{"id":61074,"date":"2023-12-29T00:00:58","date_gmt":"2023-12-28T21:00:58","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=61074"},"modified":"2023-12-28T17:31:57","modified_gmt":"2023-12-28T14:31:57","slug":"turkiye-iktisat-kongresi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2023\/12\/29\/turkiye-iktisat-kongresi","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye \u0130ktisat Kongresi"},"content":{"rendered":"

Ahmet Do\u011fan<\/strong><\/p>\n

Daha \u00e7ok \u0130zmir \u0130ktisat Kongresi ad\u0131yla bilinen kongre hakk\u0131nda de\u011fi\u015fik kitap ve kaynaklar yay\u0131nland\u0131. Farkl\u0131 zamanlarda farkl\u0131 sorulara yan\u0131t aramak \u00fczere Kongre ile ilgili baz\u0131 kitap ve makaleleri okudum. Bu ba\u011flamda Serdar \u015eahinkaya\u2019n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u0130ktisat Kongresi kitab\u0131 da dikkatimi \u00e7ekti. Telgrafhane Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kan kongre kitab\u0131n\u0131n tam ismi \u015f\u00f6yle: \u201cCumhuriyet\u2019ten \u00d6nceki Son Kurucu Kongre T\u00dcRK\u0130YE \u0130KT\u0130SAT KONGRES\u0130\u201d.<\/p>\n

A\u00e7\u0131k s\u00f6yleyeyim T\u00fcrkiye \u0130ktisat Kongresi ad\u0131n\u0131 pek duymam\u0131\u015ft\u0131m ve o nedenle ilk elde akl\u0131ma ba\u015fka bir kongre mi sorusu geldi. Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n alt\u0131ndaki (\u0130zmir, 17 \u015eubat – 4 Mart 1923) soruya yan\u0131t oldu. Bu kez de \u201cCumhuriyet\u2019ten \u00d6nce Son Kurucu Kongre\u201d \u00f6n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na tak\u0131ld\u0131m. Sivas Kongresi, Erzurum Kongresi\u2026 geldi akl\u0131ma! Onlar, sava\u015f\u0131n ve kurtulu\u015fun kongreleriydi\u2026 Az buz \u015feyler de\u011fildi. \u0130ktisat kongresini onlarla ba\u011fda\u015ft\u0131rmak o ana kadar hi\u00e7 akl\u0131ma gelmemi\u015fti. Erzurum, Sivas, \u0130zmir kongresi\u2026 \u00d6ns\u00f6z\u2019de Bilsay Kuru\u00e7\u2019un da belirtti\u011fi gibi bu kongre, \u0130ktisat kongresi olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesindeydi. Daha kapa\u011f\u0131 a\u00e7madan kongre katlanm\u0131\u015ft\u0131 belle\u011fimde. Anl\u0131k bir refleks gibi\u2026<\/p>\n

Serdar \u015eahinkaya\u2019n\u0131n giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cTakvimler 9 Eyl\u00fcl 1922\u2019yi g\u00f6sterirken Milli M\u00fccadele, yoksullar\u0131n zaferiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131\u201d c\u00fcmlesi de farkl\u0131 ve \u00e7ekiciydi. Milli M\u00fccadele\u2019ye s\u0131n\u0131fsal karakter y\u00fckleyen bir c\u00fcmleydi bu. Ki \u201cyoksullar\u0131n zaferi\u201d deyi\u015fini ileriki b\u00f6l\u00fcmlerde de s\u0131k s\u0131k kullan\u0131yor yazar.<\/p>\n

Kitab\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fc d\u00f6nemin \u00f6n tarihini ve devral\u0131nan iktisadi miras\u0131, ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u0130zmir\u2019in iktisadi tarihini ele al\u0131yor ve ba\u011fl\u0131 olarak da \u0130zmir Yang\u0131n\u0131n\u0131 k\u0131saca \u201ckim \u00e7\u0131kard\u0131\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131na yer veriyor. Ajitasyona sapmadan.<\/p>\n

