{"id":61136,"date":"2024-01-05T12:13:33","date_gmt":"2024-01-05T09:13:33","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=61136"},"modified":"2024-01-05T12:13:33","modified_gmt":"2024-01-05T09:13:33","slug":"yeni-avrupa-merkezcilik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2024\/01\/05\/yeni-avrupa-merkezcilik","title":{"rendered":"Yeni Avrupa-merkezcilik"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ender Helvac\u0131o\u011flu<\/strong><\/p>\n<p>Avrupa-merkezcilik kapitalist merkezlerde \u00fcretilmi\u015f bir ideoloji. 16. y\u00fczy\u0131la kadar uzanan k\u00f6kleri var, ama esas olarak 19. y\u00fczy\u0131lda \u015fekillenmi\u015f, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi ve emperyalist m\u00fcdahaleleri me\u015fru g\u00f6sterme ama\u00e7l\u0131 bir ideoloji. K\u0131saca, uygarl\u0131\u011f\u0131n merkezinin Antik Yunan-Bat\u0131 \u00e7izgisi oldu\u011fu, di\u011fer toplumlar\u0131n ancak bu \u00e7izgiyi (yani Bat\u0131 tipi uygarl\u0131k tarz\u0131n\u0131, burjuva modernitesini) izleyerek uygarl\u0131k trenine kat\u0131labilecekleri sav\u0131 \u00fczerine kurulu. Burada uzun uzun anlatmaya gerek yok; okurlara Samir Amin\u2019in konuyu t\u00fcm boyutlar\u0131yla ele ald\u0131\u011f\u0131 \u201cAvrupamerkezcilik\u201d adl\u0131 eserini \u00f6nerebiliriz.<\/p>\n<p>20.y\u00fczy\u0131lda, devrimin ve sosyalizmin oda\u011f\u0131n\u0131n Avrupa d\u0131\u015f\u0131na kaymas\u0131yla birlikte olu\u015fan Sovyet ve \u00c7in devrimleri ile Asya\u2019y\u0131, Afrika\u2019y\u0131 ve Latin Amerika\u2019y\u0131 saran ba\u015far\u0131l\u0131 ulusal kurtulu\u015f m\u00fccadeleleri bu emperyalist ideolojiyi yerle bir etti. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki anti-emperyalist ve devrimci pratik, d\u00fcnyan\u0131n ezilen halklar\u0131na, moderniteye ve giderek sosyalizme ula\u015fman\u0131n \u201cAvrupa\/burjuva tarz\u0131\u201d d\u0131\u015f\u0131nda yollar\u0131 da oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise -yine Bat\u0131 kapitalizmi kaynakl\u0131- yeni t\u00fcr bir Avrupa-merkezcilik ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz s\u00f6ylenebilir. Ama \u00f6ncekinden \u00e7ok farkl\u0131 bi\u00e7imlerde. Eskisi ile yenisi aras\u0131ndaki farklar, kapitalizmin son iki-\u00fc\u00e7 y\u00fczy\u0131ll\u0131k ser\u00fcvenini ve geldi\u011fi noktay\u0131 da g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serecektir.<\/p>\n<p>Eski Avrupa-merkezcilik kapsay\u0131c\u0131 ve yay\u0131lmac\u0131yd\u0131, b\u00fcy\u00fck bir \u201cba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u201dne dayanmaktayd\u0131. Arkas\u0131na R\u00f6nesans\u0131, Reformu, bilimsel devrimleri, Ayd\u0131nlanmay\u0131, aristokrasiye kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilen demokratik devrimleri ve en \u00f6nemlisi end\u00fcstri devrimlerini alm\u0131\u015ft\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla \u201cuygarl\u0131\u011f\u0131n merkezi ve ilericili\u011fin tek yolu olma\u201d iddias\u0131 olduk\u00e7a ikna ediciydi. Bu b\u00fcy\u00fck insanl\u0131k kazan\u0131mlar\u0131, burjuvazi taraf\u0131ndan, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin ve emperyalizmin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir k\u0131l\u0131f\u0131 olarak kullan\u0131labiliyordu. Avrupa-merkezcilik, t\u00fcm d\u00fcnya toplumlar\u0131na seslenebilen ve Avrupa d\u0131\u015f\u0131nda da yank\u0131lanan, taraftar bulabilen, bir\u00e7ok kesim taraf\u0131ndan d\u00fcnyaya medeniyet g\u00f6t\u00fcrmenin tek yolu olarak de\u011ferlendirilen kapsaml\u0131 ve yay\u0131lmac\u0131 bir \u201cb\u00fcy\u00fck anlat\u0131\u201d idi. \u00d6yle ki, \u00e7e\u015fitli sosyalist ak\u0131mlar\u0131n, hatta Marksizm\u2019in bile bir yere kadar bu ideolojiden etkilendi\u011fi bilinir.<\/p>\n<p>Ama yukar\u0131da da de\u011findi\u011fimiz gibi 20. y\u00fczy\u0131l devrimleri ve ezilen halk hareketleri bu ideolojinin burnunu fena halde s\u00fcrtt\u00fc. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve sosyalizmin geri \u00e7ekildi\u011fi 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonu ve 21. