{"id":60789,"date":"2023-12-01T00:00:32","date_gmt":"2023-11-30T21:00:32","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=60789"},"modified":"2023-11-30T14:54:27","modified_gmt":"2023-11-30T11:54:27","slug":"ileri-okumalara-yonelik-istah-kabartan-bir-eser","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/12\/01\/ileri-okumalara-yonelik-istah-kabartan-bir-eser","title":{"rendered":"\u0130leri okumalara y\u00f6nelik i\u015ftah kabartan bir eser"},"content":{"rendered":"

Hasan Sel\u00e7uk Turan<\/strong><\/p>\n

Dolar\u0131n hakimiyetinden de \u00f6te rezerv para stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu kara bulutlu ortamda okunmaya de\u011fer bir kitap. Bilim ve Gelecek ekol\u00fc i\u00e7in s\u0131n\u0131rlarda dola\u015fan bir inceleme yaz\u0131s\u0131 yazmak i\u00e7in haz\u0131r\u0131m. Neyse ki bu bir kitap incelemesi. Ama birazdan inceleyece\u011fimiz o kitab\u0131 da kendimi kurtarmak i\u00e7in ate\u015fe atmaya hi\u00e7 niyetim yok a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. JPMorgan CEO\u2019su, Wall Street\u2019in b\u00fcy\u00fck \u015feytanlar\u0131ndan (yoksa p\u0131rlanta -pardon parlak zek\u00e2 m\u0131?) Jamie Dimon, ge\u00e7en y\u0131l\u0131n bahar aylar\u0131ndan itibaren y\u00fcksek sesle \u2018ekonomiyi f\u0131rt\u0131na bulutlar\u0131n\u0131n bekledi\u011fini\u2019 s\u00f6yl\u00fcyordu. Kast\u0131 \u00f6ncelikli olarak ABD ekonomisiydi ancak bunun daha sonra t\u00fcm global ekonomiyi saraca\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe edilir olsa gerek, s\u00f6z daha geni\u015f yank\u0131land\u0131.<\/p>\n

Yine Kitap\u00e7\u0131l\u2019da daha \u00f6nce incelemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m(1) Wolfgang Streeck\u2019in \u2018Sat\u0131n Al\u0131nan Zaman\u2019<\/em> ad\u0131yla T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilen kitab\u0131 -do\u011fru anlad\u0131ysam- kapitalizmin sonundan bahsediyordu. K\u0131demli piyasa stratejisti \u015eant Manukyan\u2019\u0131n Global Piyasalar <\/em>kitab\u0131 ise \u2018Globalizasyonun Sonu\u2019na dikkat \u00e7ekiyor ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7indeki kapitalizmi bir de\u011ferlendirmeye al\u0131yor. Bu sebeple benim i\u00e7in devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan bir okuma (Buraya yaz\u0131n\u0131n sonunda gelece\u011fim).<\/p>\n

Fizik\u00e7i Richard P. Feynman, \u2018The Pleasure of Finding Things Out (T\u00fcrk\u00e7eye Ke\u015ffetmenin Hazz\u0131<\/em> olarak \u00e7evrildi)\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 verdi\u011fi konu\u015fmas\u0131nda, bir askerin bir ayak izi g\u00f6rmesi ile bir \u00e7ift\u00e7inin ayak izi g\u00f6rmesinin aras\u0131nda fark oldu\u011funu s\u00f6yler. Benzer \u015fekilde bir bilim insan\u0131 da bir \u00e7i\u00e7e\u011fe bakt\u0131\u011f\u0131nda bir sanat\u00e7\u0131n\u0131n bakt\u0131\u011f\u0131ndan farkl\u0131 bir \u015feye bakmaktad\u0131r. Bu nedenle; \u201cbir \u015feyin sadece ad\u0131n\u0131 bilmek ona dair hi\u00e7bir \u015fey bilmiyoruz demektir\u201d. Manukyan\u2019\u0131n kitab\u0131, ileri okumalara y\u00f6nelik i\u015ftah kabartan bir eser. Bu y\u00f6n\u00fcyle sizi sadece piyasa terimlerini bilmekten \u00f6tesine te\u015fvik ediyor.<\/p>\n