\u0130zmir Yollar\u0131\u2019ndan: Gelecek T\u00fcrkiye\u2019ye ve Lozan\u2019a
\n<\/strong>Kitab\u0131n en ilgin\u00e7 b\u00f6l\u00fcm ya da b\u00f6l\u00fcmlerden biri ba\u015fl\u0131kta \u201c\u0130zmir Yollar\u0131nda\u201d ifadesini kulland\u0131\u011f\u0131 Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n Bat\u0131 Anadolu seyahati. \u201c\u00c7ok, \u00f6nemli, \u00e7ok kritik ve ayn\u0131 zamanda pek de nazik olan bu d\u00f6nem i\u00e7in gerekli ortam\u0131 haz\u0131rlamak, memleket \u00e7ap\u0131nda toplum katmanlar\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatmak, bilgilendirmek ve genel e\u011filimlerin nabz\u0131n\u0131 tutarak bir strateji saptamak ve giderek derinle\u015fecek olan siyasi m\u00fccadelede kendisine olan deste\u011fi tahkim etmek ve \u00f6rg\u00fctlenmek ihtiyac\u0131 duyan TBMM Reisi Ba\u015f Ba\u015fkumandan Gazi Mustafa Kemal Pa\u015fa 14 Ocak 1923\u2019te Ankara\u2019dan otuz yedi g\u00fcn s\u00fcrecek bir seyahat i\u00e7in yola \u00e7\u0131kar.\u201d (s.77) Bu s\u00f6zler seyahatin kongre i\u00e7in bir \u00f6n haz\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 oldu\u011funu ortaya koyuyor. Ama siyasi y\u00f6nlendirmede Mustafa Kemal\u2019in deste\u011fe ve g\u00fcce gereksinimi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini de vurguluyor.<\/p>\n

Asl\u0131nda bu zaman aral\u0131\u011f\u0131 devam eden ve kesintiye u\u011frayan tart\u0131\u015fmal\u0131 (!) Lozan g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri d\u00f6nemi. \u201c\u2026 kesin bar\u0131\u015f i\u00e7in de Lozan g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ba\u015flamas\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 lakin l. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n galipleri (!) Milli M\u00fccadele\u2019nin nihai amac\u0131 olan tam ba\u011f\u0131ms\u0131z bir T\u00fcrk devleti kurulmas\u0131 talebini kabul etmeye bir t\u00fcrl\u00fc yana\u015fm\u0131yorlar ve \u00f6teden beri dikte ettirmek istedikleri Sevr Antla\u015fmas\u0131 esaslar\u0131ndan ayr\u0131lm\u0131yorlard\u0131. G\u00f6r\u00fc\u015fmelerde iki ayd\u0131r olumlu hi\u00e7bir ad\u0131m yoktu. Hatta bar\u0131\u015f \u00e7\u0131kmaza giriyor izlenimi egemendi\u2026\u201d (s.81) Bu tavra kar\u015f\u0131 bu seyahat boyunca Mustafa Kemal; \u201c\u2026 E\u011fer Avrupa devletleri aleyhimizdeki fikirlerini tashih ve bunu fiilen izhar ederlerse (d\u00fczeltir ve g\u00f6sterirlerse) sulh\u00fcn akdine hi\u00e7bir mani kalmaz. Buna ra\u011fmen behemehal harbi idame (devam) etmek isterlerse \u015fimdiye kadar oldu\u011fundan ziyade kuvvetli bulundu\u011fumuza ve daha esasl\u0131 netayi\u00e7 ihtihsal edece\u011fimize (sonu\u00e7lar alaca\u011f\u0131m\u0131za) emniyetimiz berkemaldir.\u201d (s.84)<\/p>\n

Bu s\u00f6zler bir anlamda (kibar ama kararl\u0131) bir meydan okuma. Mustafa Kemal 37 g\u00fcn s\u00fcren seyahat boyunca benzer a\u00e7\u0131klamalar yan\u0131nda, yeni T\u00fcrkiye\u2019nin; y\u00f6netimi, ekonomisi, bilimi, e\u011fitimi ve irtica kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tutum\u2026 gibi konularda milli ve ayd\u0131nlanmac\u0131 s\u00f6ylemlerle toplumu gelece\u011fe haz\u0131rl\u0131yor. Bunlardan baz\u0131lar\u0131;<\/p>\n

\u201c\u2026 Fetva ile veyahut \u015fu, bu gibi telkinatla milleti irticaa sevketmek isteyenlerin yeri zindan olacakt\u0131r. Kat\u00eeyetle ve pervas\u0131zca s\u00f6ylerim ki, milli hakimiyetimizin her zerresini \u015fu veya bu suretle takyid (her t\u00fcrl\u00fc s\u0131n\u0131rland\u0131rma) etmek isteyenler en koyu m\u00fcrtecidir. \u2026\u201d (s.101),<\/p>\n