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda bu eski ideolojinin tekrardan ba\u015f\u0131n\u0131 kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131, hatta -kapitalizm lehine- tarihin sonunun geldi\u011fi iddialar\u0131n\u0131n bile piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nem ya\u015fand\u0131 ama d\u00fcnyan\u0131n sosyo-politik ger\u00e7eklerinin duvar\u0131na toslad\u0131 ve \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn Bat\u0131l\u0131 kapitalist \u00fclkelerde yeni t\u00fcr bir Avrupa-merkezcili\u011fin ye\u015ferdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Eski Avrupa-merkezcili\u011fin kendini kutsay\u0131c\u0131 ve d\u0131\u015f\u0131ndakileri a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 tavr\u0131 s\u00fcr\u00fcyor ama bu Avrupa-merkezcilik (Bat\u0131-merkezcilik de diyebiliriz) kapsay\u0131c\u0131 ve yay\u0131lmac\u0131 de\u011fil, tam tersine i\u00e7e kapan\u0131c\u0131 ve korumac\u0131 bir niteli\u011fe sahip. \u201cMedeniyetini\u201d g\u00f6t\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor, tersine \u201cmedeniyetini\u201d d\u0131\u015f etkilerden korumaya \u00e7abal\u0131yor ve d\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 duvarlar \u00f6r\u00fcyor. Kendi medeniyetini, o medeniyete ula\u015fmay\u0131 hedefleyenlerden korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Eskinin iddial\u0131 ve \u00f6zg\u00fcvenli Avrupa-merkezcili\u011fi, yerini iddias\u0131z ve tedirgin bir Avrupa-merkezcili\u011fe b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa-merkezcili\u011fin \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, i\u00e7ine kapanm\u0131\u015f ve kendini korumaktan ba\u015fka hedefi kalmam\u0131\u015f versiyonu. Bat\u0131 kapitalizmi evrensellik potansiyelini ve iddias\u0131n\u0131 tamamen yitirmi\u015ftir art\u0131k.<\/p>\n<p>Bat\u0131l\u0131 merkezlerde yabanc\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131, fa\u015fizan ak\u0131mlar\u0131n g\u00fc\u00e7 kazanmas\u0131n\u0131n ve iktidar\u0131 zorlamas\u0131n\u0131n (hatta baz\u0131 \u00fclkelerde iktidara gelmesinin) nedeni de budur. Bat\u0131 medeniyeti, medeniyetini korumaya \u00e7abalarken gericile\u015fmeye ve o medeniyeti (b\u00fcy\u00fck anlat\u0131y\u0131) kendi merkezinde de yitirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bir uygarl\u0131k tarz\u0131 korumac\u0131l\u0131\u011fa ge\u00e7ti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde gericile\u015fir ve \u00e7\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flar. Melezle\u015fme ve gen\u00e7lik a\u015f\u0131lar\u0131na a\u00e7\u0131k olma (yani evrenselle\u015febilme) potansiyeli bir medeniyetin ilericili\u011finin \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcd\u00fcr. \u0130leri ve potansiyelli bir uygarl\u0131k set in\u015fa etmez, tersine setleri y\u0131ka y\u0131ka ve d\u0131\u015f\u0131ndakileri kapsayarak geli\u015fir. D\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 set in\u015fa eden y\u0131k\u0131lma s\u00fcrecine girmi\u015f demektir.<\/p>\n<p>Avrupa\/Bat\u0131-merkezcili\u011fin son a\u015famas\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z; \u00e7\u00fcr\u00fcme a\u015famas\u0131\u2026 Yeni Avrupa-merkezcili\u011fin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki m\u0131zrak ucu \u0130srail\u2019dir. \u0130nsanl\u0131\u011fa sava\u015f, y\u0131k\u0131m ve katliam vaat edebiliyorlar ancak; kendilerini koruma ad\u0131na\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ender Helvac\u0131o\u011flu Avrupa-merkezcilik kapitalist merkezlerde \u00fcretilmi\u015f bir ideoloji. 16. y\u00fczy\u0131la kadar uzanan k\u00f6kleri var, ama esas olarak 19. y\u00fczy\u0131lda \u015fekillenmi\u015f, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi ve emperyalist m\u00fcdahaleleri me\u015fru g\u00f6sterme ama\u00e7l\u0131 bir ideoloji. K\u0131saca, uygarl\u0131\u011f\u0131n merkezinin Antik Yunan-Bat\u0131 \u00e7izgisi oldu\u011fu, di\u011fer toplumlar\u0131n ancak bu \u00e7izgiyi (yani Bat\u0131 tipi uygarl\u0131k tarz\u0131n\u0131, burjuva modernitesini) izleyerek uygarl\u0131k trenine kat\u0131labilecekleri sav\u0131 \u00fczerine kurulu. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":61137,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,2313],"tags":[9531,5247,9532],"class_list":["post-61136","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-degirmen","tag-degirmen","tag-ender-helvacioglu","tag-yeni-avrupa-merkezcilik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61136","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=61136"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61136\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/61137"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=61136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=61136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=61136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}