Son d\u00f6nemde piyasa hareketleri d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fun ilgisini \u00e7ekiyor. T\u00fcrkiye n\u00fcfusunun y\u00fczde 10\u2019unun borsada oldu\u011funu g\u00f6steren veriler lanse edilir oldu. Yaln\u0131z T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7inde bulundu\u011fu ekonomik ortamdan kaynakl\u0131 de\u011fil, bu k\u00fcresel bir durum ve Dimon\u2019un i\u015faret etti\u011fi \u015fim\u015fekler de bunun m\u00fcsebbibi gibi. Nas\u0131l ki 12 Eyl\u00fcl 1980, Neoliberal ekonomi ve 24 Ocak kararlar\u0131\u2026 D\u00fcnyadaki de\u011fi\u015fimi dikkate almadan buralara vurgu yapmak k\u00f6t\u00fcc\u00fcl insanlardan s\u00f6z etmekten \u00f6teye ge\u00e7mez.<\/p>\n

Ge\u00e7en y\u0131l\u0131n ekonomi Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc sahibi 2006\u20132014 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 ABD Merkez Bankas\u0131 Federal Rezerv (Fed) Ba\u015fkan\u0131 Ben Bernanke, banka iflaslar\u0131n\u0131n resesyonlar\u0131n ba\u015fl\u0131ca nedeni olabilece\u011fini ortaya koymu\u015ftu. Global Piyasalar<\/em>\u2019da, yazar merkez bankalar\u0131n\u0131n g\u00f6revinin k\u0131saca resesyonlar\u0131 engellemek oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Murray Rothbard\u2019dan ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Bernanke\u2019nin \u00f6d\u00fcl\u00fcnden sonraki 6 ay i\u00e7inde Silicon Valley Bank (SVB) iflas etti ve ABD\u2019den itibaren bir banka iflaslar\u0131 r\u00fczg\u00e2r\u0131 esti. Devam\u0131 gelir mi g\u00f6rece\u011fiz ancak r\u00fczg\u00e2r Credit Suisse gibi devleri yuttu. Belki Manukyan, Streeck\u2019in tezlerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacak, s\u00f6z hakk\u0131 \u015f\u00fcphesiz kendisine ait. O y\u00fczden bu yaz\u0131n\u0131n niyeti bir k\u0131yas hadsizli\u011fi olamaz. Ancak banka iflaslar\u0131 da g\u00f6r\u00fcld\u00fc ve tabiri caizse \u2018tam oldu\u2019. Peki kapitalizmin sonu (Streeck, kitab\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131nda hen\u00fcz ne pandemi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc ne de 2022 y\u0131l\u0131ndaki Fed\u2019in \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi k\u00fcresel mali operasyon.) mu geliyordu yoksa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor muydu?<\/p>\n

Feynman\u2019\u0131n ayn\u0131 konu\u015fmas\u0131nda temel mesajlardan biri \u00f6d\u00fcl\u00fcn de\u011fil, ke\u015ffin \u00f6nemli oldu\u011fu. Peki bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 piyasaya uyarlarsak, \u201cKazanmak de\u011fil, trade \u00f6nemlidir.\u201d ya da, \u201cKapitalizmin sonu de\u011fil, krizi nas\u0131l g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve krizden nas\u0131l \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemlidir\u201d diyebilir miyiz? Her neyse fizi\u011fi ekonomiye hele hele finansa yormak da bu yaz\u0131n\u0131n niyetini a\u015far. Kitap, bu k\u00fcresel mali operasyona ya da ad\u0131na al\u0131\u015f\u0131lageldik haliyle The Great Reset\u2019e deyin, bak\u0131\u015f sa\u011fl\u0131yor. Yazar, anlat\u0131rken heyecanland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetti\u011finiz ve sizin de okurken -t\u0131pk\u0131 piyasalar\u0131n ruhuna uygun oldu\u011fu gibi- heyecanland\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir kitap sunmu\u015f. Komplocu, hayalci de\u011fil bilimsel. Tam da \u2018kurala dayal\u0131 ekonomi\u2019nin \u00fczerine basa basa s\u00f6ylendi\u011fi \u015fu g\u00fcnlerde\u2026<\/p>\n

