u011fi i\u00e7in de\u011fil, as\u0131l sistem irrasyonelle\u015fti\u011fi i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n<p>Halk kendi d\u00fczleminde rasyoneldir; mevcut sistemden ve geleneksel politika yapma bi\u00e7iminden b\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, bunalm\u0131\u015ft\u0131r ve bulabildi\u011fi \u201csistem kar\u015f\u0131t\u0131\u201d oda\u011f\u0131 tercih eder. Kendi \u00fclkemizden \u00f6rnek vermek gerekirse: 12 Eyl\u00fcl diktas\u0131na kar\u015f\u0131 Anavatan Partisi\u2019ni ve \u00d6zal\u2019\u0131, \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f cumhuriyete kar\u015f\u0131 siyasal \u0130slam\u2019\u0131, AKP\u2019yi ve Erdo\u011fan\u2019\u0131\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Burada ikinci temel olguya geliyoruz: Halk\u0131n se\u00e7eneksizli\u011fi. Bu t\u00fcr iktidarlar, mevcut sistemin k\u00f6kl\u00fc ele\u015ftirisini yapan ve ger\u00e7ek\u00e7i se\u00e7enek sunan sol-sosyalist odaklar\u0131n geriledi\u011fi, siyaset sahnesinin d\u0131\u015f\u0131na itildi\u011fi, hatta ezildi\u011fi d\u00f6nemlerde \u00f6ne \u00e7\u0131karlar. Sistemin geleneksel sahipleri teklemektedir, y\u00f6netememektedir, halk i\u00e7inde mevcut sisteme kar\u015f\u0131 \u00f6fke b\u00fcy\u00fcmektedir, yani bir kriz durumu vard\u0131r, ama devrimci se\u00e7ene\u011fi g\u00fcndeme getirip kitlelere \u00f6nderlik edecek sosyalist bir odak yoktur (veya \u00e7ok zay\u0131ft\u0131r). \u0130rrasyonel pop\u00fclist g\u00fc\u00e7ler b\u00f6yle ortamlarda hayat bulur.<\/p>\n<p>\u0130talya\u2019da fa\u015fistlerin, Almanya\u2019da Nazilerin, yo\u011fun politik, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel krizlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, ama kom\u00fcnist hareketlerin ezildi\u011fi ve geri \u00e7ekildi\u011fi bir ortamda iktidara geldikleri bilinir. \u00dclkemizde de 12 Eyl\u00fcl fa\u015fist darbesinden sonraki s\u00fcre\u00e7te giderek daha da irrasyonel iktidarlar\u0131n olu\u015fmas\u0131 benzer bir ortam\u0131n \u00fcr\u00fcnleridir. Egemen s\u0131n\u0131flar, kendilerine dokunulmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece bu irrasyonelliklere g\u00f6z yumarlar, a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131 t\u00f6rp\u00fcleyebileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler; kald\u0131 ki bu irrasyonellikler halk \u00f6fkesini dizginlemeye ve havas\u0131n\u0131 almaya da yaramaktad\u0131r. Elbette riskli bir stratejidir bu; irrasyonellik z\u0131vanadan \u00e7\u0131kmaya da yol a\u00e7abilir, \u00fclkenin, hatta d\u00fcnyan\u0131n yanmas\u0131yla (\u00f6rne\u011fin: 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131) sonu\u00e7lanabilir. Ama ba\u015fka \u00e7areleri kalmam\u0131\u015ft\u0131r; burjuvazi fa\u015fizmi, her zaman sosyalizme tercih eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc fa\u015fizm burjuvazinin yaramaz \u00e7ocu\u011fudur, sosyalizm ise Azrail\u2019i.<\/p>\n<p>K\u0131sacas\u0131, sistemin krize girmesi ve rasyonel se\u00e7enek geli\u015ftirme potansiyelinin giderek t\u00fckenmesi ve devrimci odaklar\u0131n yoklu\u011fu (halk\u0131n se\u00e7eneksizli\u011fi), bu t\u00fcr irrasyonel iktidarlar\u0131n ye\u015fermesinin temel nedenleridir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Peki, halk kitleleri nas\u0131l olup da b\u00f6ylesi irrasyonel odaklar\u0131n ve tiplerin pe\u015fine tak\u0131labiliyor? Halk\u0131n hi\u00e7 mi su\u00e7u yoktur? Hem vard\u0131r hem de yoktur!<\/p>\n<p>Kendi s\u0131n\u0131fsal \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda \u00f6rg\u00fctlenmemi\u015f, bu \u00e7\u0131karlar\u0131n fark\u0131nda olmayan halk, g\u00fcc\u00fcn istedi\u011fi \u015fekli verebilece\u011fi bir \u00e7amur deryas\u0131d\u0131r; binlerce y\u0131ll\u0131k tortularla bug\u00fcne gelir. \u0130rrasyonel pop\u00fclizm tam da bu tortular\u0131 temsil eder: B\u00fcy\u00fcsel d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imleri, dinsel d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00e7e\u015fitli versiyonlar\u0131, bilimd\u0131\u015f\u0131l\u0131k, her t\u00fcrden \u015farlatanl\u0131k, de\u011fer yoksunlu\u011fu, ataerkillik, etnik\u00e7ilik, ilkel milliyet\u00e7ilik, \u00f6teki d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, \u015fiddet yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve daha niceleri\u2026 Modernite \u00f6ncesinden kalma her t\u00fcrl\u00fc tortu\u2026<\/p>\n<p>Tabii bu noktada sosyolojinin alan\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p n\u00f6rolojinin, psikiyatrinin, sosyal psikolojinin alan\u0131na da giriyoruz. Hepimiz bu tortulardan mustaribiz. Beynimizin evrimsel s\u00fcre\u00e7teki daha ilksel katmanlar\u0131nda Hitler\u2019ler, Mussolini\u2019ler, Milei\u2019ler. Trump\u2019lar, Netanyahu\u2019lar, RTE\u2019ler vb. dola\u015fmaktad\u0131r. Taraftar\u0131 oldu\u011fumuz tak\u0131m\u0131 desteklerken, e\u015fimizi k\u0131skand\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, i\u015fyerlerimizde benzerlerimizle rekabet ederken, al\u0131\u015fagelmedi\u011fimiz fikir ve davran\u0131\u015flar ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, hele g\u00fcvenli\u011fimiz tehdit alt\u0131ndaysa vb. bu tortular u\u00e7 veriverir.<\/p>\n<p>\u0130rrasyonel pop\u00fclist liderler bu binlerce y\u0131ll\u0131k tortular\u0131n cisimle\u015fmi\u015f, v\u00fccut bulmu\u015f halleridir. Bilin\u00e7siz ve \u00f6rg\u00fcts\u00fcz bir halk, \u00e7ok rahatl\u0131kla bu t\u00fcr irrasyonelliklerin pe\u015finden s\u00fcr\u00fcklenebilir, hatta onlara ba\u011flanabilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc kendisinin, kendisi gibi olan\u0131n, kendi tortular\u0131n\u0131 dile getirenin pe\u015finden gitmektedir asl\u0131nda.<\/p>\n<p>\u00d6yle bir \u00e7a\u011fda ya\u015f\u0131yoruz ki, b\u00fcy\u00fck insanl\u0131\u011f\u0131n y\u00fczy\u0131llar boyunca bin bir zahmetle ve m\u00fccadeleyle elde etti\u011fi kazan\u0131mlar teker teker k\u00fcpe\u015fteden at\u0131l\u0131yor. Bu kazan\u0131mlar\u0131n geri \u00e7ekildi\u011fi ortamda ilkel korkular, binlerce y\u0131ll\u0131k davran\u0131\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f bi\u00e7imleri f\u0131\u015fk\u0131r\u0131yor. \u00c7\u00fcr\u00fcyen ve \u00e7\u00f6ken sistemlerin tipik \u00f6zelli\u011fidir: Gelecek uzan\u0131mlar\u0131n\u0131 yitirirler ve ge\u00e7mi\u015fin tortular\u0131ndan ba\u015fka dayanacak bir \u015feyleri kalmaz. O tortular\u0131n Milei gibi g\u00fcncel temsilcileri da ortal\u0131\u011f\u0131 kaplar.<\/p>\n<p>Demek ki hen\u00fcz yeteri kadar musibet ya\u015famad\u0131k. Daha ne ya\u015fayaca\u011f\u0131z diye sorabilirsiniz. B\u0131rakal\u0131m da bu soruyu Gazze\u2019liler sorsun&#8230;<\/p>\n<p><strong>SON DAK\u0130KA:<\/strong> Hollanda da bu e\u011filimin d\u0131\u015f\u0131nda kalmad\u0131. Hollanda se\u00e7imlerinde \u0130slam ve yabanc\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Partisi a\u00e7\u0131k farkla ilk s\u0131raya yerle\u015fti. Bu partinin lideri Geert Wilders\u2019a \u201cHollanda\u2019n\u0131n Trump\u2019\u0131\u201d deniyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ender Helvac\u0131o\u011flu Arjantin\u2019in yeni devlet ba\u015fkan\u0131 y\u00fczde 56 oy oran\u0131yla se\u00e7ilen Javier Milei oldu. Kendisini \u201canarko kapitalist\u201d olarak niteleyen Milei\u2019nin savundu\u011fu politikalar\u0131 ve ki\u015filik yap\u0131s\u0131n\u0131 herkes \u00f6\u011frendi, burada yeniden \u00f6zetlemenin gere\u011fi yok. Soru \u015fudur: Nas\u0131l oluyor da b\u00f6yle tipler ciddi \u00fclkelerin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ebiliyorlar, hem de halk\u0131n deste\u011fini alarak ve se\u00e7im kazanarak? Asl\u0131nda bu ne sadece [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":60634,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313,8999,8998,3624,1728],"tags":[548,9424,9422,9425,2952,1574,4941,9427,9426,9423,4524,9368,3074],"class_list":["post-60633","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","category-siyasetbilim","category-siyasetbilimi","category-sorularla-bilim","category-tartisma","tag-akp","tag-anarko-kapitalist","tag-arjantin-secimleri","tag-biden","tag-erdogan","tag-hitler","tag-hitler-almanyasi","tag-hollanda-secimleri","tag-hollandanin-trumpi","tag-javier-milei","tag-mussolini","tag-netanyahu","tag-trump"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=60633"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60633\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/60634"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=60633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=60633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=60633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}