\u201cT\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi halife\u2019nin de\u011fildir. Ve olamaz. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi yaln\u0131z ve yaln\u0131z milletindir, milletin intihap etti\u011fi vekillerden m\u00fcrekkeptir. \u2026\u201d (s.84, \u0130zmit),<\/p>\n

\u201cBundan sonra pek m\u00fchim zaferlere kavu\u015faca\u011f\u0131z. Fakat bu zafer s\u00fcng\u00fc zaferleri de\u011fil, iktisat ve ilim ve irfan zaferleri olacakt\u0131r. \u2026 Muzafferiyat\u0131 askeriyemizle ma\u011frur olmayal\u0131m. Yeni ilim ve irfan zaferlerine haz\u0131rlanal\u0131m.\u201d (s.92)<\/p>\n

Bu s\u00f6ylemler ve Kongre\u2019de al\u0131nan baz\u0131 kararlar ayn\u0131 zamanda sivil y\u00f6netime ge\u00e7i\u015fin altyap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturma \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Nitekim 9 Eyl\u00fcl 1923\u2019te kurulan ve Anadolu ve Rumeli M\u00fcd\u00e2faa-i Hukuk Cemiyetinin devam\u0131 say\u0131lan Halk F\u0131rkas\u0131n\u0131n ilkeleri ve kararlar\u0131 s\u00f6ylediklerimizin kan\u0131t\u0131 gibidir.<\/p>\n

Haz\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131
\n<\/strong>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm, \u201c\u0130ktisat Kongresi: T\u00fcrkiye mi, \u0130zmir mi?\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yor. Bu b\u00f6l\u00fcmde kongreye ili\u015fkin (ad\u0131, gereklili\u011fi, \u00f6nemi\u2026) meclis tart\u0131\u015fmalar\u0131 yer al\u0131yor. \u00d6zellikle de iktisat vekili olan Mahmut Esad Bozkurt ile kongre kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015fmalar\u0131. Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nemi; gelece\u011fin ayr\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 i\u00e7inde ta\u015f\u0131yor olmas\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile tart\u0131\u015f\u0131lan konulardan biri bu kongrenin yeterince \u00f6n haz\u0131rl\u0131k yap\u0131lmadan topland\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirilerdir. Be\u015finci ve alt\u0131nc\u0131 b\u00f6l\u00fcmler bunun b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Kongrede ele al\u0131nacak konular\u0131 belirleyen ayr\u0131nt\u0131l\u0131 rapor yay\u0131nlan\u0131yor. Ayr\u0131ca \u0130zmir Enternasyonal Fuar\u0131\u2019n\u0131n ilk ad\u0131m\u0131 olarak adland\u0131r\u0131labilecek \u201cN\u00fcmune Sergisi\u201d \u00f6nemli bir \u00f6n haz\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olarak anlat\u0131l\u0131yor. Rapor ve N\u00fcmune Sergisi ile ilgili planlama kitab\u0131n 172-195. sayfalar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015f.<\/p>\n

Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar ile ilgili ayr\u0131nt\u0131y\u0131 da d\u00f6nemin Vakit gazetesi (Ocak 1923), \u201c\u2026 Tanzim edilen talimatname mucibince kongreye her kazadan sekiz ki\u015fi g\u00f6nderilecektir. Bunlardan birisi t\u00fcccar, birisi sanatk\u00e2r, birisi amele, birisi \u015firket, birisi banka, \u00fc\u00e7\u00fc \u00e7ift\u00e7i m\u00fcmessili olacakt\u0131r. M\u00fcmessillerin intihab\u0131nda servete bak\u0131lmayacakt\u0131r. Kongreye m\u00fcntehip olmayanlar\u0131n da m\u00fctal\u00e2alar\u0131 memnuniyetle istima edilecektir.\u201d (s.156) bi\u00e7iminde a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n