\"\"
\u201cZengin olmak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn paran\u0131z\u0131 Bitcoin veya DeFi projelerine yat\u0131rmay\u0131n. Ancak olas\u0131l\u0131klar\u0131 anlamak i\u00e7in bu deneyin d\u0131\u015f\u0131nda da kalmay\u0131n.\u201d \u015eant Manukyan<\/figcaption><\/figure>\n

Bankalar\u0131n, banknotlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan Bretton Woods\u2019a ve bug\u00fcn Dolar\u2019da neler oldu\u011funa, kripto varl\u0131klar\u0131n bu sistemde (ve ka\u00e7 y\u0131ll\u0131k oldu\u011funa art\u0131k siz karar verin) bu silsilede nereye oturdu\u011funa dair bu kitaptan fikir edinebilirsiniz. Yazar ara ara okurla sohbet geli\u015ftiriyor b\u00f6ylece okuru \u2018piyasalara\u2019 bo\u011fmuyor.<\/p>\n

Bir ele\u015ftiri; Baz\u0131 yerlerde dipnota gidilirken \u201cokuyorduk, niye anlatmad\u0131n ki?\u201d hissine kap\u0131ld\u0131m. Zira dipnot \u2018merak eden baks\u0131n\u2019 diye konur. Burada ele\u015ftirim \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor olabilir ama kendime de\u011fil. \u0130tiraz etti\u011fim nokta, neden dipnot?.. Aksi takdirde sayfa say\u0131s\u0131 artard\u0131 ve bu da kitab\u0131n ebad\u0131n\u0131 m\u0131 \u015fi\u015firirdi?<\/p>\n

\u00d6zetle, yazma yakla\u015f\u0131m\u0131 samimi ve s\u0131cak bir kitapla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. \u00dcstelik yazar, bilimsel y\u00fck\u00fc olduk\u00e7a y\u00fckl\u00fc devasa konular\u0131 da k\u0131saca anlatmay\u0131 ba\u015farabilmi\u015f zarif bir eser ortaya koymu\u015f.<\/p>\n

Bu inceleme yaz\u0131s\u0131 yaz\u0131l\u0131rken kitab\u0131n 3. bask\u0131s\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek mutlu etti. Peki, \u015eant Manukyan, bir \u2018Global Piyasalar \u2013 2\u2019 kitab\u0131 yazsayd\u0131 (ba\u015flang\u0131\u00e7ta okumamdaki devaml\u0131l\u0131ktan kast\u0131m buras\u0131yd\u0131) bu nereden ba\u015flard\u0131? Bu kitap, Fed\u2019in bilan\u00e7o k\u00fc\u00e7\u00fcltmesinin Aral\u0131k 2021\u2019de ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek bitiyor\u2026<\/p>\n

D\u0130PNOT<\/strong>
\n<\/span>1) <\/span>Bilim ve Gelecek Dergisi<\/span>, say\u0131 162, A\u011fustos 2017<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hasan Sel\u00e7uk Turan Dolar\u0131n hakimiyetinden de \u00f6te rezerv para stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu kara bulutlu ortamda okunmaya de\u011fer bir kitap. Bilim ve Gelecek ekol\u00fc i\u00e7in s\u0131n\u0131rlarda dola\u015fan bir inceleme yaz\u0131s\u0131 yazmak i\u00e7in haz\u0131r\u0131m. Neyse ki bu bir kitap incelemesi. Ama birazdan inceleyece\u011fimiz o kitab\u0131 da kendimi kurtarmak i\u00e7in ate\u015fe atmaya hi\u00e7 niyetim yok a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. JPMorgan […]<\/p>\n","protected":false},"author":598,"featured_media":60792,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9432,38,513,510],"tags":[9448,6760,9449],"class_list":["post-60789","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-236-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","tag-global-piyasalar","tag-hasan-selcuk-turan","tag-sant-manukyan"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t