\u00c7a\u011fr\u0131l\u0131 olanlarla (delege) kongreye kat\u0131l\u0131m say\u0131s\u0131; i\u015f\u00e7iler 187, Esnaf ve sanayiciler 99, K\u00f6yl\u00fcler ve toprak sahipleri 362, T\u00fcccarlar, Banka ve \u00e7e\u015fitli Kurulu\u015f Temsilcileri 286 olmak \u00fczere toplam 934 ki\u015fidir. Divan Ba\u015fkan\u0131 Kaz\u0131m Karabekir\u2019in a\u00e7\u0131klamas\u0131 ise \u015f\u00f6yledir: \u201cKongre 1135 aza ile toplanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Gelmesi beklenenler mevcut 375 kazadan sekizer alakal\u0131dan, 3000 ki\u015fi idi. (\u2026) T\u00fcrk Milletinin fertlerinin kendilerine tevdi edilen memleket meselelerindeki hassasiyeti ile onuncu g\u00fcn ak\u015fam\u0131 aza say\u0131s\u0131 1600\u2019\u00fc a\u015ft\u0131. Kapan\u0131\u015fta ise bu rakam mutlaka 2000\u2019i bulmu\u015ftur.\u201d (s.157) Aradaki farkl\u0131l\u0131k san\u0131r\u0131m \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131 delege olanlar ile \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde sonradan ba\u015fvurarak kat\u0131l\u0131mc\u0131 olanlar\u0131n fark\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n

Kongreye kat\u0131lan i\u015f\u00e7ilerle ilgili dikkat \u00e7ekici bir a\u00e7\u0131klamay\u0131 Kongre haz\u0131rl\u0131klar\u0131nda g\u00f6rev alan Ahmet Hamdi Bey yap\u0131yor.<\/p>\n

\u201cBizim hen\u00fcz i\u015f\u00e7isiyle, t\u00fcccar\u0131yla sosyal s\u0131n\u0131flar\u0131 te\u015fekk\u00fcl etmemi\u015f bir toplum oldu\u011fumuz i\u00e7in yapaca\u011f\u0131m\u0131z i\u015f, T\u00fcrk olarak bu s\u0131n\u0131flar\u0131 yaratmak ve ayn\u0131 zamanda bunlar\u0131n birbiriyle d\u00fc\u015fman olmamas\u0131na ve elbirli\u011fi ederek, iktisat meydan muharebesine kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131. \u0130\u015fte bu d\u00fc\u015f\u00fcnce iledir ki, T\u00fcrkiye Amele Birli\u011fi\u2019ni de Milli T\u00fcrk Ticaret Birli\u011fi\u2019nin oldu\u011fu binada kurduk. (\u2026) Amele Birli\u011fi hayli kuvvetlendi. \u0130stanbul\u2019un T\u00fcrk i\u015f\u00e7isi milli davan\u0131n savunucusu olan bu te\u015fkilata, canla ba\u015fla ba\u011fland\u0131. 1 May\u0131s Amele Bayram\u0131n\u0131 kurulu\u015fundan tam be\u015f ay sonra \u00c7\u0131rp\u0131c\u0131 \u00c7ay\u0131r\u2019\u0131nda 20 bin ki\u015fi ile kutlad\u0131lar.\u201d (s.164)<\/p>\n

Kongre\u2019nin A\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131
\n<\/strong>Kitapta yedinci b\u00f6l\u00fcm; \u201cKongre\u2019nin A\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131, \u00dc\u00e7 Konu\u015fma – \u0130ki Siyaset\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor. B\u00f6l\u00fcm, Kongre yeri, yerin se\u00e7imi, kongrenin d\u00fczeni ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131 ele al\u0131yor. Amele, sanayi, \u00e7ift\u00e7i, t\u00fcccar temsilcilerinden olu\u015fan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar d\u0131\u015f\u0131nda iki \u00f6nemli davetli misafir de var. \u00d6zel trenle Ankara\u2019dan \u0130zmir\u2019e gelmesi sa\u011flanan bu iki konuk, Sovyet B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi \u0130vanovi\u00e7 Aralov ile, Azerbaycan El\u00e7isi \u0130brahim Abilov\u2019dur.<\/p>\n

Mustafa Kemal\u2019in ve Esat Mahmut\u2019un a\u00e7\u0131\u015f konu\u015fmalar\u0131 Osmanl\u0131\u2019dan kopu\u015fa vurgu yapan devrimci siyasetleri i\u015faret etmektedir. Kongre ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilen Kaz\u0131m Karabekir ise Osmanl\u0131 politikalar\u0131 do\u011frultusu \u00e7er\u00e7evesinde asl\u0131nda \u00e7ok da belirgin olmayan k\u0131sa bir konu\u015fma yapmakla yetiniyor.<\/p>\n

Mustafa Kemal yeni \u00fclkenin izleyece\u011fi Osmanl\u0131\u2019dan kopu\u015f politikalar\u0131n\u0131, belki de ilk kez a\u00e7\u0131kl\u0131kla ortaya koymaktad\u0131r. Fatih Sultan Mehmet\u2019i, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni\u2019nin fetih\u00e7ili\u011fini g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile yap\u0131lamayan a\u00e7\u0131kl\u0131kla ele\u015ftiriyor. \u201c\u2026 Bu ihtirasl\u0131 hedefleri hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn milleti, toplumun unsur-u aslisini uzun s\u00fcren sava\u015f seferleri ve meydanlar\u0131nda kulland\u0131lar. Millet kendi yurdunda hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in dahi \u00fcretim uzak tutularak, \u00e7al\u0131\u015fmaktan mahrum k\u0131l\u0131narak diyar diyar dola\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bu tacidarlar (ta\u00e7-taht sahipleri) kendi milleti ile k\u0131l\u0131\u00e7la f\u00fctuhat yaparken, ele ge\u00e7irdikleri \u00fclke halklar\u0131na unsur-u aslisinin hukukundan, iktisadi kaynaklar\u0131ndan bir\u00e7ok \u015feyi hediye olarak ba\u011f\u0131\u015fl\u0131yorlard\u0131. Onlar da kendilerine verilen imtiyaz ve muhtariyetler sayesinde sabanlar\u0131na yap\u0131\u015f\u0131yor ve \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.\u201d (s.229) Ve bu saptamalar\u0131n sonucunda Mustafa Kemal\u2019in \u00e7ok\u00e7a bilinen, \u201cK\u0131l\u0131\u00e7 kullanan kol yorulur, fakat saban kullanan kol kuvvetlenir ve her g\u00fcn daha \u00e7ok \u015feye sahip olur\u201d Asl\u0131nda Gazi konu\u015fmas\u0131 boyunca bu temay\u0131 i\u015flemekte yani ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n teminat\u0131n\u0131n ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k<\/strong> oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da; Misak-\u0131 Milli ruhu, Te\u015fkilat-\u0131 Esasiye Kanunu, \u00fclkenin modernle\u015fmesi, yabanc\u0131 sermayeye ancak milli \u00e7\u0131karlar g\u00f6zetilerek izin verilmesi, s\u0131n\u0131flar meselesi benzeri konulara da a\u00e7\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131nda yer veriyor.<\/p>\n

Mustafa Kemal\u2019den sonra k\u00fcrs\u00fcye gelen Mahmut Esat konu\u015fmas\u0131na; \u201cAziz T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6z evlatlar\u0131, ho\u015f geldiniz, T\u00fcrkiye\u2019nin ameleleri, san\u2019atk\u00e2rlar\u0131, \u00e7ift\u00e7ileri ve tacirleri, ho\u015f geldiniz, h\u00fcr ve m\u00fcstakil g\u00fczel yurdun yorulmaz cesur emek\u00e7ileri, hayat\u0131n\u0131 di\u015fleriyle, t\u0131rnaklar\u0131yla kazanan ve \u015fimdi h\u00fcrriyet ve istikl\u00e2l yolunda \u015fehit d\u00fc\u015fen yavrular\u0131n\u0131n nerelerde g\u00f6m\u00fcl\u00fcp kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeyen, bir k\u0131r\u0131k mezar ta\u015f\u0131 ba\u015f\u0131nda fatiha okuyabilmek imk\u00e2n\u0131 bile bulamayan \u00e7ileke\u015f T\u00fcrk han\u0131mlar\u0131 ho\u015f geldiniz. Amele han\u0131mlar ho\u015f geldiniz. Gelecek sene adedinizin daha \u00e7ok olmas\u0131n\u0131 dilerim. \u2026). (s: 261) Ajitatif bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olan bu konu\u015fmada Mahmut Esat, Mustafa Kemal\u2019in s\u00f6ylemlerini de peki\u015ftiren bi\u00e7imde bir milli iktisat politikas\u0131 \u00e7er\u00e7evesi \u00e7iziyor: \u201cHul\u00e2sa baz\u0131 hususatta iktisadiyat\u0131m\u0131z devletle\u015ftirme usul\u00fcn\u00fc takip edecek, baz\u0131 hususatta iktisadi te\u015febb\u00fcslerini \u015fahsi te\u015febb\u00fcslere terk edecektir. \u0130ktisat siyasetimizde ve mesela g\u00fcmr\u00fcklerde mutlaka himayeci olmal\u0131y\u0131z. \u2026 biraz evvel Gazi pa\u015fam\u0131z\u0131n dedikleri gibi biz T\u00fcrkiye\u2019yi, iktisadiyat\u0131n\u0131 bir esirler \u00fclkesi halinde ecnebi sermayesinin eline terk ve tevdi edemeyiz. Fakat memleketimizde me\u015fru bir surette kazanmak ve ya\u015famak isteyen yabanc\u0131 sermayesine kanun ve nizamlar\u0131m\u0131za t\u00e2bi olmak \u00fczere T\u00fcrkiyelilerden fazla bir imtiyaz, bir hile ard\u0131nda ko\u015fmamak \u015fart\u0131yla memleketimizde her t\u00fcrl\u00fc teshilat\u0131, hatt\u00e2 di\u011fer milletlerin g\u00f6sterdi\u011fi teshil\u00e2ttan fazla kolayl\u0131klar\u0131 irae etmeye her zaman haz\u0131r\u0131z. \u2026\u201d (s.267-268)<\/p>\n

Ve bakan konu\u015fmas\u0131n\u0131, \u201c\u2026 Yeni T\u00fcrkiye saban\u0131n, \u00e7ekicin, s\u00e2y\u2019in, zek\u00e2 ve liyakatin hakk\u0131n\u0131, h\u00fcrriyet ve istiklalini istiyor ve cidalini, \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kacak haric\u00ee ve d\u00e2hil\u00ee her kuvveti y\u0131kmaya k\u00e2dir olabilecek bir surette yap\u0131yor.\u201d (s: 270) s\u00f6zleriyle tamaml\u0131yor.<\/p>\n

Kitab\u0131n sonraki b\u00f6l\u00fcmlerinde; kongre kararlar\u0131, kongrenin sona eri\u015fi, kimi tart\u0131\u015fmalar ve ele\u015ftiriler ele al\u0131n\u0131yor. Ama bir \u015feyin alt\u0131 \u00e7iziliyor. T\u00fcm temsilciler biti\u015f konu\u015fmalar\u0131nda Kaz\u0131m Karabekir\u2019e te\u015fekk\u00fcr ederken bir tek \u0130\u015f\u00e7i kad\u0131nlar\u0131 temsilcisi Rukiye Han\u0131m Mustafa Kemal\u2019e te\u015fekk\u00fcr ediyor: \u201c\u2026 Bizleri bu kongreye davet eden B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ve erk\u00e2n\u0131na ve bilhassa Gazi Mustafa Kemal Pa\u015fa hazretlerine biz kad\u0131nla, samimi te\u015fekk\u00fcrlerimizi takdim ederiz\u2026\u201d (s.352)<\/p>\n

Ki i\u015f\u00e7i temsilcilerinin kongreye se\u00e7imi ve temsili d\u00f6nemin sosyalist \u00f6rg\u00fctlerince ele\u015ftirilmektedir. Bu konuda Serdar \u015eahinkaya Korkut Boratav\u2019dan \u015fu aktar\u0131m\u0131 yap\u0131yor: \u201cKongre boyunca ve sonras\u0131nda ger\u00e7ekten amele olsun veya olmas\u0131n i\u015f\u00e7ileri temsil edenler, cidden i\u015f\u00e7i \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunan pozisyonlar al\u0131yorlard\u0131. Kongre boyunca amele gurubu baz\u0131 durumlarda di\u011fer gruplarla uzla\u015fmadan baz\u0131 kararlarda sonuna kadar \u0131srar ederek i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmu\u015flard\u0131r.\u201d (s.324) Boratav\u2019\u0131n bu saptamas\u0131n\u0131 kitapta yay\u0131nlanan \u201c\u0130\u015f\u00e7i Grubunun \u0130ktisat Esaslar\u0131 (Tam Metin)\u201d (s.326-330) ba\u015fl\u0131kl\u0131 belgede de g\u00f6rebiliyoruz.<\/p>\n

Olduk\u00e7a \u0130leri haklar ile bezeli bu esaslar\u0131 \u015eahinkaya \u201c\u0130\u015f\u00e7i Grubunun Taleplerinde \u00d6ne \u00c7\u0131kan Hususlar\u201d ara ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemi\u015f:<\/p>\n

\u201c1) Amele adland\u0131r\u0131lmas\u0131 yerine bundan b\u00f6yle \u2018i\u015f\u00e7i\u2019 denilmesi, 2) Ba\u015fta verem olmak \u00fczere bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klara kar\u015f\u0131, sanatoryum, hastane, emzikhane masraflar\u0131na devletin kat\u0131lmas\u0131, 3) Milletvekili ve belediye se\u00e7imlerinde mesleki temsil usul\u00fc ba\u011flam\u0131nda i\u015f\u00e7ilere kontenjan ayr\u0131lmas\u0131, 4) Sendika hakk\u0131, 5) 8 saatlik \u00e7al\u0131\u015fma kuvveti, 6) 1 May\u0131s g\u00fcn\u00fcn\u00fcn T\u00fcrk \u0130\u015f\u00e7ileri Bayram\u0131 olarak kanunen kabul\u00fc, 7) Hafta tatili ve genel tatil g\u00fcnlerinde tam g\u00fcndelik, 8) Bir hafta \u00fccretli evlilik izni, 9) \u0130\u015f\u00e7i \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u015fehir \u00e7ocuklar\u0131ndan sonra tercihen paras\u0131z yat\u0131l\u0131 olarak sanat mekteplerine kabul\u00fc, 10) Hi\u00e7bir \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnceye uymayan Esnaf Y\u00f6nergesinin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla \u00f6rg\u00fctlenme hakk\u0131n\u0131n her s\u0131n\u0131f halk i\u00e7in kanunla serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131, 11) T\u00fct\u00fcn rejisinin hemen ilgas\u0131 ve imtiyazl\u0131 yabanc\u0131 m\u00fcesseselerin devletle\u015ftirilmesi\u2026\u201d<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak \u015funlar\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bir konu ile ilgili bir \u015feyler biliyorsan\u0131z, o konu ile ilgili bir ara\u015ft\u0131rma kitab\u0131n\u0131 ba\u015ftan sona de\u011fil, baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmleriyle okursunuz. En az\u0131ndan ben \u00f6yle yap\u0131yorum. Ve bunun da eme\u011fe sayg\u0131s\u0131zl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum; kafan\u0131zda konu ile ilgili sorular vard\u0131r ve onlara yan\u0131t olabilecek sorulara yan\u0131tlar bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n

Sorular\u0131m vard\u0131. Onlara yan\u0131t bulmak i\u00e7in kitab\u0131 elime ald\u0131m ve atlamadan ve \u00e7o\u011funlukla dipnotlar\u0131 da d\u00e2hil t\u00fcm\u00fcyle okudum. \u00c7\u00fcnk\u00fc sorular\u0131ma yan\u0131t ararken yeni sorular ke\u015ffettim ve bu kez onlara yan\u0131t arar oldum.<\/p>\n

Yani demem o ki; Serdar \u015eahinkaya bana bir ara\u015ft\u0131rma kitab\u0131n\u0131 (hem de en uzak oldu\u011fum konuda) ba\u015ftan sona okuttu. San\u0131r\u0131m onun nedeni de iktisat, tarih ve siyasetin tam bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde ele al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131. Te\u015fekk\u00fcrler yazara.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ahmet Do\u011fan Daha \u00e7ok \u0130zmir \u0130ktisat Kongresi ad\u0131yla bilinen kongre hakk\u0131nda de\u011fi\u015fik kitap ve kaynaklar yay\u0131nland\u0131. Farkl\u0131 zamanlarda farkl\u0131 sorulara yan\u0131t aramak \u00fczere Kongre ile ilgili baz\u0131 kitap ve makaleleri okudum. Bu ba\u011flamda Serdar \u015eahinkaya\u2019n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u0130ktisat Kongresi kitab\u0131 da dikkatimi \u00e7ekti. Telgrafhane Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kan kongre kitab\u0131n\u0131n tam ismi \u015f\u00f6yle: \u201cCumhuriyet\u2019ten \u00d6nceki Son Kurucu Kongre […]<\/p>\n","protected":false},"author":1689,"featured_media":61075,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[9486,38,513,510,511],"tags":[209,9514,9515,9513],"class_list":["post-61074","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-237-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-ahmet-dogan","tag-serdar-sahinkaya","tag-telgrafhane-yayinlari","tag-turkiye-iktisat-kongresi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t